উপোসথক্খন্ধককথাৰণ্ণনা
২৫৫১-২. যা একাদসহি সীমাৰিপত্তীহি ৰজ্জিতা তিসম্পত্তিসংযুতা নিমিত্তেন নিমিত্তং ঘটেত্ৰা সম্মতা, সা অযং বদ্ধসীমা নাম সিযাতি যোজনা. তত্থ অতিখুদ্দকা, অতিমহতী, খণ্ডনিমিত্তা, ছাযানিমিত্তা, অনিমিত্তা, বহিসীমে ঠিতসম্মতা, নদিযা সম্মতা, সমুদ্দে সম্মতা, জাতস্সরে সম্মতা, সীমায সীমং সম্ভিন্দন্তেন সম্মতা, সীমায সীমং অজ্ঝোত্থরন্তেন সম্মতাতি ‘‘ইমেহি একাদসহি আকারেহি সীমতো কম্মানি ৰিপজ্জন্তী’’তি (পরি. ৪৮৬) ৰচনতো ইমা একাদস ৰিপত্তিসীমাযো নাম, ৰিপন্নসীমাতি ৰুত্তং হোতি.
তত্থ অতিখুদ্দকা নাম যত্থ একৰীসতি ভিক্খূ নিসীদিতুং ন সক্কোন্তি. অতিমহতী নাম যা অন্তমসো কেসগ্গমত্তেনাপি তিযোজনং অতিক্কমিত্ৰা সম্মতা. খণ্ডনিমিত্তা নাম অঘটিতনিমিত্তা ৰুচ্চতি. পুরত্থিমায দিসায নিমিত্তং কিত্তেত্ৰা অনুক্কমেনেৰ দক্খিণায, পচ্ছিমায, উত্তরায দিসায কিত্তেত্ৰা পুন পুরত্থিমায দিসায পুব্বকিত্তিতং পটিকিত্তেত্ৰা ঠপেতুং ৰট্টতি, এৰং অখণ্ডনিমিত্তা হোতি. সচে পন অনুক্কমেন আহরিত্ৰা উত্তরায দিসায নিমিত্তং কিত্তেত্ৰা তত্থেৰ ঠপেতি, খণ্ডনিমিত্তা নাম হোতি. অপরাপি খণ্ডনিমিত্তা নাম যা অনিমিত্তুপগং তচসাররুক্খং ৰা খাণুকং ৰা পংসুপুঞ্জৰালিকাপুঞ্জানং ৰা অঞ্ঞতরং অন্তরা একং নিমিত্তং কত্ৰা সম্মতা. ছাযানিমিত্তা নাম পব্বতচ্ছাযাদীনং যং কিঞ্চি ছাযং নিমিত্তং কত্ৰা সম্মতা. অনিমিত্তা নাম সব্বেন সব্বং নিমিত্তানি অকিত্তেত্ৰা সম্মতা. বহিসীমে ঠিতসম্মতা নাম নিমিত্তানি কিত্তেত্ৰা নিমিত্তানং বহি ঠিতেন সম্মতা.
নদিযা সমুদ্দে জাতস্সরে সম্মতা নাম এতেসু নদিআদীসু সম্মতা. সা হি এৰং সম্মতাপি ‘‘সব্বা, ভিক্খৰে, নদী অসীমা, সব্বো সমুদ্দো অসীমো, সব্বো জাতস্সরো অসীমো’’তি (মহাৰ. ১৪৮) ৰচনতো অসম্মতাৰ হোতি. সীমায সীমং সম্ভিন্দন্তেন সম্মতা নাম অত্তনো সীমায পরেসং সীমং সম্ভিন্দন্তেন সম্মতা. সচে হি পোরাণকস্স ৰিহারস্স পুরত্থিমায দিসায অম্বো চেৰ জম্বূ চাতি দ্ৰে রুক্খা অঞ্ঞমঞ্ঞং সংসট্ঠৰিটপা হোন্তি, তেসু অম্বস্স পচ্ছিমদিসাভাগে জম্বূ, ৰিহারসীমা চ জম্বুং অন্তো কত্ৰা অম্বং কিত্তেত্ৰা বদ্ধা হোতি, অথ পচ্ছা তস্স ৰিহারস্স পুরত্থিমায দিসায ৰিহারে কতে সীমং বন্ধন্তা ভিক্খূ তং অম্বং অন্তো কত্ৰা জম্বুং কিত্তেত্ৰা বন্ধন্তি, সীমায সীমং সম্ভিন্না হোতি. সীমায সীমং অজ্ঝোত্থরন্তেন সম্মতা নাম অত্তনো সীমায পরেসং সীমং অজ্ঝোত্থরন্তেন সম্মতা. সচে হি পরেসং বদ্ধসীমং সকলং ৰা তস্সা পদেসং ৰা অন্তো কত্ৰা অত্তনো সীমং সম্মন্নতি, সীমায সীমা অজ্ঝোত্থরিতা নাম হোতীতি. ইতি ইমাহি একাদসহি ৰিপত্তিসীমাহি ৰজ্জিতাতি অত্থো.
তিসম্পত্তিসংযুতাতি নিমিত্তসম্পত্তি, পরিসাসম্পত্তি, কম্মৰাচাসম্পত্তীতি ইমাহি তীহি সম্পত্তীহি সমন্নাগতা. তত্থ নিমিত্তসম্পত্তিযুত্তা নাম ‘‘পব্বতনিমিত্তং, পাসাণনিমিত্তং, ৰননিমিত্তং, রুক্খনিমিত্তং, মগ্গনিমিত্তং, ৰম্মিকনিমিত্তং, নদিনিমিত্তং, উদকনিমিত্ত’’ন্তি (মহাৰ. ১৩৮) এৰং ৰুত্তেসু অট্ঠসু নিমিত্তেসু তস্মিং তস্মিং দিসাভাগে যথালদ্ধানি নিমিত্তুপগানি নিমিত্তানি ‘‘পুরত্থিমায দিসায কিং নিমিত্তং? পব্বতো, ভন্তে, এসো পব্বতো নিমিত্ত’’ন্তিআদিনা নযেন সম্মা কিত্তেত্ৰা সম্মতা.
পরিসাসম্পত্তিযুত্তা নাম সব্বন্তিমেন পরিচ্ছেদেন চতূহি ভিক্খূহি সন্নিপতিত্ৰা যাৰতিকা তস্মিং গামখেত্তে বদ্ধসীমং ৰা নদিসমুদ্দজাতস্সরে ৰা অনোক্কমিত্ৰা ঠিতা ভিক্খূ, তে সব্বে হত্থপাসে ৰা কত্ৰা, ছন্দং ৰা আহরিত্ৰা সম্মতা.
কম্মৰাচাসম্পত্তিযুত্তা নাম ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে সঙ্ঘো, যাৰতা সমন্তা নিমিত্তা কিত্তিতা’’তিআদিনা (মহাৰ. ১৩৯) নযেন ৰুত্তায পরিসুদ্ধায ঞত্তিদুতিযকম্মৰাচায সম্মতা. এৰং একাদস ৰিপত্তিসীমাযো অতিক্কমিত্ৰা তিৰিধসম্পত্তিযুত্তা নিমিত্তেন নিমিত্তং ঘটেত্ৰা সম্মতা সীমা বদ্ধসীমাতি ৰেদিতব্বা.
২৫৫৩-৪. খণ্ডসমানসংৰাসঅৰিপ্পৰাসা আদযো আদিভূতা, আদিম্হি ৰা যাসং সীমানং তা খণ্ডসমানসংৰাসাৰিপ্পৰাসাদী, তাসং, তাহি ৰা পভেদো খণ্ডসমানসংৰাসাদিভেদো, ততো খণ্ডসমানসংৰাসাদিভেদতো, খণ্ডসীমা, সমানসংৰাসসীমা, অৰিপ্পৰাসসীমাতি ইমাসং সীমানং এতাহি ৰা করণভূতাহি, হেতুভূতাহি ৰা জাতেন ৰিভাগেনাতি ৰুত্তং হোতি. সমানসংৰাসাৰিপ্পৰাসানমন্তরে খণ্ডা পরিচ্ছিন্না তাহি অসঙ্করা সীমা খণ্ডসীমা নাম. সমানসংৰাসেহি ভিক্খূহি একতো উপোসথাদিকো সংৰাসো এত্থ করীযতীতি সমানসংৰাসা নাম. অৰিপ্পৰাসায লক্খণং ‘‘বন্ধিত্ৰা’’তিআদিনা ৰক্খতি. ইতি বদ্ধা তিধা ৰুত্তাতি এৰং বদ্ধসীমা তিপ্পভেদা ৰুত্তা.
