কথিনক্খন্ধককথাৰণ্ণনা

২৬৯৭. ৰুত্থৰস্সানং পুরিমিকায ৰস্সং উপগন্ত্ৰা যাৰ মহাপৰারণা, তাৰ রত্তিচ্ছেদং অকত্ৰা ৰুত্থৰস্সানং ভিক্খূনং একস্স ৰা দ্ৰিন্নং তিণ্ণং চতুন্নং পঞ্চন্নং অতিরেকানং ৰা ভিক্খূনং পঞ্চন্নং আনিসংসানং ৰক্খমানানং অনামন্তচারাদীনং পঞ্চন্নং আনিসংসানং পটিলাভকারণা মুনিপুঙ্গৰো সব্বেসং অগারিকাদিমুনীনং সকলগুণগণেহি উত্তমো ভগৰা কথিনত্থারং ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, ৰস্সংৰুত্থানং ভিক্খূনং কথিনং অত্থরিতু’’ন্তি (মহাৰ. ৩০৬) অব্র্ৰি কথেসীতি যোজনা.

এত্থাযং ৰিনিচ্ছযো – ‘‘কথিনত্থারং কে লভন্তি, কে ন লভন্তীতি? গণনৰসেন তাৰ পচ্ছিমকোটিযা পঞ্চ জনা লভন্তি, উদ্ধং সতসহস্সম্পি, পঞ্চন্নং হেট্ঠা ন লভন্তী’’তি (মহাৰ. অট্ঠ. ৩০৬) ইদং অট্ঠকথায অত্থারকস্স ভিক্খুনো সঙ্ঘস্স কথিনদুস্সদানকম্মং সন্ধায ৰুত্তং. ‘‘ৰুত্থৰস্সৰসেন পুরিমিকায ৰস্সং উপগন্ত্ৰা পঠমপৰারণায পৰারিতা লভন্তি, ছিন্নৰস্সা ৰা পচ্ছিমিকায উপগতা ৰা ন লভন্তি. অঞ্ঞস্মিং ৰিহারে ৰুত্থৰস্সাপি ন লভন্তীতি মহাপচ্চরিযং ৰুত্ত’’ন্তি (মহাৰ. অট্ঠ. ৩০৬) ইদং অট্ঠকথায আনিসংসলাভং সন্ধায ৰুত্তং, ন কম্মং.

ইদানি তদুভযং ৰিভজিত্ৰা দস্সেতি –

‘‘পুরিমিকায উপগতানং পন সব্বে গণপূরকা হোন্তি, আনিসংসং ন লভন্তি, আনিসংসো ইতরেসংযেৰ হোতি. সচে পুরিমিকায উপগতা চত্তারো ৰা হোন্তি, তযো ৰা দ্ৰে ৰা একো ৰা, ইতরে গণপূরকে কত্ৰা কথিনং অত্থরিতব্বং. অথ চত্তারো ভিক্খূ উপগতা, একো পরিপুণ্ণৰস্সো সামণেরো, সো চে পচ্ছিমিকায উপসম্পজ্জতি, গণপূরকো চেৰ হোতি, আনিসংসঞ্চ লভতি. তযো ভিক্খূ দ্ৰে সামণেরা, দ্ৰে ভিক্খূ তযো সামণেরা, একো ভিক্খু চত্তারো সামণেরাতি এত্থাপি এসেৰ নযো. সচে পুরিমিকায উপগতা কথিনত্থারকুসলা ন হোন্তি, অত্থারকুসলা খন্ধকভাণকত্থেরা পরিযেসিত্ৰা আনেতব্বা, কম্মৰাচং সাৰেত্ৰা কথিনং অত্থরাপেত্ৰা দানঞ্চ ভুঞ্জিত্ৰা গমিস্সন্তি, আনিসংসো পন ইতরেসংযেৰ হোতী’’তি (মহাৰ. অট্ঠ. ৩০৬).

