চতুব্বিধকম্মকথাৰণ্ণনা

২৯৮৩. অপলোকনসঞ্ঞিতং কম্মং, ঞত্তিকম্মং, ঞত্তিদুতিযকম্মং, ঞত্তিচতুত্থকম্মন্তি ইমানি চত্তারি কম্মানীতি যোজনা. তত্থ চত্তারীতি গণনপরিচ্ছেদো. ইমানীতি অনন্তরমেৰ ৰক্খমানত্তা আসন্নপচ্চক্খৰচনং. কম্মানীতি পরিচ্ছিন্নকম্মনিদস্সনং. ‘‘অপলোকনসঅঞত’’ন্তিআদি তেসং সরূপদস্সনং.

তত্রাযং সঙ্খেপতো ৰিনিচ্ছযো (চূল়ৰ. অট্ঠ. ২১৫; পরি. অট্ঠ. ৪৮২) – অপলোকনকম্মং নাম সীমট্ঠকসঙ্ঘং সোধেত্ৰা ছন্দারহানং ছন্দং আহরিত্ৰা সমগ্গস্স সঙ্ঘস্স অনুমতিযা তং তং ৰত্থুং কিত্তেত্ৰা ‘‘রুচ্চতি সঙ্ঘস্সা’’তি তিক্খত্তুং সাৰেত্ৰা কত্তব্বং কম্মং ৰুচ্চতি. ঞত্তিকম্মং নাম ৰুত্তনযেনেৰ সমগ্গস্স সঙ্ঘস্স অনুমতিযা একায ঞত্তিযা কত্তব্বং কম্মং. ঞত্তিদুতিযকম্মং নাম ৰুত্তনযেনেৰ সমগ্গস্স সঙ্ঘস্স অনুমতিযা একায ঞত্তিযা, একায চ অনুস্সাৰনাযাতি এৰং ঞত্তিদুতিযায অনুস্সাৰনায কত্তব্বং কম্মং. ঞত্তিচতুত্থকম্মং নাম ৰুত্তনযেনেৰ সমগ্গস্স সঙ্ঘস্স অনুমতিযা একায ঞত্তিযা, তীহি চ অনুস্সাৰনাহীতি এৰং ঞত্তিচতুত্থাহি তীহি অনুস্সাৰনাহি কত্তব্বং কম্মং. ঞত্তি দুতিযা যস্স অনুস্সাৰনস্স তং ঞত্তিদুতিযং, তেন কত্তব্বং কম্মং ঞত্তিদুতিযকম্মং. ঞত্তি চতুত্থা যস্স অনুস্সাৰনত্তযস্স তং ঞত্তিচতুত্থং, তেন কাতব্বং কম্মং ঞত্তিচতুত্থকম্মং.

২৯৮৪-৭. তেসং ঠানৰসেন ভেদং দস্সেতুমাহ ‘‘অপলোকনকম্ম’’ন্তিআদি. নৰন্নং ঠানানং সমাহারো নৰট্ঠানং, ‘‘গচ্ছতী’’তি ইমিনা সম্বন্ধো. ঞত্তিকম্মন্তি গমনকিরিযাকত্তুনিদস্সনং. নৰট্ঠানন্তি কম্মনিদস্সনং. দুতিযন্তি ঞত্তিদুতিযকম্মং. সত্ত ঠানানি গচ্ছতীতি যোজনা.

ইদানি তং ঠানভেদং সরূপতো দস্সেতুমাহ ‘‘নিস্সারণঞ্চা’’তিআদি. নিস্সারণাদি কম্মৰিসেসানং সঞ্ঞা. অপলোকনকম্মঞ্হি নিস্সারণং…পে… পঞ্চমং কম্মলক্খণন্তি ইমানি পঞ্চ ঠানানি গচ্ছতীতি যোজনা.