উদকুক্খেপাতি হেতুম্হি নিস্সক্কৰচনং. সত্তন্নং অব্ভন্তরানং সমাহারা সত্তব্ভন্তরা, ততোপি চ. অবদ্ধাপি তিৰিধাতি সম্বন্ধো. তত্থাতি তাসু তীসু অবদ্ধসীমাসু. গামপরিচ্ছেদোতি সব্বদিসাসু সীমং পরিচ্ছিন্দিত্ৰা ‘‘ইমস্স পদেসস্স এত্তকো করো’’তি এৰং করেন নিযমিতো গামপ্পদেসো. যথাহ – ‘‘যত্তকে পদেসে তস্স গামস্স ভোজকা বলিং হরন্তি, সো পদেসো অপ্পো ৰা হোতু মহন্তো ৰা, ‘গামসীমা’ত্ৰেৰ সঙ্খ্যং গচ্ছতি. যম্পি একস্মিংযেৰ গামক্খেত্তে একং পদেসং ‘অযং ৰিসুং গামো হোতূ’তি পরিচ্ছিন্দিত্ৰা রাজা কস্সচি দেতি, সোপি ৰিসুংগামসীমা হোতিযেৰা’’তি (মহাৰ. অট্ঠ. ১৪৭).
‘‘গামপরিচ্ছেদো’’তি ইমিনা চ নগরপরিচ্ছেদো চ সঙ্গহিতো. যথাহ – ‘‘গামগ্গহণেন চেত্থ নগরম্পি গহিতমেৰ হোতী’’তি (মহাৰ. অট্ঠ. ১৪৭). নিগমসীমায ৰিসুংযেৰ ৰুত্তত্তা তস্সা ইধ সঙ্গহো ন ৰত্তব্বো. ৰুত্তঞ্হি পাল়িযং ‘‘যং গামং ৰা নিগমং ৰা উপনিস্সায ৰিহরতি. যা তস্স ৰা গামস্স গামসীমা, নিগমস্স ৰা নিগমসীমা, অযং তত্থ সমানসংৰাসা একুপোসথা’’তি (মহাৰ. ১৪৭). ইমিস্সা ৰিসুংযেৰ লক্খণস্স ৰুত্তত্তা গামসীমালক্খণেনেৰ উপলক্খিতা.
২৫৫৫. ‘‘জাতস্সরে’’তিআদীসু জাতস্সরাদীনং লক্খণং এৰং ৰেদিতব্বং – যো পন কেনচি খণিত্ৰা অকতো সযংজাতো সোব্ভো সমন্ততো আগতেন উদকেন পূরিতো তিট্ঠতি, যত্থ নদিযং ৰক্খমানপ্পকারে ৰস্সকালে উদকং সন্তিট্ঠতি, অযং জাতস্সরো নাম. যোপি নদিং ৰা সমুদ্দং ৰা ভিন্দিত্ৰা নিক্খন্তউদকেন খণিতো সোব্ভো এতং লক্খণং পাপুণাতি, অযম্পি জাতস্সরোযেৰ. সমুদ্দো পাকটোযেৰ.
যস্সা ধম্মিকানং রাজূনং কালে অন্ৰড্ঢমাসং অনুদসাহং অনুপঞ্চাহং অনতিক্কমিত্ৰা দেৰে ৰস্সন্তে ৰলাহকেসু ৰিগতমত্তেসু সোতং পচ্ছিজ্জতি, অযং নদিসঙ্খ্যং ন গচ্ছতি. যস্সা পন ঈদিসে সুৰুট্ঠিকালে ৰস্সানস্স চতুমাসে সোতং ন পচ্ছিজ্জতি, যত্থ তিত্থেন ৰা অতিত্থেন ৰা সিক্খাকরণীযে আগতলক্খণেন তিমণ্ডলং পটিচ্ছাদেত্ৰা অন্তরৰাসকং অনুক্খিপিত্ৰা উত্তরন্তিযা ভিক্খুনিযা একদ্ৰঙ্গুলমত্তম্পি অন্তরৰাসকো তেমিযতি, অযং সমুদ্দং ৰা পৰিসতু তল়াকং ৰা, পভৰতো পট্ঠায নদী নাম.
সমন্ততোতি সমন্তা. মজ্ঝিমস্সাতি থামমজ্ঝিমস্স পুরিসস্স. উদকুক্খেপোতি ৰক্খমানেন নযেন থামপ্পমাণেন খিত্তস্স উদকস্স ৰা ৰালুকায ৰা পতিতট্ঠানেন পরিচ্ছিন্নো অন্তোপদেসো. যথা অক্খধুত্তা দারুগুল়ং খিপন্তি, এৰং উদকং ৰা ৰালুকং ৰা হত্থেন গহেত্ৰা থামমজ্ঝিমেন পুরিসেন সব্বথামেন খিপিতব্বং, তত্থ যত্থ এৰং খিত্তং উদকং ৰা ৰালুকা ৰা পততি, অযং উদকুক্খেপো নামাতি. উদকুক্খেপসঞ্ঞিতোতি ‘‘উদকুক্খেপো’’তি সল্লক্খিতো.
২৫৫৬. অগামকে অরঞ্ঞেতি ৰিঞ্ঝাটৰিসদিসে গামরহিতে মহাঅরঞ্ঞে. সমন্ততো সত্তেৰব্ভন্তরাতি অত্তনো ঠিতট্ঠানতো পরিক্খিপিত্ৰা সত্তেৰ অব্ভন্তরা যস্সা সীমায পরিচ্ছেদো, অযং সত্তব্ভন্তরনামিকা সীমা নাম.
২৫৫৭. গুল়ুক্খেপনযেনাতি অক্খধুত্তকানং দারুগুল়ুক্খিপনাকারেন. উদকুক্খেপকাতি উদকুক্খেপসদিসৰসেন.
২৫৫৮. ইমাসং দ্ৰিন্নং সীমানং ৰড্ঢনক্কমং দস্সেতুমাহ ‘‘অব্ভন্তরূদকুক্খেপা, ঠিতোকাসা পরং সিযু’’ন্তি. ঠিতোকাসা পরন্তি পরিসায ঠিতট্ঠানতো পরং, পরিসপরিযন্ততো পট্ঠায সত্তব্ভন্তরা চ মিনিতব্বা, উদকুক্খেপো চ কাতব্বোতি অত্থো.
২৫৫৯-৬০. অন্তোপরিচ্ছেদেতি উদকুক্খেপেন ৰা সত্তব্ভন্তরেহি ৰা পরিচ্ছিন্নোকাসস্স অন্তো. হত্থপাসং ৰিহায ঠিতো ৰা পরং তত্তকং পরিচ্ছেদং অনতিক্কম্ম ঠিতো ৰাতি যোজনা, সীমন্তরিকত্থায ঠপেতব্বং একং উদকুক্খেপং ৰা সত্তব্ভন্তরং এৰ ৰা অনতিক্কম্ম ঠিতোতি অত্থো.
কম্মং ৰিকোপেতীতি অন্তো ঠিতো কম্মস্স ৰগ্গভাৰকরণতো, বহি তত্তকং পদেসং অনতিক্কমিত্ৰা ঠিতো অঞ্ঞস্স সঙ্ঘস্স গণপূরণভাৰং গচ্ছন্তো সীমায সঙ্করভাৰকরণেন কম্মং ৰিকোপেতি. ইতি যস্মা অট্ঠকথানযো, তস্মা সো অন্তোসীমায হত্থপাসং ৰিজহিত্ৰা ঠিতো হত্থপাসে ৰা কাতব্বো, সীমন্তরিকত্থায পরিচ্ছিন্নোকাসতো বহি ৰা কাতব্বো. তত্তকং পরিচ্ছেদং অনতিক্কমিত্ৰা ঠিতো যথাঠিতোৰ সচে অঞ্ঞস্স কম্মস্স গণপূরকো ন হোতি, কম্মং ন কোপেতীতি গহেতব্বং.
২৫৬১-২. সণ্ঠানন্তি তিকোটিসণ্ঠানং. নিমিত্তন্তি পব্বতাদিনিমিত্তং. দিসকিত্তনন্তি ‘‘পুরত্থিমায দিসায কিং নিমিত্ত’’ন্তিআদিনা দিসাকিত্তনং. পমাণন্তি তিযোজনপরমং পমাণং. সোধেত্ৰাতি যস্মিং গামক্খেত্তে সীমং বন্ধতি, তত্থ ৰসন্তে উপসম্পন্নভিক্খূ বদ্ধসীমৰিহারে ৰসন্তে সীমায বহি গন্তুং অদত্ৰা, অবদ্ধসীমৰিহারে ৰসন্তে হত্থপাসং উপনেতব্বে হত্থপাসং নেত্ৰা অৰসেসে বহিসীমায কত্ৰা সব্বমগ্গেসু আরক্খং ৰিদহিত্ৰাতি ৰুত্তং হোতি. সীমন্তি খণ্ডসীমং.