কথিনং কেন দিন্নং ৰট্টতীতি? যেন কেনচি দেৰেন ৰা মনুস্সেন ৰা পঞ্চন্নং ৰা সহধম্মিকানং অঞ্ঞতরেন দিন্নং ৰট্টতি. কথিনদাযকস্স ৰত্তং অত্থি, সচে সো তং অজানন্তো পুচ্ছতি ‘‘ভন্তে, কথং কথিনং দাতব্ব’’ন্তি, তস্স এৰং আচিক্খিতব্বং ‘‘তিণ্ণং চীৰরানং অঞ্ঞতরপ্পহোনকং সূরিযুগ্গমনসমযে ৰত্থং ‘কথিনচীৰরং দেমা’তি দাতুং ৰট্টতি, তস্স পরিকম্মত্থং এত্তকা নাম সূচিযো, এত্তকং সুত্তং, এত্তকং রজনং, পরিকম্মং করোন্তানং এত্তকানং ভিক্খূনং যাগুভত্তঞ্চ দাতুং ৰট্টতী’’তি.

কথিনত্থারকেনাপি ধম্মেন সমেন উপ্পন্নং কথিনং অত্থরন্তেন ৰত্তং জানিতব্বং. তন্তৰাযগেহতো হি আভতসন্তানেনেৰ খলিমক্খিতসাটকোপি ন ৰট্টতি, মলীনসাটকোপি ন ৰট্টতি, তস্মা কথিনত্থারসাটকং লভিত্ৰা সুদ্ধং ধোৰিত্ৰা সূচিআদীনি চীৰরকম্মূপকরণানি সজ্জেত্ৰা বহূহি ভিক্খূহি সদ্ধিং তদহেৰ সিব্বিত্ৰা নিট্ঠিতসূচিকম্মং রজিত্ৰা কপ্পবিন্দুং দত্ৰা কথিনং অত্থরিতব্বং. সচে তস্মিং অনত্থতেযেৰ অঞ্ঞো কথিনসাটকং অত্থরিতব্বকং আহরতি, অঞ্ঞানি চ বহূনি কথিনানিসংসৰত্থানি দেতি, যো আনিসংসং বহুং দেতি, তস্স সন্তকেনেৰ অত্থরিতব্বং. ইতরো যথা তথা ওৰদিত্ৰা সঞ্ঞাপেতব্বো.

কথিনং পন কেন অত্থরিতব্বং? যস্স সঙ্ঘো কথিনচীৰরং দেতি. সঙ্ঘেন পন কস্স দাতব্বং? যো জিণ্ণচীৰরো হোতি. সচে বহূ জিণ্ণচীৰরা হোন্তি, ৰুড্ঢস্স দাতব্বং. ৰুড্ঢেসুপি যো মহাপরিৰারো তদহেৰ চীৰরং কত্ৰা অত্থরিতুং সক্কোতি, তস্স দাতব্বং. সচে ৰুড্ঢো ন সক্কোতি, নৰকতরো সক্কোতি, তস্স দাতব্বং. অপি চ সঙ্ঘেন মহাথেরস্স সঙ্গহং কাতুং ৰট্টতি, তস্মা ‘‘তুম্হে, ভন্তে, গণ্হথ, মযং কত্ৰা দস্সামা’’তি ৰত্তব্বং.

তীসু চীৰরেসু যং জিণ্ণং হোতি, তদত্থায দাতব্বং. পকতিযা দুপট্টচীৰরস্স দুপট্টত্থাযেৰ দাতব্বং. সচেপিস্স একপট্টচীৰরং ঘনং হোতি, কথিনসাটকো চ পেলৰো, সারুপ্পত্থায দুপট্টপ্পহোনকমেৰ দাতব্বং. ‘‘অহং অলভন্তো একপট্টং পারুপামী’’তি ৰদন্তস্সাপি দুপট্টং দাতুং ৰট্টতি. যো পন লোভপকতিকো হোতি, তস্স ন দাতব্বং. তেনাপি কথিনং অত্থরিত্ৰা ‘‘পচ্ছা ৰিসিব্বিত্ৰা দ্ৰে চীৰরানি করিস্সামী’’তি ন গহেতব্বং.

যস্স পন দিয্যতি, তস্স –

‘‘সুণাতু মে, ভন্তে সঙ্ঘো, ইদং সঙ্ঘস্স কথিনদুস্সং উপ্পন্নং, যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, সঙ্ঘো ইমং কথিনদুস্সং ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো দদেয্য কথিনং অত্থরিতুং, এসা ঞত্তি.

