পকিণ্ণকৰিনিচ্ছযকথাৰণ্ণনা
৩০২৯. ছত্তং পণ্ণমযং কিঞ্চীতি তালপণ্ণাদিপণ্ণচ্ছদনং যং কিঞ্চি ছত্তং. বহীতি উপরি. অন্তোতি হেট্ঠা. সিব্বিতুন্তি রূপং দস্সেত্ৰা সূচিকম্মং কাতুং.
৩০৩০. পণ্ণেতি ছদনপণ্ণে. অড্ঢচন্দন্তি অড্ঢচন্দাকারং. মকরদন্তকন্তি মকরদন্তাকারং, যং ‘‘গিরিকূট’’ন্তি ৰুচ্চতি. ছিন্দিতুং ন ৰট্টতীতি সম্বন্ধো. মুখৰট্টিযা নামেত্ৰা বদ্ধপণ্ণকোটিযা ৰা মত্থকিমণ্ডলকোটিযা ৰা গিরিকূটাদিং করোন্তি, ইমিনা তং পটিক্খিত্তং. দণ্ডেতি ছত্তদণ্ডে. ঘটকন্তি ঘটাকারো. ৰাল়রূপং ৰাতি ব্যগ্ঘাদিৰাল়ানং রূপকং ৰা. লেখাতি উক্কিরিত্ৰা ৰা ছিন্দিত্ৰা ৰা চিত্তকম্মৰসেন ৰা কতরাজি.
৩০৩১. পঞ্চৰণ্ণানং সুত্তানং অন্তরে নীলাদিএকৰণ্ণেন সুত্তেন থিরত্থং ছত্তং অন্তো চ বহি চ সিব্বিতুং ৰা ছত্তদণ্ডগ্গাহকসলাকপঞ্জরং থিরত্থং ৰিনন্ধিতুং ৰা ৰট্টতীতি যোজনা. ‘‘পঞ্চৰণ্ণানং একৰণ্ণেন থিরত্থ’’ন্তি ইমিনা অনেকৰণ্ণেহি সুত্তেহি ৰণ্ণমট্ঠত্থায সিব্বিতুঞ্চ ৰিনন্ধিতুঞ্চ ন ৰট্টতীতি দীপেতি.
পোত্থকেসু পন ‘‘পঞ্চৰণ্ণেনা’’তি পাঠো দিস্সতি, তস্স একৰণ্ণেন, পঞ্চৰণ্ণেন ৰা সুত্তেন থিরত্থং সিব্বিতুং, ৰিনন্ধিতুং ৰা ৰট্টতীতি যোজনা কাতব্বা হোতি, সো এত্থেৰ হেট্ঠা ৰুত্তেন –
‘‘পঞ্চৰণ্ণেন সুত্তেন, সিব্বিতুং ন চ ৰট্টতী’’তি –
পাঠেন চ ‘‘কেচি তালপণ্ণচ্ছত্তং অন্তো ৰা বহি ৰা পঞ্চৰণ্ণেন সুত্তেন সিব্বন্তা ৰণ্ণমট্ঠং করোন্তি, তং ন ৰট্টতি. একৰণ্ণেন পন নীলেন ৰা পীতকেন ৰা যেন কেনচি সুত্তেন অন্তো ৰা বহি ৰা সিব্বিতুং ছত্তদণ্ডগ্গাহকং সলাকপঞ্জরং ৰা ৰিনন্ধিতুং ৰট্টতি, তঞ্চ খো থিরকরণত্থং, ন ৰণ্ণমট্ঠত্থাযা’’তি (পারা. অট্ঠ. ১.৮৫ পাল়িমুত্তকৰিনিচ্ছয) অট্ঠকথাপাঠেন চ ৰিরুজ্ঝতি, তস্মা সো ন গহেতব্বো.
৩০৩২. লেখা ৰা পন কেৰলাতি যথাৰুত্তপ্পকারা সলাকলেখা ৰা. ছিন্দিত্ৰাতি উক্কিরিত্ৰা কতং ছিন্দিত্ৰা. ঘংসিত্ৰাতি চিত্তকম্মাদিৰসেন কতং ঘংসিত্ৰা.
৩০৩৩. দণ্ডবুন্দম্হীতি ছত্তদণ্ডস্স পঞ্জরে গাহণত্থায ফালিতবুন্দম্হি, মূলেতি অত্থো. অযমেত্থ নিস্সন্দেহে ৰুত্তনযো. খুদ্দসিক্খাগণ্ঠিপদে পন ‘‘ছত্তপিণ্ডিযা মূলে’’তি ৰুত্তং. অহিছত্তকসণ্ঠানন্তি ফুল্লঅহিছত্তাকারং. রজ্জুকেহি গাহাপেত্ৰা দণ্ডে বন্ধন্তি, তস্মিং বন্ধট্ঠানে ৰলযমিৰ উক্কিরিত্ৰা উট্ঠাপেত্ৰা. বন্ধনত্থাযাতি ৰাতেন যথা ন চলতি, এৰং রজ্জূহি দণ্ডে পঞ্জরস্স বন্ধনত্থায. উক্কিরিত্ৰা কতা লেখা ৰট্টতীতি যোজনা. যথাহ – ‘‘ৰাতপ্পহারেন অচলনত্থং ছত্তমণ্ডলিকং রজ্জুকেহি গাহাপেত্ৰা দণ্ডে বন্ধন্তি, তস্মিং বন্ধনট্ঠানে ৰলযমিৰ উক্কিরিত্ৰা লেখং ঠপেন্তি, সা ৰট্টতী’’তি. ‘‘সচেপি ন বন্ধন্তি, বন্ধনারহট্ঠানত্তা ৰলযং উক্কিরিতুং ৰট্টতী’’তি গণ্ঠিপদে ৰুত্তং.
৩০৩৪. সমং সতপদাদীনন্তি সতপদাদীহি সদিসং, তুল্যত্থে করণৰচনপ্পসঙ্গে সামিৰচনং.
৩০৩৫. পত্তস্স পরিযন্তে ৰাতি অনুৰাতস্স উভযপরিযন্তে ৰা. পত্তমুখেপি ৰাতি দ্ৰিন্নং আরামৰিত্থারপত্তানং সঙ্ঘটিতট্ঠানে কণ্ণেপি ৰা, একস্সেৰ ৰা পত্তস্স ঊনপূরণত্থং সঙ্ঘটিতট্ঠানেপি ৰা. ৰেণিন্তি কুদ্রূসসীসাকারেন সিব্বনং. কেচি ‘‘ৰরকসীসাকারেনা’’তি ৰদন্তি. সঙ্খলিকন্তি বিল়ালদামসদিসং সিব্বনং. কেচি ‘‘সতপদিসম’’ন্তি ৰদন্তি.
৩০৩৬. পট্টন্তি পট্টম্পি. অট্ঠকোণাদিকো ৰিধি পকারো এতস্সাতি অট্ঠকোণাদিকৰিধি, তং. ‘‘অট্ঠকোণাদিক’’ন্তি গাথাবন্ধৰসেন নিগ্গহিতাগমো. ‘‘অট্ঠকোণাদিকং ৰিধি’’ন্তি এতং ‘‘পট্ট’’ন্তি এতস্স সমানাধিকরণৰিসেসনং, কিরিযাৰিসেসনং ৰা, ‘‘করোন্তী’’তি ইমিনা সম্বন্ধো. অথ ৰা পট্টন্তি এত্থ ভুম্মত্থে উপযোগৰচনং, পট্টেতি অত্থো. ইমস্মিং পক্খে ‘‘অট্ঠকোণাদিক’’ন্তি উপযোগৰচনং. ‘‘ৰিধি’’ন্তি এতস্স ৰিসেসনং. ইধ ৰক্খমানচতুকোণসণ্ঠানতো অঞ্ঞং অট্ঠকোণাদিকং নামং. তত্থাতি তস্মিং পট্টদ্ৰযে. অগ্ঘিযগদারূপন্তি অগ্ঘিযসণ্ঠানঞ্চেৰ গদাসণ্ঠানঞ্চ সিব্বনং. মুগ্গরন্তি লগুল়সণ্ঠানসিব্বনং. আদি-সদ্দেন চেতিযাদিসণ্ঠানানং গহণং.
৩০৩৭. তত্থাতি পট্টদ্ৰযে তস্মিং ঠানে. কক্কটকক্খীনীতি কুল়ীরঅচ্ছিসদিসানি সিব্বনৰিকারানি. উট্ঠাপেন্তীতি করোন্তি. তত্থাতি তস্মিং গণ্ঠিকপাসকপট্টকে. সুত্তাতি কোণতো কোণং সিব্বিতসুত্তা চেৰ চতুরস্সে সিব্বিতসুত্তা চ. পিল়কাতি তেসমেৰ সুত্তানং নিৰত্তেত্ৰা সিব্বিতকোটিযো চ. দুৰিঞ্ঞেয্যাৰাতি রজনকালে দুৰিঞ্ঞেয্যরূপা অনোল়ারিকা দীপিতা ৰট্টন্তীতি. যথাহ – ‘‘কোণসুত্তপিল়কা চ চীৰরে রত্তে দুৰিঞ্ঞেয্যরূপা ৰট্টন্তী’’তি.