কীদিসন্তি আহ ‘‘তিকোণ’’ন্তিআদি. পণৰূপমন্তি পণৰসণ্ঠানং মজ্ঝে সংখিত্তং উভযকোটিযা ৰিত্থতং. ‘‘ৰিতানাকারং ধনুকাকার’’ন্তি আকার-সদ্দো পচ্চেকং যোজেতব্বো. ধনুকাকারন্তি আরোপিতধনুসণ্ঠানং, ‘‘মুদিঙ্গূপমং সকটূপম’’ন্তি উপমা-সদ্দো পচ্চেকং যোজেতব্বো. মুদিঙ্গূপমন্তি মজ্ঝে ৰিত্থতং উভযকোটিযা তনুকং তুরিযৰিসেসং মুদিঙ্গন্তি ৰদন্তি, তাদিসন্তি অত্থো. সীমং বন্ধেয্যাতি যোজনা.
২৫৬৩. পব্বতাদিনিমিত্তুপগনিমিত্তানি দস্সেতুমাহ ‘‘পব্বত’’ন্তিআদি. ইতি অট্ঠ নিমিত্তানি দীপযেতি যোজনা. তত্রেৰং সঙ্খেপতো নিমিত্তুপগতা ৰেদিতব্বা – সুদ্ধপংসুসুদ্ধপাসাণউভযমিস্সকৰসেন (কঙ্খা. অট্ঠ. নিদানৰণ্ণনা; মহাৰ. অট্ঠ. ১৩৮) তিৰিধোপি হি পব্বতো হত্থিপ্পমাণতো পট্ঠায উদ্ধং নিমিত্তুপগো, ততো ওমকতরো ন ৰট্টতি. অন্তোসারেহি ৰা অন্তোসারমিস্সকেহি ৰা রুক্খেহি চতুপঞ্চরুক্খমত্তম্পি ৰনং নিমিত্তুপগং, ততো ঊনতরং ন ৰট্টতি. পাসাণনিমিত্তে অযগুল়ম্পি পাসাণসঙ্খ্যমেৰ গচ্ছতি, তস্মা যো কোচি পাসাণো উক্কংসেন হত্থিপ্পমাণতো ওমকতরং আদিং কত্ৰা হেট্ঠিমপরিচ্ছেদেন দ্ৰত্তিংসপলগুল়পিণ্ডপরিমাণো নিমিত্তুপগো, ন ততো খুদ্দকতরো. পিট্ঠিপাসাণো পন অতিমহন্তোপি ৰট্টতি. রুক্খো জীৰন্তোযেৰ অন্তোসারো ভূমিযং পতিট্ঠিতো অন্তমসো উব্বেধতো অট্ঠঙ্গুলো পরিণাহতো সূচিদণ্ডপ্পমাণোপি নিমিত্তুপগো, ন ততো ওরং ৰট্টতি. মগ্গো জঙ্ঘমগ্গো ৰা হোতু সকটমগ্গো ৰা, যো ৰিনিৰিজ্ঝিত্ৰা দ্ৰে তীণি গামক্খেত্তানি গচ্ছতি, তাদিসো জঙ্ঘসকটসত্থেহি ৰল়ঞ্জিযমানোযেৰ নিমিত্তুপগো, অৰল়ঞ্জো ন ৰট্টতি. হেট্ঠিমপরিচ্ছেদেন তংদিৰসং জাতো অট্ঠঙ্গুলুব্বেধো গোৰিসাণমত্তোপি ৰম্মিকো নিমিত্তুপগো, ততো ওরং ন ৰট্টতি. উদকং যং অসন্দমানং আৰাটপোক্খরণিতল়াকজাতস্সরলোণিসমুদ্দাদীসু ঠিতং, তং আদিং কত্ৰা অন্তমসো তঙ্খণংযেৰ পথৰিযং খতে আৰাটে ঘটেহি আহরিত্ৰা পূরিতম্পি যাৰ কম্মৰাচাপরিযোসানা সণ্ঠহনকং নিমিত্তুপগং, ইতরং সন্দমানকং, ৰুত্তপরিচ্ছেদকালং অতিট্ঠন্তং, ভাজনগতং ৰা ন ৰট্টতি. যা অবদ্ধসীমালক্খণে নদী ৰুত্তা, সা নিমিত্তুপগা, অঞ্ঞা ন ৰট্টতীতি.
২৫৬৪. তেসূতি নিদ্ধারণে ভুম্মং. তীণীতি নিদ্ধারিতব্বদস্সনং, ইমিনা একং ৰা দ্ৰে ৰা নিমিত্তানি ন ৰট্টন্তীতি দস্সেতি. যথাহ – ‘‘সা এৰং সম্মন্নিত্ৰা বজ্ঝমানা একেন, দ্ৰীহি ৰা নিমিত্তেহি অবদ্ধা হোতী’’তি (মহাৰ. অট্ঠ. ১৩৮). সতেনাপীতি এত্থ পি-সদ্দো সম্ভাৰনাযং দট্ঠব্বো, তেন ৰীসতিযা, তিংসায ৰা নিমিত্তেহি ৰত্তব্বমেৰ নত্থীতি দীপেতি.
২৫৬৫. তিযোজনং পরং উক্কট্ঠো পরিচ্ছেদো এতিস্সাতি তিযোজনপরা. ‘‘ৰীসতী’’তিআদীনং সঙ্খ্যানে, সঙ্খ্যেয্যে চ ৰত্তনতো ইধ সঙ্খ্যানে ৰত্তমানং ৰীসতি-সদ্দং গহেত্ৰা একৰীসতি ভিক্খূনন্তি ভিন্নাধিকরণনিদ্দেসো কতোতি দট্ঠব্বং. ‘‘একৰীসতি’’ন্তি ৰত্তব্বে গাথাবন্ধৰসেন নিগ্গহীতলোপো, ৰীসতিৰগ্গকরণীযপরমত্তা সঙ্ঘকম্মস্স কম্মারহেন সদ্ধিং ভিক্খূনং একৰীসতিং গণ্হন্তীতি অত্থো, ইদঞ্চ নিসিন্নানং ৰসেন ৰুত্তং. হেট্ঠিমন্ততো হি যত্থ একৰীসতি ভিক্খূ নিসীদিতুং সক্কোন্তি, তত্তকে পদেসে সীমং বন্ধিতুং ৰট্টতীতি.
২৫৬৬. যা উক্কট্ঠাযপি যা চ হেট্ঠিমাযপি কেসগ্গমত্ততোপি অধিকা ৰা ঊনা ৰা, এতা দ্ৰেপি সীমাযো ‘‘অসীমা’’তি আদিচ্চবন্ধুনা ৰুত্তাতি যোজনা.
২৫৬৭. সমন্ততো সব্বমেৰ নিমিত্তং কিত্তেত্ৰাতি পুব্বদিসানুদিসাদীসু পরিতো সব্বদিসাসু যথালদ্ধং নিমিত্তোপগং সব্বনিমিত্তং ‘‘ৰিনযধরেন পুচ্ছিতব্বং ‘পুরত্থিমায দিসায কিং নিমিত্ত’ন্তি? ‘পব্বতো, ভন্তে’তি. পুন ৰিনযধরেন ‘এসো পব্বতো নিমিত্ত’’ন্তিআদিনা (মহাৰ. অট্ঠ. ১৩৮) অট্ঠকথাযং ৰুত্তনযেন নিমিত্তেন নিমিত্তং ঘটেত্ৰা কিত্তেত্ৰা. ঞত্তি দুতিযা যস্সাতি ৰিগ্গহো, ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে সঙ্ঘো, যাৰতা সমন্তা নিমিত্তা কিত্তিতা’’তিআদিনা (মহাৰ. ১৩৯) পদভাজনে ৰুত্তেন ঞত্তিদুতিযেন কম্মেনাতি অত্থো. অরহতি পহোতি ৰিনযধরোতি অধিপ্পাযো.
