পব্বজ্জাকথাৰণ্ণনা

২৪৪৪. ইচ্চেৰং নাতিসঙ্খেপৰিত্থারৰসেন ৰিভঙ্গদ্ৰযে, তদট্ঠকথায চ আগতং ৰিনিচ্ছযং দস্সেত্ৰা ইদানি খন্ধকাগতং ৰিনিচ্ছযং দস্সেতুমারভন্তো আহ ‘‘সীলক্খন্ধাদী’’তিআদি. তত্থ সীলক্খন্ধাদিযুত্তেনাতি সীলসমাধিপঞ্ঞাৰিমুত্তিৰিমুত্তিঞাণদস্সনসঙ্খাতেহি পঞ্চহি খন্ধেহি গুণরাসীহি যুত্তেন সমন্নাগতেন. সুভক্খন্ধেনাতি সুৰণ্ণালিঙ্গসদিসৰট্টক্খন্ধতায সুভো সুন্দরো খন্ধো এতস্সাতি সুভক্খন্ধো, ভগৰা, তেন. ইমিনা বাত্তিংসলক্খণানমেকদেসভূতস্স সমৰট্টক্খন্ধতালক্খণস্স পরিদীপকেন ৰচনেন লক্খণাহারনযেন বাত্তিংসলক্খণাদিকা সব্বাপি রূপকাযসিরী সন্দস্সিতাতি ৰেদিতব্বা.

খন্ধকেতি খন্ধানং সমূহো খন্ধকো, খন্ধানং ৰা কাযনতো দীপনতো খন্ধকো. ‘‘খন্ধা’’তি চেত্থ পব্বজ্জূপসম্পদাদিৰিনযকম্মসঙ্খাতা, চারিত্তৰারিত্তসিক্খাপদসঙ্খাতা চ পঞ্ঞত্তিযো অধিপ্পেতা. পব্বজ্জাদীনি হি ভগৰতা পঞ্ঞত্তত্তা ‘‘পঞ্ঞত্তিযো’’তি ৰুচ্চন্তি. পঞ্ঞত্তিযঞ্চ খন্ধ-সদ্দো দিস্সতি ‘‘দারুক্খন্ধো (সং. নি. ৪.২৪১) অগ্গিক্খন্ধো (পটি. ম. ১.১১৬) উদকক্খন্ধো’’তিআদীসু (অ. নি. ৬.৩৭) ৰিয. অপিচ ভাগরাসত্থতা চেত্থ যুজ্জতিযেৰ তাসং পঞ্ঞত্তীনং ভাগসো, রাসিতো চ ৰিভত্তত্তা. তস্মিং খন্ধকে. পি-সদ্দো ৰুত্তাপেক্খায পঞ্চসতিকসত্তসতিকক্খন্ধকে দ্ৰে ৰজ্জেত্ৰা পব্বজ্জক্খন্ধকাদিকে ভিক্খুনিখন্ধকপরিযোসানে ৰীসতিৰিধে খন্ধকে ৰুত্তৰিনিচ্ছযস্স ইধ ৰক্খমানত্তা. তদেৰ সন্ধাযাহ ‘‘খন্ধকেপি পৰক্খামি, সমাসেন ৰিনিচ্ছয’’ন্তি.

২৪৪৫. ‘‘মাতরা পিতরা’’তি ইমিনা জনকাযেৰ অধিপ্পেতা. ‘‘ভণ্ডুকম্মং, সমণকরণং, পব্বাজনন্তি চ পরিযায-সদ্দা’’তি ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, সঙ্ঘং অপলোকেতুং ভণ্ডুকম্মাযা’’তি (মহাৰ. ৯৮) ইমিস্সা পাল়িযা অট্ঠকথায (মহাৰ. অট্ঠ. ৯৮) ৰুত্তং. আপুচ্ছিত্ৰাতি এত্থ ‘‘সঙ্ঘ’’ন্তি সেসো.

২৪৪৬. ৰাৰটোতি পসুতো, যুত্তপযুত্তোতি অত্থো. ‘‘পব্বাজেত্ৰা আনয ইতি চা’’তি পদচ্ছেদো. এত্থ চ তিধা পব্বাজনং ৰেদিতব্বং কেসচ্ছেদনং, কাসাযঅচ্ছাদনং, সরণদানন্তি, ইমানি তীণি করোন্তো ‘‘পব্বাজেতী’’তি ৰুচ্চতি. তেসু একং, দ্ৰে ৰাপি করোন্তো তথা ৰোহরীযতিযেৰ. তস্মা ‘‘পব্বাজেত্ৰানযা’’তি ইমিনা কেসে ছিন্দিত্ৰা কাসাযানি অচ্ছাদেত্ৰা আনেহীতি অযমত্থো দীপিতোতি দট্ঠব্বো.

২৪৪৭. অৰুত্তোতি উপজ্ঝাযেন অনুয্যোজিতো. সো দহরো সচে তং সযমেৰ কেসচ্ছেদনকাসাযচ্ছাদনেহি পব্বাজেতি, ৰট্টতীতি যোজনা.

২৪৪৮. তত্থাতি অত্তনো সমীপে. খণ্ডসীমং নেত্ৰাতি ভণ্ডুকম্মারোচনপরিহারত্থং ৰুত্তং. তেন সভিক্খুকে ৰিহারে অঞ্ঞম্পি ভিক্খুং ‘‘এতস্স কেসে ছিন্দা’’তি ৰত্তুং ন ৰট্টতি. পব্বাজেত্ৰাতি কেসচ্ছেদনং সন্ধায ৰদতি.

২৪৫০. ‘‘পুরিসং ভিক্খুতো অঞ্ঞো, পব্বাজেতি ন ৰট্টতী’’তি ইদং সরণদানং সন্ধায ৰুত্তং. তেনেৰাহ ‘‘সামণেরো’’তিআদি.

২৪৫১. উভিন্নম্পি থেরথেরীনং ‘‘ইমেহি চীৰরেহি ইমং অচ্ছাদেহী’’তি আণত্তিযা সামণেরোপি ৰা হোতু, তথা সামণেরী ৰা হোতু, তে উভো সামণেরসামণেরী কাসাযানি দাতুং লভন্তীতি যোজনা.

২৪৫২-৪. পব্বাজেন্তেন ভিক্খুনাতি এত্থ ‘‘তচপঞ্চককম্মট্ঠানং দত্ৰা’’তি ৰত্তব্বং এৰঞ্হি কত্ৰা কেসাপনযনস্স অট্ঠকথাযং ৰুত্তত্তা. ৰুত্তঞ্হি তত্থ ‘‘আৰুসো, সুট্ঠু উপধারেহি, সতিং উপট্ঠাপেহীতি ৰত্ৰা তচপঞ্চককম্মট্ঠানং আচিক্খিতব্বং. আচিক্খন্তেন চ ৰণ্ণসণ্ঠানগন্ধাসযোকাসৰসেন অসুচিজেগুচ্ছপটিক্কূলভাৰং, নিজ্জীৰনিস্সত্তভাৰং ৰা পাকটং করোন্তেন আচিক্খিতব্ব’’ন্তিআদি. কিমত্থমেৰং করীযতীতি চে? সচে উপনিস্সযসম্পন্নো হোতি, তস্স খুরগ্গেযেৰ অরহত্তপাপুণনত্থং. ৰুত্তঞ্চেতং অট্ঠকথাযং –

‘‘যে হি কেচি খুরগ্গে অরহত্তং পত্তা, সব্বে তে এৰরূপং সৰনং লভিত্ৰা কল্যাণমিত্তেন আচরিযেন দিন্ননযং নিস্সায, নো অনিস্সায, তস্মাস্স আদিতোৰ এৰরূপী কথা কথেতব্বা’’তি (মহাৰ. অট্ঠ. ৩৪).

এতেনেৰ ব্যতিরেকতো ইতো অঞ্ঞা অনিয্যানিককথা ন কথেতব্বাতি দীপিতং হোতি. গোমযাদিনাতি গোমযচুণ্ণাদিনা. আদি-সদ্দেন মত্তিকাদীনং গহণং. পীল়কা ৰাতি থুল্লপীল়কা ৰা. কচ্ছু ৰাতি সুখুমকচ্ছু ৰা. নিযংপুত্তন্তি অত্তনো পুত্তং. ‘‘ভিক্খুনা’’তি ইমস্স পদস্স দূরত্তা ‘‘যতিনা’’তি আহ.

২৪৫৫-৬. কস্মা পন এৰং নহাপেতব্বোতি আহ ‘‘এত্তকেনাপী’’তিআদি. সোতি পব্বজ্জাপেক্খো. উপজ্ঝাযকাদিসূতি এত্থ আদি-সদ্দেন আচরিযসমানুপজ্ঝাযকাদীনং গহণং. পাপুণন্তি হীতি এত্থ হি-সদ্দো যস্মা-পদত্থে ৰত্ততি. যস্মা এত্তকেনাপি উপজ্ঝাযাদীসু সগারৰো হোতি, যস্মা চ এৰরূপং উপকারং লভিত্ৰা কুলপুত্তা উপ্পন্নং অনভিরতিং পটিৰিনোদেত্ৰা সিক্খাযো পরিপূরেত্ৰা নিব্বানং পাপুণিস্সন্তি, তস্মা এৰরূপো উপকারো কাতব্বোতি অত্থো.

২৪৫৮. একতোতি সব্বানি চীৰরানি একতো কত্ৰা.

২৪৫৯. অথাতি অধিকারন্তরারম্ভে নিপাতো. তস্স হত্থে অদত্ৰাপি উপজ্ঝাযো ৰা আচরিযো ৰাপি সযমেৰ তং পব্বজ্জাপেক্খং অচ্ছাদেতি, ৰট্টতীতি যোজনা.

২৪৬০. অদিন্নচীৰরস্স অগ্গহেতব্বত্তা আহ ‘‘অপনেত্ৰা ততো সব্বং, পুন দাতব্বমেৰ ত’’ন্তি. ততোতি তস্স সরীরতো. তন্তি চীৰরং.