৩০৩৮. গণ্ঠিপাসকপট্টকাতি গণ্ঠিকপট্টকপাসকপট্টকাতি যোজনা. কণ্ণকোণেসু সুত্তানীতি চীৰরকণ্ণেসু সুত্তানি চেৰ গণ্ঠিকপাসকপট্টানং কোণেসু সুত্তানি চ ছিন্দেয্য. এত্থ চ চীৰরে আযামতো, ৰিত্থারতো চ সিব্বিত্ৰা অনুৰাততো বহি নিক্খন্তসুত্তং চীৰরং রজিত্ৰা সুক্খাপনকালে রজ্জুযা ৰা চীৰরৰংসে ৰা বন্ধিত্ৰা ওলম্বিতুং অনুৰাতে বদ্ধসুত্তানি চ কণ্ণসুত্তানি নাম. যথাহ – ‘‘চীৰরস্স কণ্ণসুত্তকং ন ৰট্টতি, রজিতকালে ছিন্দিতব্বং. যং পন ‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, কণ্ণসুত্তক’ন্তি (মহাৰ. ৩৪৪) এৰং অনুঞ্ঞাতং, তং অনুৰাতে পাসকং কত্ৰা বন্ধিতব্বং, রজনকালে লগ্গনত্থাযা’’তি (পারা. অট্ঠ. ১.৮৫ পাল়িমুত্তকৰিনিচ্ছয).
৩০৩৯. সূচিকম্মৰিকারং ৰাতি চীৰরমণ্ডনত্থায নানাসুত্তকেহি সতপদিসদিসং সিব্বন্তা আগন্তুকপট্টং ঠপেন্তি, এৰরূপং সূচিকম্মৰিকারং ৰা. অঞ্ঞং ৰা পন কিঞ্চিপীতি অঞ্ঞম্পি যং কিঞ্চি মালাকম্মমিগপক্খিপাদাদিকং সিব্বনৰিকারং. কাতুন্তি সযং কাতুং. কারাপেতুন্তি অঞ্ঞেন ৰা কারাপেতুং.
৩০৪০. যো ভিক্খু পরং উত্তমং ৰণ্ণমট্ঠং অভিপত্থযং পত্থযন্তো কঞ্জিপিট্ঠখলিঅল্লিকাদীসু চীৰরং পক্খিপতি, তস্স পন ভিক্খুনো দুক্কটা মোক্খো ন ৰিজ্জতীতি যোজনা. কঞ্জীতি ৰাযনতন্তমক্খনকঞ্জিসদিসা থূলাকঞ্জি. পিট্ঠন্তি তণ্ডুলপিট্ঠং. তণ্ডুলপিট্ঠেহি পক্কা খলি. অল্লিকাতি নিয্যাসো. আদি-সদ্দেন লাখাদীনং গহণং.
৩০৪১. চীৰরস্স করণে করণকালে সমুট্ঠিতানং সূচিহত্থমলাদীনং ধোৰনত্থং, কিলিট্ঠকালে চ ধোৰনত্থং কঞ্জিপিট্ঠিখলিঅল্লিকাদীসু পক্খিপতি, ৰট্টতীতি যোজনা.
৩০৪২. তত্থাতি যেন কসাৰেন চীৰরং রজতি, তস্মিং রজনে চীৰরস্স সুগন্ধভাৰত্থায গন্ধং ৰা উজ্জলভাৰত্থায তেলং ৰা ৰণ্ণত্থায লাখং ৰা. কিঞ্চীতি এৰরূপং যং কিঞ্চি.
৩০৪৩. মণিনাতি পাসাণেন. অঞ্ঞেনপি চ কেনচীতি যেন উজ্জলং হোতি, এৰরূপেন মুগ্গরাদিনা অঞ্ঞেনাপি কেনচি ৰত্থুনা. দোণিযাতি রজনম্বণে. ন ঘংসিতব্বং হত্থেন গাহেত্ৰা ন ঘট্টেতব্বং.
৩০৪৪. রত্তং চীৰরং হত্থেহি কিঞ্চি থোকং পহরিতুং ৰট্টতীতি যোজনা. ‘‘যত্থ পক্করজনং পক্খিপন্তি, সা রজনদোণি, তত্থ অংসবদ্ধককাযবন্ধনাদিং ঘট্টেতুং ৰট্টতী’’তি গণ্ঠিপদে ৰুত্তং.
৩০৪৫. গণ্ঠিকেতি ৰেল়ুদন্তৰিসাণাদিমযগণ্ঠিকে. লেখা ৰাতি ৰট্টাদিভেদা লেখা ৰা. পিল়কা ৰাতি সাসপবীজসদিসা খুদ্দকপুব্বুল়া ৰা. পাল়িকণ্ণিকভেদকোতি মণিকাৰল়িরূপপুপ্ফকণ্ণিকরূপভেদকো. কপ্পবিন্দুৰিকারো ৰা ন ৰট্টতীতি যোজনা.
৩০৪৬. আরগ্গেনাতি আরকণ্টকগ্গেন, সূচিমুখেন ৰা. কাচিপি লেখাতি ৰট্টকগোমুত্তাদিসণ্ঠানা যা কাচিপি রাজি.
৩০৪৭. ভমং আরোপেত্ৰাতি ভমে অল্লিযাপেত্ৰা.
৩০৪৮. পত্তমণ্ডলকেতি পত্তে ছৰিরক্খনত্থায তিপুসীসাদীহি কতে পত্তস্স হেট্ঠা আধারাদীনং উপরি কাতব্বে পত্তমণ্ডলকে. ভিত্তিকম্মন্তি ৰিভত্তং কত্ৰা নানাকাররূপককম্মচিত্তং. যথাহ ‘‘ন ভিক্খৰে চিত্রানি পত্তমণ্ডলানি ধারেতব্বানি রূপকাকিণ্ণানি ভিত্তিকম্মকতানী’’তি (চূল়ৰ. ২৫৩). তত্থাতি তস্মিং পত্তমণ্ডলে. অস্সাতি ভিক্খুস্স. মকরদন্তকন্তি গিরিকূটাকারং.
৩০৪৯. মুখৰট্টিযং যা লেখা পরিস্সাৰনবন্ধনত্থায অনুঞ্ঞাতা, তং লেখং ঠপেত্ৰা ধম্মকরণচ্ছত্তে ৰা কুচ্ছিযং ৰা কাচিপি লেখা ন ৰট্টতীতি যোজনা.
৩০৫০. তহিং তহিন্তি মত্তিকায তত্থ তত্থ. তন্তি তথাকোট্টিতদিগুণসুত্তকাযবন্ধনং.
৩০৫১. অন্তেসু দল়্হত্থায দসামুখে দিগুণং কত্ৰা কোট্টেন্তি, ৰট্টতীতি যোজনা. চিত্তিকম্পীতি মালাকম্মলতাকম্মচিত্তযুত্তম্পি কাযবন্ধনং.
৩০৫২. অক্খীনীতি কুঞ্জরক্খীনি. তত্থাতি কাযবন্ধনে ৰট্টতীতি কা কথা. উট্ঠাপেতুন্তি উক্কিরিতুং.
৩০৫৩. ঘটন্তি ঘটসণ্ঠানং. দেড্ডুভসীসং ৰাতি উদকসপ্পসীসমুখসণ্ঠানং ৰা. যং কিঞ্চি ৰিকাররূপং দসামুখে ন ৰট্টতীতি যোজনা.
৩০৫৪. মচ্ছকণ্টন্তি মচ্ছকণ্টকাকারং. খজ্জূরিপত্তকাকারন্তি খজ্জূরিপত্তসণ্ঠানং. মচ্ছকণ্টং ৰা মট্ঠং পট্টিকং ৰা খজ্জূরিপত্তকাকারং ৰা উজুকং কত্ৰা কোট্টিতং ৰট্টতীতি যোজনা. এত্থ চ উভযপস্সেসু মচ্ছকণ্টকযুত্তং মচ্ছস্স পিট্ঠিকণ্টকং ৰিয যস্স পট্টিকায ৰাযনং হোতি, ইদং কাযবন্ধনং মচ্ছকণ্টকং নাম. যস্স খজ্জূরিপত্তসণ্ঠানমিৰ ৰাযনং হোতি, তং খজ্জূরিপত্তকাকারং নাম.
