কম্মৰিপত্তিকথাৰণ্ণনা
৩০১৪. কম্মানং ৰিপত্তিযা দস্সিতায সম্পত্তিপি ব্যতিরেকতো ৰিঞ্ঞাযতীতি কম্মৰিপত্তিং তাৰ দস্সেতুমাহ ‘‘ৰত্থুতো’’তিআদি. ৰসতি এত্থ কম্মসঙ্খাতং ফলং তদাযত্তৰুত্তিতাযাতি ৰত্থু, কম্মস্স পধানকারণং, ততো ৰত্থুতো চ. অনুস্সাৰনসীমতোতি অনুস্সাৰনতো, সীমতো চ. পঞ্চেৰাতি এৰকারেন কম্মদোসানং এতংপরমতং দস্সেতি.
৩০১৫. যথানিক্খিত্তকম্মদোসমাতিকানুক্কমে কম্মৰিপত্তিং ৰিভজিত্ৰা দস্সেতুমাহ ‘‘সম্মুখা’’তিআদি. সঙ্ঘধম্মৰিনযপুগ্গলসম্মুখাসঙ্খাতং চতুব্বিধং সম্মুখাৰিনযং উপনেত্ৰা কাতব্বং কম্মং সম্মুখাকরণীযং নাম.
তত্থ যাৰতিকা ভিক্খূ কম্মপত্তা, তে আগতা হোন্তি, ছন্দারহানং ছন্দো আহটো হোতি, সম্মুখীভূতা ন পটিক্কোসন্তি, অযং সঙ্ঘসম্মুখতা. যেন ধম্মেন যেন ৰিনযেন যেন সত্থুসাসনেন সঙ্ঘো তং কম্মং করোতি, অযং ধম্মসম্মুখতা, ৰিনযসম্মুখতা. তত্থ ধম্মোতি ভূতং ৰত্থু. ৰিনযোতি চোদনা চেৰ সারণা চ. সত্থুসাসনং নাম ঞত্তিসম্পদা চেৰ অনুস্সাৰনসম্পদা চ. যস্স সঙ্ঘো তং কম্মং করোতি, তস্স সম্মুখভাৰো পুগ্গলসম্মুখতা. এৰং চতুব্বিধেন সম্মুখাৰিনযেন যং সঙ্ঘকম্মং ‘‘করণীয’’ন্তি ৰুত্তং, তং অসম্মুখা করোতি চতুব্বিধলক্খণতো একম্পি পরিহাপেত্ৰা করোতি, তং কম্মং ৰত্থুৰিপন্নং সম্মুখাৰিনযসঙ্খাতেন ৰত্থুনা ৰেকল্লং ‘‘অধম্মকম্ম’’ন্তি পৰুচ্চতীতি যোজনা.
৩০১৬-৮. এৰং সম্মুখাকরণীযে ৰত্থুতো কম্মৰিপত্তিং দস্সেত্ৰা অসম্মুখাকরণীযং ৰিভজিত্ৰা দস্সেতুমাহ ‘‘অসম্মুখা’’তিআদি.
দেৰদত্তস্স কতং পকাসনীযকম্মঞ্চ. সেক্খসম্মুতি উম্মত্তকসম্মুতীতি যোজনা. অৰন্দিযকম্মং পুগ্গলসীসেন ‘‘অৰন্দিযো’’তি ৰুত্তং. অড্ঢকাসিযা গণিকায অনুঞ্ঞাতা দূতেন উপসম্পদা দূতূপসম্পদা. ইতি ইমানি অট্ঠ কম্মানি ঠপেত্ৰান সেসানি পন সব্বসো সব্বানি কম্মানি ‘‘সম্মুখাকরণীযানী’’তি সোভনগমনাদীহি সুগতো সত্থা অব্র্ৰি কথেসীতি যোজনা.