২৪৬১-২. এতদেৰ আহ ‘‘ভিক্খুনা’’তিআদিনা. অদিন্নং ন ৰট্টতীতি এত্থ পব্বজ্জা ন রুহতীতি ৰদন্তি. তস্সেৰ সন্তকং ৰাপি চীৰরং অদিন্নং ন ৰট্টতি অত্তসন্তকে আচরিযুপজ্ঝাযানং অত্তনো সন্তকে চীৰরে কা কথা ৰত্তব্বমেৰ নত্থীতি অত্থো. ভিক্খূতি যে তত্থ সন্নিপতিতা. কারাপেত্ৰান উক্কুটিন্তি এত্থ সব্বধাত্ৰত্থানুগতো করোতি-সদ্দো গহিতোতি উক্কুটিকং নিসীদাপেত্ৰাতি অত্থো গহেতব্বো, ‘‘উক্কুটিক’’ন্তি (মহাৰ. অট্ঠ. ৩৪) অট্ঠকথাপাঠো গাথাবন্ধসুখত্থং ইধ ক-কারলোপেন নিদ্দিট্ঠো.

২৪৬৪. একপদং ৰাপীতি বুদ্ধমিচ্চাদিকং একম্পি ৰা পদং. একক্খরম্পি ৰাতি বুকারাদিঅক্খরেসু একম্পি ৰা অক্খরং. পটিপাটিন্তি ‘‘বুদ্ধ’’মিচ্চাদিকং পদপন্তিং.

২৪৬৫. অকত্তব্বপ্পকারন্তরং দস্সেতুমাহ ‘‘তিক্খত্তুং যদি ৰা’’তিআদি. তথা সেসেসূতি যদি ৰা ‘‘ধম্মং সরণ’’ন্তি তিক্খত্তুং দেতি, ‘‘সঙ্ঘং সরণ’’ন্তি যদি ৰা তিক্খত্তুং দেতি, এৰম্পি তীণি সরণানি অদিন্নানেৰ হোন্তি.

২৪৬৬. অনুনাসিকন্তানি কত্ৰা দাতব্বানীতি সম্বন্ধো. অনুনাসিকন্তং কত্ৰা দানকালে অন্তরাৰিচ্ছেদং অকত্ৰা দাতব্বানীতি দস্সেতুং ‘‘একাবদ্ধানি ৰা পনা’’তি ৰুত্তং. ৰিচ্ছিন্দিত্ৰা পদপটিপাটিতো ম-কারন্তং কত্ৰা দানসমযে ৰিচ্ছেদং কত্ৰা. মন্তানীতি ‘‘বুদ্ধং সরণং ইচ্চাদিনা ম-কারন্তানি. ‘‘বুদ্ধং সরণং গচ্ছামী’’তিআদিনা নযেন নিগ্গহিতন্তমেৰ কত্ৰা ন দাতব্বন্তি ‘‘অথা’’তি আহ.

২৪৬৭. সুদ্ধি নাম আচরিযস্স ঞত্তিযা, কম্মৰাচায চ উচ্চারণৰিসুদ্ধি. পব্বজ্জাতি সামণেরসামণেরিপব্বজ্জা. উভতোসুদ্ধিযা ৰিনাতি উভতোসুদ্ধিং ৰিনা আচরিযন্তেৰাসীনং উভিন্নং তীসু সরণত্তযদানগ্গহণেসু উচ্চারণসুদ্ধিং ৰিনা, একস্সাপি অক্খরস্স ৰিপত্তিসব্ভাৰে ন হোতীতি অত্থো.

২৪৬৮-৯. ‘‘পব্বজ্জাগুণমিচ্ছতা’’তি ইদং ‘‘আচরিযেন, অন্তেৰাসিকেনা’’তি পদদ্ৰযস্স ৰিসেসনং দট্ঠব্বং, অন্তেৰাসিকস্স পব্বজ্জাগুণং ইচ্ছন্তেন আচরিযেন, অত্তনো পব্বজ্জাগুণং ইচ্ছন্তেন অন্তেৰাসিকেন চ বু-দ্ধ-কারাদযো ৰণ্ণা বু-কার ধ-কারাদযো ৰণ্ণা অক্খরা ঠানকরণসম্পদং কণ্ঠতালুমুদ্ধদন্তওট্ঠনাসিকাভেদং ঠানসম্পদঞ্চ অক্খরুপ্পত্তিসাধকতমজিৰ্হামজ্ঝাদিকরণসম্পদঞ্চ অহাপেন্তেন অপরিহাপেন্তেন ৰত্তব্বাতি যোজনা. কস্মা ইদমেৰ দল়্হং কত্ৰা ৰুত্তন্তি আহ ‘‘একৰণ্ণৰিনাসেনা’’তিআদি. হি-সদ্দো যস্মা-পদত্থে, যস্মা একস্সাপি ৰণ্ণস্স ৰিনাসেন অনুচ্চারণেন ৰা দুরুচ্চারণেন ৰা পব্বজ্জা ন রুহতি, তস্মা এৰং ৰুত্তন্তি অধিপ্পাযো.

২৪৭০. যদি সিদ্ধাতি সাসঙ্কৰচনেন উভতোউচ্চারণসুদ্ধিযা দুক্করত্তং দীপেত্ৰা ‘‘অপ্পমত্তেহি ভৰিতব্ব’’ন্তি উভিন্নং আচরিযন্তেৰাসিকানং অনুসিট্ঠি দিন্না হোতি. সরণগমনতোৰাতি অৰধারণেন সামণেরপব্বজ্জা উপসম্পদা ৰিয ঞত্তিচতুত্থেন কম্মেন ন হোতি, ইদানিপি সরণগমনেনেৰ সিজ্ঝতীতি দীপেতি. হি-সদ্দো পসিদ্ধিযং. যথাহ –

‘‘যস্মা সরণগমনেন উপসম্পদা পরতো পটিক্খিত্তা, তস্মা সা এতরহি সরণগমনমত্তেনেৰ ন রুহতি. সামণেরস্স পব্বজ্জা পন যস্মা পরতোপি ‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, ইমেহি তীহি সরণগমনেহি সামণেরপব্বজ্জ’ন্তি (মহাৰ. ১০৫) অনুঞ্ঞাতা এৰ, তস্মা সা এতরহিপি সরণগমনমত্তেনেৰ রুহতী’’তি (মহাৰ. অট্ঠ. ৩৪).

সরণগমনতো এৰ পব্বজ্জা যদিপি কিঞ্চাপি সিদ্ধা নিপ্ফন্না, তথাপি অস্স সামণেরস্স ‘‘ইদঞ্চিদঞ্চ মযা পূরেতব্বং সীল’’ন্তি ঞত্ৰা পরিপূরণত্থায ভিক্খুনা দস সীলানি দাতব্বানীতি যোজনা. যথাহ ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, সামণেরানং দস সিক্খাপদানি, তেসু চ সামণেরেহি সিক্খিতুং. পাণাতিপাতা ৰেরমণী’’তিআদি (মহাৰ. ১০৬).

পব্বজ্জাকথাৰণ্ণনা.

২৪৭১. উপজ্ঝাযন্তি ৰজ্জাৰজ্জে উপনিজ্ঝাযতীতি উপজ্ঝাযো, তং, ভগৰতা ৰুত্তেহি অঙ্গেহি সমন্নাগতো পরিপুণ্ণদসৰস্সো পুগ্গলো. নিৰাসেত্ৰা চ পারুপিত্ৰা চ সিরসি অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৰা অত্তনো অভিমুখে উক্কুটিকং নিসীদিত্ৰা ‘‘উপজ্ঝাযো মে, ভন্তে, হোহী’’তি তিক্খত্তুং ৰত্ৰা আযাচনায কতায ‘‘সাহু, লহু, ওপাযিকং, পটিরূপং, পাসাদিকেন সম্পাদেহী’’তি ইমেসু পঞ্চসু পদেসু অঞ্ঞতরং কাযেন ৰা ৰাচায ৰা উভযেন ৰা ৰিঞ্ঞাপেত্ৰা তস্মিং সম্পটিচ্ছিতে পিতুট্ঠানে ঠত্ৰা অত্রজমিৰ তং গহেত্ৰা ৰজ্জাৰজ্জং উপপরিক্খিত্ৰা দোসেন নিগ্গণ্হিত্ৰা সদ্ধিৰিহারিকে সিক্খাপেন্তো উপজ্ঝাযো নাম.

ৰিজ্জাসিপ্পং, আচারসমাচারং ৰা সিক্খিতুকামেহি আদরেন চরিতব্বো উপট্ঠাতব্বোতি আচরিযো, তং, উপজ্ঝাযে ৰুত্তলক্খণসমন্নাগতোযেৰ পুগ্গলো. ৰুত্তনযেনেৰ নিসীদিত্ৰা ‘‘আচরিযো মে, ভন্তে, হোহি, আযস্মতো নিস্সায ৰচ্ছামী’’তি তিক্খত্তুং ৰত্ৰা আযাচনায কতায ‘‘সাহূ’’তিআদীসু পঞ্চসু অঞ্ঞতরং ৰত্ৰা তস্মিং সম্পটিচ্ছিতে পিতুট্ঠানে ঠত্ৰা পুত্তট্ঠানিযং অন্তেৰাসিং সিক্খাপেন্তো আচরিযো নাম.

এত্থ চ সাহূতি সাধু. লহূতি অগরু, মম তুয্হং উপজ্ঝাযভাৰে ভারিযং নত্থীতি অত্থো. ওপাযিকন্তি উপাযপটিসংযুত্তং, তং উপজ্ঝাযগ্গহণং ইমিনা উপাযেন ত্ৰং মে ইতো পট্ঠায ভারো জাতোসীতি ৰুত্তং হোতি. পটিরূপন্তি অনুরূপং তে উপজ্ঝাযগ্গহণন্তি অত্থো. পাসাদিকেনাতি পসাদাৰহেন কাযৰচীপযোগেন. সম্পাদেহীতি তিৰিধং সিক্খং নিপ্ফাদেহীতি অত্থো. কাযেন ৰাতি হত্থমুদ্দাদিং দস্সেন্তো কাযেন ৰা. নামৰিসেসং ৰিনা পূরেতব্বৰত্তানং সমতায উভোপি একতো ৰুত্তা.