৩০৫৫. পকতিৰীতা পট্টিকা. সূকরন্তংনাম কুঞ্চিকাকোসকসণ্ঠানং. তস্স দুৰিধস্স কাযবন্ধনস্স. তত্থ রজ্জুকা সূকরন্তানুলোমিকা, দুস্সপট্টং পট্টিকানুলোমিকং. আদি-সদ্দেন মুদ্দিককাযবন্ধনং গহিতং, তঞ্চ সূকরন্তানুলোমিকং. যথাহ – ‘‘একরজ্জুকং, পন মুদ্দিককাযবন্ধনঞ্চ সূকরন্তকং অনুলোমেতী’’তি (চূল়ৰ. অট্ঠ. ২৭৮). তত্থ একরজ্জুকা নাম একৰট্টা. বহুরজ্জুকস্স অকপ্পিযভাৰং ৰক্খতি. ‘‘মুদ্দিককাযবন্ধনং নাম চতুরস্সং অকত্ৰা সজ্জিত’’ন্তি গণ্ঠিপদে ৰুত্তং.
৩০৫৬. মুরজং নাম মুরজৰট্টিসণ্ঠানং ৰেঠেত্ৰা কতং. ৰেঠেত্ৰাতি নানাসুত্তেহি ৰেঠেত্ৰা. সিক্খাভাজনৰিনিচ্ছযে পন ‘‘বহুকা রজ্জুযো একতো কত্ৰা একায রজ্জুযা ৰেঠিতং মুরজং নামা’’তি ৰুত্তং. মদ্দৰীণং নাম পামঙ্গসণ্ঠানং. দেড্ডুভকং নাম উদকসপ্পসীসসদিসং. কলাবুকং নাম বহুরজ্জুকং. রজ্জুযোতি উভযকোটিযং একতো অবদ্ধা বহূ রজ্জুযো, তথা বদ্ধা কলাবুকং নাম হোতীতি. ন ৰট্টন্তীতি মুরজাদীনি ইমানি সব্বানি কাযবন্ধনানি ন ৰট্টন্তি. পুরিমা দ্ৰেতি মুরজং, মদ্দৰীণঞ্চাতি দ্ৰে. ‘‘দসাসু সিযু’’ন্তি ৰত্তব্বে গাথাবন্ধৰসেন ৰণ্ণলোপেন ‘‘দসা সিযু’’ন্তি ৰুত্তং. যথাহ – ‘‘মুরজং মদ্দৰীণ’ন্তি ইদং দসাসুযেৰ অনুঞ্ঞাত’’ন্তি (চূল়ৰ. অট্ঠ. ২৭৮).
৩০৫৭. পামঙ্গসণ্ঠানাতি পামঙ্গদামং ৰিয চতুরস্সসণ্ঠানা.
৩০৫৮. একরজ্জুমযন্তি নানাৰট্টে একতো ৰট্টেত্ৰা কতরজ্জুমযং কাযবন্ধনং. ৰট্টং ৰট্টতীতি ‘‘রজ্জুকা দুস্সপট্টাদী’’তি এত্থ একৰট্টরজ্জুকা গহিতা, ইধ পন নানাৰট্টে একতো ৰট্টেত্ৰা কতাৰ একরজ্জুকা গহিতা. তঞ্চাতি তম্পি একরজ্জুককাযবন্ধনং. পামঙ্গসণ্ঠানং একম্পি ন চ ৰট্টতীতি কেৰলম্পি ন ৰট্টতি.
৩০৫৯. বহূ রজ্জুকে একতো কত্ৰাতি যোজনা. ৰট্টতি বন্ধিতুন্তি মুরজং, কলাবুকং ৰা ন হোতি, রজ্জুককাযবন্ধনমেৰ হোতীতি অধিপ্পাযো. অযং পন ৰিনিচ্ছযো ‘‘বহূ রজ্জুকে একতো কত্ৰা একেন নিরন্তরং ৰেঠেত্ৰা কতং ‘বহুরজ্জুক’ন্তি ন ৰত্তব্বং, তং ৰট্টতী’’তি (পারা. অট্ঠ. ১.৮৫ পাল়িমুত্তকৰিনিচ্ছয) অট্ঠকথাগতোৰ ইধ ৰুত্তো. সিক্খাভাজনৰিনিচ্ছযে ‘‘বহুকা রজ্জুযো একতো কত্ৰা একায রজ্জুযা ৰেঠিতং মুরজং নামা’’তি যং ৰুত্তং, তং ইমিনা ৰিরুজ্ঝনতো ন গহেতব্বং.
৩০৬০. দন্ত-সদ্দেন হত্থিদন্তা ৰুত্তা. জতূতি লাখা. সঙ্খমযন্তি সঙ্খনাভিমযং. ৰিধকা মতাতি এত্থ ‘‘ৰেঠকা’’তিপি পাঠো ৰিধপরিযাযো.
৩০৬১. কাযবন্ধনৰিধেতি কাযবন্ধনস্স দসায থিরভাৰত্থং কট্ঠদন্তাদীহি কতে ৰিধে. ৰিকারো অট্ঠমঙ্গলাদিকো. তত্থ তত্থাতি তস্মিং তস্মিং ঠানে, উভযকোটিযন্তি অত্থো. তু-সদ্দেন ঘটাকারোপি ৰট্টতীতি দীপেতি.
৩০৬২. মালা …পে… ৰিচিত্তিতাতি মালাকম্মলতাকম্মেহি চ মিগপক্খিরূপাদিনানারূপেহি চ ৰিচিত্তিতা. জনরঞ্জনীতি বালজনপলোভিনী.
৩০৬৪. অট্ঠংসা ৰাপীতি এত্থ অপি-সদ্দেন সোল়সংসাদীনং গহণং. ৰণ্ণমট্ঠাতি মালাকম্মাদিৰণ্ণমট্ঠা.
৩০৬৫. অঞ্জনিসলাকাপি তথা ৰণ্ণমট্ঠা ন ৰট্টতীতি যোজনা. ‘‘অঞ্জনিত্থৰিকায চ, নানাৰণ্ণেহি সুত্তেহি, চিত্তকম্মং ন ৰট্টতী’’তি পাঠো যুজ্জতি. ‘‘থৰিকাপি চা’’তি পাঠো দিস্সতি, সো ন গহেতব্বো.
৩০৬৬. রত্তাদিনা যেন কেনচি একৰণ্ণেন সুত্তেন পিলোতিকাদিমযং যং কিঞ্চি সিপাটিকং সিব্বেত্ৰা ৰল়ঞ্জন্তস্স ৰট্টতীতি যোজনা.
৩০৬৭. মণিকন্তি থূলপুব্বুল়ং. পিল়কন্তি সুখুমপুব্বুল়ং. পিপ্ফলেতি ৰত্থচ্ছেদনসত্থে. আরকণ্টকেতি পত্তাধারৰলযানং ৰিজ্ঝনকণ্টকে. ঠপেতুন্তি উট্ঠাপেতুং. যং কিঞ্চীতি সেসং ৰণ্ণমট্ঠম্পি চ.
৩০৬৮. দণ্ডকেতি পিপ্ফলদণ্ডকে. যথাহ – ‘‘পিপ্ফলকেপি মণিকং ৰা পিল়কং ৰা যং কিঞ্চি উট্ঠাপেতুং ন ৰট্টতি, দণ্ডকে পন পরিচ্ছেদলেখা ৰট্টতী’’তি. পরিচ্ছেদলেখামত্তন্তি আণিবন্ধনট্ঠানং পত্ৰা পরিচ্ছিন্দনত্থং একাৰ লেখা ৰট্টতি. ৰলিত্ৰাতি উভযকোটিযা মুখং কত্ৰা মজ্ঝে ৰলিযো গাহেত্ৰা. নখচ্ছেদনং যস্মা করোন্তি, তস্মা ৰট্টতীতি যোজনা.
৩০৬৯. অরণিসহিতে কন্তকিচ্চকরো দণ্ডো উত্তরারণী নাম. ৰাপীতি পি-সদ্দেন অধরারণিং সঙ্গণ্হাতি, উদুক্খলদণ্ডস্সেতং অধিৰচনং. অঞ্ছনকযন্তধনু ধনুকং নাম. মুসলমত্থকপীল়নদণ্ডকো পেল্লদণ্ডকো নাম.
৩০৭০. সণ্ডাসেতি অগ্গিসণ্ডাসং ৰদন্তি. কট্ঠচ্ছেদনৰাসিযা তথা যং কিঞ্চি ৰণ্ণমট্ঠং ন ৰট্টতীতি সম্বন্ধো. দ্ৰীসু পস্সেসূতি ৰাসিযা উভোসু পস্সেসু. লোহেনাতি কপ্পিযলোহেন. বন্ধিতুং ৰট্টতীতি উজুকমেৰ চতুরস্সং ৰা অট্ঠংসং ৰা বন্ধিতুং ৰট্টতি. ‘‘সণ্ডাসেতি অগ্গিসণ্ডাসে’’তি নিস্সন্দেহে ৰুত্তং. অট্ঠকথাযং পনেত্থ সূচিসণ্ডাসো দস্সিতো.