২৫৬৮. বন্ধিত্ৰাতি যথাৰুত্তলক্খণনযেন সমানসংৰাসসীমং পঠমং বন্ধিত্ৰা. অনন্তরন্তি কিচ্চন্তরেন ব্যৰহিতং অকত্ৰা, কালক্খেপং অকত্ৰাতি ৰুত্তং হোতি, সীমং সমূহনিতুকামানং পচ্চত্তিকানং ওকাসং অদত্ৰাতি অধিপ্পাযো. পচ্ছাতি সমানসংৰাসসম্মুতিতো পচ্ছা. চীৰরাৰিপ্পৰাসকং সম্মন্নিত্ৰান যা বদ্ধা, সা ‘‘অৰিপ্পৰাসা’’তি ৰুচ্চতীতি যোজনা.
তত্থ চীৰরাৰিপ্পৰাসকং সম্মন্নিত্ৰান যা বদ্ধাতি ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে সঙ্ঘো, যা সা সঙ্ঘেন সীমা সম্মতা সমানসংৰাসা একুপোসথা…পে… ঠপেত্ৰা গামঞ্চ গামূপচারঞ্চ, খমতি সঙ্ঘস্স, তস্মা তুণ্হী, এৰমেতং ধারযামী’’তি (মহাৰ. ১৪৪) ৰুত্তনযেন চীৰরেন অৰিপ্পৰাসং সম্মন্নিত্ৰা যা বদ্ধা. সা অৰিপ্পৰাসাতি ৰুচ্চতীতি তত্থ ৰসন্তানং ভিক্খূনং চীৰরেন ৰিপ্পৰাসনিমিত্তাপত্তিযা অভাৰতো তথা ৰুচ্চতি, ‘‘অৰিপ্পৰাসসীমা’’তি ৰুচ্চতীতি ৰুত্তং হোতি.
২৫৬৯. ‘‘যা কাচি নদিলক্খণপ্পত্তা নদী নিমিত্তানি কিত্তেত্ৰা ‘এতং বদ্ধসীমং করোমা’তি কতাপি অসীমাৰ হোতী’’তিআদিকং (মহাৰ. অট্ঠ. ১৪৭) অট্ঠকথানযং দস্সেতুমাহ ‘‘নদী…পে… ন ৰোত্থরতী’’তি, ন পত্থরতি সীমাভাৰেন ব্যাপিনী ন হোতীতি অত্থো. তেনেৰাতি যেন ন ৰোত্থরতি, তেনেৰ কারণেন. অব্রৰীতি ‘‘সব্বা, ভিক্খৰে, নদী অসীমা, সব্বো সমুদ্দো অসীমো, সব্বো জাতস্সরো অসীমো’’তি (মহাৰ. ১৪৭) অৰোচ.
সীমাকথাৰণ্ণনা.
২৫৭০. অট্ঠমিযাপি উপোসথৰোহারত্তা দিনৰসেন উপোসথানং অতিরেকত্তেপি ইধ অধিপ্পেতেযেৰ উপোসথে গহেত্ৰা আহ ‘‘নৰেৰা’’তি.
২৫৭১-৩. তে সরূপতো দস্সেতুমাহ ‘‘চাতুদ্দসো…পে… কম্মেনুপোসথা’’তি. চতুদ্দসন্নং পূরণো চাতুদ্দসো. পন্নরসন্নং পূরণো পন্নরসো. যদা পন কোসম্বক্খন্ধকে (মহাৰ. ৪৫১ আদযো) আগতনযেন ভিন্নে সঙ্ঘে ওসারিতে তস্মিং ভিক্খুস্মিং সঙ্ঘো তস্স ৰত্থুস্স ৰূপসমায সঙ্ঘসামগ্গিং করোতি, তদা ‘‘তাৰদেৰ উপোসথো কাতব্বো, পাতিমোক্খং উদ্দিসিতব্ব’’ন্তি (মহাৰ. ৪৭৫) ৰচনতো ঠপেত্ৰা চাতুদ্দসপন্নরসে অঞ্ঞোপি যো কোচি দিৰসো সামগ্গী উপোসথোতি. এত্থ ইতি-সদ্দো লুত্তনিদ্দিট্ঠো. চাতুদ্দসো, পন্নরসো, সামগ্গী চ উপোসথোতি এতে তযোপি উপোসথা দিৰসেনেৰ নিদ্দিট্ঠা দিৰসেনেৰ ৰুত্তাতি যোজনা.
সঙ্ঘেউপোসথোতি সঙ্ঘেন কাতব্বউপোসথো. গণেপুগ্গলুপোসথোতি এত্থাপি এসেৰ নযো. সাধ্যসাধনলক্খণস্স সম্বন্ধস্স লব্ভমানত্তা ‘‘সঙ্ঘে’’তিআদীসু সামিৰচনপ্পসঙ্গে ভুম্মনিদ্দেসো. উপোসথো সাধ্যো কম্মভাৰতো, সঙ্ঘগণপুগ্গলা সাধনং কারকভাৰতো.
সুত্তস্স উদ্দেসো সুত্তুদ্দেসো, সুত্তুদ্দেসোতি অভিধানং নামং যস্স সো সুত্তুদ্দেসাভিধানো. কম্মেনাতি কিচ্চৰসেন.
২৫৭৪. ‘‘অধিট্ঠান’’ন্তি ৰাচ্চলিঙ্গমপেক্খিত্ৰা ‘‘নিদ্দিট্ঠ’’ন্তি নপুংসকনিদ্দেসো. ৰাচ্চলিঙ্গা হি তব্বাদযোতি পাতিমোক্খো নিদ্দিট্ঠো, পারিসুদ্ধি নিদ্দিট্ঠাতি পুমিত্থিলিঙ্গেন যোজেতব্বা.
২৫৭৫. ৰুত্তাতি ‘‘পঞ্চিমে, ভিক্খৰে, পাতিমোক্খুদ্দেসা, নিদানং উদ্দিসিত্ৰা অৰসেসং সুতেন সাৰেতব্বং, অযং পঠমো পাতিমোক্খুদ্দেসো’’তিআদিনা (মহাৰ. ১৫০) দেসিতা, সযঞ্চ তেসঞ্চ উদ্দেসে সঙ্খেপতো দস্সেতুমাহ ‘‘নিদান’’ন্তিআদি. সাৰেতব্বন্তি এত্থ ‘‘সুতেনা’’তি সেসো. সেসকন্তি অনুদ্দিট্ঠট্ঠানং –
‘‘সুণাতু মে, ভন্তে সঙ্ঘো…পে… আৰিকতা হিস্স ফাসু হোতীতি ইমং নিদানং উদ্দিসিত্ৰা ‘উদ্দিট্ঠং খো আযস্মন্তো নিদানং, তত্থাযস্মন্তে পুচ্ছামি কচ্চিত্থ পরিসুদ্ধা, দুতিযম্পি পুচ্ছামি…পে… এৰমেতং ধারযামী’তি ৰত্ৰা ‘উদ্দিট্ঠং খো আযস্মন্তো নিদানং. সুতা খো পনাযস্মন্তেহি চত্তারো পারাজিকা ধম্মা…পে… অৰিৰদমানেহি সিক্খিতব্ব’’ন্তি (মহাৰ. অট্ঠ. ১৫০) –
অট্ঠকথায ৰুত্তনযেন অৰসেসং সুতেন সাৰেতব্বং.
২৫৭৬. সেসেসুপীতি উদ্দিট্ঠাপেক্খায সেসেসু পারাজিকুদ্দেসাদীসুপি. ‘‘অযমেৰ নযো ঞেয্যো’’তি সামঞ্ঞেন ৰুত্তেপি ‘‘ৰিত্থারেনেৰ পঞ্চমো’’তি ৰচনতো ৰিত্থারুদ্দেসে ‘‘সাৰেতব্বং তু সেসক’’ন্তি অযং নযো ন লব্ভতি. ‘‘সাৰেতব্বং তু সেসক’’ন্তি ৰচনতো পারাজিকুদ্দেসাদীসু যস্মিং ৰিপ্পকতে অন্তরাযো উপ্পজ্জতি, তেন সদ্ধিং অৰসেসং সুতেন সাৰেতব্বং. নিদানুদ্দেসে পন অনুদ্দিট্ঠে সুতেন সাৰেতব্বং নাম নত্থি. ভিক্খুনিপাতিমোক্খে অনিযতুদ্দেসস্স পরিহীনত্তা ‘‘ভিক্খুনীনঞ্চ চত্তারো’’তি ৰুত্তং. উদ্দেসা নৰিমে পনাতি ভিক্খূনং পঞ্চ, ভিক্খুনীনং চত্তারোতি উভতোপাতিমোক্খে ইমে নৰ উদ্দেসা ৰুত্তাতি অত্থো.