‘‘সুণাতু মে, ভন্তে সঙ্ঘো, ইদং সঙ্ঘস্স কথিনদুস্সং উপ্পন্নং, সঙ্ঘো ইমং কথিনদুস্সং ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো দেতি কথিনং অত্থরিতুং, যস্সাযস্মতো খমতি ইমস্স কথিনদুস্সস্স ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো দানং কথিনং অত্থরিতুং, সো তুণ্হস্স, যস্স নক্খমতি, সো ভাসেয্য.

‘‘দিন্নং ইদং সঙ্ঘেন কথিনদুস্সং ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো কথিনং অত্থরিতুং, খমতি সঙ্ঘস্স, তস্মা তুণ্হী, এৰমেতং ধারযামী’’তি (মহাৰ. ৩০৭) –

এৰং ঞত্তিদুতিযায কম্মৰাচায দাতব্বন্তি এৰং দিন্নং.

২৬৯৮-৯. ন উল্লিখিতমত্তাদি-চতুৰীসতিৰজ্জিতন্তি পাল়িযং আগতেহি ‘‘ন উল্লিখিতমত্তেন অত্থতং হোতি কথিন’’ন্তি (মহাৰ. ৩০৮) উল্লিখিতমত্তাদীহি চতুৰীসতিযা আকারেহি ৰজ্জিতং. চীৰরন্তি ‘‘অহতেন অত্থতং হোতি কথিন’’ন্তি (মহাৰ. ৩০৯) পাল়িযং আগতানং সোল়সন্নং আকারানং অঞ্ঞতরেন যুত্তং কতপরিযোসিতং দিন্নং কপ্পবিন্দুং তিণ্ণং চীৰরানং অঞ্ঞতরচীৰরং. তে পন চতুৰীসতি আকারা, সোল়সাকারা চ পাল়িতো (মহাৰ. ৩০৮), অট্ঠকথাতো (মহাৰ. অট্ঠ. ৩০৮) চ গহেতব্বা. গন্থগারৰপরিহারত্থমিধ ন ৰুত্তা.

ভিক্খুনা ৰক্খমানে অট্ঠধম্মে জানন্তেন অত্থরকেন আদায গহেত্ৰা পুরাণকং অত্তনা পরিভুঞ্জিযমানং অত্থরিতব্বচীৰরেন একনামকং পুরাণচীৰরং উদ্ধরিত্ৰা পচ্চুদ্ধরিত্ৰা নৰং অত্থরিতব্বং চীৰরং অধিট্ঠহিত্ৰা পুরাণপচ্চুদ্ধটচীৰরস্স নামেন অধিট্ঠহিত্ৰাৰ তং অন্তরৰাসকং চে, ‘‘ইমিনা অন্তরৰাসকেন কথিনং অত্থরামি’’ইতি ৰচসা ৰত্তব্বন্তি যোজনা. সচে উত্তরাসঙ্গো হোতি, ‘‘ইমিনা উত্তরাসঙ্গেন কথিনং অত্থরামি’’, সচে সঙ্ঘাটি হোতি, ‘‘ইমায সঙ্ঘাটিযা কথিনং অত্থরামী’’তি ৰত্তব্বং.

২৭০০-১. ইচ্চেৰং তিক্খত্তুং ৰুত্তে কথিনং অত্থতং হোতীতি যোজনা. তেন পন ভিক্খুনা নৰকেন কথিনচীৰরং আদায সঙ্ঘং উপসঙ্কম্ম ‘‘অত্থতং, ভন্তে, সঙ্ঘস্স কথিনং, ধম্মিকো কথিনত্থারো, অনুমোদথ’’ইতি ৰত্তব্বন্তি যোজনা.

২৭০২. অনুমোদকেসু চ থেরেহি ‘‘অত্থতং, আৰুসো, সঙ্ঘস্স কথিনং, ধম্মিকো কথিনত্থারো, অনুমোদামা’’তি ৰত্তব্বং, নৰেন পন ‘‘অত্থতং, ভন্তে, সঙ্ঘস্স কথিনং, ধম্মিকো কথিনত্থারো, অনুমোদামী’’তি ইতি পুন ঈরযে কথেয্যাতি যোজনা. গাথায পন অনুমোদনপাঠস্স অত্থদস্সনমুখেন ‘‘সুঅত্থতং তযা ভন্তে’’তি ৰুত্তং, ন পাঠক্কমদস্সনৰসেনাতি ৰেদিতব্বং.

