পৰারণক্খন্ধককথাৰণ্ণনা
২৬৩৩. ‘‘পৰারণা’’তি ইদং ‘‘চাতুদ্দসী’’তিআদীহি পচ্চেকং যোজেতব্বং. তস্মিং তস্মিং দিনে কাতব্বা পৰারণা অভেদোপচারেন তথা ৰুত্তা. সামগ্গী উপোসথক্খন্ধককথাৰণ্ণনায ৰুত্তসরূপাৰ. সামগ্গিপৰারণং করোন্তেহি চ পঠমং পৰারণং ঠপেত্ৰা পাটিপদতো পট্ঠায যাৰ কত্তিকচাতুমাসিপুণ্ণমা এত্থন্তরে কাতব্বা, ততো পচ্ছা ৰা পুরে ৰা ন ৰট্টতি. তেৰাচী দ্ৰেকৰাচীতি ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে…পে… তেৰাচিকং পৰারেয্য, দ্ৰেৰাচিকং পৰারেয্য, একৰাচিকং পৰারেয্যা’’তি তং তং ঞত্তিং ঠপেত্ৰা কাতব্বা পৰারণা ৰুচ্চতি.
২৬৩৪. তীণি কম্মানি মুঞ্চিত্ৰা, অন্তেনেৰ পৰারযেতি ‘‘চত্তারিমানি, ভিক্খৰে, পৰারণকম্মানি, অধম্মেন ৰগ্গং পৰারণকম্মং…পে… ধম্মেন সমগ্গং পৰারণকম্ম’’ন্তি (মহাৰ. ২১২) ৰত্ৰা ‘‘তত্র, ভিক্খৰে, যদিদং অধম্মেন ৰগ্গং পৰারণকম্মং, ন, ভিক্খৰে, এৰরূপং পৰারণকম্মং কাতব্বং…পে… তত্র, ভিক্খৰে, যদিদং ধম্মেন সমগ্গং পৰারণকম্মং, এৰরূপং, ভিক্খৰে, পৰারণকম্মং কাতব্ব’’ন্তিআদিৰচনতো (মহাৰ. ২১২) তীণি অকত্তব্বানি পৰারণকম্মানি মুঞ্চিত্ৰা কাতুং অনুঞ্ঞাতেন চতুত্থেন পৰারণকম্মেন পৰারেয্যাতি অত্থো. তস্স ৰিভাগেকদেসং ‘‘পঞ্চ যস্মিং পনাৰাসে’’তিআদিনা ৰক্খতি.
২৬৩৫. পুব্বকিচ্চং সমাপেত্ৰাতি –
‘‘সম্মজ্জনী পদীপো চ, উদকং আসনেন চ;
পৰারণায এতানি, ‘পুব্বকরণ’ন্তি ৰুচ্চতি.
‘‘ছন্দপারিসুদ্ধিউতুক্খানং, ভিক্খুগণনা চ ওৰাদো;
পৰারণায এতানি, ‘পুব্বকিচ্চ’ন্তি ৰুচ্চতী’’তি. –
ৰুত্তং নৰৰিধং পুব্বকিচ্চং নিট্ঠাপেত্ৰা.
পত্তকল্লে সমানিতেতি –
‘‘পৰারণা যাৰতিকা চ ভিক্খূ কম্মপ্পত্তা,
সভাগাপত্তিযো চ ন ৰিজ্জন্তি;
ৰজ্জনীযা চ পুগ্গলা তস্মিং ন হোন্তি,
‘পত্তকল্ল’ন্তি ৰুচ্চতী’’তি. –
ৰুত্তে চতুব্বিধে পত্তকল্লে সমোধানিতে পরিসমাপিতে.