৩০১৯-২০. এৰং ৰত্থুতো কম্মৰিপত্তিং দস্সেত্ৰা ঞত্তিতো দস্সেতুমাহ ‘‘ঞত্তিতো’’তিআদি. ৰিপজ্জননযাতি ৰিনযৰিপজ্জনক্কমা. ৰত্থুং ন পরামসতীতি যস্স উপসম্পদাদিকম্মং করোতি, তং ন পরামসতি তস্স নামং ন গণ্হাতি. ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে সঙ্ঘো, অযং ধম্মরক্খিতো আযস্মতো বুদ্ধরক্খিতস্স উপসম্পদাপেক্খো’’তি ৰত্তব্বে ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে সঙ্ঘো, আযস্মতো বুদ্ধরক্খিতস্স উপসম্পদাপেক্খো’’তি ৰদতি. এৰং ৰত্থুং ন পরামসতি.
সঙ্ঘং ন পরামসতীতি সঙ্ঘস্স নামং ন পরামসতি তস্স নামং ন গণ্হাতি. ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে সঙ্ঘো, অযং ধম্মরক্খিতো’’তি ৰত্তব্বে ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, অযং ধম্মরক্খিতো’’তি ৰদতি. এৰং সঙ্ঘং ন পরামসতি.
পুগ্গলং ন পরামসতীতি যো উপসম্পদাপেক্খস্স উপজ্ঝাযো, তং ন পরামসতি তস্স নামং ন গণ্হাতি. ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে সঙ্ঘো, অযং ধম্মরক্খিতো আযস্মতো বুদ্ধরক্খিতস্স উপসম্পদাপেক্খো’’তি ৰত্তব্বে ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে সঙ্ঘো, অযং ধম্মরক্খিতো উপসম্পদাপেক্খো’’তি ৰদতি. এৰং পুগ্গলং ন পরামসতি.
ঞত্তিং ন পরামসতীতি সব্বেন সব্বং ঞত্তিং ন পরামসতি, ঞত্তিদুতিযকম্মে ঞত্তিং অট্ঠপেত্ৰা দ্ৰিক্খত্তুং কম্মৰাচায এৰ অনুস্সাৰনকম্মং করোতি, ঞত্তিচতুত্থকম্মেপি ঞত্তিং অট্ঠপেত্ৰা চতুক্খত্তুং কম্মৰাচায এৰ অনুস্সাৰনকম্মং করোতি. এৰং ঞত্তিং ন পরামসতি.
পচ্ছা ৰা ঞত্তিং ঠপেতীতি পঠমং কম্মৰাচায অনুস্সাৰনকম্মং কত্ৰা ‘‘এসা ঞত্তী’’তি ৰত্ৰা ‘‘খমতি সঙ্ঘস্স, তস্মা তুণ্হী, এৰমেতং ধারযামী’’তি ৰদতি. এৰং পচ্ছা ঞত্তিং ঠপেতি. পঞ্চহেতেহীতি এতেহি পঞ্চহি কারণেহি.
৩০২১-২. এৰং ঞত্তিতো কম্মৰিপত্তিং দস্সেত্ৰা ইদানি অনুস্সাৰনতো দস্সেতুমাহ ‘‘অনুস্সাৰনতো’’তিআদি. অনুস্সাৰনতো কম্মদোসা পঞ্চ পকাসিতাতি যোজনা. ‘‘ন পরামসতি ৰত্থুং ৰা’’তিআদীসু ৰত্থুআদীনি ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বানি. এৰং পন নেসং অপরামসনং হোতি (পরি. অট্ঠ. ৪৮৫) – ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে সঙ্ঘো’’তি পঠমানুস্সাৰনে ৰা ‘‘দুতিযম্পি এতমত্থং ৰদামি… ততিযম্পি এতমত্থং ৰদামি, ‘‘সুণাতু মে ভন্তে সঙ্ঘো’’তি দুতিযততিযানুস্সাৰনেসু ৰা ‘‘অযং ধম্মরক্খিতো আযস্মতো বুদ্ধরক্খিতস্স উপসম্পদাপেক্খো’’তি ৰত্তব্বে ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে সঙ্ঘো, আযস্মতো বুদ্ধরক্খিতস্সা’’তি ৰদন্তো ৰত্থুং ন পরামসতি নাম.