৩০৭১. হেট্ঠতোতি হেট্ঠা অযোপট্টৰলযস্স. ‘‘উপরি অহিচ্ছত্তমকুলমত্ত’’ন্তি অট্ঠকথাযং ৰুত্তং.
৩০৭২. ৰিসাণেতি তেলাসিঞ্চনকগৰযমহিংসাদিসিঙ্গে. নাল়িযং ৰাপীতি ৰেল়ুনাল়িকাদিনাল়িযং. অপি-সদ্দেন অলাবুং সঙ্গণ্হাতি. আমণ্ডসারকেতি আমলকচুণ্ণমযতেলঘটে. তেলভাজনকেতি ৰুত্তপ্পকারেযেৰ তেলভাজনে. সব্বং ৰণ্ণমট্ঠং ৰট্টতীতি পুমিত্থিরূপরহিতং মালাকম্মাদি সব্বং ৰণ্ণমট্ঠং ৰট্টতি.
৩০৭৩-৫. পানীযস্স উল়ুঙ্কেতি পানীযউল়ুঙ্কে. দোণিযং রজনস্সপীতি রজনদোণিযম্পি. ফলকপীঠেতি ফলকমযে পীঠে. ৰলযাধারকাদিকেতি দন্তৰলযাদিআধারকে. আদি-সদ্দেন দণ্ডাধারকো সঙ্গহিতো. পাদপুঞ্ছনিযন্তি চোল়াদিমযপাদপুঞ্ছনিযং. পীঠেতি পাদপীঠে. সহচরিযেন পাদকথলিকাযঞ্চ. চিত্তং সব্বমেৰ চ ৰট্টতীতি যথাৰুত্তে ভিক্খুপরিক্খারে মাতুগামরূপরহিতং, ভিক্খুনিপরিক্খারে পুরিসরূপরহিতং অৰসেসং সব্বং চিত্তকম্মং.
৩০৭৬. নানা চ তে মণযো চাতি নানামণী, ইন্দনীলাদযো, নানামণীহি কতা নানামণিমযা, থম্ভা চ কৰাটা চ দ্ৰারা চ ভিত্তিযো চ থম্ভকৰাটদ্ৰারভিত্তিযো, নানামণিমযা থম্ভকৰাটদ্ৰারভিত্তিযো যস্মিং তং তথা ৰুত্তং. কা কথা ৰণ্ণমট্ঠকেতি মালাকম্মলতাকম্মচিত্তকম্মাদিৰণ্ণমট্ঠকে ৰত্তব্বমেৰ নত্থীতি অত্থো.
৩০৭৭. থাৰরস্স রতনমযপাসাদস্স কপ্পিযভাৰং দস্সেত্ৰা সুৰণ্ণাদিমযস্সাপি সব্বপাসাদপরিভোগস্স কপ্পিযভাৰং দস্সেতুমাহ ‘‘সোৰণ্ণয’’ন্তিআদি. সোৰণ্ণযন্তি সুৰণ্ণমযং. দ্ৰারকৰাটানং অনন্তরগাথায দস্সিতত্তা ‘‘দ্ৰারকৰাটবন্ধ’’ন্তি ইমিনা দ্ৰারকৰাটবাহাসঙ্খাতং পিট্ঠসঙ্ঘাটং গহিতং. দ্ৰারঞ্চ কৰাটঞ্চ দ্ৰারকৰাটানি, দ্ৰারকৰাটানং বন্ধং দ্ৰারকৰাটবন্ধং, উত্তরপাসকুম্মারসঙ্খাতং পিট্ঠসঙ্ঘাটন্তি অত্থো. নানা চ তে মণযো চাতি নানামণী, সুৰণ্ণঞ্চ নানামণী চ সুৰণ্ণনানামণী, ভিত্তি চ ভূমি চ ভিত্তিভূমি সুৰণ্ণনানামণীহি কতা ভিত্তিভূমি সুৰণ্ণনানামণিভিত্তিভূমি. ইতি ইমেসু সেনাসনাৰযৰেসু. ন কিঞ্চি একম্পি নিসেধনীযন্তি একম্পি সেনাসনপরিক্খারং কিঞ্চি ন নিসেধনীযং, সেনাসনম্পি ন পটিক্খিপিতব্বন্তি অত্থো. সেনাসনং ৰট্টতি সব্বমেৰাতি সব্বমেৰ সেনাসনপরিভোগং ৰট্টতি. যথাহ –
‘‘সব্বং পাসাদপরিভোগন্তি সুৰণ্ণরজতাদিৰিচিত্রানি কৰাটানি মঞ্চপীঠানি তালৰণ্টানি সুৰণ্ণরজতমযানি পানীযঘটপানীযসরাৰানি যং কিঞ্চি চিত্তকম্মকতং, সব্বং ৰট্টতি. ‘পাসাদস্স দাসিদাসং খেত্তৰত্থুং গোমহিংসং দেমা’তি ৰদন্তি, পাটেক্কং গহণকিচ্চং নত্থি, পাসাদে পটিগ্গহিতে পটিগ্গহিতমেৰ হোতি. গোনকাদীনি সঙ্ঘিকৰিহারে ৰা পুগ্গলিকৰিহারে ৰা মঞ্চপীঠকেসু অত্থরিত্ৰা পরিভুঞ্জিতুং ন ৰট্টন্তি. ধম্মাসনে পন গিহিৰিকতনীহারেন লব্ভন্তি, তত্রাপি নিপজ্জিতুং ন ৰট্টতী’’তি (চূল়ৰ. অট্ঠ. ৩২০).
‘‘সোৰণ্ণদ্ৰারকৰাটবন্ধ’’ন্তি ৰা পাঠো, বহুব্বীহিসমাসো. ইমিনা চ দুতিযপদেন চ সেনাসনং ৰিসেসীযতি.
৩০৭৮. ন দৰং করেতি ‘‘কিং বুদ্ধো সিলকবুদ্ধো? কিং ধম্মো গোধম্মো অজধম্মো? কিং সঙ্ঘো গোসঙ্ঘো অজসঙ্ঘো মিগসঙ্ঘো’’তি পরিহাসং ন করেয্য. তিত্থিযব্বতং মূগব্বতাদিকং নেৰ গণ্হেয্যাতি যোজনা.
৩০৭৯. তা ভিক্খুনিযো উদকাদিনা ৰাপি ন সিঞ্চেয্যাতি যোজনা.
৩০৮০. অঞ্ঞত্থ অঞ্ঞস্মিং ৰিহারে ৰস্সংৰুত্থো অঞ্ঞত্থ অঞ্ঞস্মিং ৰিহারে ভাগং ৰস্সাৰাসিকভাগং গণ্হাতি চে, দুক্কটং. তস্মিং চীৰরে নট্ঠে ৰা জজ্জরে জিণ্ণে ৰা গীৰা পুন দাতব্বন্তি যোজনা.
৩০৮১. সোতি অঞ্ঞত্থ ভাগং গণ্হনকো ভিক্খু. তেহীতি চীৰরসামিকেহি. তন্তি তথা গহিতং ৰস্সাৰাসিকভাগং. তেসন্তি চীৰরসামিকানং.
৩০৮২. করোতোতি কারাপযতো. দৰা সিলং পৰিজ্ঝন্তোতি পন্তিকীল়ায কীল়ত্থিকানং সিপ্পদস্সনৰসেন সক্খরং ৰা নিন্নট্ঠানং পৰট্টনৰসেন পাসাণং ৰা পৰিজ্ঝন্তো. ন কেৰলঞ্চ পাসাণং, অঞ্ঞম্পি যং কিঞ্চি দারুখণ্ডং ৰা ইট্ঠকখণ্ডং ৰা হত্থেন ৰা যন্তেন ৰা পৰিজ্ঝিতুং ন ৰট্টতি. চেতিযাদীনং অত্থায পাসাণাদযো হসন্তা হসন্তা পৰট্টেন্তিপি খিপন্তিপি উক্খিপন্তিপি, কম্মসমযোতি ৰট্টতি.
৩০৮৩. গিহিগোপকদানস্মিন্তি গিহীনং উয্যানগোপকাদীহি অত্তনা গোপিতউয্যানাদিতো ফলাদীনং দানে যাৰদত্থং দিয্যমানেপি. ন দোসো কোচি গণ্হতোতি পটিগ্গণ্হতো ভিক্খুনো কোচি দোসো নত্থি. সঙ্ঘচেতিযসন্তকে তালফলাদিম্হি উয্যানগোপকাদীহি দিয্যমানে পরিচ্ছেদনযো তেসং ৰেতনৰসেন পরিচ্ছিন্নানংযেৰ গহণে অনাপত্তিনযো ৰুত্তোতি যোজনা.