ঞত্তিং ঠপেত্ৰাতি ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে সঙ্ঘো, অজ্জ পৰারণা, যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, সঙ্ঘো পৰারেয্যা’’তি (মহাৰ. ২১০) এৰং সব্বসঙ্গাহিকৰসেন চ ‘‘তেৰাচিকং পৰারেয্যা’’তি চ দানাদিকরণেন যেভুয্যেন রত্তিযা খেপিতায চ রাজাদিঅন্তরাযে সতি চ তদনুরূপতো ‘‘দ্ৰেৰাচিকং, একৰাচিকং, সমানৰস্সিকং পৰারেয্যা’’তি চ ঞত্তিং ঠপেত্ৰা, তাসং ৰিসেসো অট্ঠকথাযং দস্সিতোযেৰ. যথাহ –
‘‘এৰঞ্হি ৰুত্তে তেৰাচিকঞ্চ দ্ৰেৰাচিকঞ্চ একৰাচিকঞ্চ পৰারেতুং ৰট্টতি, সমানৰস্সিকং ন ৰট্টতি. ‘তেৰাচিকং পৰারেয্যা’তি ৰুত্তে পন তেৰাচিকমেৰ ৰট্টতি, অঞ্ঞং ন ৰট্টতি, ‘দ্ৰেৰাচিকং পৰারেয্যা’তি ৰুত্তে দ্ৰেৰাচিকঞ্চ তেৰাচিকঞ্চ ৰট্টতি, একৰাচিকঞ্চ সমানৰস্সিকঞ্চ ন ৰট্টতি. ‘একৰাচিকং পৰারেয্যা’তি ৰুত্তে পন একৰাচিকদ্ৰেৰাচিকতেৰাচিকানি ৰট্টন্তি, সমানৰস্সিকমেৰ ন ৰট্টতি. ‘সমানৰস্সিক’ন্তি ৰুত্তে সব্বং ৰট্টতী’’তি (মহাৰ. অট্ঠ. ২১০).
কাতব্বাতি থেরেন ভিক্খুনা একংসং উত্তরাসঙ্গং করিত্ৰা উক্কুটিকং নিসীদিত্ৰা অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৰা এৰমস্স ৰচনীযো ‘‘সঙ্ঘং, আৰুসো, পৰারেমি দিট্ঠেন ৰা…পে… ততিযম্পি আৰুসো, সঙ্ঘং পৰারেমি দিট্ঠেন ৰা…পে… পস্সন্তো পটিকরিস্সামী’’তি (মহাৰ. ২১০) ৰুত্তনযেন কাতব্বা. নৰকেন ভিক্খুনা একংসং উত্তরাসঙ্গং করিত্ৰা…পে… ততিযম্পি, ভন্তে, সঙ্ঘং পৰারেমি দিট্ঠেন ৰা…পে… পস্সন্তো পটিকরিস্সামীতি (মহাৰ. ২১০) ৰুত্তনযেন কাতব্বা.
২৬৩৬. থেরেসু পৰারেন্তেসু যো পন নৰো, সো সযং যাৰ পৰারেতি, তাৰ উক্কুটিকং নিসীদেয্যাতি যোজনা.
২৬৩৭. চত্তারো ৰা তযোপি ৰা একাৰাসে একসীমাযং ৰসন্তি চে, ঞত্তিং ৰত্ৰা ‘‘সুণন্তু মে, আযস্মন্তো, অজ্জ পৰারণা, যদাযস্মন্তানং পত্তকল্লং, মযং অঞ্ঞমঞ্ঞং পৰারেয্যামা’’তি (মহাৰ. ২১৬) গণঞত্তিং ঠপেত্ৰা পৰারেয্যুন্তি যোজনা.
পৰারেয্যুন্তি এত্থ থেরেন ভিক্খুনা একংসং উত্তরাসঙ্গং কত্ৰা উক্কুটিকং নিসীদিত্ৰা অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৰা তে তযো ৰা দ্ৰে ৰা ভিক্খূ এৰমস্সু ৰচনীযা ‘‘অহং, আৰুসো, আযস্মন্তে পৰারেমি দিট্ঠেন ৰা সুতেন ৰা পরিসঙ্কায ৰা, ৰদন্তু মং আযস্মন্তো অনুকম্পং উপাদায, পস্সন্তো পটিকরিস্সামি. দুতিযম্পি…পে… ততিযম্পি অহং, আৰুসো, আযস্মন্তে পৰারেমি দিট্ঠেন ৰা সুতেন ৰা পরিসঙ্কায ৰা, ৰদন্তু মং আযস্মন্তো অনুকম্পং উপাদায, পস্সন্তো পটিকরিস্সামী’’তি (মহাৰ. ২১৬) পৰারেতব্বং. নৰেনপি ‘‘অহং, ভন্তে, আযস্মন্তে পৰারেমি দিট্ঠেন ৰা সুতেন ৰা পরিসঙ্কায ৰা, ৰদন্তু মং আযস্মন্তো অনুকম্পং উপাদায, পস্সন্তো পটিকরিস্সামি. দুতিযম্পি…পে… ততিযম্পি অহং, ভন্তে, আযস্মন্তে পৰারেমি দিট্ঠেন ৰা সুতেন ৰা পরিসঙ্কায ৰা, ৰদন্তু মং আযস্মন্তো অনুকম্পং উপাদায, পস্সন্তো পটিকরিস্সামী’’তি পৰারেতব্বং.