এৰং নামৰসেন দস্সিতানি নিস্সারণাদীনি অত্থতো ৰিভজিত্ৰা দস্সেতুমাহ ‘‘নিস্সারণঞ্চা’’তিআদি. সমণুদ্দেসতোতি কণ্টকসামণেরতো নিস্সারণঞ্চ ওসারণঞ্চ ৰদেতি যোজনা. তত্থ কণ্টকসামণেরস্স নিস্সারণা তাদিসানংযেৰ সম্মাৰত্তং দিস্ৰা পৰেসনা ‘‘ওসারণা’’তি ৰেদিতব্বা.

পব্বজন্তেন হেতুভূতেন ভণ্ডুকং ভণ্ডুকম্মপুচ্ছনং ৰদেয্যাতি অত্থো. পব্বজ্জাপেক্খস্স কেসচ্ছেদনপুচ্ছনং ভণ্ডুকম্মং নাম. ছন্নেন হেতুভূতেন ব্রহ্মদণ্ডকং কম্মং ৰদেতি যোজনা. তথারূপস্সাতি ছন্নসদিসস্স মুখরস্স ভিক্খূ দুরুত্তৰচনেন ঘট্টেন্তস্স. কাতব্বোতি ‘‘ভন্তে, ইত্থন্নামো ভিক্খু মুখরো ভিক্খূ দুরুত্তৰচনেহি ঘট্টেন্তো ৰিহরতি, সো ভিক্খু যং ইচ্ছেয্য, তং ৰদেয্য. ভিক্খূহি ইত্থন্নামো ভিক্খু নেৰ ৰত্তব্বো, ন ওৰদিতব্বো, ন অনুসাসিতব্বো. সঙ্ঘং, ভন্তে, পুচ্ছামি ‘ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো ব্রহ্মদণ্ডস্স দানং রুচ্চতি সঙ্ঘস্সা’তি. দুতিযম্পি পুচ্ছামি… ততিযম্পি পুচ্ছামি ‘ইত্থন্নামস্স, ভন্তে, ভিক্খুনো ব্রহ্মদণ্ডস্স দানং রুচ্চতি সঙ্ঘস্সা’’তি (পরি. অট্ঠ. ৪৯৫-৪৯৬) এৰং ব্রহ্মদণ্ডো কাতব্বো.

২৯৮৮-৯. ‘‘আপুচ্ছিত্ৰানা’’তি পুব্বকিরিযায ‘‘গহিতাযা’’তি অপরকিরিযা অজ্ঝাহরিতব্বা, ‘‘রুচিযা’’তি এতস্স ৰিসেসনং. দেতীতি এত্থ ‘‘অচ্ছিন্নচীৰরাদীন’’ন্তি সেসো. সব্বো সঙ্ঘো সন্নিপতিত্ৰান সব্বসো সব্বে সীমট্ঠে আগতাগতে ভিক্খূ আপুচ্ছিত্ৰান ‘‘ইত্থন্নামেন পরিক্খারেন ভৰিতব্বং, রুচ্চতি তস্স দান’’ন্তি ৰিসুং পুচ্ছিত্ৰা গহিতায ভিক্খূনং রুচিযা তিক্খত্তুং অপলোকেত্ৰা চীৰরাদিপরিক্খারং অচ্ছিন্নচীৰরাদীনং দেতি, যং এৰংভূতং সঙ্ঘস্স দানং, তং তস্স অপলোকনকম্মস্স কম্মলক্খণং হোতীতি যোজনা. লক্খীযতীতি লক্খণং, কম্মমেৰ লক্খণং, ন নিস্সারণাদীনীতি কম্মলক্খণং.

২৯৯০-১. এৰং অপলোকনকম্মস্স পঞ্চ ঠানানি উদ্দেসনিদ্দেসৰসেন দস্সেত্ৰা ইদানি ঞত্তিকম্মস্স কম্মলক্খণং তাৰ দস্সেতুমাহ ‘‘নিস্সারণ’’ন্তিআদি. ইতি ‘‘ঞত্তিযা নৰ ঠানানী’’তি অযমুদ্দেসো ৰক্খমানেন ‘‘ৰিনিচ্ছযে’’তিআদিনিদ্দেসেনেৰ ৰিভাৰীযতি.