৩০৮৪. পুরিসসংযুত্তন্তি পরিৰিসকেহি পুরিসেহি ৰুয্হমানং. হত্থৰট্টকন্তি হত্থেনেৰ পৰট্টেতব্বসকটং.
৩০৮৫. ভিক্খুনিযা সদ্ধিং কিঞ্চিপি অনাচারং ন সম্পযোজেয্য ন কারেয্যাতি যোজনা. ‘‘কিঞ্চী’’তিপি পাঠো, গহট্ঠং ৰা পব্বজিতং ৰা কিঞ্চি ভিক্খুনিযা সদ্ধিং অনাচারৰসেন ন সম্পযোজেয্যাতি অত্থো. ওভাসেন্তস্সাতি কামাধিপ্পাযং পকাসেন্তস্স.
৩০৮৬. হৰেতি একংসত্থে নিপাতো.
৩০৮৭. অত্তনো পরিভোগত্থং দিন্নন্তি ‘‘তুম্হেযেৰ পরিভুঞ্জথা’’তি ৰত্ৰা দিন্নং তিচীৰরাদিং.
৩০৮৮. অসপ্পাযন্তি পিত্তাদিদোসানং কোপনৰসেন অফাসুকারণং. অপনেতুম্পি জহিতুম্পি, পগেৰ দাতুন্তি অধিপ্পাযো. অগ্গং গহেত্ৰা দাতুং ৰাতি তথা গহণারহং অন্নাদিং সন্ধায ৰুত্তং. ‘‘কতিপাহং ভুত্ৰা’’তি সেসো. পিণ্ডপাতাদিতো অগ্গং গহেত্ৰা পত্তাদিং কতিপাহং ভুত্ৰা দাতুং ৰট্টতীতি অত্থো.
৩০৮৯. পঞ্চৰগ্গূপসম্পদাতি ৰিনযধরপঞ্চমেন সঙ্ঘেন কাতব্বউপসম্পদা. নৰাতি অঞ্ঞেহি একৰারম্পি অপরিভুত্তা. গুণঙ্গুণউপাহনা চতুপটলতো পট্ঠায বহুপটলউপাহনা. চম্মত্থারোতি কপ্পিযচম্মত্থরণঞ্চ. ধুৰন্হানন্তি পকতিনহানং.
৩০৯০. সম্বাধস্সাতি ৰচ্চমগ্গপস্সাৰমগ্গদ্ৰযস্স সামন্তা দ্ৰঙ্গুলা অন্তো সত্থৰত্থিকম্মং ৰারিতন্তি যোজনা. সত্থেন অন্তমসো নখেনাপি ছেদনফালনাদিৰসেন সত্থকম্মঞ্চ ৰত্থীহি ভেসজ্জতেলস্স অন্তো পৰিসনৰসেন কাতব্বং ৰত্থিকম্মঞ্চ থুল্লচ্চযাপত্তিৰিধানেন ৰারিতন্তি অত্থো. পস্সাৰমগ্গস্স সামন্তা দ্ৰঙ্গুলং অঙ্গজাতস্স অগ্গতো পট্ঠায গহেতব্বং.
৩০৯১. ‘‘পাকত্থ’’ন্তি ইমিনা নিব্বাপেতুং চলনে নিদ্দোসভাৰং দীপেতি.
৩০৯২. উপল়ালেতীতি ‘‘পত্তচীৰরাদিপরিক্খারং তে দম্মী’’তি ৰত্ৰা পলোভেত্ৰা গণ্হাতি. তত্থাতি তস্মিং পুগ্গলে. আদীনৰন্তি অলজ্জিতাদিভাৰং দস্সেত্ৰা তেন সহ সম্ভোগাদিকরণে অলজ্জিভাৰাপজ্জনাদিআদীনৰং. তস্সাতি ততো ৰিযোজেতব্বস্স তস্স.
৩০৯৩. আদীনৰদস্সনপ্পকারং দস্সেতুমাহ ‘‘মক্খন’’ন্তিআদি. ‘‘নহাযিতুং গতেন গূথমুত্তেহি মক্খনং ৰিয দুস্সীলং নিস্সায ৰিহরতা তযা কত’’ন্তি এৰং তত্থ আদীনৰং ৰত্তুং ৰট্টতীতি যোজনা.
৩০৯৪-৫. ভত্তগ্গে ভোজনসালায ভুঞ্জমানো. যাগুপানেতি যাগুং পিৰনকালে. অন্তোগামেতি অন্তরঘরে. ৰীথিযন্তি নিগমনগরগামাদীনং রথিকায. অন্ধকারেতি অন্ধকারে ৰত্তমানে, অন্ধকারগতোতি অত্থো. তঞ্হি ৰন্দন্তস্স মঞ্চপাদাদীসুপি নলাটং পটিহঞ্ঞেয্য. অনাৰজ্জোতি কিচ্চপসুতত্তা ৰন্দনং অসমন্নাহরন্তো. একাৰত্তোতি একতো আৰত্তো সপত্তপক্খে ঠিতো ৰেরী ৰিসভাগপুগ্গলো. অযঞ্হি ৰন্দিযমানো পাদেনপি পহরেয্য. ৰাৰটোতি সিব্বনকম্মাদিকিচ্চন্তরপসুতো.
সুত্তোতি নিদ্দং ওক্কন্তো. খাদন্তি পিট্ঠকখজ্জকাদীনি খাদন্তো. ভুঞ্জন্তোতি ওদনাদীনি ভুঞ্জন্তো. ৰচ্চং মুত্তম্পি ৰা করন্তি উচ্চারং ৰা পস্সাৰং ৰা করোন্তো ইতি ইমেসং তেরসন্নং ৰন্দনা অযুত্তত্থেন ৰারিতাতি সম্বন্ধো.
৩০৯৬-৭. কম্মলদ্ধিসীমাৰসেন তীসু নানাসংৰাসকেসু কম্মনানাসংৰাসকস্স উক্খিত্তগ্গহণেন গহিতত্তা, সীমানানাসংৰাসকৰুড্ঢতরপকতত্তস্স ৰন্দিযত্তা, পারিসেসঞাযেন ‘‘নানাসংৰাসকো ৰুড্ঢতরো অধম্মৰাদী অৰন্দিযো’’তি (পরি. ৪৬৭) ৰচনতো চ লদ্ধিনানাসংৰাসকো ইধ ‘‘নানাসংৰাসকো’’তি গহিতোতি ৰেদিতব্বো. উক্খিত্তোতি তিৰিধেনাপি উক্খেপনীযকম্মেন উক্খিত্তকো. গরুকট্ঠা চ পঞ্চাতি পারিৰাসিকমূলাযপটিকস্সনারহমানত্তারহমানত্তচারিকঅব্ভানারহসঙ্খাতা পঞ্চ গরুকট্ঠা চ. ইমে পন অঞ্ঞমঞ্ঞস্স যথাৰুড্ঢং ৰন্দনাদীনি লভন্তি, পকতত্তেন অৰন্দিযত্তাৰ অৰন্দিযেসু গহিতা. ইমে বাৰীসতি পুগ্গলেতি নগ্গাদযো যথাৰুত্তে.
৩০৯৮. ‘‘ধম্মৰাদী’’তি ইদং ‘‘নানাসংৰাসৰুড্ঢকো’’তি এতস্স ৰিসেসনং. যথাহ ‘‘তযোমে, ভিক্খৰে, ৰন্দিযা. পচ্ছা উপসম্পন্নেন পুরেউপসম্পন্নো ৰন্দিযো, নানাসংৰাসকো ৰুড্ঢতরো ধম্মৰাদী ৰন্দিযো, সদেৰকে লোকে, ভিক্খৰে, সমারকে…পে… তথাগতো অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৰন্দিযো’’তি (চূল়ৰ. ৩১২).
৩০৯৯. ‘‘এতেযেৰ ৰন্দিযা, ন অঞ্ঞে’’তি নিযামস্স অকতত্তা অঞ্ঞেসম্পি ৰন্দিযানং সব্ভাৰং দস্সেতুমাহ ‘‘তজ্জনাদী’’তিআদি. এত্থ আদি-সদ্দেন নিযস্সপব্বাজনীযপঅসারণীযকম্মে সঙ্গণ্হাতি. এত্থাতি এতস্মিং ৰন্দনীযাধিকারে. কম্মন্তি অপলোকনাদি চতুব্বিধং কম্মং.