‘‘সুণাতু মে, ভন্তে সঙ্ঘো, অযং ধম্মরক্খিতো’’তি ৰত্তব্বে ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, অযং ধম্মরক্খিতো’’তি ৰদন্তো সঙ্ঘং ন পরামসতি নাম.
‘‘সুণাতু মে, ভন্তে সঙ্ঘো, অযং ধম্মরক্খিতো আযস্মতো বুদ্ধরক্খিতস্সা’’তি ৰত্তব্বে ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে সঙ্ঘো, অযং ধম্মরক্খিতো উপসম্পদাপেক্খো’’তি ৰদন্তো পুগ্গলং ন পরামসতি নাম.
সাৰনং হাপেতীতি সব্বেন সব্বং কম্মৰাচায অনুস্সাৰনং ন করোতি, ঞত্তিদুতিযকম্মে দ্ৰিক্খত্তুং ঞত্তিমেৰ ঠপেতি, ঞত্তিচতুত্থকম্মে চতুক্খত্তুং ঞত্তিমেৰ ঠপেতি. এৰং অনুস্সাৰনং হাপেতি. যোপি ঞত্তিদুতিযকম্মে একং ঞত্তিং ঠপেত্ৰা একং কম্মৰাচং অনুস্সাৰেন্তো অক্খরং ৰা ছড্ডেতি, পদং ৰা দুরুত্তং করোতি, অযম্পি অনুস্সাৰনং হাপেতিযেৰ. ঞত্তিচতুত্থকম্মে পন একং ঞত্তিং ঠপেত্ৰা সকিমেৰ ৰা দ্ৰিক্খত্তুং ৰা কম্মৰাচায অনুস্সাৰনং করোন্তোপি অক্খরং ৰা পদং ৰা ছড্ডেন্তোপি দুরুত্তং করোন্তোপি অনুস্সাৰনং হাপেতিযেৰাতি ৰেদিতব্বো.
দুরুত্তং করোতীতি এত্থ পন অযং ৰিনিচ্ছযো (পরি. অট্ঠ. ৪৮৫) – যো হি অঞ্ঞস্মিং অক্খরে ৰত্তব্বে অঞ্ঞং ৰদতি, অযং দুরুত্তং করোতি নাম. তস্মা কম্মৰাচং করোন্তেন ভিক্খুনা য্ৰাযং –
‘‘সিথিলং ধনিতঞ্চ দীঘরস্সং;
গরুকং লহুকঞ্চ নিগ্গহিতং;
সম্বন্ধং ৰৰত্থিতং ৰিমুত্তং;
দসধা ব্যঞ্জনবুদ্ধিযা পভেদো’’তি. (পরি. অট্ঠ. ৪৮৫) –
ৰুত্তো, অযং সুট্ঠু উপলক্খেতব্বো.