২৯৯২. ৰিনিচ্ছযেতি উব্বাহিকৰিনিচ্ছযে. অসম্পত্তেতি নিট্ঠং অগতে. থেরস্সাতি ধম্মকথিকস্স. তেনেৰাহ ‘‘অৰিনযঞ্ঞুনো’’তি. তস্স ‘‘সুণন্তু মে আযস্মন্তা, অযং ইত্থন্নামো ভিক্খু ধম্মকথিকো, ইমস্স নেৰ সুত্তং আগচ্ছতি, নো সুত্তৰিভঙ্গো, সো অত্থং অসল্লক্খেত্ৰা ব্যঞ্জনচ্ছাযায অত্থং পটিবাহতি, যদাযস্মন্তানং পত্তকল্লং, ইত্থন্নামং ভিক্খুং ৰুট্ঠাপেত্ৰা অৰসেসা ইমং অধিকরণং ৰূপসমেয্যামা’’তি (চূল়ৰ. ২৩৩) এৰং উব্বাহিকৰিনিচ্ছযে ধম্মকথিকস্স ভিক্খুনো যা নিস্সরণা ৰুত্তা, সা ঞত্তিকম্মে ‘‘নিস্সারণা’’তি ৰুত্তাতি যোজনা.

২৯৯৩-৪. উপসম্পদাপেক্খস্স ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে সঙ্ঘো, ইত্থন্নামো ইত্থন্নামস্স আযস্মতো উপসম্পদাপেক্খো, অনুসিট্ঠো সো মযা, যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, ইত্থন্নামো আগচ্ছেয্যাতি. আগচ্ছাহী’’তি (মহাৰ. ১২৬) ৰচনপটিসংযুত্তস্স সঙ্ঘস্স সম্মুখানযনং, সা ওসারণা নাম. ‘‘আগচ্ছ ওসারণা’’তি পদচ্ছেদো.

উপোসথৰসেনাপি, পৰারণাৰসেনাপি. ঞত্তিযা ঠপিতত্তাতি ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে সঙ্ঘো, অজ্জুপোসথো পন্নরসো, যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, সঙ্ঘো উপোসথং করেয্য’’ (মহাৰ. ১৩৪), ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে সঙ্ঘো, অজ্জ পৰারণা পন্নরসী, যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, সঙ্ঘো পৰারেয্যা’’তি (মহাৰ. ২১০) উপোসথপৰারণাৰসেন ঞত্তিযা ঠপিতত্তা উপোসথো, পৰারণা ৰাতি ইমানি দ্ৰে ঞত্তিকম্মানি.

‘‘উপসম্পদাপেক্খঞ্হি, অনুসাসেয্যহন্তি চা’’তি ইমিনা ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে সঙ্ঘো, ইত্থন্নামো ইত্থন্নামস্স আযস্মতো উপসম্পদাপেক্খো, যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, অহং ইত্থন্নামং অনুসাসেয্য’’ন্তি (মহাৰ. ১২৬) অযং একা ঞত্তি গহিতা.

২৯৯৫. ‘‘ইত্থন্নামমহং ভিক্খুং, পুচ্ছেয্যং ৰিনযন্তি চা’’তি ইমিনা ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে সঙ্ঘো, যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, অহং ইত্থন্নামং ৰিনযং পুচ্ছেয্য’’ন্তি (মহাৰ. ১৫১) অযং একা ঞত্তি গহিতা. এৰমাদীতি আদি-সদ্দেন ‘‘যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, ইত্থন্নামো ইত্থন্নামং অনুসাসেয্যা’’তি, ‘‘যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, অহং ইত্থন্নামং অন্তরাযিকে ধম্মে পুচ্ছেয্য’’ন্তি (মহাৰ. ১২৬), ‘‘যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, ইত্থন্নামো ইত্থন্নামং অন্তরাযিকে ধম্মে পুচ্ছেয্যা’’তি, ‘‘যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, ইত্থন্নামো ইত্থন্নামং ৰিনযং পুচ্ছেয্যা’’তি (মহাৰ. ১৫১), ‘‘যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, অহং ইত্থন্নামেন ৰিনযং পুট্ঠো ৰিস্সজ্জেয্য’’ন্তি (মহাৰ. ১৫২), ‘‘যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, ইত্থন্নামো ইত্থন্নামেন ৰিনযং পুট্ঠো ৰিস্সজ্জেয্যা’’তি – (মহাৰ. ১৫২) ইমা ছ ঞত্তিযো গহিতা. এৰং পুরিমা দ্ৰে, ইমা চ ছাতি এদিসা ইমা অট্ঠ ঞত্তিযো ‘‘সম্মুতী’’তি ৰুত্তা.