অত্থারকেসু চ অনুমোদকেসু চ নৰেহি ৰুড্ঢানং ৰচনক্কমো ৰুত্তো, ৰুড্ঢেহি নৰানং ৰচনক্কমো পন তদনুসারেন যথারহং যোজেত্ৰা ৰত্তব্বোতি গাথাসু ন ৰুত্তোতি ৰেদিতব্বো. অত্থারকেন থেরেন ৰা নৰেন ৰা গণপুগ্গলানং ৰচনক্কমো চ গণপুগ্গলেহি অত্থারকস্স ৰচনক্কমো চ ৰুত্তনযেন যথারহং যোজেতুং সক্কাতি ন ৰুত্তো.

এৰং অত্থতে পন কথিনে সচে কথিনচীৰরেন সদ্ধিং আভতং আনিসংসং দাযকা ‘‘যেন অম্হাকং কথিনং গহিতং, তস্সেৰ চ দেমা’’তি দেন্তি, ভিক্খুসঙ্ঘো অনিস্সরো. অথ অৰিচারেত্ৰাৰ দত্ৰা গচ্ছন্তি, ভিক্খুসঙ্ঘো ইস্সরো. তস্মা সচে কথিনত্থারকস্স সেসচীৰরানিপি দুব্বলানি হোন্তি, সঙ্ঘেন অপলোকেত্ৰা তেসম্পি অত্থায ৰত্থানি দাতব্বানি, কম্মৰাচায পন একাযেৰ ৰট্টতি. অৰসেসে কথিনানিসংসে বলৰৰত্থানি ৰস্সাৰাসিকঠিতিকায দাতব্বানি, ঠিতিকায অভাৰে থেরাসনতো পট্ঠায দাতব্বানি, গরুভণ্ডং ন ভাজেতব্বং. সচে পন একসীমায বহূ ৰিহারা হোন্তি, সব্বে ভিক্খূ সন্নিপাতেত্ৰা একত্থ কথিনং অত্থরিতব্বং, ৰিসুং ৰিসুং অত্থরিতুং ন ৰট্টতি.

২৭০৩. ‘‘কথিনস্স চ কিং মূল’’ন্তিআদীনি সযমেৰ ৰিৰরিস্সতি.

২৭০৬. অট্ঠধম্মুদ্দেসগাথায পুব্বকিচ্চং পুব্ব-ৰচনেনেৰ উত্তরপদলোপেন ৰুত্তং. তেনেৰ ৰক্খতি ‘‘পুব্বকিচ্চন্তি ৰুচ্চতী’’তি. ‘‘পচ্চুদ্ধার’’ইতি ৰত্তব্বে ‘‘পচ্চুদ্ধর’’ইতি গাথাবন্ধৰসেন রস্সো. তেনেৰ ৰক্খতি ‘‘পচ্চুদ্ধারো’’তি. অধিট্ঠহনং অধিট্ঠানং. পচ্চুদ্ধারো চ অধিট্ঠানঞ্চ পচ্চুদ্ধরাধিট্ঠানা. ইতরীতরযোগেন দ্ৰন্দসমাসো. অত্থারোতি এত্থ ‘‘কথিনত্থারো’’তি পকরণতো লব্ভতি.

‘‘মাতিকা’’তি ইমিনা ‘‘অট্ঠ কথিনুব্ভারমাতিকা’’তি পকরণতো ৰিঞ্ঞাযতি. যথাহ – ‘‘অট্ঠিমা, ভিক্খৰে, মাতিকা কথিনস্স উব্ভারাযা’’তি (মহাৰ. ৩১০). মাতিকাতি মাতরো জনেত্তিযো, কথিনুব্ভারং এতা অট্ঠ জনেন্তীতি অত্থো. উদ্ধারোতি কথিনস্স উদ্ধারো. আনিসংসাতি এত্থ ‘‘কথিনস্সা’’তি পকরণতো লব্ভতি. কথিনস্স আনিসংসাতি ইমে অট্ঠ ধম্মাতি যোজনা. যথাহ ‘‘অত্থতকথিনানং ৰো, ভিক্খৰে, পঞ্চ কপ্পিস্সন্তী’’তিআদি (মহাৰ. ৩০৬). ‘‘আনিসংসেনা’’তিপি পাঠো. আনিসংসেন সহ ইমে অট্ঠ ধম্মাতি যোজনা.