২৬৩৮. অঞ্ঞমঞ্ঞং পৰারেয্যুং, ৰিনা ঞত্তিং দুৰে জনা. তেসু থেরেন ‘‘অহং, আৰুসো, আযস্মন্তং পৰারেমি দিট্ঠেন ৰা সুতেন ৰা পরিসঙ্কায ৰা, ৰদতু মং আযস্মা অনুকম্পং উপাদায, পস্সন্তো পটিকরিস্সামি. দুতিযম্পি…পে… ততিযম্পি অহং, আৰুসো, আযস্মন্তং পৰারেমি…পে… পটিকরিস্সামী’’তি (মহাৰ. ২১৭) পৰারেতব্বং. নৰেনপি ‘‘অহং, ভন্তে, আযস্মন্তং পৰারেমি…পে… ৰদতু মং আযস্মা অনুকম্পং উপাদায, পস্সন্তো পটিকরিস্সামি. দুতিযম্পি…পে… ততিযম্পি অহং, ভন্তে, আযস্মন্তং পৰারেমি…পে… পটিকরিস্সামী’’তি পৰারেতব্বং.
অধিট্ঠেয্যাতি পুব্বকিচ্চং সমাপেত্ৰা ‘‘অজ্জ মে পৰারণা চাতুদ্দসী’’তি ৰা ‘‘পন্নরসী’’তি ৰা ৰত্ৰা ‘‘অধিট্ঠামী’’তি অধিট্ঠেয্য. যথাহ ‘‘অজ্জ মে পৰারণাতি এত্থ সচে চাতুদ্দসিকা হোতি, ‘অজ্জ মে পৰারণা চাতুদ্দসী’তি, সচে পন্নরসিকা, ‘অজ্জ মে পৰারণা পন্নরসী’তি এৰং অধিট্ঠাতব্ব’’ন্তি (মহাৰ. অট্ঠ. ২১৮), ইমিনা সব্বসঙ্গাহাদিঞত্তীসু চ তস্মিং তস্মিং দিৰসে সো সো ৰোহারো কাতব্বোতি দীপিতমেৰ.
সেসা সঙ্ঘপৰারণাতি পঞ্চহি, অতিরেকেহি ৰা ভিক্খূহি কত্তব্বা পৰারণা সঙ্ঘপৰারণা.
২৬৩৯. পৰারিতেতি পঠমপৰারণায পৰারিতে. অনাগতোতি কেনচি অন্তরাযেন পুরিমিকায চ পচ্ছিমিকায চ ৰস্সূপনাযিকায ৰস্সং অনুপগতো. অৰুত্থোতি পচ্ছিমিকায উপগতো. ৰুত্তঞ্হি খুদ্দসিক্খাৰণ্ণনায ‘‘অৰুত্থোতি পচ্ছিমিকায উপগতো অপরিনিট্ঠিতত্তা ‘অৰুত্থো’তি ৰুচ্চতী’’তি. পারিসুদ্ধিউপোসথং করেয্যাতি যোজনা. এত্থ ‘‘তেসং সন্তিকে’’তি সেসো.
২৬৪০-১. যস্মিং পনাৰাসে পঞ্চ ৰা চত্তারো ৰা তযো ৰা সমণা ৰসন্তি, তে তত্থ একেকস্স পৰারণং হরিত্ৰান সচে অঞ্ঞমঞ্ঞং পৰারেন্তি, আপত্তি দুক্কটন্তি যোজনা.
সেসন্তি ‘‘অধম্মেন সমগ্গ’’ন্তিআদিকং ৰিনিচ্ছযং. ইধাতি ইমস্মিং পৰারণাধিকারে. বুধোতি ৰিনযধরো. উপোসথে ৰুত্তনযেনাতি উপোসথৰিনিচ্ছযে ৰুত্তক্কমেন. নযেতি জানেয্য.
২৬৪২. সম্পাদেতত্তনো সুচিন্তি অত্তনো উপোসথং সম্পাদেতি. সব্বং সাধেতীতি উপোসথাদিসব্বং কম্মং নিপ্ফাদেতি. নত্তনোতি অত্তনো উপোসথং ন নিপ্ফাদেতি.