২৯৯৬. নিস্সট্ঠচীৰরাদীনং দানন্তি ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে সঙ্ঘো, ইদং চীৰরং ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো নিস্সগ্গিযং সঙ্ঘস্স নিস্সট্ঠং, যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, সঙ্ঘো ইমং চীৰরং ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো দদেয্যা’’তি (পারা. ৪৬৪) এৰং নিস্সট্ঠচীৰরপত্তাদীনং দানং ‘‘দান’’ন্তি ৰুচ্চতি. আপত্তীনং পটিগ্গাহোতি ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে সঙ্ঘো, অযং ইত্থন্নামো ভিক্খু আপত্তিং সরতি ৰিৰরতি উত্তানিং করোতি দেসেতি, যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, অহং ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো আপত্তিং পটিগ্গণ্হেয্য’’ন্তি (চূল়ৰ. ২৩৯), ‘‘যদাযস্মন্তানং পত্তকল্লং, অহং ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো আপত্তিং পটিগ্গণ্হেয্য’’ন্তি (চূল়ৰ. ২৩৯). তেন ৰত্তব্বো ‘‘পস্সসী’’তি. ‘‘আম পস্সামী’’তি. ‘‘আযতিং সংৰরেয্যাসী’’তি. এৰং আপত্তীনং পটিগ্গাহো ‘‘পটিগ্গাহো’’তি ৰুচ্চতি.

২৯৯৭. পৰারুক্কড্ঢনাতি পৰারণুক্কড্ঢনা. গাথাবন্ধৰসেন ণ-কারলোপো. অথ ৰা পৰারণং পৰারোতি পৰারণ-সদ্দপরিযাযো পৰার-সদ্দো. ‘‘ইমং উপোসথং কত্ৰা, কাল়ে পৰারযামী’’তি ইমিনা ‘‘সুণন্তু মে আযস্মন্তা আৰাসিকা, যদাযস্মন্তানং পত্তকল্লং, ইদানি উপোসথং করেয্যাম, পাতিমোক্খং উদ্দিসেয্যাম, আগমে কাল়ে পৰারেয্যামা’’তি (মহাৰ. ২৪০) অযং ঞত্তি উপলক্খণতো দস্সিতা. এৰং কতপৰারণা ‘‘পচ্চুক্কড্ঢনা’’তি মতা. এত্থ চ কাল়েতি পুব্বকত্তিকমাসস্স কাল়পক্খুপোসথে. ইমিনা চ ‘‘আগমে জুণ্হে পৰারেয্যামা’’তি অযং ঞত্তি চ উপলক্খিতা. জুণ্হেতি অপরকত্তিকজুণ্হপক্খউপোসথে.

২৯৯৮. তিণৰত্থারকেতি তিণৰত্থারকসমথে. সব্বপঠমা ঞত্তীতি সব্বসঙ্গাহিকা ঞত্তি ৰুচ্চতি. ইতরা চাতি উভযপক্খে পচ্চেকং ঠপিতা দ্ৰে ঞত্তিযো চাতি এৰং তিধা পৰত্তং এতং ঞত্তিকম্মং কম্মলক্খণং ইতি এৰং ৰুত্তনযেন ‘‘ৰিনিচ্ছযে’’তিআদিনা ঞত্তিযা নৰ ঠানানি ৰেদিতব্বানীতি যোজনা.