২৭০৭. ‘‘ন উল্লিখিতমত্তাদি-চতুৰীসতিৰজ্জিত’’ন্তিআদিনা কথিনং অত্থরিতুং কতপরিযোসিতং চীৰরং চে লদ্ধং, তত্থ পটিপজ্জনৰিধিং দস্সেত্ৰা সচে অকতসিব্বনাদিকম্মং ৰত্থমেৰ লদ্ধং, তত্থ পটিপজ্জনৰিধিং পুব্বকিচ্চৰসেন দস্সেতুমাহ ‘‘ধোৰন’’ন্তিআদি. তত্থ ধোৰনন্তি কথিনদুস্সস্স সেতভাৰকরণং. ৰিচারোতি ‘‘পঞ্চকং ৰা সত্তকং ৰা নৰকং ৰা একাদসকং ৰা হোতূ’’তি ৰিচারণং. ছেদনন্তি যথাৰিচারিতস্স ৰত্থস্স ছেদনং. বন্ধনন্তি মোঘসুত্তকারোপনং. সিব্বনন্তি সব্বসূচিকম্মং. রজনন্তি রজনকম্মং. কপ্পন্তি কপ্পবিন্দুদানং. ‘‘পুব্বকিচ্চ’’ন্তি ৰুচ্চতি ইদং সব্বং কথিনত্থারস্স পঠমমেৰ কত্তব্বত্তা.

২৭০৮. অন্তরৰাসকোতি এত্থ ইতি-সদ্দো লুত্তনিদ্দিট্ঠো. সঙ্ঘাটি, উত্তরাসঙ্গো, অথো অন্তরৰাসকোতি এসমেৰ তু পচ্চুদ্ধারোপি অধিট্ঠানম্পি অত্থারোপি ৰুত্তোতি যোজনা.

২৭০৯. অট্ঠমাতিকা (মহাৰ. ৩১০-৩১১; পরি. ৪১৫; মহাৰ. অট্ঠ. ৩১০-৩১১) দস্সেতুমাহ ‘‘পক্কমনঞ্চা’’তিআদি. পক্কমনং অন্তো এতস্সাতি পক্কমনন্তিকাতি ৰত্তব্বে উত্তরপদলোপেন ‘‘পক্কমন’’ন্তি ৰুত্তং. এস নযো সব্বত্থ. অট্ঠিমাতি এত্থ ‘‘মাতিকা’’তি পকরণতো লব্ভতি. ইমা অট্ঠ মাতিকাতি যোজনা.

২৭১০. উদ্দেসানুক্কমেন নিদ্দিসিতুমাহ ‘‘কতচীৰরমাদাযা’’তিআদি. ‘‘কতচীৰরমাদাযা’’তি ইমিনা চীৰরপলিবোধুপচ্ছেদো দস্সিতো. ‘‘আৰাসে নিরপেক্খকো’’তি ইমিনা দুতিযো আৰাসপলিবোধুপচ্ছেদো দস্সিতো. এত্থ সব্বৰাক্যেসু ‘‘অত্থতকথিনো যো ভিক্খু সচে পক্কমতী’’তি সেসো. অতিক্কন্তায সীমাযাতি ৰিহারসীমায অতিক্কন্তায. হোতি পক্কমনন্তিকাতি এত্থ ‘‘তস্স ভিক্খুনো’’তি সেসো, তস্স ভিক্খুনো পক্কমনন্তিকা নাম মাতিকা হোতীতি অত্থো.