২৬৪৩. তস্মাতি যস্মা অত্তনো সুচিং ন সাধেতি, তস্মা. উভিন্নন্তি অত্তনো চ সঙ্ঘস্স চ. কিচ্চসিদ্ধত্থমেৰিধাতি উপোসথাদিকম্মনিপ্পজ্জনত্থং ইধ ইমস্মিং উপোসথকম্মাদিপকরণে. পারিসুদ্ধিপীতি এত্থ পি-সদ্দেন পৰারণা সঙ্গহিতা. তেনেৰ ৰক্খতি ‘‘ছন্দং ৰা পারিসুদ্ধিং ৰা, গহেত্ৰা ৰা পৰারণ’’ন্তি.
ছন্দপারিসুদ্ধিপৰারণং দেন্তেন সচে সাপত্তিকো হোতি, আপত্তিং দেসেত্ৰা একংসং উত্তরাসঙ্গং কত্ৰা উক্কুটিকং নিসীদিত্ৰা অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৰা ছন্দাদিহারকো ভিক্খু ৰত্তব্বো ‘‘ছন্দং দম্মি, ছন্দং মে হর, ছন্দং মে আরোচেহী’’তি (মহাৰ. ১৬৫), ‘‘পারিসুদ্ধিং দম্মি, পারিসুদ্ধিং মে হর, পারিসুদ্ধিং মে আরোচেহী’’তি (মহাৰ. ১৬৪), ‘‘পৰারণং দম্মি, পৰারণং মে হর, পৰারণং মে আরোচেহি, মমত্থায পৰারেহী’’তি (মহাৰ. ২১৩).
২৬৪৪. ‘‘ছন্দো একেনা’’তি পদচ্ছেদো. একেন বহূনম্পি ছন্দো হাতব্বো, তথা পারিসুদ্ধি হাতব্বা. পি-সদ্দেন পৰারণা হাতব্বাতি যোজনা. পরম্পরাহটো ছন্দোতি বহূনং ৰা একস্স ৰা ছন্দাদিহারকস্স হত্থতো অন্তরা অঞ্ঞেন গহিতা ছন্দপারিসুদ্ধিপৰারণা. ৰিসুদ্ধিযা ন গচ্ছতি অনৰজ্জভাৰায ন পাপুণাতি বিল়ালসঙ্খলিকছন্দাদীনং সঙ্ঘমজ্ঝং অগমনেন ৰগ্গভাৰকরণতো.
এত্থ চ যথা বিল়ালসঙ্খলিকায পঠমৰলযং দুতিযৰলযং পাপুণাতি, ন ততিযং, এৰমিমেপি ছন্দাদযো দাযকেন যস্স দিন্না, ততো অঞ্ঞত্থ ন গচ্ছতীতি বিল়ালসঙ্খলিকাসদিসত্তা ‘‘বিল়ালসঙ্খলিকা’’তি ৰুত্তা. বিল়ালসঙ্খলিকাগ্গহণঞ্চেত্থ যাসং কাসঞ্চি সঙ্খলিকানং উপলক্খণমত্তন্তি দট্ঠব্বং.
২৬৪৫-৬. ছন্দং ৰা পারিসুদ্ধিং ৰা পৰারণং ৰা গহেত্ৰা ছন্দাদিহারকো সঙ্ঘমপ্পত্ৰা সচে সামণেরাদিভাৰং পটিজানেয্য ৰা ৰিব্ভমেয্য ৰা মরেয্য ৰা, তং সব্বং ছন্দাদিভাৰং নাহটং হোতি, সঙ্ঘং পত্ৰা এৰং সিযা সামণেরাদিভাৰং পটিজানন্তো, ৰিব্ভন্তো, কালকতো ৰা ভৰেয্য, তং সব্বং হটং আনীতং হোতীতি যোজনা.
তত্থ সামণেরাদিভাৰং ৰা পটিজানেয্যাতি ‘‘অহং সামণেরো’’তিআদিনা ভূতং সামণেরাদিভাৰং কথেয্য, পচ্ছা সামণেরভূমিযং পতিট্ঠহেয্যাতি অত্থো. আদি-সদ্দেন অন্তিমৰত্থুং অজ্ঝাপন্নো গহিতো.