এতানি ৰত্তানি উপজ্ঝাযস্স সদ্ধিৰিহারিকেন, আচরিযস্স অন্তেৰাসিকেনাপি এৰমেৰ কাতব্বানেৰাতি. ৰসতাতি ৰসন্তেন. পিযসীলেনাতি পিযং সীলমেতস্সাতি পিযসীলো, তেন, সীলং পরিপূরিতুকামেনাতি ৰুত্তং হোতি.

২৪৭২-৩. আসনং পঞ্ঞপেতব্বন্তি এত্থ ‘‘কালস্সেৰ ৰুট্ঠায উপাহনা ওমুঞ্চিত্ৰা একংসং উত্তরাসঙ্গং করিত্ৰা’’তি (মহাৰ. ৬৬) ৰুত্তা পুব্বকিরিযা ৰত্তব্বা. আসনং পঞ্ঞপেতব্বন্তি দন্তকট্ঠখাদনট্ঠানং সম্মজ্জিত্ৰা নিসীদনত্থায আসনং পঞ্ঞপেতব্বং. ইমিনা চ যাগুপানট্ঠানাদীসুপি আসনানি পঞ্ঞপেতব্বানেৰাতি দস্সিতং হোতি.

দন্তকট্ঠং দাতব্বন্তি মহন্তং, মজ্ঝিমং, খুদ্দকন্তি তীণি দন্তকট্ঠানি উপনেত্ৰা ততো যং তীণি দিৰসানি গণ্হাতি, চতুত্থদিৰসতো পট্ঠায তাদিসমেৰ দাতব্বং. সচে অনিযমং কত্ৰা যং ৰা তং ৰা গণ্হাতি, অথ যাদিসং লভতি, তাদিসং দাতব্বং.

মুখোদকং দাতব্বন্তি মুখধোৰনোদকং মুখোদকন্তি মজ্ঝেপদলোপীসমাসো, তং দেন্তেন সীতঞ্চ উণ্হঞ্চ উদকং উপনেত্ৰা ততো যং তীণি দিৰসানি ৰল়ঞ্জেতি, চতুত্থদিৰসতো পট্ঠায তাদিসমেৰ মুখধোৰনোদকং দাতব্বং. সচে অনিযমং কত্ৰা যং ৰা তং ৰা গণ্হাতি, অথ যাদিসং লভতি, তাদিসং দাতব্বং. সচে দুৰিধম্পি ৰল়ঞ্জেতি, দুৰিধম্পি উপনেতব্বং. ‘‘মুখোদকং মুখধোৰনট্ঠানে ঠপেত্ৰা অৰসেসট্ঠানানি সম্মজ্জিতব্বানি. সম্মজ্জন্তেন চ ৰচ্চকুটিতো পট্ঠায সম্মজ্জিতব্বং. থেরে ৰচ্চকুটিং গতে পরিৰেণং সম্মজ্জিতব্বং, এৰং পরিৰেণং অসুঞ্ঞং হোতী’’তি অট্ঠকথাযং (মহাৰ. অট্ঠ. ৬৪ অত্থতো সমানং) ৰুত্তনযেনেৰ সম্মজ্জিতব্বং.

ততো উত্তরিং কত্তব্বং দস্সেতুমাহ ‘‘তস্স কালেনা’’তিআদি. তস্সাতি উপজ্ঝাযস্স ৰা আচরিযস্স ৰা. কালেনাতি যাগুপানকালে. ইধাপি ‘‘আসনং পঞ্ঞপেতব্ব’’ন্তি সেসো. যথাহ ‘‘থেরে ৰচ্চকুটিতো অনিক্খন্তেযেৰ আসনং পঞ্ঞপেতব্বং. সরীরকিচ্চং কত্ৰা আগন্ত্ৰা তস্মিং নিসিন্নস্স ‘সচে যাগু হোতী’তিআদিনা নযেন ৰুত্তং ৰত্তং কাতব্ব’’ন্তি (মহাৰ. অট্ঠ. ৬৪).

যাগু তস্সুপনেতব্বাতি এত্থ ‘‘ভাজনং ধোৰিত্ৰা’’তি সেসো. যথাহ – ‘‘ভাজনং ধোৰিত্ৰা যাগু উপনামেতব্বা’’তি (মহাৰ. ৬৬). সঙ্ঘতো ৰাতি সলাকাদিৰসেন সঙ্ঘতো লব্ভমানা ৰা. কুলতোপি ৰাতি উপাসকাদিকুলতো ৰা.

‘‘পত্তে ৰত্তঞ্চ কাতব্ব’’ন্তি ইদং ‘‘যাগুং পীতস্স উদকং দত্ৰা ভাজনং পটিগ্গহেত্ৰা নীচং কত্ৰা সাধুকং অপ্পটিঘংসন্তেন ধোৰিত্ৰা পটিসামেতব্বং, উপজ্ঝাযম্হি ৰুট্ঠিতে আসনং উদ্ধরিতব্বং. সচে সো দেসো উক্লাপো হোতি, সো দেসো সম্মজ্জিতব্বো’’তি (মহাৰ. ৬৬) আগতৰত্তং সন্ধাযাহ. দিৰা ভুত্তপত্তেপি কাতব্বং এতেনেৰ দস্সিতং হোতি.

ৰত্তং ‘‘গামপ্পৰেসনে’’তি ইদং ‘‘সচে উপজ্ঝাযো গামং পৰিসিতুকামো হোতি, নিৰাসনং দাতব্বং, পটিনিৰাসনং পটিগ্গহেতব্ব’’ন্তিআদিনযপ্পৰত্তং (মহাৰ. ৬৬) ৰত্তং সন্ধাযাহ. ‘‘কাতব্ব’’ন্তি ইদং সব্বপদেহি যোজেতব্বং.

২৪৭৪. চীৰরে যানি ৰত্তানীতি গামং পৰিসিতুকামস্স চীৰরদানে, পটিনিৰত্তস্স চীৰরগ্গহণসঙ্ঘরণপটিসামনেসু মহেসিনা যানি ৰত্তানি ৰুত্তানি, তানি চ কাতব্বানি. সেনাসনে তথাতি ‘‘যস্মিং ৰিহারে উপজ্ঝাযো ৰিহরতী’’তিআদিনা (মহাৰ. ৬৬) ৰুত্তনযেন ‘‘সেনাসনে কত্তব্ব’’ন্তি দস্সিতং সেনাসনৰত্তঞ্চ.

পাদপীঠকথলিকাদীসু তথাতি যোজনা. উপজ্ঝাযে গামতো পটিনিৰত্তে চ জন্তাঘরে চ ‘‘পাদোদকং পাদপীঠং পাদকথলিকং উপনিক্খিপিতব্ব’’ন্তি (মহাৰ. ৬৬) এৰমাগতং ৰত্তঞ্চ কাতব্বং. আদি-সদ্দেন ‘‘উপজ্ঝাযো পানীযেন পুচ্ছিতব্বো’’তিআদিৰত্তং (মহাৰ. ৬৬) সঙ্গণ্হাতি.

২৪৭৫. এৰং সব্বত্থ ৰত্তেসু পাটিযেক্কং দস্সিযমানেসু পপঞ্চোতি খন্ধকং ওলোকেত্ৰা সুখগ্গহণত্থায গণনং দস্সেতুকামো আহ ‘‘এৰমাদীনী’’তিআদি. রোগতো ৰুট্ঠানাগমনন্তানীতি আচরিযুপজ্ঝাযানং রোগতো ৰুট্ঠানাগমনপরিযোসানানি. সত্ততিংসসতং সিযুন্তি সত্ততিংসাধিকসতৰত্তানীতি অত্থো.

তানি পন ৰত্তানি খন্ধকপাল়িযা (মহাৰ. ৬৬) আগতক্কমেন এৰং যথাৰুত্তগণনায সমানেতব্বানি – দন্তকট্ঠদানং, মুখোদকদানং, আসনপঞ্ঞাপনং, সচে যাগু হোতি, ভাজনং ধোৰিত্ৰা যাগুযা উপনামনং, যাগুং পীতস্স উদকং দত্ৰা ভাজনং পটিগ্গহেত্ৰা নীচং কত্ৰা সাধুকং অপ্পটিঘংসন্তেন ধোৰিত্ৰা পটিসামনং, উপজ্ঝাযম্হি ৰুট্ঠিতে আসনস্স উদ্ধরণং, সচে সো দেসো উক্লাপো হোতি, তস্স সম্মজ্জনং, সচে উপজ্ঝাযো গামং পৰিসিতুকামো হোতি, তস্স নিৰাসনদানং, পটিনিৰাসনপটিগ্গহণং, কাযবন্ধনদানং, সগুণং কত্ৰা সঙ্ঘাটিদানং, ধোৰিত্ৰা সোদকপত্তস্স দানং, সচে উপজ্ঝাযো পচ্ছাসমণং আকঙ্খতি, তিমণ্ডলং পটিচ্ছাদেন্তেন পরিমণ্ডলং নিৰাসেত্ৰা কাযবন্ধনং বন্ধিত্ৰা সগুণং কত্ৰা সঙ্ঘাটিযো পারুপিত্ৰা গণ্ঠিকং পরিমুঞ্চিত্ৰা ধোৰিত্ৰা পত্তং গহেত্ৰা উপজ্ঝাযস্স পচ্ছাসমণেন গমনং, নাতিদূরনচ্চাসন্নে গমনং, পত্তপরিযাপন্নস্স পটিগ্গহণং, ন উপজ্ঝাযস্স ভণমানস্স অন্তরন্তরা কথাওপাতনং, উপজ্ঝাযস্স আপত্তিসামন্তা ভণমানস্স চ নিৰারণং, নিৰত্তন্তেন পঠমতরং আগন্ত্ৰা আসনপঞ্ঞাপনং, পাদোদকপাদপীঠপাদকথলিকানং উপনিক্খিপনং, পচ্চুগ্গন্ত্ৰা পত্তচীৰরপটিগ্গহণং, পটিনিৰাসনদানং, নিৰাসনপটিগ্গহণং, সচে চীৰরং সিন্নং হোতি, মুহুত্তং উণ্হে ওতাপনং, নেৰ উণ্হে চীৰরস্স নিদহনং, মজ্ঝে যথা ভঙ্গো ন হোতি, এৰং চতুরঙ্গুলং কণ্ণং উস্সারেত্ৰা চীৰরস্স সঙ্ঘরণং, ওভোগে কাযবন্ধনস্স করণং, সচে পিণ্ডপাতো হোতি, উপজ্ঝাযো চ ভুঞ্জিতুকামো হোতি, উদকং দত্ৰা পিণ্ডপাতস্স উপনামনং, উপজ্ঝাযস্স পানীযেন পুচ্ছনং, ভুত্তাৰিস্স উদকং দত্ৰা পত্তং পটিগ্গহেত্ৰা নীচং কত্ৰা সাধুকং অপ্পটিঘংসন্তেন ধোৰিত্ৰা ৰোদকং কত্ৰা মুহুত্তং উণ্হে ওতাপনং, ন চ উণ্হে পত্তস্স নিদহনং, পত্তচীৰরং নিক্খিপিতব্বং –