২৯৯৯-৩০০০. এৰং ঞত্তিকম্মে নৰ ঠানানি দস্সেত্ৰা ইদানি ঞত্তিদুতিযকম্মে সত্ত ঠানানি দস্সেতুমাহ ‘‘ঞত্তিদুতিযকম্মম্পী’’তিআদি. ‘‘ঞত্তিদুতিযকম্ম’’ন্তিআদিকা উদ্দেসগাথা উত্তানত্থাৰ.

নিদ্দেসে পত্তনিক্কুজ্জনাদীতি আদি-সদ্দেন পত্তুক্কুজ্জনং গহিতং. নিস্সারোসারণা মতাতি ‘‘নিস্সারণা, ওসারণা’’তি চ মতা. তত্থ ভিক্খূনং অলাভায পরিসক্কনাদিকেহি অট্ঠহি অঙ্গেহি সমন্নাগতস্স উপাসকস্স সঙ্ঘেন অসম্ভোগকরণত্থং পত্তনিক্কুজ্জনৰসেন নিস্সারণা চ তস্সেৰ সম্মা ৰত্তন্তস্স পত্তুক্কুজ্জনৰসেন ওসারণা চ ৰেদিতব্বা. সা খুদ্দকৰত্থুক্খন্ধকে ৰড্ঢলিচ্ছৰিৰত্থুস্মিং (চূল়ৰ. ২৬৫) ৰুত্তা.

৩০০১. সীমাদিসম্মুতি সম্মুতি নাম. সা পঞ্চদসধা মতাতি সীমাসম্মুতি তিচীৰরেনঅৰিপ্পৰাসসম্মুতি সন্থতসম্মুতি ভত্তুদ্দেসক সেনাসনগ্গাহাপক ভণ্ডাগারিক চীৰরপটিগ্গাহক যাগুভাজক ফলভাজক খজ্জভাজক অপ্পমত্তকৰিস্সজ্জক সাটিযগ্গাহাপক পত্তগ্গাহাপক আরামিকপেসক সামণেরপেসকসম্মুতীতি এৰং সা সম্মুতি পঞ্চদসৰিধা মতাতি অত্থো. কথিনস্স ৰত্থং, তস্স. মতোযেৰ মতকো, মতকস্স ৰাসো মতকৰাসো, তস্স মতকৰাসসো, মতকচীৰরস্স.

৩০০২. আনিসংসখেত্তভূতপঞ্চমাসব্ভন্তরেযেৰ উব্ভারো অন্তরুব্ভারো. কুটিৰত্থুস্স, ৰিহারস্স ৰত্থুনো চ দেসনা দেসনা নামাতি যোজনা.

৩০০৩. তিণৰত্থারকে দ্ৰিন্নং পক্খানং সাধারণৰসেন ঠপেতব্বঞত্তি চ পচ্ছা পক্খদ্ৰযে ৰিসুং ৰিসুং ঠপেতব্বা দ্ৰে ঞত্তিযো চাতি তিস্সো ঞত্তিযো কম্মৰাচায অভাৰেন ঞত্তিকম্মে ‘‘কম্মলক্খণ’’ন্তি দস্সিতা, পচ্ছা ৰিসুং ৰিসুং দ্ৰীসু পক্খেসু ৰত্তব্বা দ্ৰে ঞত্তিদুতিযকম্মৰাচা ঞত্তিদুতিযকম্মে ‘‘কম্মলক্খণ’’ন্তি দস্সিতাতি তং দস্সেতুমাহ ‘‘তিণৰত্থারকে কম্মে’’তি. ‘‘মোহারোপনতাদিসূ’’তি ইমিনা পাচিত্তিযেসু দস্সিতমোহারোপনকম্মঞ্চ অঞ্ঞৰাদকৰিহেসকারোপনকম্মাদিঞ্চ সঙ্গণ্হাতি. এত্থাতি ইমস্মিং ঞত্তিদুতিযকম্মে. কম্মলক্খণমেৰ কম্মলক্খণতা.

৩০০৪-৫. ইতি এৰং যথাৰুত্তনযেন ইমে সত্ত ঠানভেদা ঞত্তিদুতিযকম্মস্স. এৰং ঞত্তিদুতিযকম্মে সত্ত ঠানানি দস্সেত্ৰা ঞত্তিচতুত্থকম্মে ঠানভেদং দস্সেতুমাহ ‘‘তথা’’তিআদি.