২৫৭৭. উপোসথেতি সঙ্ঘুপোসথে. অন্তরাযন্তি রাজন্তরাযাদিকং দসৰিধং অন্তরাযং. যথাহ – ‘‘রাজন্তরাযো চোরন্তরাযো অগ্যন্তরাযো উদকন্তরাযো মনুস্সন্তরাযো অমনুস্সন্তরাযো ৰাল়ন্তরাযো সরীসপন্তরাযো জীৰিতন্তরাযো ব্রহ্মচরিযন্তরাযো’’তি (মহাৰ. ১৫০).
তত্থ সচে ভিক্খূসু ‘‘উপোসথং করিস্সামা’’তি (মহাৰ. অট্ঠ. ১৫০) নিসিন্নেসু রাজা আগচ্ছতি, অযং রাজন্তরাযো. চোরা আগচ্ছন্তি, অযং চোরন্তরাযো. দৰদাহো আগচ্ছতি ৰা, আৰাসে ৰা অগ্গি উট্ঠহতি, অযং অগ্যন্তরাযো. মেঘো ৰা উট্ঠেতি, ওঘো ৰা আগচ্ছতি, অযং উদকন্তরাযো. বহূ মনুস্সা আগচ্ছন্তি, অযং মনুস্সন্তরাযো. ভিক্খুং যক্খো গণ্হাতি, অযং অমনুস্সন্তরাযো. ব্যগ্ঘাদযো চণ্ডমিগা আগচ্ছন্তি, অযং ৰাল়ন্তরাযো. ভিক্খুং সপ্পাদযো ডংসন্তি, অযং সরীসপন্তরাযো. ভিক্খু গিলানো ৰা হোতি, কালং ৰা করোতি, ৰেরিনো ৰা তং মারেতুং গণ্হন্তি, অযং জীৰিতন্তরাযো. মনুস্সা একং ৰা বহুং ৰা ভিক্খূ ব্রহ্মচরিযা চাৰেতুকামা গণ্হন্তি, অযং ব্রহ্মচরিযন্তরাযো.
‘‘চেৰা’’তি ইমিনা অন্তরাযেৰ অন্তরাযসঞ্ঞিনা ৰিত্থারুদ্দেসে অকতেপি অনাপত্তীতি দীপেতি. অনুদ্দেসোতি ৰিত্থারেন অনুদ্দেসো. নিৰারিতোতি ‘‘ন, ভিক্খৰে, অসতি অন্তরাযে সংখিত্তেন পাতিমোক্খং উদ্দিসিতব্ব’’ন্তিআদিনা (মহাৰ. ১৫০) পটিসিদ্ধো. ইমিনা ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, সতি অন্তরাযে সংখিত্তেন পাতিমোক্খং উদ্দিসিতু’’ন্তি (মহাৰ. ১৫০) ইদম্পি ৰিভাৰিতং হোতি.
২৫৭৮. তস্সাতি পাতিমোক্খস্স. ইস্সরণস্স হেতুমাহ ‘‘‘থেরাধেয্য’ন্তি পাঠতো’’তি. থেরাধেয্যন্তি থেরাধীনং, থেরাযত্তন্তি অত্থো. পাঠতোতি পাল়িৰচনতো. ‘‘যো তত্থ ভিক্খু ব্যত্তো পটিবলো, তস্সাধেয্যং পাতিমোক্খ’’ন্তি (মহাৰ. ১৫৫) ৰচনতো আহ ‘‘অৰত্তন্তেনা’’তিআদি. অৰত্তন্তেনাতি অন্তমসো দ্ৰেপি উদ্দেসে উদ্দিসিতুং অসক্কোন্তেন. থেরেন যো অজ্ঝিট্ঠো, এৰমজ্ঝিট্ঠস্স যস্স পন থেরস্স, নৰস্স, মজ্ঝিমস্স ৰা সো পাতিমোক্খো ৰত্ততি পগুণো হোতি, সো ইস্সরোতি সম্বন্ধো.
অজ্ঝিট্ঠোতি ‘‘ত্ৰং, আৰুসো, পাতিমোক্খং উদ্দিসা’’তি আণত্তো, ইমিনা অনাণত্তস্স উদ্দিসিতুং সামত্থিযা সতিপি অনিস্সরভাৰো দীপিতো হোতি. যথাহ – ‘‘সচে থেরস্স পঞ্চ ৰা চত্তারো ৰা তযো ৰা পাতিমোক্খুদ্দেসা নাগচ্ছন্তি, দ্ৰে পন অখণ্ডা সুৰিসদা ৰাচুগ্গতা হোন্তি, থেরাযত্তোৰ পাতিমোক্খো. সচে পন এত্তকম্পি ৰিসদং কাতুং ন সক্কোতি, ব্যত্তস্স ভিক্খুনো আযত্তো হোতী’’তি (মহাৰ. অট্ঠ. ১৫৫).
২৫৭৯. উদ্দিসন্তেতি পাতিমোক্খুদ্দেসকে পাতিমোক্খং উদ্দিসন্তে. সমা ৰাতি আৰাসিকেহি গণনেন সমা ৰা. অপ্পা ৰাতি ঊনা ৰা. আগচ্ছন্তি সচে পনাতি সচে পন আগন্তুকা ভিক্খূ আগচ্ছন্তি. সেসকন্তি অনুদ্দিট্ঠট্ঠানং.
২৫৮০. উদ্দিট্ঠমত্তেতি উদ্দিট্ঠক্খণেযেৰ কথারম্ভতো পুব্বমেৰ. ‘‘ৰা’’তি ইদং এত্থাপি যোজেতব্বং, ইমিনা অৰুত্তং ‘‘অৰুট্ঠিতায ৰা’’তি ইমং ৰিকপ্পং সম্পিণ্ডেতি. অৰুট্ঠিতায পরিসাযাতি চ ভিক্খুপরিসায অঞ্ঞমঞ্ঞং সুখকথায নিসিন্নাযযেৰাতি অত্থো. পরিসাযাতি এত্থ ‘‘একচ্চাযা’’তি চ ‘‘সব্বাযা’’তি চ সেসো. ভিক্খূনং একচ্চায পরিসায ৰুট্ঠিতায ৰা সব্বায পরিসায ৰুট্ঠিতায ৰাতি যোজনা. তেসন্তি ৰুত্তপ্পকারানং আৰাসিকানং. মূলেতি সন্তিকে. পারিসুদ্ধি কাতব্বাতি যোজনা. ‘‘ইধ পন, ভিক্খৰে…পে… আগচ্ছন্তি বহুতরা, তেহি, ভিক্খৰে, ভিক্খূহি পুন পাতিমোক্খং উদ্দিসিতব্ব’’ন্তি ৰুত্তনযং দস্সেতুমাহ ‘‘সচে বহূ’’তি. এত্থ ‘‘পুন পাতিমোক্খং উদ্দিসিতব্ব’’ন্তি সেসো. সব্বৰিকপ্পেসু পুব্বকিচ্চং কত্ৰা পুন পাতিমোক্খং উদ্দিসিতব্বন্তি অত্থো. অযং পনেত্থ সেসৰিনিচ্ছযো –
‘‘পন্নরসোৰাসিকানং, ইতরানং সচেতরো;
সমানেতরেনুৰত্তন্তু, পুরিমানং সচেধিকা;
পুরিমা অনুৰত্তন্তু, তেসং সেসেপ্যযং নযো.
‘‘পাটিপদোৰাসিকানং,
ইতরানং উপোসথো;
সমথোকানং সামগ্গিং,
মূলট্ঠা দেন্তু কামতো.
বহি গন্ত্ৰান কাতব্বো,
নো চে দেন্তি উপোসথো;
দেয্যানিচ্ছায সামগ্গী,
বহূসু বহি ৰা ৰজে.
‘‘পাটিপদেগন্তুকানং, এৰমেৰ অযং নযো;
সাৰেয্য সুত্তং সঞ্চিচ্চ, অস্সাৰেন্তস্স দুক্কটন্তি.
২৫৮১. ৰিনিদ্দিট্ঠস্সাতি আণত্তস্স, ইমিনা ইতরেসং অনাপত্তীতি দীপেতি. ইধ ‘‘অগিলানস্সা’’তি সেসো. থেরেন আণাপেন্তেন ‘‘কিঞ্চি কম্মং করোন্তো ৰা সদাকালমেৰ একো ৰা ভারনিত্থরণকো ৰা সরভাণকধম্মকথিকাদীসু অঞ্ঞতরো ৰা ন উপোসথাগারসম্মজ্জনত্থং আণাপেতব্বো, অৰসেসা পন ৰারেন আণাপেতব্বা’’তি (মহাৰ. অট্ঠ. ১৫৯) অট্ঠকথায ৰুত্তৰিধিনা আণাপেতব্বো. সচে আণত্তো সম্মজ্জনিং তাৰকালিকম্পি ন লভতি, সাখাভঙ্গং কপ্পিযং কারেত্ৰা সম্মজ্জিতব্বং. তম্পি অলভন্তস্স লদ্ধকপ্পিযং হোতি.