পত্তং নিক্খিপন্তেন একেন হত্থেন পত্তং গহেত্ৰা একেন হত্থেন হেট্ঠামঞ্চং ৰা হেট্ঠাপীঠং ৰা পরামসিত্ৰা পত্তস্স নিক্খিপনং, ন চ অনন্তরহিতায ভূমিযা পত্তস্স নিক্খিপনং, চীৰরং নিক্খিপন্তেন একেন হত্থেন চীৰরং গহেত্ৰা একেন হত্থেন চীৰরৰংসং ৰা চীৰররজ্জুং ৰা পমজ্জিত্ৰা পারতো অন্তং ওরতো ভোগং কত্ৰা চীৰরস্স নিক্খিপনং, উপজ্ঝাযম্হি ৰুট্ঠিতে আসনস্স উদ্ধরণং, পাদোদকপাদপীঠপাদকথলিকানং পটিসামনং, সচে সো দেসো উক্লাপো হোতি, তস্স সম্মজ্জনং, সচে উপজ্ঝাযো ন্হাযিতুকামো হোতি, ন্হানস্স পটিযাদনং, সচে সীতেন অত্থো হোতি, সীতস্স সচে উণ্হেন অত্থো হোতি, উণ্হস্স পটিযাদনং, সচে উপজ্ঝাযো জন্তাঘরং পৰিসিতুকামো হোতি, চুণ্ণস্স সন্নযনং, মত্তিকাতেমনং, জন্তাঘরপীঠং আদায উপজ্ঝাযস্স পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো গন্ত্ৰা জন্তাঘরপীঠং দত্ৰা চীৰরং পটিগ্গহেত্ৰা একমন্তং নিক্খিপনং, চুণ্ণদানং, মত্তিকাদানং, সচে উস্সহতি, জন্তাঘরং পৰিসিতব্বং –

জন্তাঘরং পৰিসন্তেন মত্তিকায মুখং মক্খেত্ৰা পুরতো চ পচ্ছতো চ পটিচ্ছাদেত্ৰা জন্তাঘরপ্পৰেসো, ন থেরানং ভিক্খূনং অনুপখজ্জ নিসীদনং, ন নৰানং ভিক্খূনং আসনেন পটিবাহনং, জন্তাঘরে উপজ্ঝাযস্স পরিকম্মস্স করণং, জন্তাঘরা নিক্খমন্তেন জন্তাঘরপীঠং আদায পুরতো চ পচ্ছতো চ পটিচ্ছাদেত্ৰা জন্তাঘরা নিক্খমনং, উদকেপি উপজ্ঝাযস্স পরিকম্মকরণং, ন্হাতেন পঠমতরং উত্তরিত্ৰা অত্তনো গত্তং ৰোদকং কত্ৰা নিৰাসেত্ৰা উপজ্ঝাযস্স গত্ততো উদকস্স পমজ্জনং, নিৰাসনদানং, সঙ্ঘাটিদানং, জন্তাঘরপীঠং আদায পঠমতরং আগন্ত্ৰা আসনস্স পঞ্ঞাপনং, পাদোদকপাদপীঠপাদকথলিকানং উপনিক্খিপনং, উপজ্ঝাযস্স পানীযেন পুচ্ছনং, সচে উদ্দিসাপেতুকামো হোতি, উদ্দিসাপনং, সচে পরিপুচ্ছিতুকামো হোতি, পরিপুচ্ছনং, যস্মিং ৰিহারে উপজ্ঝাযো ৰিহরতি, সচে সো ৰিহারো উক্লাপো হোতি, সচে উস্সহতি, তস্স সোধনং, ৰিহারং সোধেন্তেন পঠমং পত্তচীৰরস্স নীহরিত্ৰা একমন্তং নিক্খিপনং, নিসীদনপচ্চত্থরণস্স নীহরিত্ৰা একমন্তং নিক্খিপনং, ভিসিবিব্বোহনস্স নীহরিত্ৰা একমন্তং নিক্খিপনং, মঞ্চস্স নীচং কত্ৰা সাধুকং অপ্পটিঘংসন্তেন অসঙ্ঘট্টেন্তেন কৰাটপীঠং নীহরিত্ৰা একমন্তং নিক্খিপনং, পীঠস্স নীচং কত্ৰা সাধুকং অপ্পটিঘংসন্তেন অসঙ্ঘট্টেন্তেন কৰাটপীঠং নীহরিত্ৰা একমন্তং নিক্খিপনং, মঞ্চপটিপাদকানং নীহরিত্ৰা একমন্তং নিক্খিপনং, খেল়মল্লকস্স নীহরিত্ৰা একমন্তং নিক্খিপনং, অপস্সেনফলকস্স নীহরিত্ৰা একমন্তং নিক্খিপনং, ভূমত্থরণস্স যথাপঞ্ঞত্তস্স সল্লক্খেত্ৰা নীহরিত্ৰা একমন্তং নিক্খিপনং, সচে ৰিহারে সন্তানকং হোতি, উল্লোকা পঠমং ওহারণং, আলোকসন্ধিকণ্ণভাগানং পমজ্জনং, সচে গেরুকপরিকম্মকতা ভিত্তি কণ্ণকিতা হোতি, চোল়কং তেমেত্ৰা পীল়েত্ৰা পমজ্জনং, সচে কাল়ৰণ্ণকতা ভূমি কণ্ণকিতা হোতি, চোল়কং তেমেত্ৰা পীল়েত্ৰা পমজ্জনং, সচে অকতা হোতি ভূমি, উদকেন পরিপ্ফোসিত্ৰা পমজ্জনং ‘‘মা ৰিহারো রজেন উহঞ্ঞী’’তি, সঙ্কারং ৰিচিনিত্ৰা একমন্তং ছড্ডনং, ভূমত্থরণস্স ওতাপেত্ৰা সোধেত্ৰা পপ্ফোটেত্ৰা অতিহরিত্ৰা যথাপঞ্ঞত্তং পঞ্ঞাপনং, মঞ্চপটিপাদকানং ওতাপেত্ৰা পমজ্জিত্ৰা অতিহরিত্ৰা যথাট্ঠানে ঠপনং, মঞ্চস্স ওতাপেত্ৰা সোধেত্ৰা পপ্ফোটেত্ৰা নীচং কত্ৰা সাধুকং অপ্পটিঘংসন্তেন অসঙ্ঘট্টেন্তেন কৰাটপীঠং অতিহরিত্ৰা যথাপঞ্ঞত্তং পঞ্ঞাপনং, পীঠস্স ওতাপেত্ৰা সোধেত্ৰা পপ্ফোটেত্ৰা নীচং কত্ৰা সাধুকং অপ্পটিঘংসন্তেন অসঙ্ঘট্টেন্তেন কৰাটপীঠং অতিহরিত্ৰা যথাপঞ্ঞত্তং পঞ্ঞাপনং, ভিসিবিব্বোহনস্স ওতাপেত্ৰা সোধেত্ৰা পপ্ফোটেত্ৰা অতিহরিত্ৰা যথাপঞ্ঞত্তং পঞ্ঞাপনং, নিসীদনপচ্চত্থরণস্স ওতাপেত্ৰা সোধেত্ৰা পপ্ফোটেত্ৰা অতিহরিত্ৰা যথাপঞ্ঞত্তং পঞ্ঞাপনং, খেল়মল্লকস্স ওতাপেত্ৰা পমজ্জিত্ৰা অতিহরিত্ৰা যথাট্ঠানে ঠপনং, অপস্সেনফলকস্স ওতাপেত্ৰা পমজ্জিত্ৰা অতিহরিত্ৰা যথাট্ঠানে ঠপনং, পত্তচীৰরং নিক্খিপিতব্বং –