৩০০৬. তজ্জনাদীনন্তি আদি-সদ্দেন নিযস্সাদীনং গহণং. তেসং সত্তন্নং কম্মানং. পস্সদ্ধি ৰূপসমো.

৩০০৭. ‘‘ভিক্খুনীনং ওৰাদো’’তি ভিক্খুনোৰাদকসম্মুতি ফলূপচারেন ৰুত্তা.

৩০০৮-৯. মূলপটিক্কস্সো মূলায পটিকস্সনা, গাথাবন্ধৰসেন ক-কারস্স দ্ৰেভাৰো. উক্খিত্তস্সানুৰত্তিকাতি উক্খিত্তানুৰত্তিকা একা যাৰততিযকা, অট্ঠ সঙ্ঘাদিসেসা, অরিট্ঠো চণ্ডকাল়ী চ দ্ৰে, ইমে একাদস যাৰততিযকা ভৰন্তি. ইমেসং ৰসাতি উক্খিত্তানুৰত্তিকাদীনি পুগ্গলাধিট্ঠানেন ৰুত্তানি, ইমেসং সমনুভাসনকম্মানং ৰসেন. দসেকাতি একাদস.

৩০১১. এৰং চতুন্নম্পি কম্মানং ঠানভেদং দস্সেত্ৰা অন্ৰযতো, ব্যতিরেকতো চ কাতব্বপ্পকারং দস্সেতুমাহ ‘‘অপলোকনকম্মঞ্চা’’তিআদি. ঞত্তিযাপি ন কারযে, ঞত্তিদুতিযেনপি ন কারযেতি যোজনা.

৩০১২. অপলোকনকম্মে ৰুত্তলক্খণেন ঞত্তিকম্মাদীনম্পি কাতব্বপ্পকারো সক্কা ৰিঞ্ঞাতুন্তি তং অদস্সেত্ৰা ঞত্তিদুতিযকম্মে লব্ভমানৰিসেসং দস্সেতুমাহ ‘‘ঞত্তিদুতিযকম্মানী’’তিআদি. অপলোকেত্ৰা কাতব্বানি লহুকানিপি ঞত্তিদুতিযকম্মানি অত্থীতি যোজনা. তানি পন কতমানীতি আহ ‘‘সব্বা সম্মুতিযো সিযু’’ন্তি. এত্থ সীমাসম্মুতিং ৰিনা সেসা তিচীৰরেনঅৰিপ্পৰাসসম্মুতিআদযো সব্বাপি সম্মুতিযোতি অত্থো.

৩০১৩. সেসানীতি যথাৰুত্তেহি সেসানি সীমাসম্মুতিআদীনি ছ কম্মানি. ন ৰট্টতীতি ন ৰট্টন্তি, গাথাবন্ধৰসেন ন-কারলোপো. যথাহ ‘‘সীমাসম্মুতি, সীমাসমূহননং, কথিনদানং, কথিনুদ্ধারো, কুটিৰত্থুদেসনা, ৰিহারৰত্থুদেসনাতি ইমানি ছ কম্মানি গরুকানি অপলোকেত্ৰা কাতুং ন ৰট্টন্তি, ঞত্তিদুতিযকম্মৰাচং সাৰেত্ৰাৰ কাতব্বানী’’তি (পরি. অট্ঠ. ৪৮২). ‘‘অপলোকেত্ৰা কাতুং পন ন ৰট্টতী’’তি ইদং নিদস্সনমত্তং, ঞত্তিচতুত্থকম্মৰসেনাপি কাতুং ন ৰট্টন্তেৰ. তেনেৰাহ ‘‘যথাৰুত্তনযেনেৰ, তেন তেনেৰ কারযে’’তি, যো যো নযো তং তং কম্মং কাতুং ৰুত্তো, তেনেৰ তেনেৰ নযেনাতি অত্থো.

চতুব্বিধকম্মকথাৰণ্ণনা.