এত্থ হি সিথিলং নাম পঞ্চসু ৰগ্গেসু পঠমততিযং. ধনিতং নাম তেস্ৰেৰ দুতিযচতুত্থং. দীঘন্তি দীঘেন কালেন ৰত্তব্বং আকারাদি. রস্সন্তি ততো উপড্ঢকালেন ৰত্তব্বং অকারাদি. গরুকন্তি দীঘমেৰ, যং ৰা ‘‘আযস্মতো বুদ্ধরক্খিতত্থেরস্স, যস্স নক্খমতী’’তি এৰং সংযোগপরং কত্ৰা ৰুচ্চতি. লহুকন্তি রস্সমেৰ, যং ৰা ‘‘আযস্মতো বুদ্ধরক্খিতথেরস্স, যস্স ন খমতী’’তি এৰং অসংযোগপরং কত্ৰা ৰুচ্চতি. নিগ্গহিতন্তি যং করণানি নিগ্গহেত্ৰা অৰিস্সজ্জেত্ৰা অৰিৰটেন মুখেন অনুনাসিকং কত্ৰা ৰত্তব্বং. সম্বন্ধন্তি যং পরপদেন সম্বন্ধিত্ৰা ‘‘তুণ্হস্সা’’তি ৰা ‘‘তুণ্হিস্সা’’তি ৰা ৰুচ্চতি. ৰৰত্থিতন্তি যং পরপদেন অসম্বন্ধং কত্ৰা ৰিচ্ছিন্দিত্ৰা ‘‘তুণ্হী অস্সা’’তি ৰা ‘‘তুণ্হ অস্সা’’তি ৰা ৰুচ্চতি. ৰিমুত্তন্তি যং করণানি অনিগ্গহেত্ৰা ৰিস্সজ্জেত্ৰা ৰিৰটেন মুখেন অনুনাসিকং অকত্ৰা ৰুচ্চতি.
তত্থ ‘‘সুণাতু মে’’তি ৰত্তব্বে ত-কারস্স থ-কারং কত্ৰা ‘‘সুণাথু মে’’তি ৰচনং সিথিলস্স ধনিতকরণং নাম, তথা ‘‘পত্তকল্লং, এসা ঞত্তী’’তি ৰত্তব্বে ‘‘পত্থকল্লং, এসা ঞত্থী’’তিআদিৰচনঞ্চ. ‘‘ভন্তে সঙ্ঘো’’তি ৰত্তব্বে ভকারঘকারানং বকারগকারে কত্ৰা ‘‘বন্তে সংগো’’তি ৰচনং ধনিতস্স সিথিলকরণং নাম. ‘‘সুণাতু মে’’তি ৰিৰটেন মুখেন ৰত্তব্বে পন ‘‘সুণংতু মে’’তি ৰা ‘‘এসা ঞত্তী’’তি ৰত্তব্বে ‘‘এসং ঞত্তী’’তি ৰা অৰিৰটেন মুখেন অনুনাসিকং কত্ৰা ৰচনং ৰিমুত্তস্স নিগ্গহিতৰচনং নাম. ‘‘পত্তকল্ল’’ন্তি অৰিৰটেন মুখেন অনুনাসিকং কত্ৰা ৰত্তব্বে ‘‘পত্তকল্লা’’তি ৰিৰটেন মুখেন অনুনাসিকং অকত্ৰা ৰচনং নিগ্গহিতস্স ৰিমুত্তৰচনং নাম. ইতি সিথিলে কত্তব্বে ধনিতং, ধনিতে কত্তব্বে সিথিলং, ৰিমুত্তে কত্তব্বে নিগ্গহিতং, নিগ্গহিতে কত্তব্বে ৰিমুত্তন্তি ইমানি চত্তারি ব্যঞ্জনানি অন্তোকম্মৰাচায কম্মং দূসেন্তি. এৰং ৰদন্তো হি অঞ্ঞস্মিং অক্খরে ৰত্তব্বে অঞ্ঞং ৰদতি, দুরুত্তং করোতীতি ৰুচ্চতি.
ইতরেসু পন দীঘরস্সাদীসু ছসু ব্যঞ্জনেসু দীঘট্ঠানে দীঘমেৰ, রস্সট্ঠানে চ রস্সমেৰাতি এৰং যথাঠানে তং তদেৰ অক্খরং ভাসন্তেন অনুক্কমাগতং পৰেণিং অৰিনাসেন্তেন কম্মৰাচা কাতব্বা. সচে পন এৰং অকত্ৰা দীঘে ৰত্তব্বে রস্সং, রস্সে ৰা ৰত্তব্বে দীঘং ৰদতি, তথা গরুকে ৰত্তব্বে লহুকং, লহুকে ৰা ৰত্তব্বে গরুকং ৰদতি, সম্বন্ধে ৰা পন ৰত্তব্বে ৰৰত্থিতং, ৰৰত্থিতে ৰা ৰত্তব্বে সম্বন্ধং ৰদতি, এৰং ৰুত্তেপি কম্মৰাচা ন কুপ্পতি. ইমানি হি ছ ব্যঞ্জনানি কম্মং ন কোপেন্তি.