আসনপঞ্ঞাপনাণত্তিযম্পি ৰুত্তনযেনেৰ আণাপেতব্বো. আণাপেন্তেন চ সচে উপোসথাগারে আসনানি নত্থি, সঙ্ঘিকাৰাসতোপি আহরিত্ৰা পঞ্ঞপেত্ৰা পুন আহরিতব্বানি. আসনেসু অসতি কটসারকেপি তট্টিকাযোপি পঞ্ঞপেতুং ৰট্টতি, তট্টিকাসুপি অসতি সাখাভঙ্গানি কপ্পিযং কারেত্ৰা পঞ্ঞপেতব্বানি, কপ্পিযকারকং অলভন্তস্স লদ্ধকপ্পিযং হোতি.
পদীপকরণেপি ৰুত্তনযেনেৰ আণাপেতব্বো. আণাপেন্তেন চ ‘‘অসুকস্মিং নাম ওকাসে তেলং ৰা ৰট্টি ৰা কপল্লিকা ৰা অত্থি, তং গহেত্ৰা করোহী’’তি ৰত্তব্বো. সচে তেলাদীনি নত্থি, ভিক্খাচারেনপি পরিযেসিতব্বানি. পরিযেসিত্ৰা অলভন্তস্স লদ্ধকপ্পিযং হোতি. অপিচ কপালে অগ্গিপি জালেতব্বো.
২৫৮২. দীপন্তি এত্থ ‘‘জালেত্ৰা’’তি সেসো. অথ ৰা ‘‘কত্ৰা’’তি ইমিনা চ যোজেতব্বং. গণঞত্তিং ঠপেত্ৰাতি ‘‘সুণন্তু মে, আযস্মন্তা, অজ্জুপোসথো পন্নরসো, যদাযস্মন্তানং পত্তকল্লং, মযং অঞ্ঞমঞ্ঞং পারিসুদ্ধিউপোসথং করেয্যামা’’তি এৰং গণঞত্তিং নিক্খিপিত্ৰা. কত্তব্বো তীহুপোসথোতি তীহি ভিক্খূহি উপোসথো কাতব্বো. তীসু থেরেন একংসং উত্তরাসঙ্গং কত্ৰা উক্কুটিকং নিসীদিত্ৰা অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৰা দ্ৰে এৰং তিক্খত্তুমেৰ ৰত্তব্বো ‘‘পরিসুদ্ধো অহং, আৰুসো, ‘পরিসুদ্ধো’তি মং ধারেথা’’তি (মহাৰ. ১৬৮). দুতিযেন, ততিযেন চ যথাক্কমং ‘‘পরিসুদ্ধো অহং, ভন্তে, ‘পরিসুদ্ধো’তি মং ধারেথা’’তি তিক্খত্তুমেৰ ৰত্তব্বং.
২৫৮৩. পুব্বকিচ্চাদীনি কত্ৰা ঞত্তিং অট্ঠপেত্ৰা থেরেন নৰো এৰং তিক্খত্তুমেৰ ৰত্তব্বো ‘‘পরিসুদ্ধো অহং, আৰুসো, ‘পরিসুদ্ধো’তি মং ধারেহী’’তি (মহাৰ. ১৬৮), নৰেন থেরোপি ‘‘পরিসুদ্ধো অহং, ভন্তে, ‘পরিসুদ্ধো’তি মং ধারেথা’’তি (মহাৰ. ১৬৮) তিক্খত্তুং ৰত্তব্বো. ইমস্মিং পন ৰারে ঞত্তিযা অট্ঠপনঞ্চ ‘‘ধারেহী’’তি একৰচননিদ্দেসো চাতি এত্তকোৰ ৰিসেসোতি তং অনাদিযিত্ৰা পুগ্গলেন কাতব্বং উপোসথৰিধিং দস্সেতুমাহ ‘‘পুব্বকিচ্চং সমাপেত্ৰা, অধিট্ঠেয্য পনেককো’’তি. অধিট্ঠেয্যাতি ‘‘অজ্জ মে উপোসথো, পন্নরসো’তি ৰা ‘চাতুদ্দসো’তি ৰা অধিট্ঠামী’’তি অধিট্ঠেয্য. অস্সাতি অৰসানে ৰুত্তপুগ্গলং সন্ধায একৰচননিদ্দেসো. যথাৰুত্তো সঙ্ঘোপি তযোপি দ্ৰেপি অত্তনো অত্তনো অনুঞ্ঞাতং উপোসথং অন্তরাযং ৰিনা সচে ন করোন্তি, এৰমেৰ আপত্তিমাপজ্জন্তীতি ৰেদিতব্বো.
২৫৮৪-৫. ইদানি ‘‘চত্তারিমানি, ভিক্খৰে, উপোসথকম্মানি, অধম্মেন ৰগ্গং উপোসথকম্ম’’ন্তিআদিনা (মহাৰ. ১৪৯) নযেন ৰুত্তং কম্মচতুক্কং দস্সেতুমাহ ‘‘অধম্মেন চ ৰগ্গেনা’’তিআদি. অধম্মেন ৰগ্গেন কম্মং, অধম্মতো সমগ্গেন কম্মং, ধম্মেন ৰগ্গেন কম্মং, ধম্মতো সমগ্গেন কম্মন্তি এতানি চত্তারি উপোসথস্স কম্মানীতি জিনো অব্রৰীতি যোজনা. চতূস্ৰপি পনেতেসূতি এতেসু চতূসু কম্মেসু পন. চতুত্থন্তি ‘‘সমগ্গেন চ ধম্মতো’’তি ৰুত্তং চতুত্থং উপোসথকম্মং ‘‘ধম্মকম্ম’’ন্তি অধিপ্পেতং.
২৫৮৬-৭. তানি কম্মানি ৰিভাৰেতুমাহ ‘‘অধম্মেনিধা’’তিআদি. ইধ ইমস্মিং সাসনে এত্থ এতেসু চতূসু উপোসথেসু. অধম্মেন ৰগ্গো উপোসথো কতমোতি কথেতুকামতাপুচ্ছা. যত্থ যস্সং একসীমাযং ভিক্খুনো চত্তারো ৰসন্তীতি যোজনা.
তত্র একস্স পারিসুদ্ধিং আনযিত্ৰা তে তযো জনা পারিসুদ্ধিং উপোসথং করোন্তি চে, এৰং কতো উপোসথো অধম্মো ৰগ্গুপোসথো নামাতি যোজনা, একসীমট্ঠেহি চতূহি সঙ্ঘুপোসথে কাতব্বে গণুপোসথস্স কতত্তা অধম্মো চ সঙ্ঘমজ্ঝং ৰিনা গণমজ্ঝং পারিসুদ্ধিযা অগমনতো তস্স হত্থপাসং অনুপগমনেন ৰগ্গো চ হোতীতি অত্থো.
২৫৮৮. অধম্মেন সমগ্গোতি এত্থ ‘‘উপোসথো কতমো’’তি অনুৰত্তেতব্বং. ‘‘ভিক্খুনো একতো’’তি পদচ্ছেদো. ‘‘হোতি অধম্মিকো’’তি পদচ্ছেদো. চতূহি সমগ্গেহি সঙ্ঘুপোসথে কাতব্বে গণুপোসথকরণং অধম্মো, হত্থপাসুপগমনতো সমগ্গো হোতি.
২৫৮৯-৯০. যো উপোসথো ধম্মেন ৰগ্গো হোতি, সো কতমোতি যোজনা. যত্থ যস্সং একসীমাযং চত্তারো ভিক্খুনো ৰসন্তি, তত্র একস্স পারিসুদ্ধিং আনযিত্ৰা তে তযো জনা পাতিমোক্খং উদ্দিসন্তে চে, ধম্মেন ৰগ্গো উপোসথো হোতীতি যোজনা. একসীমট্ঠেহি চতূহি সঙ্ঘুপোসথস্স কতত্তা ধম্মো, একস্স হত্থপাসং অনুপগমনেন ৰগ্গো চ হোতীতি অত্থো.
২৫৯১. যো ধম্মতো সমগ্গো, সো কতমোতি যোজনা. ইধ ইমস্মিং সাসনে চত্তারো ভিক্খুনো একতো পাতিমোক্খং উদ্দিসন্তি চে, অযং ধম্মতো সমগ্গো উপোসথোতি মতো অধিপ্পেতোতি যোজনা. চতূহি সঙ্ঘুপোসথস্স কতত্তা ধম্মো, একস্সাপি হত্থপাসং অৰিজহনেন সমগ্গোতি অধিপ্পাযো.