পত্তং নিক্খিপন্তেন একেন হত্থেন পত্তং গহেত্ৰা একেন হত্থেন হেট্ঠামঞ্চং ৰা হেট্ঠাপীঠং ৰা পরামসিত্ৰা পত্তস্স নিক্খিপনং, ন চ অনন্তরহিতায ভূমিযা পত্তস্স নিক্খিপনং, চীৰরং নিক্খিপন্তেন একেন হত্থেন চীৰরং গহেত্ৰা একেন হত্থেন চীৰরৰংসং ৰা চীৰররজ্জুং ৰা পমজ্জিত্ৰা পারতো অন্তং ওরতো ভোগং কত্ৰা চীৰরস্স নিক্খিপনং, সচে পুরত্থিমায সরজা ৰাতা ৰাযন্তি, পুরত্থিমানং ৰাতপানানং থকনং, তথা পচ্ছিমানং, তথা উত্তরানং, তথা দক্খিণানং ৰাতপানানং থকনং, সচে সীতকালো হোতি, দিৰা ৰাতপানানং ৰিৰরণং, রত্তিং থকনং, সচে উণ্হকালো হোতি, দিৰা ৰাতপানানং থকনং, রত্তিং ৰিৰরণং, সচে পরিৰেণং উক্লাপং হোতি, পরিৰেণস্স সম্মজ্জনং, সচে কোট্ঠকো উক্লাপো হোতি, কোট্ঠকস্স সম্মজ্জনং, সচে উপট্ঠানসালা উক্লাপা হোতি, তস্সা সম্মজ্জনং, সচে অগ্গিসালা উক্লাপা হোতি, তস্সা সম্মজ্জনং, সচে ৰচ্চকুটি উক্লাপা হোতি, তস্সা সম্মজ্জনং, সচে পানীযং ন হোতি, পানীযস্স উপট্ঠাপনং, সচে পরিভোজনীযং ন হোতি, পরিভোজনীযস্স উপট্ঠাপনং, সচে আচমনকুম্ভিযা উদকং ন হোতি, আচমনকুম্ভিযা উদকস্স আসিঞ্চনং, সচে উপজ্ঝাযস্স অনভিরতি উপ্পন্না হোতি, সদ্ধিৰিহারিকেন ৰূপকাসনং ৰূপকাসাপনং ৰা, ধম্মকথায ৰা তস্স করণং, সচে উপজ্ঝাযস্স কুক্কুচ্চং উপ্পন্নং হোতি, সদ্ধিৰিহারিকেন ৰিনোদনং ৰিনোদাপনং ৰা, ধম্মকথায ৰা তস্স করণং, সচে উপজ্ঝাযস্স দিট্ঠিগতং উপ্পন্নং হোতি, সদ্ধিৰিহারিকেন ৰিৰেচনং ৰিৰেচাপনং ৰা, ধম্মকথায ৰা তস্স করণং, সচে উপজ্ঝাযো গরুধম্মং অজ্ঝাপন্নো হোতি পরিৰাসারহো, সদ্ধিৰিহারিকেন উস্সুক্ককরণং ‘‘কিন্তি নু খো সঙ্ঘো উপজ্ঝাযস্স পরিৰাসং দদেয্যা’’তি, সচে উপজ্ঝাযো মূলাযপটিকস্সনারহো হোতি, সদ্ধিৰিহারিকেন উস্সুক্ককরণং ‘‘কিন্তি নু খো সঙ্ঘো উপজ্ঝাযং মূলায পটিকস্সেয্যা’’তি, সচে উপজ্ঝাযো মানত্তারহো হোতি, সদ্ধিৰিহারিকেন উস্সুক্ককরণং ‘‘কিন্তি নু খো সঙ্ঘো উপজ্ঝাযস্স মানত্তং দদেয্যা’’তি, সচে উপজ্ঝাযো অব্ভানারহো হোতি, সদ্ধিৰিহারিকেন উস্সুক্ককরণং ‘‘কিন্তি নু খো সঙ্ঘো উপজ্ঝাযং অব্ভেয্যা’’তি, সচে সঙ্ঘো উপজ্ঝাযস্স কম্মং কত্তুকামো হোতি তজ্জনীযং ৰা নিযস্সং ৰা পব্বাজনীযং ৰা পটিসারণীযং ৰা উক্খেপনীযং ৰা, সদ্ধিৰিহারিকেন উস্সুক্ককরণং ‘‘কিন্তি নু খো সঙ্ঘো উপজ্ঝাযস্স কম্মং ন করেয্য, লহুকায ৰা পরিণামেয্যা’’তি, কতং ৰা পনস্স হোতি সঙ্ঘেন কম্মং তজ্জনীযং ৰা নিযস্সং ৰা পব্বাজনীযং ৰা পটিসারণীযং ৰা উক্খেপনীযং ৰা, সদ্ধিৰিহারিকেন উস্সুক্ককরণং ‘‘কিন্তি নু খো উপজ্ঝাযো সম্মা ৰত্তেয্য, লোমং পাতেয্য, নেত্থারং ৰত্তেয্য, সঙ্ঘো তং কম্মং পটিপ্পস্সম্ভেয্যা’’তি, সচে উপজ্ঝাযস্স চীৰরং ধোৰিতব্বং হোতি, সদ্ধিৰিহারিকেন ধোৰনং উস্সুক্ককরণং ৰা ‘‘কিন্তি নু খো উপজ্ঝাযস্স চীৰরং ধোৰিযেথা’’তি, সচে উপজ্ঝাযস্স চীৰরং কাতব্বং হোতি, সদ্ধিৰিহারিকেন করণং উস্সুক্ককরণং ৰা ‘‘কিন্তি নু খো উপজ্ঝাযস্স চীৰরং করিযেথা’’তি, সচে উপজ্ঝাযস্স রজনং পচিতব্বং হোতি, সদ্ধিৰিহারিকেন পচনং উস্সুক্ককরণং ৰা ‘‘কিন্তি নু খো উপজ্ঝাযস্স রজনং পচিযেথা’’তি, সচে উপজ্ঝাযস্স চীৰরং রজেতব্বং হোতি, সদ্ধিৰিহারিকেন রজনং উস্সুক্ককরণং ৰা ‘‘কিন্তি নু খো উপজ্ঝাযস্স চীৰরং রজিযেথা’’তি, চীৰরং রজন্তেন সাধুকং সম্পরিৰত্তকং সম্পরিৰত্তকং রজনং, ন চ অচ্ছিন্নে থেৰে পক্কমনং, উপজ্ঝাযং অনাপুচ্ছা ন একচ্চস্স পত্তদানং, ন একচ্চস্স পত্তপটিগ্গহণং, ন একচ্চস্স চীৰরদানং, ন একচ্চস্স চীৰরপটিগ্গহণং, ন একচ্চস্স পরিক্খারদানং, ন একচ্চস্স পরিক্খারপটিগ্গহণং, ন একচ্চস্স কেসচ্ছেদনং, ন একচ্চেন কেসানং ছেদাপনং, ন একচ্চস্স পরিকম্মকরণং, ন একচ্চেন পরিকম্মস্স কারাপনং, ন একচ্চস্স ৰেয্যাৰচ্চকরণং, ন একচ্চেন ৰেয্যাৰচ্চস্স কারাপনং, ন একচ্চস্স পচ্ছাসমণেন গমনং, ন একচ্চস্স পচ্ছাসমণস্স আদানং, ন একচ্চস্স পিণ্ডপাতস্স নীহরণং, ন একচ্চেন পিণ্ডপাতনীহরাপনং, ন উপজ্ঝাযং অনাপুচ্ছা গামপ্পৰেসনং, ন সুসানগমনং, ন দিসাপক্কমনং, সচে উপজ্ঝাযো গিলানো হোতি, যাৰজীৰং উপট্ঠানং, ৰুট্ঠানমস্স আগমনন্তি তেসু কানিচি ৰত্তানি সৰিভত্তিকানি, কানিচি অৰিভত্তিকানি, তেসু অৰিভত্তিকানং ৰিভাগে ৰুচ্চমানে যথাৰুত্তগণনায অতিরেকতরানি হোন্তি, তং পন ৰিভাগং অনামসিত্ৰা পিণ্ডৰসেন গহেত্ৰা যথা অযং গণনা দস্সিতাতি ৰেদিতব্বা.

২৪৭৬. অকরোন্তস্সাতি এত্থ ‘‘ৰত্ত’’ন্তি সেসো. অনাদরৰসেনেৰ ৰত্তং অকরোন্তস্স ভিক্খুনো তেন ৰত্তভেদেন ৰত্তাকরণেন সব্বত্থ সত্ততিংসাধিকসতপ্পভেদট্ঠানে তত্তকংযেৰ দুক্কটং পকাসিতন্তি যোজনা.

উপজ্ঝাযাচরিযৰত্তকথাৰণ্ণনা.

২৪৭৭. এৰং উপজ্ঝাযাচরিযৰত্তানি সঙ্খেপেন দস্সেত্ৰা উপজ্ঝাযাচরিযেহি সদ্ধিৰিহারিকন্তেৰাসীনং কাতব্বৰত্তানি দস্সেতুমাহ ‘‘উপজ্ঝাযস্স ৰত্তানী’’তিআদি. উপজ্ঝাযস্স ৰত্তানীতি উপজ্ঝাযেন সদ্ধিৰিহারিকস্স যুত্তপত্তকালে কত্তব্বত্তা উপজ্ঝাযাযত্তৰত্তানীতি অত্থো. তথা সদ্ধিৰিহারিকেতি যথা সদ্ধিৰিহারিকেন উপজ্ঝাযস্স কাতব্বানি, তথা উপজ্ঝাযেন সদ্ধিৰিহারিকে কাতব্বানি.

উপজ্ঝাযাচরিযৰত্তেসু গামপ্পৰেসে পচ্ছাসমণেন হুত্ৰা নাতিদূরনচ্চাসন্নগমনং, ন অন্তরন্তরা কথাওপাতনং, আপত্তিসামন্তা ভণমানস্স নিৰারণং, পত্তপরিযাপন্নপটিগ্গহণন্তি চত্তারি ৰত্তানি, ন একচ্চস্স পত্তদানাদিঅনাপুচ্ছাদিসাপক্কমনাৰসানানি ৰীসতি পটিক্খেপা চেতি এতানি চতুৰীসতি ৰত্তানি ঠপেত্ৰা অৰসেসানি তেরসাধিকসতৰত্তানি সন্ধাযাহ ‘‘সতং তেরস হোন্তেৰা’’তি, তেরসাধিকসতৰত্তানি হোন্তীতি অত্থো. আচরিযেন অন্তেৰাসিকেপি চ কাতব্বৰত্তানি তথা তত্তকানেৰাতি অত্থো.

সদ্ধিৰিহারিকন্তেৰাসিকৰত্তকথাৰণ্ণনা.

২৪৭৮. উপজ্ঝাযাচরিযেহি সদ্ধিৰিহারিকন্তেৰাসিকানং নিস্সযপটিপ্পস্সদ্ধিপ্পকারং দস্সেতুমাহ ‘‘পক্কন্তে ৰাপী’’তিআদি. পক্কন্তে ৰাপি ৰিব্ভন্তে ৰাপি পক্খসঙ্কন্তে ৰাপি মতে ৰাপি আণত্তিযা ৰাপি এৰং পঞ্চধা উপজ্ঝাযা সদ্ধিৰিহারিকেন গহিতো নিস্সযো পটিপ্পস্সম্ভতীতি যোজনা. পক্কন্তেতি তদহু অপচ্চাগন্তুকামতায দিসং গতে. ৰিব্ভন্তেতি গিহিভাৰং পত্তে. পক্খসঙ্কন্তকেতি তিত্থিযাযতনং গতে. মতেতি কালকতে. আণত্তিযাতি নিস্সযপণামনেন.