৩১০০. সঙ্ঘেন অধম্মকম্মে করিযমানে তং ৰারেতুং অসক্কোন্তেন, অসক্কোন্তেহি চ পটিপজ্জিতব্বৰিধিং দস্সেতুমাহ ‘‘অধিট্ঠান’’ন্তিআদি. অধিট্ঠানং পনেকস্স উদ্দিট্ঠন্তি যোজনা, অধম্মকম্মং করোন্তানং ভিক্খূনমন্তরে নিসীদিত্ৰা তং ‘‘অধম্ম’’ন্তি জানিত্ৰাপি তং ৰারেতুং অসক্কোন্তস্স একস্স ‘‘ন মেতং খমতী’’তি চিত্তেন অধিট্ঠানমুদ্দিট্ঠন্তি ৰুত্তং হোতি. দ্ৰিন্নং ৰা তিণ্ণমেৰ চাতি তমেৰ ৰারেতুং অসক্কোন্তানং দ্ৰিন্নং ৰা তিণ্ণং ৰা ভিক্খূনং অঞ্ঞমঞ্ঞং ‘‘ন মেতং খমতী’’তি দিট্ঠাৰিকম্মং সকসকদিট্ঠিযা পকাসনং উদ্দিট্ঠন্তি অত্থো. ততো উদ্ধং তীহি উদ্ধং চতুন্নং কম্মস্স পটিক্কোসনং ‘‘ইদং অধম্মকম্মং মা করোথা’’তি পটিক্খিপনং উদ্দিট্ঠন্তি অত্থো.
৩১০১. ৰিস্সাসগ্গাহলক্খণং অগ্গহিতগ্গহণেন পঞ্চৰিধন্তি দস্সেতুমাহ ‘‘সন্দিট্ঠো’’তিআদি. যোজনা পনেত্থ এৰং ৰেদিতব্বা – সন্দিট্ঠো চ হোতি, জীৰতি চ, গহিতে চ অত্তমনো হোতি, সম্ভত্তো চ হোতি, জীৰতি চ, গহিতে চ অত্তমনো হোতি, আলপিতো চ হোতি, জীৰতি চ, গহিতে চ অত্তমনো হোতীতি এৰং সন্দিট্ঠসম্ভত্তআলপিতানং তিণ্ণমেকেকস্স তীণি তীণি ৰিস্সাসগ্গাহলক্খণানি কত্ৰা নৰৰিধং হোতীতি ৰেদিতব্বং. ৰচনত্থো, পনেত্থ ৰিনিচ্ছযো চ হেট্ঠা ৰুত্তোৰ.
৩১০২. সীলৰিপত্তি, দিট্ঠিৰিপত্তি চ আচারাজীৰসম্ভৰা দ্ৰে ৰিপত্তিযো চাতি যোজনা, আচারৰিপত্তি, আজীৰৰিপত্তি চাতি ৰুত্তং হোতি.
৩১০৩. তত্থাতি তেসু চতূসু ৰিপত্তীসু. অপ্পটিকম্মা পারাজিকা ৰুট্ঠানগামিনী সঙ্ঘাদিসেসাপত্তিকা দুৰে আপত্তিযো সীলৰিপত্তীতি পকাসিতাতি যোজনা.
৩১০৪. যা চ অন্তগ্গাহিকা দিট্ঠি, যা দসৰত্থুকা দিট্ঠি, অযং দুৰিধা দিট্ঠি দিট্ঠিৰিপত্তীতি দীপিতাতি যোজনা. তত্থ অন্তগ্গাহিকদিট্ঠি নাম উচ্ছেদন্তসস্সতন্তগাহৰসেন পৰত্তা দিট্ঠি. ‘‘নত্থি দিন্ন’’ন্তিআদিনযপ্পৰত্তা দসৰত্থুকা দিট্ঠি.
৩১০৫. থুল্লচ্চযাদিকা দেসনাগামিনিকা যা পঞ্চ আপত্তিযো, আচারকুসলেন ভগৰতা সা আচারৰিপত্তীতি ৰুত্তাতি যোজনা. আদি-সদ্দেন পাচিত্তিযপাটিদেসনীযদুক্কটদুব্ভাসিতানং গহণং. যাতি পঞ্চাপত্তিযো অপেক্খিত্ৰা বহুত্তং. সাতি আচারৰিপত্তি সামঞ্ঞমপেক্খিত্ৰা একত্তং.
৩১০৬. কুহনাদীতি আদি-সদ্দেন লপনা নেমিত্তিকতা নিপ্পেসিকতা লাভেন লাভং নিজিগীসনতা গহিতা, কুহনাদীনং ৰিত্থারো ৰিসুদ্ধিমগ্গে (ৰিসুদ্ধি. ১.১৬) ৰুত্তনযেন ৰেদিতব্বো. আজীৰো পচ্চযো হেতু যস্সা আপত্তিযাতি ৰিগ্গহো. ছব্বিধাতি চতুত্থপারাজিকসঞ্চরিত্তথুল্লচ্চযপাচিত্তিযপাটিদেসনীযদুক্কটাপত্তীনং ৰসেন ছব্বিধা. পকাসিতা –
‘‘আজীৰহেতু আজীৰকারণা পাপিচ্ছো ইচ্ছাপকতো অসন্তং অভূতং উত্তরিমনুস্সধম্মং উল্লপতি, আপত্তি পারাজিকস্স. আজীৰহেতু…পে… সঞ্চরিত্তং সমাপজ্জতি, আপত্তি সঙ্ঘাদিসেসস্স. আজীৰহেতু…পে… ‘যো তে ৰিহারে ৰসতি, সো ভিক্খু অরহা’তি ভণতি, পটিজানন্তস্স আপত্তি থুল্লচ্চযস্স. আজীৰহেতু…পে… ভিক্খু পণীতভোজনানি অগিলানো অত্তনো অত্থায ৰিঞ্ঞাপেত্ৰা ভুঞ্জতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্স. আজীৰহেতু…পে… ভিক্খুনী পণীতভোজনানি অগিলানা অত্তনো অত্থায ৰিঞ্ঞাপেত্ৰা ভুঞ্জতি, আপত্তি পাটিদেসনীযস্স. আজীৰহেতু আজীৰকারণা সূপং ৰা ওদনং ৰা অগিলানো অত্তনো অত্থায ৰিঞ্ঞাপেত্ৰা ভুঞ্জতি, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (পরি. ২৮৭) –
দেসিতা. ইমিনা আজীৰৰিপত্তি দীপিতা.
৩১০৭. ‘‘উক্খিত্তো’’তিআদি যথাক্কমেন তেসং তিণ্ণং নানাসংৰাসকানং সরূপদস্সনং. তত্থ তযো উক্খিত্তকা ৰুত্তাযেৰ.
৩১০৮-৯. ‘‘যো সঙ্ঘেন উক্খেপনীযকম্মকতানং অধম্মৰাদীনং পক্খে নিসিন্নো ‘তুম্হে কিং ভণথা’তি তেসঞ্চ ইতরেসঞ্চ লদ্ধিং সুত্ৰা ‘ইমে অধম্মৰাদিনো, ইতরে ধম্মৰাদিনো’তি চিত্তং উপ্পাদেতি, অযং তেসং মজ্ঝে নিসিন্নোৰ তেসং নানাসংৰাসকো হোতি, কম্মং কোপেতি. ইতরেসম্পি হত্থপাসং অনাগতত্তা কোপেতী’’তি (মহাৰ. অট্ঠ. ৪৫৫) আগত অট্ঠকথাৰিনিচ্ছযং দস্সেতুমাহ ‘‘অধম্মৰাদিপক্খস্মি’’ন্তিআদি.
অধম্মৰাদিপক্খস্মিন্তি উক্খেপনীযকম্মেন নিস্সারিতানং অধম্মৰাদীনং পক্খস্মিং. নিসিন্নোৰাতি হত্থপাসং অৰিজহিত্ৰা গণপূরকো হুত্ৰা নিসিন্নোৰ. ৰিচিন্তযন্তি ‘‘ইমে নু খো ধম্মৰাদিনো, উদাহু এতে’’তি ৰিৰিধেনাকারেন চিন্তযন্তো. ‘‘এতে পন ধম্মৰাদী’’তি মানসং উপ্পাদেতি, এৰং উপ্পন্নে পন মানসে. অধম্মৰাদিপক্খস্মিং নিসিন্নোৰ এৰং মানসং উপ্পাদেন্তো অযং ভিক্খু. লদ্ধিযাতি এৰং উপ্পাদিতমানসসঙ্খাতায লদ্ধিযা. তেসং অধম্মৰাদীনং নানাসংৰাসকো নাম হোতীতি পকাসিতো.
তত্রট্ঠো পন সোতি তস্মিং অধম্মৰাদিপক্খস্মিং নিসিন্নোৰ সো. সদ-ধাতুযা গতিনিৰারণত্থত্তা তত্র নিসিন্নো ‘‘তত্রট্ঠো’’তি ৰুচ্চতি. দ্ৰিন্নন্তি ধম্মৰাদিঅধম্মৰাদিপক্খানং দ্ৰিন্নং সঙ্ঘানং. কম্মন্তি চতুৰগ্গাদিসঙ্ঘেন করণীযকম্মং. কোপেতীতি অধম্মৰাদীনং অসংৰাসভাৰং গন্ত্ৰা তেসং গণপূরণত্তা, ইতরেসং একসীমাযং ঠত্ৰা হত্থপাসং অনুপগতত্তা, ছন্দস্স চ অদিন্নত্তা কম্মং কোপেতি. যো পন অধম্মৰাদীনং পক্খে নিসিন্নো ‘‘অধম্মৰাদিনো ইমে, ইতরে ধম্মৰাদিনো’’তি তেসং মজ্ঝে পৰিসতি, যত্থ ৰা তত্থ ৰা পক্খে নিসিন্নো ‘‘ইমে ধম্মৰাদিনো’’তি গণ্হাতি, অযং অত্তনাৰ অত্তানং সমানসংৰাসকং করোতীতি ৰেদিতব্বো.