২৫৯২. ৰগ্গে সঙ্ঘে ৰগ্গোতি সঞ্ঞিনো, সমগ্গে চ সঙ্ঘে ৰগ্গোতি সঞ্ঞিনো উভযত্থ ৰিমতিস্স ৰা উপোসথং করোন্তস্স দুক্কটং আপত্তি হোতীতি যোজনা.
২৫৯৩. ভেদাধিপ্পাযতোতি ‘‘নস্সন্তেতে, ৰিনস্সন্তেতে, কো তেহি অত্থো’’তি এৰং ভেদপুরেক্খারতায ‘‘উপোসথং করোন্তস্সা’’তি আনেত্ৰা যোজেতব্বং. তস্স ভিক্খুনো থুল্লচ্চযং হোতি অকুসলবলৰতায চ থুল্লচ্চযং হোতীতি. যথাহ – ‘‘ভেদপুরেক্খারপন্নরসকে অকুসলবলৰতায থুল্লচ্চযং ৰুত্ত’’ন্তি (মহাৰ. অট্ঠ. ১৭৬). ৰগ্গে ৰা সমগ্গে ৰা সঙ্ঘে সমগ্গো ইতি সঞ্ঞিনো উপোসথং করোন্তস্স অনাপত্তীতি যোজনা. অৰসেসো পনেত্থ ৰত্তব্বৰিনিচ্ছযো পৰারণৰিনিচ্ছযাৰসানে ‘‘পারিসুদ্ধিপ্পদানেনা’’তিআদীহি (ৰি. ৰি. ২৬৪২) একতো ৰত্তুমিচ্ছন্তেন ন ৰুত্তো.
২৫৯৪-৫. ‘‘উক্খিত্তেনা’’তিআদিকানি করণৰচনন্তানি পদানি ‘‘সহা’’তি ইমিনা সদ্ধিং ‘‘উপোসথো ন কাতব্বো’’তি পদেন পচ্চেকং যোজেতব্বানি. উক্খিত্তেনাতি আপত্তিযা অদস্সনে উক্খিত্তকো, আপত্তিযা অপ্পটিকম্মে উক্খিত্তকো, পাপিকায দিট্ঠিযা অপ্পটিনিস্সগ্গে উক্খিত্তকোতি তিৰিধেন উক্খিত্তেন. এতেসু হি তিৰিধে উক্খিত্তকে সতি উপোসথং করোন্তো সঙ্ঘো পাচিত্তিযং আপজ্জতি.
‘‘গহট্ঠেনা’’তি ইমিনা তিত্থিযোপি সঙ্গহিতো. সেসেহি সহধম্মিহীতি ভিক্খুনী, সিক্খমানা, সামণেরো, সামণেরীতি চতূহি সহধম্মিকেহি. চুতনিক্খিত্তসিক্খেহীতি এত্থ চুতো চ নিক্খিত্তসিক্খো চাতি ৰিগ্গহো. চুতো নাম অন্তিমৰত্থুং অজ্ঝাপন্নকো. নিক্খিত্তসিক্খো নাম সিক্খাপচ্চক্খাতকো.
একাদসহীতি পণ্ডকো, থেয্যসংৰাসকো, তিত্থিযপক্কন্তকো, তিরচ্ছানগতো, মাতুঘাতকো, পিতুঘাতকো, অরহন্তঘাতকো, ভিক্খুনিদূসকো, সঙ্ঘভেদকো, লোহিতুপ্পাদকো, উভতোব্যঞ্জনকোতি ইমেহি একাদসহি অভব্বেহি.
সভাগাপত্তিকেন ৰা সহ উপোসথো ন কাতব্বো, পারিৰুত্থেন ছন্দেন উপোসথো ন কাতব্বো, করোতো দুক্কটং হোতীতি যোজনা. এৰং উক্খিত্তৰজ্জিতেসু সব্বৰিকপ্পেসু দুক্কটমেৰ ৰেদিতব্বং. ‘‘যং দ্ৰেপি জনা ৰিকালভোজনাদিনা সভাগৰত্থুনা আপত্তিং আপজ্জন্তি, এৰরূপা ৰত্থুসভাগা ‘সভাগা’তি ৰুচ্চতী’’তি (মহাৰ. অট্ঠ. ১৬৯) ৰচনতো ‘‘সভাগাপত্তী’’তি ৰত্থুসভাগাপত্তিযেৰ গহেতব্বা.
উপোসথদিৰসে সব্বোৰ সঙ্ঘো সচে সভাগাপত্তিং আপন্নো হোতি,
‘‘ইধ পন, ভিক্খৰে, অঞ্ঞতরস্মিং আৰাসে তদহুপোসথে সব্বো সঙ্ঘো সভাগং আপত্তিং আপন্নো হোতি, তেহি, ভিক্খৰে, ভিক্খূহি একো ভিক্খু সামন্তা আৰাসা সজ্জুকং পাহেতব্বো ‘গচ্ছাৰুসো, তং আপত্তিং পটিকরিত্ৰা আগচ্ছ, মযং তে সন্তিকে তং আপত্তিং পটিকরিস্সামা’তি. এৰঞ্চেতং লভেথ, ইচ্চেতং কুসলং. নো চে লভেথ, ব্যত্তেন ভিক্খুনা পটিবলেন সঙ্ঘো ঞাপেতব্বো – ‘সুণাতু মে, ভন্তে সঙ্ঘো, অযং সব্বো সঙ্ঘো সভাগং আপত্তিং আপন্নো, যদা অঞ্ঞং ভিক্খুং সুদ্ধং অনাপত্তিকং পস্সিস্সতি, তদা তস্স সন্তিকে তং আপত্তিং পটিকরিস্সতী’’তি (মহাৰ. ১৭১) চ,
ৰেমতিকো চে হোতি,
‘‘সুণাতু মে, ভন্তে সঙ্ঘো, অযং সব্বো সঙ্ঘো সভাগায আপত্তিযা ৰেমতিকো, যদা নিব্বেমতিকো ভৰিস্সতি, তদা তং আপত্তিং পটিকরিস্সতী’’তি (মহাৰ. ১৭১) চ,
ৰুত্তনযেন উপোসথো কাতব্বো.
এত্থ চ সজ্ঝুকন্তি তদহেৰাগমনত্থায. গণুপোসথাদীসুপি এসেৰ নযো. ৰুত্তঞ্হি অট্ঠকথাগণ্ঠিপদে ‘‘যথা সঙ্ঘো সভাগং আপত্তিং আপজ্জিত্ৰা সুদ্ধং অলভিত্ৰা ‘যদা সুদ্ধং পস্সিস্সতি, তদা তস্স সন্তিকে তং আপত্তিং পটিকরিস্সতী’তি ৰত্ৰা উপোসথং কাতুং লভতি, এৰং দ্ৰীহিপি অঞ্ঞমঞ্ঞং আরোচেত্ৰা উপোসথং কাতুং ৰট্টতি. একেনাপি ‘পরিসুদ্ধং লভিত্ৰা পটিকরিস্সামী’তি আভোগং কত্ৰা কাতুং ৰট্টতি কিরা’’তি. কিরাতি চেত্থ অনুস্সৰত্থে দট্ঠব্বো, ন পনারুচিযং.
পারিৰুত্থেন ছন্দেনাতি ছন্দং আহরিত্ৰা কম্মং কাতুং নিসিন্নেনপি ‘‘অসুভলক্খণতাদিনা কেনচি কারণেন ন করিস্সামী’’তি ৰিস্সট্ঠে ছন্দে সচে পুন করিস্সতি, পুন ছন্দপারিসুদ্ধিং আহরিত্ৰা কাতব্বং. যথাহ – ‘‘এতস্মিং পারিৰাসিযে পুন ছন্দপারিসুদ্ধিং অনানেত্ৰা কম্মং কাতুং ন ৰট্টতী’’তি (মহাৰ. অট্ঠ. ১১৬৭).