২৪৭৯-৮০. আচরিযম্হাপি অন্তেৰাসিকেন গহিতনিস্সযস্স ভেদনং ছধা ছপ্পকারেন হোতীতি যোজনা. কথন্তি আহ ‘‘পক্কন্তে চা’’তিআদি. তং উপজ্ঝাযতো নিস্সযভেদে ৰুত্তনযমেৰ. ৰিসেসং পন সযমেৰ ৰক্খতি ‘‘আণত্তিয’’ন্তিআদিনা. আণত্তিযন্তি এত্থ ৰিসেসত্থজোতকো পন-সদ্দো লুত্তনিদ্দিট্ঠো. উভিন্নম্পি ধুরনিক্খেপনেপি চাতি আচরিযস্স নিস্সযপণামনে পন উভিন্নং আচরিযন্তেৰাসিকানংযেৰ অঞ্ঞমঞ্ঞনিরালযভাৰে সতি নিস্সযভেদো হোতি, ন একস্সাতি অত্থো. তমেৰত্থং ব্যতিরেকতো দল়্হীকরোতি ‘‘একেকস্সা’’তিআদিনা. একেকস্স ৰা উভিন্নং ৰা আলযে সতি ন ভিজ্জতীতি যোজনা. যথাহ –

‘‘আণত্তিযং পন সচেপি আচরিযো মুঞ্চিতুকামোৰ হুত্ৰা নিস্সযপণামনায পণামেতি, অন্তেৰাসিকো চ ‘কিঞ্চাপি মং আচরিযো পণামেতি, অথ খো হদযেন মুদুকো’তি সালযোৰ হোতি, নিস্সযো ন পটিপ্পস্সম্ভতিযেৰ. সচেপি আচরিযো সালযো, অন্তেৰাসিকো নিরালযো ‘ন দানি ইমং নিস্সায ৰসিস্সামী’তি ধুরং নিক্খিপতি, এৰম্পি ন পটিপ্পস্সম্ভতি. উভিন্নং সালযভাৰে পন ন পটিপ্পস্সম্ভতিযেৰ. উভিন্নং ধুরনিক্খেপেন পটিপ্পস্সম্ভতী’’তি (মহাৰ. অট্ঠ. ৮৩).

অযং পন ৰিসেসো আচরিযাণত্তিযা নিস্সযভেদেযেৰ দস্সিতো, ন উপজ্ঝাযাণত্তিযা. সারত্থদীপনিযং পন ‘‘সচেপি আচরিযো মুঞ্চিতুকামোৰ হুত্ৰা নিস্সযপণামনায পণামেতীতিআদি সব্বং উপজ্ঝাযস্স আণত্তিযম্পি ৰেদিতব্ব’’ন্তি ৰুত্তং.

২৪৮১. এৰং পঞ্চ সাধারণঙ্গানি দস্সেত্ৰা অসাধারণঙ্গং দস্সেতুমাহ ‘‘উপজ্ঝাযসমোধান-গতস্সাপি চ ভিজ্জতী’’তি. তত্থ সমোধানগমনং সরূপতো, পভেদতো চ দস্সেতুমাহ ‘‘দস্সনং সৰনঞ্চাতি, সমোধানং দ্ৰিধা মত’’ন্তি. অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৰিত্থারো পন সমন্তপাসাদিকাযং (মহাৰ. অট্ঠ. ৮৩) গহেতব্বো. গন্থৰিত্থারভীরূনং অনুগ্গহায পন ইধ ন ৰিত্থারিতো.

২৪৮২-৩. সভাগে দাযকে অসন্তে অদ্ধিকস্স চ গিলানস্স চ ‘‘গিলানেন মং উপট্ঠহা’’তি যাচিতস্স গিলানুপট্ঠাকস্স চ নিস্সযং ৰিনা ৰসিতুং দোসো নত্থীতি যোজনা. ‘‘গিলানুপট্ঠাকস্সা’’তি ৰত্তব্বে গাথাবন্ধৰসেন রস্সত্তং. ইমিনা সভাগে নিস্সযদাযকে সন্তে একদিৰসম্পি পরিহারো ন লব্ভতীতি দীপেতি. অত্তনো ৰনে ফাসুৰিহারতং জানতাতি অত্তনো সমথৰিপস্সনাপটিলাভস্স ৰনে ফাসুৰিহারং জানন্তেনপি. ‘‘সভাগে দাযকে অসন্তে’’তি পদচ্ছেদো. সব্বমেতং ৰিধানং অন্তোৰস্সতো অঞ্ঞস্মিং কালে ৰেদিতব্বং. অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৰিত্থারো পন সমন্তপাসাদিকায গহেতব্বো.

নিস্সযপটিপ্পস্সম্ভনকথাৰণ্ণনা.

২৪৮৪. কুট্ঠমস্স অত্থীতি কুট্ঠী, তং. ‘‘গণ্ডি’’ন্তিআদীসুপি এসেৰ নযো. রত্তসেতাদিভেদেন যেন কেনচি কুট্ঠেন ৰেৰণ্ণিযং পত্তসরীরন্তি অত্থো. যথাহ –

‘‘রত্তকুট্ঠং ৰা হোতু কাল়কুট্ঠং ৰা, যং কিঞ্চি কিটিভদদ্দুকচ্ছুআদিপ্পভেদম্পি সব্বং কুট্ঠমেৰাতি ৰুত্তং. তঞ্চে নখপিট্ঠিপ্পমাণম্পি ৰড্ঢনকপক্খে ঠিতং হোতি, ন পব্বাজেতব্বো. সচে পন নিৰাসনপারুপনেহি পকতিপটিচ্ছন্নট্ঠানে নখপিট্ঠিপ্পমাণং অৰড্ঢনকপক্খে ঠিতং হোতি, ৰট্টতি. মুখে, পন হত্থপাদপিট্ঠেসু ৰা সচেপি অৰড্ঢনকপক্খে ঠিতং নখপিট্ঠিতো খুদ্দকপমাণম্পি ন ৰট্টতিযেৰাতি কুরুন্দিযং ৰুত্তং. তং তিকিচ্ছাপেত্ৰা পব্বাজেন্তেনাপি পকতিৰণ্ণে জাতেযেৰ পব্বাজেতব্বো’’তি (মহাৰ. অট্ঠ. ৮৮).

নখপিট্ঠিপ্পমাণন্তি এত্থ ‘‘কনিট্ঠঙ্গুলিনখপিট্ঠি অধিপ্পেতা’’তি তীসুপি গণ্ঠিপদেসু ৰুত্তং.

গণ্ডিন্তি মেদগণ্ডাদিগণ্ডভেদৰন্তং. যথাহ ‘‘মেদগণ্ডো ৰা হোতু অঞ্ঞো ৰা, যো কোচি কোলট্ঠিমত্তকোপি চে ৰড্ঢনকপক্খে ঠিতো গণ্ডো হোতি, ন পব্বাজেতব্বো’’তিআদি (মহাৰ. অট্ঠ. ৮৮). কোলট্ঠীতি বদরট্ঠি. কিলাসিন্তি কিলাসৰন্তং. যথাহ – ‘‘কিলাসোতি নভিজ্জনকং নপগ্ঘরণকং পদুমপুণ্ডরীকপত্তৰণ্ণং কুট্ঠং, যেন গুন্নং ৰিয সবলং সরীরং হোতী’’তি (মহাৰ. অট্ঠ. ৮৮). চ-সদ্দো সব্বেহি উপযোগৰন্তেহি পচ্চেকং যোজেতব্বো. সোসিন্তি খযরোগৰন্তং. যথাহ – ‘‘সোসোতি সোসব্যাধি. তস্মিং সতি ন পব্বাজেতব্বো’’তি (মহাৰ. অট্ঠ. ৮৮). অপমারিকন্তি অপমারৰন্তং. যথাহ – ‘‘অপমারোতি পিত্তুম্মারো ৰা যক্খুম্মারো ৰা. তত্থ পুব্বৰেরিকেন অমনুস্সেন গহিতো দুত্তিকিচ্ছো হোতি, অপ্পমত্তকেপি পন অপমারে সতি ন পব্বাজেতব্বো’’তি.

রাজভটন্তি রঞ্ঞো ভত্তৰেতনভটং ৰা ঠানন্তরং পত্তং ৰা অপ্পত্তং ৰা রাজপুরিসং. যথাহ – ‘‘অমচ্চো ৰা হোতু মহামত্তো ৰা সেৰকো ৰা কিঞ্চি ঠানন্তরং পত্তো ৰা অপ্পত্তো ৰা, যো কোচি রঞ্ঞো ভত্তৰেতনভটো. সব্বো ‘রাজভটো’তি সঙ্খ্যং গচ্ছতী’’তি. চোরন্তি মনুস্সেহি অপ্পমাদনং গামঘাতপন্থঘাতাদিকম্মেন পাকটং চোরঞ্চ. লিখিতকন্তি যং কঞ্চি চোরিকং ৰা অঞ্ঞং ৰা গরুং রাজাপরাধং কত্ৰা পলাতং, রাজা চ নং পণ্ণে ৰা পোত্থকে ৰা ‘‘ইত্থন্নামো যত্থ দিস্সতি, তত্থ গহেত্ৰা মারেতব্বো’’তি ৰা ‘‘হত্থপাদাদীনিস্স ছিন্দিতব্বানী’’তি ৰা ‘‘এত্তকং নাম দণ্ডং হরাপেতব্বো’’তি ৰা লিখাপেতি, এৰরূপং লিখিতকং.