২৭১১-২. আনিসংসং নাম ৰুত্থৰস্সেন লদ্ধং অকতসূচিকম্মৰত্থং. তেনেৰ ৰক্খতি ‘‘করোতী’’তিআদি. ‘‘ৰিহারে অনপেক্খকো’’তি ইমিনা এত্থ পঠমং আৰাসপলিবোধুপচ্ছেদো দস্সিতো. সুখৰিহরণং পযোজনমস্সাতি সুখৰিহারিকো, ৰিহারোতি. তত্থ তস্মিং ৰিহারে ৰিহরন্তোৰ তং চীৰরং যদি করোতি, তস্মিং চীৰরে নিট্ঠিতে নিট্ঠানন্তা নিট্ঠানন্তিকাতি ৰুচ্চতীতি যোজনা. ‘‘নিট্ঠিতেচীৰরে’’তি ইমিনা চীৰরপলিবোধুপচ্ছেদো দস্সিতো.

২৭১৩. তমস্সমন্তি তং ৰুত্থৰস্সাৰাসং. ধুরনিক্খেপেতি উভযধুরনিক্খেপৰসেন চিত্তপ্পৰত্তক্খণে. সন্নিট্ঠানং নাম ধুরনিক্খেপো. এত্থ পলিবোধদ্ৰযস্স একক্খণেযেৰ উপচ্ছেদো অট্ঠকথাযং ৰুত্তো ‘‘সন্নিট্ঠানন্তিকে দ্ৰেপি পলিবোধা ‘নেৰিমং চীৰরং কারেস্সং, ন পচ্চেস্স’ন্তি চিন্তিতমত্তেযেৰ একতো ছিজ্জন্তী’’তি (মহাৰ. অট্ঠ. ৩১১).

২৭১৪. কথিনচ্ছাদনন্তি কথিনানিসংসং চীৰরৰত্থুং. ন পচ্চেস্সন্তি ন পচ্চাগমিস্সামি. করোন্তস্সেৰাতি এত্থ ‘‘চীৰর’’ন্তি পকরণতো লব্ভতি. ‘‘কথিনচ্ছাদন’’ন্তি ইদং ৰা সম্বন্ধনীযং. করোন্তস্সাতি অনাদরে সামিৰচনং. নট্ঠন্তি চোরেহি হটত্তা ৰা উপচিকাদীহি খাদিতত্তা ৰা নট্ঠং. দড্ঢং ৰাতি অগ্গিনা দড্ঢং ৰা. নাসনন্তিকাতি এৰং চীৰরস্স নাসনন্তে লব্ভমানা অযং মাতিকা নাসনন্তিকা নামাতি অত্থো. এত্থ ‘‘ন পচ্চেস্স’’ন্তি ইমিনা পঠমং আৰাসপলিবোধুপচ্ছেদো দস্সিতো. ‘‘করোন্তস্সেৰা’’তি ইমিনা দুতিযং চীৰরপলিবোধুপচ্ছেদো দস্সিতো.

২৭১৫. লদ্ধানিসংসোতি লদ্ধকথিনানিসংসচীৰরো. আনিসংসে চীৰরে সাপেক্খো অপেক্খৰা বহিসীমগতো ৰস্সংৰুত্থসীমায বহিসীমগতো তং চীৰরং করোতি, সো কতচীৰরো অন্তরুব্ভারং অন্তরা উব্ভারং সুণাতি চে, সৰনন্তিকা নাম হোতীতি যোজনা. ‘‘বহিসীমগতো’’তিআদিনা দুতিযপলিবোধুপচ্ছেদো দস্সিতো. এত্থ ‘‘কতচীৰরো’’তি ৰুত্তত্তা চীৰরপলিবোধুপচ্ছেদো পঠমং হোতি, ইতরো পন ‘‘সহ সৰনেন আৰাসপলিবোধো ছিজ্জতী’’তি (মহাৰ. অট্ঠ. ৩১১) অট্ঠকথায ৰুত্তত্তা পচ্ছা হোতি.

২৭১৬-৭. চীৰরাসায ৰস্সংৰুত্থো আৰাসতো পক্কন্তো ‘‘তুয্হং চীৰরং দস্সামী’’তি কেনচি ৰুত্তো বহিসীমগতো পন সৰতি, পুন ‘‘তৰ চীৰরং দাতুং ন সক্কোমী’’তি ৰুত্তো আসায ছিন্নমত্তায চীৰরে পচ্চাসায উপচ্ছিন্নমত্তায আসাৰচ্ছেদিকা নাম মাতিকাতি মতা ঞাতাতি যোজনা. আসাৰচ্ছাদিকে কথিনুব্ভারে আৰাসপলিবোধো পঠমং ছিজ্জতি, চীৰরাসায উপচ্ছিন্নায চীৰরপলিবোধো ছিজ্জতি.