৩১১০. বহিসীমাগতো পকতত্তো ভিক্খু সচে হত্থপাসে ঠিতো হোতি, সো সীমায নানাসংৰাসকো মতোতি যোজনা. তং গণপূরণং কত্ৰা কতকম্মম্পি কুপ্পতি. এৰং যথাৰুত্তনিযামেন তযো নানাসংৰাসকা মহেসিনা ৰুত্তাতি যোজনা.
৩১১১. চুতোতি পারাজিকাপন্নো সাসনতো চুতত্তা ‘‘চুতো’’তি গহিতো. ‘‘ভিক্খুনী একাদস অভব্বা’’তি পদচ্ছেদো. ইমেতি ভেদমনপেক্খিত্ৰা সামঞ্ঞেন সত্তরস জনা. অসংৰাসাতি ন সংৰসিতব্বা, নত্থি ৰা এতেহি পকতত্তানং এককম্মাদিকো সংৰাসোতি অসংৰাসা নাম সিযুং.
৩১১২. অসংৰাসস্স সব্বস্সাতি যথাৰুত্তস্স সত্তরসৰিধস্স সব্বস্স অসংৰাসস্স. তথা কম্মারহস্স চাতি ‘‘যস্স সঙ্ঘো কম্মং করোতি, সো নেৰ কম্মপত্তো, নাপি ছন্দারহো, অপিচ কম্মারহো’’তি (পরি. ৪৮৮) এৰং পরিৰারে ৰুত্তকম্মারহস্স চ. উম্মত্তকাদীনন্তি আদি-সদ্দেন খিত্তচিত্তাদীনং গহণং. সঙ্ঘে তজ্জনীযাদীনি করোন্তে. পটিক্খেপোতি পটিক্কোসনা. ন রূহতীতি পটিক্কোসট্ঠানে ন তিট্ঠতি, কম্মং ন কোপেতীতি অধিপ্পাযো.
৩১১৩. সসংৰাসেক…পে… ভিক্খুনোতি ৰুত্তনযেন কম্মেন ৰা লদ্ধিযা ৰা অসংৰাসিকভাৰং অনুপগতত্তা সমানসংৰাসকস্স সীমায অসংৰাসিকভাৰং অনুপগন্ত্ৰা একসীমায ঠিতস্স অন্তিমৰত্থুং অনজ্ঝাপন্নত্তা পকতত্তস্স ভিক্খুনো. অনন্তরস্সপি হত্থপাসে ৰচনেন ৰচীভেদকরণেন পটিক্খেপো পটিক্কোসো রুহতি পটিক্কোসনট্ঠানেযেৰ তিট্ঠতি, কম্মং কোপেতীতি অধিপ্পাযো.
৩১১৪. ছহি আকারেহীতি (পাচি. অট্ঠ. ৪৩৮; কঙ্খা. অট্ঠ. নিদানৰণ্ণনা) লজ্জিতায, অঞ্ঞাণতায, কুক্কুচ্চপকততায, সতিসম্মোসায, অকপ্পিযেকপ্পিযসঞ্ঞিতায, কপ্পিযেঅকপ্পিযসঞ্ঞিতাযাতি ইমেহি ছহি আকারেহি. পঞ্চ সমণকপ্পা চ ৰুত্তা, পঞ্চ ৰিসুদ্ধিযো চ ৰুত্তাতি যোজনা.
‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, পঞ্চহি সমণকপ্পেহি ফলং পরিভুঞ্জিতুং, অগ্গিপরিজিতং সত্থপরিজিতং নখপরিজিতং অবীজং নিব্বট্টবীজঞ্ঞেৰ পঞ্চম’’ন্তি (চূল়ৰ. ২৫০) খুদ্দকৰত্থুকে অনুঞ্ঞাতা পঞ্চ সমণকপ্পা নাম. পঞ্চ ৰিসুদ্ধিযোতি পরিৰারে একুত্তরে ‘‘পঞ্চ ৰিসুদ্ধিযো’’তি ইমস্স নিদ্দেসে ‘‘নিদানং উদ্দিসিত্ৰা অৰসেসং সুতেন সাৰেতব্বং, অযং পঠমা ৰিসুদ্ধী’’তিআদিনা (পরি. ৩২৫) নযেন দস্সিতা পঞ্চ পাতিমোক্খুদ্দেসসঙ্খাতা পঞ্চ ৰিসুদ্ধিযো চ ‘‘সুত্তুদ্দেসো পারিসুদ্ধিউপোসথো অধিট্ঠানুপোসথো পৰারণা সামগ্গিউপোসথোযেৰ পঞ্চমো’’তি (পরি. ৩২৫) এৰং ৰুত্তা পঞ্চ ৰিসুদ্ধিযো চাতি দ্ৰেপঞ্চৰিসুদ্ধিযো ‘‘দ্ৰিপঞ্চৰিঞ্ঞাণানী’’তিআদীসু ৰিয সামঞ্ঞৰচনেন সঙ্গহিতা.
৩১১৫-৭. নিস্সেসেন দীযতি পঞ্ঞপীযতি এত্থ সিক্খাপদন্তি নিদানং, তেসং তেসং সিক্খাপদানং পঞ্ঞত্তিযা ঠানভূতং ৰেসালীআদি. পুং ৰুচ্চতি নিরযো, তং গলতি মদ্দতি নেরযিকদুক্খং অনুভৰতীতি পুগ্গলো, সত্তো. অরিযপুগ্গলা তংসদিসত্তা, ভূতপুব্বগতিযা ৰা ‘‘পুগ্গলা’’তি ৰেদিতব্বা. ইধ পনেতে সিক্খাপদৰীতিক্কমস্স আদিকম্মিকা অধিপ্পেতা. ইদানি পুগ্গলনিদ্দেসং ৰক্খতি. ৰসতি এত্থ ভগৰতো আণাসঙ্খাতা সিক্খাপদপঞ্ঞত্তি তং পটিচ্চ পৰত্ততীতি ৰত্থু, তস্স তস্স পুগ্গলস্স সিক্খাপদপঞ্ঞত্তিহেতুভূতো অজ্ঝাচারো.
ৰিধানং ৰিভজনং ৰিধি, পভেদো. পঞ্ঞাপীযতি ভগৰতো আণা পকারেন ঞাপীযতি এতাযাতি পঞ্ঞত্তি, পঞ্ঞত্তিযা ৰিধি পভেদো ‘‘পঞ্ঞত্তিৰিধি’’ন্তি ৰত্তব্বে ‘‘ৰিধিং পঞ্ঞত্তিযা’’তি গাথাবন্ধৰসেন অসমত্থনিদ্দেসো. সা পন পঞ্ঞত্তিৰিধি পঞ্ঞত্তিঅনুপঞ্ঞত্তি অনুপ্পন্নপঞ্ঞত্তি সব্বত্থপঞ্ঞত্তি পদেসপঞ্ঞত্তি সাধারণপঞ্ঞত্তি অসাধারণপঞ্ঞত্তি একতোপঞ্ঞত্তি উভতোপঞ্ঞত্তিৰসেন নৰৰিধা হোতি.
‘‘ৰিপত্তি আপত্তি অনাপত্তী’’তি পদচ্ছেদো, ৰিপজ্জন্তি এতায সীলাদযোতি ৰিপত্তি. সা পন সীলআচারদিট্ঠিআজীৰানং ৰসেন চতুব্বিধা. সা পন উদ্দেসৰসেন হেট্ঠা দস্সিতাৰ. আপজ্জন্তি এতায অকুসলাব্যাকতভূতায ভগৰতো আণাৰীতিক্কমন্তি আপত্তি. সা পুব্বপযোগাদিৰসেন অনেকপ্পভেদা আপত্তি. অনাপত্তি অজাননাদিৰসেন আণায অনতিক্কমনং. সমুট্ঠাতি এতেহি আপত্তীতি সমুট্ঠানানি, কাযাদিৰসেন ছব্বিধানি আপত্তিকারণানি. সমুট্ঠানানং নযো সমুট্ঠাননযো, তং.