২৬৪৭. সঙ্ঘং পত্ৰাতি অন্তমসো তংতংকম্মপ্পত্তস্স চতুৰগ্গাদিসঙ্ঘস্স হত্থপাসং পত্ৰাতি অত্থো. পমত্তোতি পমাদং সতিসম্মোসং পত্তো. সুত্তোতি নিদ্দূপগতো. খিত্তচিত্তকোতি যক্খাদীহি ৰিক্খেপমাপাদিতচিত্তো. নারোচেতীতি অত্তনো ছন্দাদীনং আহটভাৰং একস্সাপি ভিক্খুনো ন কথেতি. সঞ্চিচ্চাতি সঞ্চেতেত্ৰা জানন্তোযেৰ অনাদরিযো নারোচেতি, দুক্কটং হোতি.
২৬৪৮. যে তেতি যে তে ভিক্খূ থেরা ৰা নৰা ৰা মজ্ঝিমা ৰা. ৰিপস্সনাতি সহচরিযেন সমথোপি গয্হতি. সমথৰিপস্সনা চ ইধ তরুণাযেৰ অধিপ্পেতা, তস্মা ৰিপস্সনাযুত্তাতি এত্থ তরুণাহি সমথৰিপস্সনাহি সমন্নাগতাতি অত্থো. রত্তিন্দিৰন্তি অচ্চন্তসংযোগে উপযোগৰচনং. অতন্দিতাতি অনলসা.
‘‘রত্তিন্দিৰ’’ন্তি এত্থ রত্তি-সদ্দেন রত্তিযাযেৰ গহণং, উদাহু একদেসস্সাতি আহ ‘‘পুব্বরত্তাপররত্ত’’ন্তি. পুব্বা চ সা রত্তি চাতি পুব্বরত্তি, পঠমযামো, অপরা চ সা রত্তি চাতি অপররত্তি, পচ্ছিমযামো, পুব্বরত্তি চ অপররত্তি চাতি সমাহারদ্ৰন্দে সমাসন্তে অ-কারপচ্চযং কত্ৰা ‘‘পুব্বরত্তাপররত্ত’’ন্তি ৰুত্তং. ইধাপি অচ্চন্তসংযোগে উপযোগৰচনং. মজ্ঝিমযামে কাযদরথৰূপসমনত্থায সুপনং অনুঞ্ঞাতন্তি তং ৰজ্জেত্ৰা পুরিমপচ্ছিমযামেসু নিরন্তরভাৰনানুযোগো কাতব্বোতি দস্সনত্থমেৰ ৰুত্তং. ৰিপস্সনা পরাযনা সমথৰিপস্সনাৰ পরং অযনং পতিট্ঠা এতেসন্তি ৰিপস্সনাপরাযনা, সমথৰিপস্সনায যুত্তপযুত্তা হোন্তীতি ৰুত্তং হোতি.
২৬৪৯. লদ্ধো ফাসুৰিহারো যেহি তে লদ্ধফাসুৰিহারা, তেসং. ফাসুৰিহারোতি চ সুখৰিহারস্স মূলকারণত্তা তরুণা সমথৰিপস্সনা অধিপ্পেতা, পটিলদ্ধতরুণসমথৰিপস্সনানন্তি অত্থো. সিযা ন পরিহানিতি পরিহানি নাম এৰং কতে ন ভৰেয্য.
কত্তিকমাসকেতি চীৰরমাসসঙ্খাতে কত্তিকমাসে পৰারণায সঙ্গহো ৰুত্তোতি যোজনা. গাথাবন্ধৰসেন ‘‘সঙ্গাহো’’তি দীঘো কতো, পৰারণাসঙ্গহো ৰুত্তোতি অত্থো. যথাহ –
‘‘পৰারণাসঙ্গহো চ নামাযং ৰিস্সট্ঠকম্মট্ঠানানং থামগতসমথৰিপস্সনানং সোতাপন্নাদীনঞ্চ ন দাতব্বো. তরুণসমথৰিপস্সনালাভিনো পন সব্বে ৰা হোন্তু, উপড্ঢা ৰা, একপুগ্গলো ৰা, একস্সপি ৰসেন দাতব্বোযেৰ. দিন্নে পৰারণাসঙ্গহে অন্তোৰস্সে পরিহারোৰ হোতি, আগন্তুকা তেসং সেনাসনং গহেতুং ন লভন্তি. তেহিপি ছিন্নৰস্সেহি ন ভৰিতব্বং, পৰারেত্ৰা পন অন্তরাপি চারিকং পক্কমিতুং লভন্তী’’তি (মহাৰ. অট্ঠ. ২৪১).
পৰারণাসঙ্গহস্স দানপ্পকারো পন পাল়িতো গহেতব্বো.
পৰারণক্খন্ধককথাৰণ্ণনা.