২৭১৮-২০. যো ৰস্সংৰুত্থৰিহারম্হা অঞ্ঞং ৰিহারং গতো হোতি, সো আগচ্ছং আগচ্ছন্তো অন্তরামগ্গে কথিনুদ্ধারং অতিক্কমেয্য, তস্স সো কথিনুদ্ধারো সীমাতিক্কন্তিকো মতোতি যোজনা. তত্থ সীমাতিক্কন্তিকে কথিনুব্ভারে চীৰরপলিবোধো পঠমং ছিজ্জতি, তস্স বহিসীমে আৰাসপলিবোধো ছিজ্জতি.

এত্থ চ ‘‘সীমাতিক্কন্তিকো নাম চীৰরকালসীমাতিক্কন্তিকো’’তি কেনচি ৰুত্তং. ‘‘বহিসীমাযং চীৰরকালসমযস্স অতিক্কন্তত্তা সীমাতিক্কন্তিকো’’তি (সারত্থ. টী. মহাৰ. ৩১১) সারত্থদীপনিযং ৰুত্তং. ‘‘আগচ্ছং অন্তরামগ্গে, তদুদ্ধারমতিক্কমে’’তি ৰুত্তত্তা পন সঙ্ঘেন করিযমানং অন্তরুব্ভারং আগচ্ছন্তো ৰিহারসীমং অসম্পত্তেযেৰ কথিনুব্ভারস্স জাতত্তা তং ন সম্ভুণেয্য, তস্সেৰং সীমমতিক্কন্তস্সেৰ সতো পুন আগচ্ছতো অন্তরামগ্গে জাতো কথিনুব্ভারো সীমাতিক্কন্তিকোতি অম্হাকং খন্তি.

কথিনানিসংসচীৰরং আদায সচে আৰাসে সাপেক্খোৰ গতো হোতি, পুন আগন্ত্ৰা কথিনুদ্ধারং কথিনস্স অন্তরুব্ভারমেৰ সম্ভুণাতি চে যদি পাপুণেয্য, তস্স সো কথিনুদ্ধারো হোতি, সো ‘‘সহুব্ভারো’’তি ৰুচ্চতীতি যোজনা. সহুব্ভারে দ্ৰে পলিবোধা অপুব্বং অচরিমং ছিজ্জন্তি.

২৭২১. ‘‘সীমাতিক্কন্তিকেনা’’তি ৰত্তব্বে উত্তরপদলোপেন ‘‘সীমতো’’তি ৰুত্তং. পক্কমনঞ্চ নিট্ঠানঞ্চ সন্নিট্ঠানঞ্চ সীমতো সীমাতিক্কন্তিকেন সহ ইমে চত্তারো কথিনুব্ভারা পুগ্গলাধীনা পুগ্গলাযত্তা সহুব্ভারসঙ্খাতো অন্তরুব্ভারো সঙ্ঘাধীনোতি যোজনা. ‘‘অন্তরুব্ভরো’’তি গাথাবন্ধৰসেন রস্সত্তং.

২৭২২. নাসনন্তি নাসনন্তিকো. সৰনন্তি সৰনন্তিকো. আসাৰচ্ছেদিকাপি চাতি তযোপি কথিনুব্ভারা. ন তু সঙ্ঘা ন ভিক্খুতোতি সঙ্ঘতোপি ন হোন্তি, পুগ্গলতোপি ন হোন্তীতি অত্থো. চীৰরস্স ৰিনাসো সঙ্ঘস্স ৰা চীৰরসামিকস্স ৰা পযোগেন ন জাতোতি নাসনকো তাৰ কথিনুব্ভারো উভতোপি ন হোতীতি ৰুত্তো. সৰনঞ্চ উভযেসং পযোগতো ন জাতন্তি তথা ৰুত্তং. তথা আসাৰচ্ছেদিকাপি.