‘‘কারভেদক’’ন্তি গাথাবন্ধৰসেন রস্সো কতো. কারভেদকন্তি দাতব্বকরস্স ৰা কতচোরকম্মস্স ৰা কারণা কারাঘরে পক্খিত্তো ৰা নিগল়বন্ধনাদীহি বদ্ধো ৰা, ততো সো মুচ্চিত্ৰা পলাযতি, এৰরূপং কারাভেদকঞ্চ. যথাহ – ‘‘কারা ৰুচ্চতি বন্ধনাগারং, ইধ পন অন্দুবন্ধনং ৰা হোতু সঙ্খলিকবন্ধনং ৰা রজ্জুবন্ধনং ৰা গামবন্ধনং ৰা নিগমবন্ধনং ৰা নগরবন্ধনং ৰা পুরিসগুত্তি ৰা জনপদবন্ধনং ৰা দীপবন্ধনং ৰা, যো এতেসু যং কিঞ্চি বন্ধনং ছিন্দিত্ৰা ভিন্দিত্ৰা মুঞ্চিত্ৰা ৰিৰরিত্ৰা ৰা পস্সমানানং ৰা অপস্সমানানং ৰা পলাযতি, সো ‘কারাভেদকো’তি সঙ্খ্যং গচ্ছতী’’তি (মহাৰ. অট্ঠ. ৯২).

২৪৮৫. কসাহতন্তি ইণং গহেত্ৰা দাতুং অসমত্থত্তা ‘‘অযমেৰ তে দণ্ডো হোতূ’’তি কসাদিনা দিন্নপ্পহারং অৰূপসন্তৰণং. যথাহ –

‘‘যো ৰচনপেসনাদীনি অকরোন্তো হঞ্ঞতি, ন সো কতদণ্ডকম্মো. যো পন কেণিযা ৰা অঞ্ঞথা ৰা কিঞ্চি গহেত্ৰা খাদিত্ৰা পুন দাতুং অসক্কোন্তো ‘অযমেৰ তে দণ্ডো হোতূ’তি কসাহি হঞ্ঞতি, অযং কসাহতো কতদণ্ডকম্মো. যো চ কসাহি ৰা হতো হোতু অদ্ধদণ্ডকাদীনং ৰা অঞ্ঞতরেন, যাৰ অল্লৰণো হোতি, তাৰ ন পব্বাজেতব্বো’’তি (মহাৰ. অট্ঠ. ৯৪).

লক্খণাহতন্তি একংসং কত্ৰা পারুতেন উত্তরাসঙ্গেন অপ্পটিচ্ছাদনীযট্ঠানে তত্তেন লোহেন আহতং অসচ্ছৰিভূতলক্খণেন সমন্নাগতং. যথাহ –

‘‘যস্স পন নলাটে ৰা উরাদীসু ৰা তত্তেন লোহেন লক্খণং আহতং হোতি, সো সচে ভুজিস্সো, যাৰ অল্লৰণো হোতি, তাৰ ন পব্বাজেতব্বো. সচেপিস্স ৰণা রুল়্হা হোন্তি ছৰিযা সমপরিচ্ছেদা, লক্খণং পন পঞ্ঞাযতি, তিমণ্ডলং নিৰত্থস্স উত্তরাসঙ্গে কতে পটিচ্ছন্নোকাসে চে হোতি, পব্বাজেতুং ৰট্টতি. অপ্পটিচ্ছন্নোকাসে চে, ন ৰট্টতী’’তি (মহাৰ. অট্ঠ. ৯৫).

ইণাযিকঞ্চাতি মাতাপিতুপিতামহাদীহি ৰা অত্তনা ৰা গহিতইণং. যথাহ –

‘‘ইণাযিকো নাম যস্স পিতিপিতামহেহি ৰা ইণং গহিতং হোতি, সযং ৰা ইণং গহিতং হোতি, যং ৰা আঠপেত্ৰা মাতাপিতূহি কিঞ্চি গহিতং হোতি, সো তং ইণং পরেসং ধারেতীতি ইণাযিকো. যং পন অঞ্ঞে ঞাতকা আঠপেত্ৰা কিঞ্চি গণ্হন্তি, সো ন ইণাযিকো. ন হি তে তং আঠপেতুং ইস্সরা. তস্মা তং পব্বাজেতুং ৰট্টতী’’তি (মহাৰ. অট্ঠ. ৯৬).

দাসন্তি অন্তোজাতো, ধনক্কীতো, করমরানীতো, সযং ৰা দাসব্যং উপগতোতি চতুন্নং দাসানং অঞ্ঞতরং. দাসৰিনিচ্ছযো পনেত্থ সমন্তপাসাদিকায (মহাৰ. অট্ঠ. ৯৭) ৰিত্থারতো গহেতব্বো. পব্বাজেন্তস্স দুক্কটন্তি ‘‘কুট্ঠি’’ন্তিআদীহি উপযোগৰন্তপদেহি পচ্চেকং যোজেতব্বং.

২৪৮৬. হত্থচ্ছিন্নন্তি হত্থতলে ৰা মণিবন্ধে ৰা কপ্পরে ৰা যত্থ কত্থচি ছিন্নহত্থং. অট্ঠচ্ছিন্নন্তি যথা নখং ন পঞ্ঞাযতি, এৰং চতূসু অঙ্গুট্ঠকেসু অঞ্ঞতরং ৰা সব্বে ৰা যস্স ছিন্না হোন্তি, এৰরূপং. পাদচ্ছিন্নন্তি যস্স অগ্গপাদেসু ৰা গোপ্ফকেসু ৰা জঙ্ঘায ৰা যত্থ কত্থচি একো ৰা দ্ৰে ৰা পাদা ছিন্না হোন্তি. হত্থপাদছিন্নস্সাপি পাল়িযং (মহাৰ. ১১৯) আগতত্তা সোপি ইধ ৰত্তব্বো, যথাৰুত্তনযেনেৰ তস্স দুক্কটৰত্থুতা পঞ্ঞাযতীতি ন ৰুত্তোতি দট্ঠব্বং.

কণ্ণনাসঙ্গুলিচ্ছিন্নন্তি এত্থ ‘‘কণ্ণচ্ছিন্নং নাসচ্ছিন্নং কণ্ণনাসচ্ছিন্নং অঙ্গুলিচ্ছিন্ন’’ন্তি যোজনা. কণ্ণচ্ছিন্নন্তি যস্স কণ্ণমূলে ৰা কণ্ণসক্খলিকায ৰা একো ৰা দ্ৰে ৰা কণ্ণা ছিন্না হোন্তি. যস্স পন কণ্ণাৰট্টে ছিন্না হোন্তি, সক্কা চ হোন্তি সঙ্ঘাটেতুং, সো কণ্ণং সঙ্ঘাটেত্ৰা পব্বাজেতব্বো. নাসচ্ছিন্নন্তি যস্স অজপদকে ৰা অগ্গে ৰা একপুটে ৰা যত্থ কত্থচি নাসা ছিন্না হোতি. যস্স পন নাসিকা সক্কা হোতি সন্ধেতুং, সো তং ফাসুকং কত্ৰা পব্বাজেতব্বো. কণ্ণনাসচ্ছিন্নন্তি তদুভযচ্ছিন্নং. অঙ্গুলিচ্ছিন্নন্তি যস্স নখসেসং অদস্সেত্ৰা একা ৰা বহূ ৰা অঙ্গুলিযো ছিন্না হোন্তি. যস্স পন সুত্ততন্তুমত্তম্পি নখসেসং পঞ্ঞাযতি, তং পব্বাজেতুং ৰট্টতি. কণ্ডরচ্ছিন্নমেৰ চাতি যস্স কণ্ডরনামকা মহান্হারূ পুরতো ৰা পচ্ছতো ৰা ছিন্না হোন্তি, যেসু একস্সাপি ছিন্নত্তা অগ্গপাদেন ৰা চঙ্কমতি, মূলেন ৰা চঙ্কমতি, ন ৰা পাদং পতিট্ঠাপেতুং সক্কোতি.

২৪৮৭. কাণন্তি পসন্নন্ধো ৰা হোতু পুপ্ফাদীহি ৰা উপহতপসাদো, যো দ্ৰীহি ৰা একেন ৰা অক্খিনা ন পস্সতি, তং কাণং. কুণিন্তি হত্থকুণী ৰা পাদকুণী ৰা অঙ্গুলিকুণী ৰা, যস্স এতেসু হত্থাদীসু যং কিঞ্চি ৰঙ্কং পঞ্ঞাযতি, সো কুণী. খুজ্জঞ্চাতি যো উরস্স ৰা পিট্ঠিযা ৰা পস্সস্স ৰা নিক্খন্তত্তা খুজ্জসরীরো, তং খুজ্জং. যস্স পন কিঞ্চি কিঞ্চি অঙ্গপচ্চঙ্গং ঈসকং ৰঙ্কং, তং পব্বাজেতুং ৰট্টতি. মহাপুরিসো এৰ হি ব্রহ্মুজুগত্তো, অৰসেসো সত্তো অখুজ্জো নাম নত্থি.

ৰামনন্তি যো জঙ্ঘৰামনো ৰা কটিৰামনো ৰা উভযৰামনো ৰা, তং. তত্থ জঙ্ঘৰামনস্স কটিতো পট্ঠায হেট্ঠিমকাযো রস্সো হোতি, উপরিমকাযো পরিপুণ্ণো. কটিৰামনস্স কটিতো পট্ঠায উপরিমকাযো রস্সো হোতি, হেট্ঠিমকাযো পরিপুণ্ণো হোতি. উভযৰামনস্স উভোপি কাযা রস্সা হোন্তি. যেসং কাযরস্সত্তা ভূতানং ৰিয পরিৰটুমো মহাকুচ্ছিঘটসদিসো অত্তভাৰো হোতি. তং তিৰিধম্পি পব্বাজেতুং ন ৰট্টতি.

ফণহত্থকন্তি যস্স ৰগ্গুলিপক্খকা ৰিয অঙ্গুলিযো সম্বদ্ধা হোন্তি, তং. এতং পব্বাজেতুকামেন অঙ্গুলন্তরিকাযো ফালেত্ৰা সব্বং অন্তরচম্মং অপনেত্ৰা ফাসুকং কত্ৰা পব্বাজেতব্বো. যস্সাপি ছ অঙ্গুলিযো হোন্তি, তং পব্বাজেতুকামেন অধিকং অঙ্গুলিং ছিন্দিত্ৰা ফাসুকং কত্ৰা পব্বাজেতব্বো.