যং পন সুত্তন্তিকত্থেরা ‘‘দ-কারো ত-কারমাপজ্জতি, ত-কারো দ-কারমাপজ্জতি, চ-কারো জ-কারমাপজ্জতি, জ-কারো চ-কারমাপজ্জতি, য-কারো ক-কারমাপজ্জতি, ক-কারো য-কারমাপজ্জতি, তস্মা দ-কারাদীসু ৰত্তব্বেসু ত-কারাদিৰচনং ন ৰিরুজ্ঝতী’’তি ৰদন্তি, তং কম্মৰাচং পত্ৰা ন ৰট্টতি. তস্মা ৰিনযধরেন নেৰ দ-কারো ত-কারো কাতব্বো…পে… ন ক-কারো য-কারো. যথাপাল়িযা নিরুত্তিং সোধেত্ৰা দসৰিধায ব্যঞ্জননিরুত্তিযা ৰুত্তদোসে পরিহরন্তেন কম্মৰাচা কাতব্বা. ইতরথা হি সাৰনং হাপেতি নাম.
অসমযে সাৰেতীতি সাৰনায অকালে অনৰকাসে ঞত্তিং অট্ঠপেত্ৰা পঠমংযেৰ অনুস্সাৰনকম্মং কত্ৰা পচ্ছা ঞত্তিং ঠপেতি. ইতি ইমেহি পঞ্চহাকারেহি অনুস্সাৰনতো কম্মানি ৰিপজ্জন্তি. তেনাহ – ‘‘এৰং পন ৰিপজ্জন্তি, অনুস্সাৰনতোপি চা’’তি.
৩০২৩. এৰং অনুস্সাৰনতো কম্মৰিপত্তিং দস্সেত্ৰা সীমতো কম্মৰিপত্তি উপোসথক্খন্ধককথায ৰুত্তনযা এৰাতি তমেৰ অতিদিসন্তো আহ ‘‘একাদসহি…পে… মযা’’তি. কম্মদোসোযেৰ কম্মদোসতা. তাৰ পঠমং.
৩০২৪-৭. এৰং সীমতো কম্মৰিপত্তিং অতিদেসতো দস্সেত্ৰা ইদানি পরিসৰসেন দস্সেতুমাহ ‘‘চতুৰগ্গেনা’’তিআদি. কম্মপত্তাতি এত্থ ‘‘চত্তারো পকতত্তা’’তি সেসো. যথাহ – ‘‘চতুৰগ্গকরণে কম্মে চত্তারো ভিক্খূ পকতত্তা কম্মপত্তা’’তি (পরি. ৪৯৭). এত্থ চ পকতত্তা নাম অনুক্খিত্তা অনিস্সারিতা পরিসুদ্ধসীলা চত্তারো ভিক্খূ. কম্মপত্তা কম্মস্স অরহা অনুচ্ছৰিকা সামিনো. ন তেহি ৰিনা তং কম্মং করীযতি, ন তেসং ছন্দো ৰা পারিসুদ্ধি ৰা এতি. অনাগতাতি পরিসায হত্থপাসং অনাগতা. ছন্দোতি এত্থ ‘‘ছন্দারহান’’ন্তি সেসো. যথাহ ‘‘অৰসেসা পকতত্তা ছন্দারহা’’তি. ইমিনা অযমত্থো দীপিতো হোতি – ‘‘অৰসেসা পন সচেপি সহস্সমত্তা হোন্তি, সচে সমানসংৰাসকা, সব্বে ছন্দারহাৰ হোন্তি, ছন্দপারিসুদ্ধিং দত্ৰা আগচ্ছন্তু ৰা মা ৰা, কম্মং পন তিট্ঠতী’’তি. সম্মুখাতি সম্মুখীভূতা.