২৭২৩. আৰাসোযেৰ পলিবোধোতি ৰিগ্গহো. পলিবোধো চ চীৰরেতি এত্থ চীৰরেতি ভেদৰচনিচ্ছায নিমিত্তত্থে ভুম্মং, চীৰরনিমিত্তপলিবোধোতি অত্থো, চীৰরসঙ্খাতো পলিবোধোতি ৰুত্তং হোতি. সচ্চাদিগুণযুত্তং মুসাৰাদাদিদোসৰিমুত্তং অত্থং ৰদতি সীলেনাতি যুত্তমুত্তত্থৰাদী, তেন.

২৭২৪. অট্ঠন্নং মাতিকানন্তি বহিসীমগতানং ৰসেন ৰুত্তা পক্কমনন্তিকাদযো সত্ত মাতিকা, বহিসীমং গন্ত্ৰা অন্তরুব্ভারং সম্ভুণন্তস্স ৰসেন ৰুত্তো সহুব্ভারোতি ইমাসং অট্ঠন্নং মাতিকানং ৰসেন চ. অন্তরুব্ভারতোপি ৰাতি বহিসীমং অগন্ত্ৰা তত্থেৰ ৰসিত্ৰা কথিনুব্ভারকম্মেন উব্ভারকথিনানং ৰসেন লব্ভনতো অন্তরুব্ভারতো চাতি মহেসিনা কথিনস্স দুৰে উব্ভারাপি ৰুত্তাতি যোজনা. বহিসীমং গন্ত্ৰা আগতস্স ৰসেন সহুব্ভারো, বহিসীমং আগতানং ৰসেন অন্তরুব্ভারোতি একোযেৰ উব্ভারো দ্ৰিধা ৰুত্তো, তস্মা অন্তরুব্ভারং ৰিসুং অগ্গহেত্ৰা অট্ঠেৰ মাতিকা পাল়িযং (মহাৰ. ৩১০) ৰিভত্তাতি ৰেদিতব্বা.

২৭২৫. অনামন্তচারো উত্তরপদলোপৰসেন ‘‘অনামন্তা’’ ইতি ৰুত্তো. যাৰ কথিনং ন উদ্ধরীযতি, তাৰ অনামন্তেত্ৰা চরণং কপ্পিস্সতি, চারিত্তসিক্খাপদেন অনাপত্তি ভৰিস্সতীতি অত্থো.

অসমাদানচারো ‘‘অসমাদান’’ন্তি উত্তরপদলোপেন ৰুত্তো. অসমাদানচারোতি তিচীৰরং অসমাদায চরণং, চীৰরৰিপ্পৰাসো কপ্পিস্সতীতি অত্থো.

‘‘গণতো’’তি ইমিনা উত্তরপদলোপেন গণভোজনং দস্সিতং. গণভোজনম্পি কপ্পিস্সতি, তং সরূপতো পাচিত্তিযকণ্ডে ৰুত্তং.

‘‘যাৰদত্থিক’’ন্তি ইমিনা যাৰদত্থচীৰরং ৰুত্তং. যাৰদত্থচীৰরন্তি যাৰতকেন চীৰরেন অত্থো, তাৰতকং অনধিট্ঠিতং অৰিকপ্পিতং কপ্পিস্সতীতি অত্থো.

‘‘তত্থ যো চীৰরুপ্পাদো’’তি ইমিনা ‘‘যো চ তত্থ চীৰরুপ্পাদো’’তি (মহাৰ. ৩০৬) ৰুত্তো আনিসংসো দস্সিতো. যো চ তত্থ চীৰরুপ্পাদোতি তত্থ কথিনত্থতসীমাযং মতকচীৰরং ৰা হোতু সঙ্ঘস্স উদ্দিস্স দিন্নং ৰা সঙ্ঘিকেন তত্রুপ্পাদেন আভতং ৰা, যেন কেনচি আকারেন যং সঙ্ঘিকং চীৰরং উপ্পজ্জতি, তং তেসং ভৰিস্সতীতি অত্থো. ইমে পঞ্চ কথিনানিসংসা চ ৰুত্তাতি সম্বন্ধো.

কথিনক্খন্ধককথাৰণ্ণনা.