ৰজ্জঞ্চ কম্মঞ্চ কিরিযা চ সঞ্ঞা চ চিত্তঞ্চ আণত্তি চ ৰজ্জকম্মক্রিযাসঞ্ঞাচিত্তাণত্তিযো, তাসং ৰিধি তথা ৰুচ্চতি, তং. ৰজ্জৰিধিন্তি ‘‘যস্সা সচিত্তকপক্খে চিত্তং অকুসলমেৰ হোতি, অযং লোকৰজ্জা, সেসা পণ্ণত্তিৰজ্জা’’তি (কঙ্খা. অট্ঠ. পঠমপারাজিকৰণ্ণনা) ৰুত্তং ৰজ্জৰিধিং. কম্মৰিধিন্তি ‘‘সব্বা চ কাযকম্মৰচীকম্মতদুভযৰসেন তিৰিধা হোন্তী’’তি (কঙ্খা. অট্ঠ. পঠমপারাজিকৰণ্ণনা) দস্সিতং কম্মৰিধিং. ক্রিযাৰিধিন্তি ‘‘অত্থাপত্তি কিরিযতো সমুট্ঠাতি, অত্থি অকিরিযতো, অত্থি কিরিযাকিরিযতো, অত্থি সিযা কিরিযতো সিযা অকিরিযতো’’তিআদিনা (কঙ্খা. অট্ঠ. পঠমপারাজিকৰণ্ণনা) নযেন দস্সিতং কিরিযাৰিধিং. সঞ্ঞাৰিধিন্তি ‘‘সঞ্ঞাৰিমোক্খা’’তিআদিনা (কঙ্খা. অট্ঠ. পঠমপারাজিকৰণ্ণনা) নযেন দস্সিতং সঞ্ঞাৰিধিং.
চিত্তৰিধিন্তি ‘‘সব্বাপি চিত্তৰসেন দুৰিধা হোন্তি সচিত্তকা, অচিত্তকা চা’’তি (কঙ্খা. অট্ঠ. পঠমপারাজিকৰণ্ণনা) ৰুত্তং চিত্তৰিধিং. আণত্তিৰিধিন্তি ‘‘সাণত্তিকং অনাণত্তিক’’ন্তি ৰুত্তং আণত্তিৰিধিং. অঙ্গৰিধানন্তি সব্বসিক্খাপদেসু আপত্তীনং ৰুত্তং অঙ্গৰিধানঞ্চ. ৰেদনাত্তিকং, কুসলত্তিকঞ্চাতি যোজনা. তং পন ‘‘অকুসলচিত্তং, দ্ৰিচিত্তং, তিচিত্তং, দুক্খৰেদনং, দ্ৰিৰেদনং, তিৰেদন’’ন্তি তত্থ তত্থ দস্সিতমেৰ.
সত্তরসৰিধং এতং লক্খণন্তি যথাৰুত্তনিদানাদিসত্তরসপ্পভেদং সব্বসিক্খাপদানং সাধারণলক্খণং. দস্সেত্ৰাতি পকাসেত্ৰা. বুধো ৰিনযকুসলো. তত্থ তত্থ সিক্খাপদেসু যথারহং যোজেয্যাতি সম্বন্ধো.
৩১১৮. ইমেসু সত্তরসসু লক্খণেসু নিদানপুগ্গলে তাৰ নিদ্দিসিতুমাহ ‘‘নিদান’’ন্তিআদি. তত্থাতি তেসু সত্তরসসু সাধারণলক্খণেসু, নিদ্ধারণে চেতং ভুম্মং. নিদানন্তি নিদ্ধারিতব্বদস্সনং. ‘‘পুর’’ন্তি ইদং ‘‘ৰেসালী’’তিআদিপদেহি পচ্চেকং যোজেতব্বং. সক্কভগ্গাতি এতেহি জনপদৰাচীহি সদ্দেহি ঠাননিস্সিতা নাগরাৰ গহেতব্বা. তানি চ ‘‘সক্কেসু ৰিহরতি কপিলৰত্থুস্মিং, ভগ্গেসু ৰিহরতি সুসুমারগিরে’’তি তত্থ তত্থ সিক্খাপদনিদানে নিদস্সিতানেৰ.
৩১১৯. ‘‘দস ৰেসালিযা’’তিআদীনং অত্থৰিনিচ্ছযো উত্তরে আৰি ভৰিস্সতি. গিরিব্বজেতি রাজগহনগরে. তঞ্হি সমন্তা ঠিতেহি ইসিগিলিআদীহি পঞ্চহি পব্বতেহি ৰজসদিসন্তি ‘‘গিরিব্বজ’’ন্তি ৰুচ্চতি.
৩১২১. ভিক্খূনং পাতিমোক্খস্মিং সুদিন্নধনিযাদযো তেৰীসতিৰিধা আদিকম্মিকপুগ্গলা ৰুত্তাতি যোজনা.
৩১২২. উভযপাতিমোক্খে আগতা তে সব্বে আদিকম্মিকপুগ্গলা পরিপিণ্ডিতা তিংস ভৰন্তীতি যোজনা. ৰত্থুআদীনং ৰিনিচ্ছযো উত্তরে ৰক্খমানত্তা ইধ ন ৰুত্তো. ননু চ নিদানপুগ্গলৰিনিচ্ছযম্পি তত্থ ৰক্খতীতি সো ইধ কস্মা ৰুত্তোতি? নাযং দোসো, ইমস্স পকরণত্তা ইধাপি ৰত্তব্বোতি. যদি এৰং ৰত্থুআদিৰিনিচ্ছযোপি ইধ ৰত্তব্বো সিযা, সো কস্মা ন ৰুত্তোতি? একযোগনিদ্দিট্ঠস্স ইমস্স ৰচনেন সোপি ৰুত্তোযেৰ হোতীতি একদেসদস্সনৰসেন সংখিত্তোতি দট্ঠব্বো.
৩১২৩. যো এনং তরুং জানাতি, সো পঞ্ঞত্তিং অসেসতো জানাতীতি সম্বন্ধো. এত্থ ‘‘এনং তরু’’ন্তি ইমিনা নিদানাদিসত্তরসপ্পকারং সব্বসিক্খাপদসাধারণলক্খণসমুদাযং রূপকেন দস্সেতি. কিং ৰিসিট্ঠং তরুন্তি আহ ‘‘তিমূল’’ন্তিআদি.
তত্থ তিমূলন্তি নিদানপুগ্গলৰত্থুসঙ্খাতানি তীণি মূলানি এতস্সাতি তিমূলং. নৰপত্তন্তি নৰৰিধপণ্ণত্তিসঙ্খাতানি পত্তানি এতস্সাতি নৰপত্তং. দ্ৰযঙ্কুরন্তি লোকৰজ্জপণ্ণত্তিৰজ্জসঙ্খাতা দ্ৰে অঙ্কুরা এতস্সাতি দ্ৰযঙ্কুরং. ‘‘দ্ৰিঅঙ্কুর’’ন্তি ৰত্তব্বে ই-কারস্স অযাদেসং কত্ৰা ‘‘দ্ৰযঙ্কুর’’ন্তি ৰুত্তং. সত্তফলন্তি আণত্তিআপত্তিঅনাপত্তিৰিপত্তিসঞ্ঞাৰেদনাকুসলত্তিকসঙ্খাতানি সত্ত ফলানি এতস্সাতি সত্তফলং. ছপুপ্ফন্তি ছসমুট্ঠানসঙ্খাতানি পুপ্ফানি এতস্সাতি ছপুপ্ফং. দ্ৰিপ্পভৰন্তি চিত্তকম্মসঙ্খাতা দ্ৰে পভৰা এতস্সাতি দ্ৰিপ্পভৰং. দ্ৰিসাখন্তি কিরিযঅঙ্গসঙ্খাতা দ্ৰে সাখা এতস্সাতি দ্ৰিসাখং. এনং তরুং যো জানাতীতি যো ৰুত্তো ভিক্খু ৰুত্তসরূপসাধারণসত্তরসলক্খণরাসিৰিনিচ্ছযসঙ্খাততরুং জানাতি. সোতি সো ভিক্খু. পঞ্ঞত্তিন্তি ৰিনযপিটকং. অসেসতোতি সব্বসো.
৩১২৪. ইতি এৰং মধুরপদত্থং অনাকুলং পরমং উত্তমং ইমং ৰিনিচ্ছযং যো পঠতি ৰাচুগ্গতং করোন্তো পরিযাপুণাতি, গরুসন্তিকে সাধুকং সুণাতি, পরিপুচ্ছতে চ অত্থং পরিপুচ্ছতি চ, সো ভিক্খু ৰিনয ৰিনিচ্ছযে উপালিসমো ভৰতি ৰিনযধরানং এতদগ্গট্ঠানে নিক্খিত্তেন উপালিমহাথেরেন সদিসো ভৰতীতি যোজনা.
ইতি ৰিনযত্থসারসন্দীপনিযা ৰিনযৰিনিচ্ছযৰণ্ণনায
পকিণ্ণকৰিনিচ্ছযকথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.