২৫৯৬. অদেসেত্ৰা পনাপত্তিন্তি আপন্নং আপত্তিং অদেসেত্ৰা. নাৰিকত্ৰান ৰেমতিন্তি ‘‘অহং, ভন্তে, সম্বহুলাসু আপত্তীসু ৰেমতিকো, যদা নিব্বেমতিকো ভৰিস্সামি, তদা তা আপত্তিযো পটিকরিস্সামী’’তি ৰিমতিং অনারোচেত্ৰা. ‘‘যদা নিব্বেমতিকোতি এত্থ সচে পনেস নিব্বেমতিকো ন হোতি, ৰত্থুং কিত্তেত্ৰাৰ দেসেতুং ৰট্টতী’’তি (মহাৰ. অট্ঠ. ১৬৯) অন্ধকট্ঠকথাযং ৰুত্তং. তত্রাযং দেসনাৰিধি – সচে মেঘচ্ছন্নে সূরিযে ‘‘কালো নু খো, ৰিকালো’’তি ৰেমতিকো ভুঞ্জতি, তেন ভিক্খুনা ‘‘অহং, ভন্তে, ৰেমতিকো ভুঞ্জিং, সচে কালো অত্থি, সম্বহুলা দুক্কটা আপত্তিযো আপন্নোম্হি. নো চে অত্থি, সম্বহুলা পাচিত্তিযাপত্তিযো আপন্নোম্হী’’তি এৰং ৰত্থুং কিত্তেত্ৰা ‘‘অহং, ভন্তে, যা তস্মিং ৰত্থুস্মিং সম্বহুলা দুক্কটা ৰা পাচিত্তিযা ৰা আপত্তিযো আপন্নো, তা তুম্হমূলে পটিদেসেমী’’তি ৰত্তব্বং. এসেৰ নযো সব্বাপত্তীসূতি.
গণ্ঠিপদেসু পনেৰং ৰিনিচ্ছযো ৰুত্তো – ‘‘অহং, আৰুসো, ইত্থন্নামায আপত্তিযা ৰেমতিকো, যদা নিব্বেমতিকো ভৰিস্সামি, তদা তং আপত্তিং পটিকরিস্সামী’তি ৰত্ৰা উপোসথো কাতব্বো, পাতিমোক্খং সোতব্ব’’ন্তি (মহাৰ. ১৭০) ৰচনতো যাৰ নিব্বেমতিকো ন হোতি, তাৰ সভাগাপত্তিং পটিগ্গহেতুং ন লভতি. অঞ্ঞেসঞ্চ কম্মানং পরিসুদ্ধো নাম হোতি. ‘‘পুন নিব্বেমতিকো হুত্ৰা দেসেতব্বমেৰা’’তি (কঙ্খা. অভি. টী. নিদানৰণ্ণনা) নেৰ পাল়িযং, ন অট্ঠকথাযং অত্থি, দেসিতে পন ন দোসো. ‘‘ইতো ৰুট্ঠহিত্ৰা তং আপত্তিং পটিকরিস্সামী’’তি (মহাৰ. ১৭০) এত্থাপি এসেৰ নযোতি.
২৫৯৭. উপোসথেতি দিনকারককত্তব্বাকারৰসেন পন্নরসী, সঙ্ঘুপোসথো, সুত্তুদ্দেসোতি ইমেহি তীহি লক্খণেহি সমন্নাগতে উপোসথে. সভিক্খুম্হা চ আৰাসাতি ‘‘যস্মিং উপোসথে কিচ্চ’’ন্তিআদিনা ৰক্খমানপ্পকারা সভিক্খুকা আৰাসা. ইধ ‘‘অনাৰাসা’’তি সেসো. আৰাসো ৰা অনাৰাসো ৰাতি এত্থ ‘‘অভিক্খুকো ৰা নানাসংৰাসকেহি সভিক্খুকো ৰা’’তি চ ন গন্তব্বোতি এত্থ ‘‘অঞ্ঞত্র সঙ্ঘেন অঞ্ঞত্র অন্তরাযা’’তি চ সেসো. ‘‘অনাৰাসো’’তি উদোসিতাদযো ৰুত্তা. ভিক্খুনা উপোসথে সভিক্খুম্হা আৰাসা ৰা অনাৰাসা ৰা অভিক্খুকো ৰা নানাসংৰাসকেহি সভিক্খুকো ৰা আৰাসো ৰা অনাৰাসো ৰা অঞ্ঞত্র সঙ্ঘেন অঞ্ঞত্র অন্তরাযা কুদাচনং কদাচিপি ন গন্তব্বোতি যোজনা.
২৫৯৮. যস্মিং আৰাসে পন উপোসথে কিচ্চং সচে ৰত্ততি, সো আৰাসো ‘‘সভিক্খুকো নামা’’তি পকাসিতোতি যোজনা, ইমিনা সচে যত্থ উপোসথো ন ৰত্ততি, সো সন্তেসুপি ভিক্খূসু অভিক্খুকো নামাতি দীপেতি.
২৫৯৯. উপোসথস্স পযোজনং, তপ্পসঙ্গেন পৰারণায চ নিদ্ধারেতুকামতাযাহ ‘‘উপোসথো কিমত্থাযা’’তিআদি.
২৬০০. পটিক্কোসেয্যাতি নিৰারেয্য. অদেন্তস্সপি দুক্কটন্তি এত্থ ‘‘কোপেতুং ধম্মিকং কম্ম’’ন্তি আনেত্ৰা সম্বন্ধিতব্বং.
২৬০১. সো চাতি (কঙ্খা. অট্ঠ. নিদানৰণ্ণনা) চতুৰগ্গাদিপ্পভেদেন পঞ্চৰিধো সো সঙ্ঘো চ. হেট্ঠিমপরিচ্ছেদেন কত্তব্বকম্মানং ৰসেন পরিদীপিতো, ন ছব্বগ্গাদীনং কাতুং অযুত্ততাদস্সনৰসেন.
২৬০২. চতুৰগ্গাদিভেদনিবন্ধনং কম্মং দস্সেতুমাহ ‘‘পৰারণ’’ন্তিআদি. পৰারণঞ্চ তথা অব্ভানঞ্চ উপসম্পদঞ্চ ঠপেত্ৰা চতুৰগ্গেন অকত্তব্বং কম্মং ন ৰিজ্জতীতি যোজনা.
২৬০৩. মজ্ঝদেসে উপসম্পদা মজ্ঝদেসূপসম্পদা, তং. অব্ভানং, মজ্ঝদেসূপসম্পদঞ্চ ৰিনা পঞ্চৰগ্গেন সব্বং কম্মং কাতুং ৰট্টতীতি যোজনা.
২৬০৪. কিঞ্চিপি কম্মং ন ন কত্তব্বন্তি যোজনা, সব্বম্পি কম্মং কত্তব্বমেৰাতি অত্থো. দ্ৰে পটিসেধা পকতত্থং গমযন্তীতি. ৰীসতিৰগ্গেন সঙ্ঘেন সব্বেসম্পি কম্মানং কত্তব্বভাৰে কিমত্থং অতিরেকৰীসতিৰগ্গস্স গহণন্তি আহ ‘‘ঊনে দোসোতি ঞাপেতুং, নাধিকে অতিরেকতা’’তি. যথাৰুত্তে চতুব্বিধে সঙ্ঘে গণনতো ঊনে দোসো হোতি, অধিকে দোসো ন হোতীতি ঞাপেতুং অতিরেকতা দস্সিতা, অতিরেকৰীসতিৰগ্গসঙ্ঘো দস্সিতোতি অধিপ্পাযো.
২৬০৫. চতুৰগ্গেন কত্তব্বে পকতত্তাৰ চত্তারো কম্মপ্পত্তাতি দীপিতাতি যোজনা. সেসা পকতত্তা ছন্দারহাতি সেসো. পকতত্তাতি অনুক্খিত্তা চেৰ অন্তিমৰত্থুং অনজ্ঝাপন্না চ গহেতব্বা. সেসেসু চাতি পঞ্চৰগ্গাদীসুপি.
২৬০৬. চতুৰগ্গাদিকত্তব্বকম্মং অসংৰাসপুগ্গলং গণপূরং কত্ৰা করোন্তস্স দুক্কটং হোতি. ন কেৰলং দুক্কটমেৰ, কতঞ্চ কম্মং কুপ্পতীতি যোজনা.
২৬০৭. পরিৰাসাদীতি এত্থ আদি-সদ্দেন মূলাযপটিকস্সনাদীনং গহণং. তত্রট্ঠন্তি পরিৰাসাদীসু ঠিতং. ‘‘তথা’’তি ইমিনা ‘‘কতং কুপ্পতি দুক্কট’’ন্তি ইদং অনুৰত্তেতি. সেসং তূতি পরিৰাসাদিকম্মতো অঞ্ঞং পন উপোসথাদিকম্মং. ৰট্টতীতি তে পারিৰাসিকাদযো গণপূরকে কত্ৰা কাতুং ৰট্টতি.
উপোসথক্খন্ধককথাৰণ্ণনা.