তিৰঙ্গিকোতি কম্মপত্তানাগমনছন্দানাহরণপটিক্কোসনসঙ্খাতঅঙ্গত্তযযুত্তো. দোসো কম্মৰিপত্তিলক্খণো. পরিসায ৰসা সিযাতি পরিসৰসেন হোতি.
পটিসেধেন্তীতি পটিক্কোসন্তি. দুতিযে চতুৰগ্গিকে কম্মে দুৰঙ্গিকো দোসো পরিসায ৰসা সিযাতি যোজনা.
এত্থ এতস্মিং ততিযে চতুৰগ্গিকে পটিক্কোসোৰ অত্থি, ন ইতরে পরিসদোসাতি একঙ্গিকো দোসো পরিসায ৰসা সিযাতি যোজনা. দুৰঙ্গ যুত্তপরিসাদোসস্স দুতিযং দেসিতত্তা দুৰঙ্গ যুত্তপরিসাদোসো ‘‘দুতিযো’’তি ৰুত্তো. তথা ততিযং দেসিতত্তা একঙ্গযুত্তো ততিযো ৰেদিতব্বো. ইমমেৰ নযং পঞ্চৰগ্গাদিসঙ্ঘত্তযস্স অতিদিসন্তো আহ ‘‘এৰং…পে… তিৰিধেসুপী’’তি. আদি-সদ্দেন দসৰগ্গৰীসতিৰগ্গসঙ্ঘানং গহণং.
৩০২৮. এৰং চতূসু সঙ্ঘেসু চতুন্নং তিকানং ৰসেন পরিসতো কম্মৰিপত্তিযা দ্ৰাদসৰিধতং দস্সেতুমাহ ‘‘চতুত্থিকা’’তি. অনুৰাদেন ‘‘দস দ্ৰে সিযু’’ন্তি ৰিধীযতি. পরিসাৰসা চতুত্থিকা দোসা দস দ্ৰে দ্ৰাদস সিযুন্তি যোজনা. এত্থাতি এতেসু ‘‘ৰত্থুতো’’তিআদিনা ৰুত্তেসু পঞ্চসু কম্মদোসেসু, নিদ্ধারণে ভুম্মং. ‘‘পরিসাৰসা’’তি ইদং নিদ্ধারেতব্বং. কম্মানীতি অপলোকনাদীনি চত্তারি. এত্থ চ চতুৰগ্গাদিকরণীযেসু কম্মেসু পকতত্তেন কম্মৰাচং সাৰেত্ৰা কতমেৰ কম্মং কম্মপত্তেন কতং হোতি. কম্মপত্তে পকতত্তে ঠপেত্ৰা অপকতত্তেন কেনচি, কেৰলেনেৰ কম্মৰাচং সাৰেত্ৰা কতং অপকতত্তকম্মপত্তলক্খণাভাৰা, কম্মপত্তেন চ কম্মৰাচায অস্সাৰিতত্তা অনুস্সাৰনদোসেন ৰিপন্নং হোতীতি ৰেদিতব্বং. তেনেৰ পোরাণকৰিনযধরত্থেরা কম্মৰিপত্তিসঙ্কাপরিহারত্থং দ্ৰীহি তীহি একতো কম্মৰাচং সাৰযন্তি. অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৰিত্থারো পন পরিৰারাৰসানে পাল়িযা (পরি. ৪৮২ আদযো) ৰা অট্ঠকথায (পরি. অট্ঠ. ৪৮২ আদযো) চ গহেতব্বো.
কম্মৰিপত্তিকথাৰণ্ণনা.