খঞ্জন্তি যো নতজাণুকো ৰা ভিন্নজঙ্ঘো ৰা মজ্ঝে সংকুটিতপাদত্তা কুণ্ডপাদকো ৰা পিট্ঠিপাদমজ্ঝেন চঙ্কমন্তো অগ্গে সংকুটিতপাদত্তা কুণ্ডপাদকো ৰা পিট্ঠিপাদগ্গেন চঙ্কমন্তো অগ্গপাদেনেৰ চঙ্কমনখঞ্জো ৰা পণ্হিকায চঙ্কমনখঞ্জো ৰা পাদস্স বাহিরন্তেন চঙ্কমনখঞ্জো ৰা পাদস্স অব্ভন্তরন্তেন চঙ্কমনখঞ্জো ৰা গোপ্ফকানং উপরি ভগ্গত্তা সকলেন পিট্ঠিপাদেন চঙ্কমনখঞ্জো ৰা, তং পব্বাজেতুং ন ৰট্টতি. এত্থ নতজাণুকোতি অন্তোপৰিট্ঠআনতপাদো. পক্খহতন্তি যস্স একো হত্থো ৰা পাদো ৰা অড্ঢসরীরং ৰা সুখং ন ৰহতি.

সীপদিন্তি ভারপাদং. যস্স পাদো থূলো হোতি সঞ্জাতপীল়কো খরো, সো ন পব্বাজেতব্বো. যস্স পন ন তাৰ খরভাৰং গণ্হাতি, সক্কা হোতি উপনাহং বন্ধিত্ৰা উদকআৰাটে পৰেসেত্ৰা উদকৰালিকায পূরেত্ৰা যথা সিরা পঞ্ঞাযন্তি, জঙ্ঘা চ তেলনাল়িকা ৰিয হোন্তি, এৰং মিলাপেতুং সক্কা, তস্স পাদং ঈদিসং কত্ৰা তং পব্বাজেতুং ৰট্টতি. সচে পুন ৰড্ঢতি, উপসম্পাদেন্তেনাপি তথা কত্ৰাৰ উপসম্পাদেতব্বো. পাপরোগিনন্তি যো অরিসভগন্দরপিত্তসেম্হকাসসোসাদীসু যেন কেনচি রোগেন নিচ্চাতুরো অতেকিচ্ছরোগো জেগুচ্ছো অমনাপো, তং.

২৪৮৮. জরায দুব্বলন্তি যো জিণ্ণভাৰেন দুব্বলো অত্তনো চীৰররজনাদিকম্মম্পি কাতুং অসমত্থো, তং. যো পন মহল্লকোপি বলৰা হোতি অত্তানং পটিজগ্গিতুং সক্কোতি, সো পব্বাজেতব্বো. অন্ধন্তি জচ্চন্ধং. পধিরঞ্চেৰাতি যো সব্বেন সব্বং ন সুণাতি, তং. যো পন মহাসদ্দং সুণাতি, তং পব্বাজেতুং ৰট্টতি. মম্মনন্তি যস্স ৰচীভেদো ৰত্ততি, সরণগমনং পরিপুণ্ণং ভাসিতুং ন সক্কোতি, তাদিসং মম্মনম্পি পব্বাজেতুং ন ৰট্টতি. যো পন সরণগমনমত্তং পরিপুণ্ণং ভাসিতুং সক্কোতি, তং পব্বাজেতুং ৰট্টতি. অথ ৰা মম্মনন্তি খলিতৰচনং, যো একমেৰ অক্খরং চতুপঞ্চক্খত্তুং ৰদতি, তস্সেতমধিৰচনং. পীঠসপ্পিন্তি ছিন্নিরিযাপথং. মূগন্তি যস্স ৰচীভেদো নপ্পৰত্ততি.

২৪৮৯. অত্তনো ৰিরূপভাৰেন পরিসং দূসেন্তেন পরিসদূসকে (মহাৰ. অট্ঠ. ১১৯) দস্সেতুমাহ ‘‘অতিদীঘো’’তিআদি. অতিদীঘোতি অঞ্ঞেসং সীসপ্পমাণনাভিপ্পদেসো. অতিরস্সোতি ৰুত্তপ্পকারো উভযৰামনো ৰিয অতিরস্সো. অতিকাল়ো ৰাতি ঝাপিতখেত্তে খাণুকো ৰিয অতিকাল়ৰণ্ণো. মট্ঠতম্বলোহনিদস্সনো অচ্চোদাতোপি ৰাতি সম্বন্ধো, দধিতক্কাদীহি মজ্জিতমট্ঠতম্বলোহৰণ্ণো অতীৰ ওদাতসরীরোতি অত্থো.

২৪৯০. অতিথূলো ৰাতি ভারিযমংসো মহোদরো মহাভূতসদিসো. অতিকিসোতি মন্দমংসলোহিতো অট্ঠিসিরাচম্মসরীরো ৰিয. অতিমহাসীসো ৰাতি যোজনা. অতিমহাসীসো ৰাতি পচ্ছিং সীসে কত্ৰা ঠিতো ৰিয. ‘‘অতিখুদ্দকসীসেন অসহিতেনা’’তি পদচ্ছেদো. অসহিতেনাতি সরীরস্স অননুরূপেন. ‘‘অতিখুদ্দকসীসেনা’’তি এতস্স ৰিসেসনং. অসহিতেন অতিখুদ্দকসীসেন সমন্নাগতোতি যোজনা. যথাহ – ‘‘অতিখুদ্দকসীসো ৰা সরীরস্স অননুরূপেন অতিখুদ্দকেন সীসেন সমন্নাগতো’’তি.

২৪৯১. কুটকুটকসীসোতি তালফলপিণ্ডিসদিসেন সীসেন সমন্নাগতো. সিখরসীসকোতি উদ্ধং অনুপুব্বতনুকেন সীসেন সমন্নাগতো, মত্থকতো সংকুটিকো মূলতো ৰিত্থতো হুত্ৰা ঠিতপব্বতসিখরসদিসসীসোতি অত্থো. ৰেল়ুনাল়িসমানেনাতি মহাৰেল়ুপব্বসদিসেন. সীসেনাতি দীঘসীসেন. যথাহ – ‘‘নাল়িসীসো ৰা মহাৰেল়ুপব্বসদিসেন সীসেন সমন্নাগতো’’তি (মহাৰ. অট্ঠ. ১১৯).

২৪৯২. কপ্পসীসোপীতি মজ্ঝে দিস্সমানআৰাটেন হত্থিকুম্ভসদিসেন দ্ৰিধাভূতসীসেন সমন্নাগতো. পব্ভারসীসো ৰাতি চতূসু পস্সেসু যেন কেনচি পস্সেন ওণতেন সীসেন সমন্নাগতো. ৰণসীসকোতি ৰণেহি সমন্নাগতসীসো. কণ্ণিককেসো ৰাতি পাণকেহি খাযিতকেদারে সস্সসদিসেহি তহিং তহিং উট্ঠিতেহি কেসেহি সমন্নাগতো. থূলকেসোপি ৰাতি তালহীরসদিসেহি কেসেহি সমন্নাগতো.

২৪৯৩. পূতিসীসোতি দুগ্গন্ধসীসো. নিল্লোমসীসো ৰাতি লোমরহিতসীসো. জাতিপণ্ডরকেসকোতি জাতিফলিতেহি পণ্ডরকেসো ৰা. জাতিযা তম্বকেসো ৰাতি আদিত্তেহি ৰিয তম্বৰণ্ণেহি কেসেহি সমন্নাগতো. আৰট্টসীসকোতি গুন্নং সরীরে আৰট্টসদিসেহি উদ্ধগ্গেহি কেসাৰট্টেহি সমন্নাগতো.

২৪৯৪. সীসলোমেকবদ্ধেহি ভমুকেহি যুতোপীতি সীসলোমেহি সদ্ধিং একাবদ্ধলোমেহি ভমুকেহি সমন্নাগতো. সম্বদ্ধভমুকো ৰাতি একাবদ্ধউভযভমুকো, মজ্ঝে সঞ্জাতলোমেহি ভমুকেহি সমন্নাগতোতি অত্থো. নিল্লোমভমুকোপি ৰাতি ভমুলোমরহিতো. নিল্লোমভমুকোপি ৰাতি পি-সদ্দেন অৰুত্তসমুচ্চযত্থেন মক্কটভমুকো সঙ্গহিতো.

২৪৯৫. মহন্তখুদ্দনেত্তো ৰাতি এত্থ নেত্ত-সদ্দো মহন্তখুদ্দ-সদ্দেহি পচ্চেকং যোজেতব্বো, মহন্তনেত্তো ৰা খুদ্দকনেত্তো ৰাতি অত্থো. মহন্তনেত্তো ৰাতি অতিমহন্তেহি নেত্তেহি সমন্নাগতো. খুদ্দকনেত্তো ৰাতি মহিংসচম্মে ৰাসিকোণেন পহরিত্ৰা কতছিদ্দসদিসেহি অতিখুদ্দকক্খীহি সমন্নাগতো. ৰিসমলোচনোতি একেন মহন্তেন, একেন খুদ্দকেন অক্খিনা সমন্নাগতো. কেকরো ৰাপীতি তিরিযং পস্সন্তো. এত্থ অপি-সদ্দেন নিক্খন্তক্খিং সম্পিণ্ডেতি, যস্স কক্কটকস্সেৰ অক্খিতারকা নিক্খন্তা হোন্তি. গম্ভীরনেত্তোতি যস্স গম্ভীরে উদপানে উদকতারকা ৰিয অক্খিতারকা পঞ্ঞাযন্তি. এত্থ চ উদকতারকা নাম উদকপুব্বুল়ং. অক্খিতারকাতি অক্খিগেণ্ডকা. ৰিসমচক্কলোতি একেন উদ্ধং, একেন অধোতি এৰং ৰিসমজাতেহি অক্খিচক্কেহি সমন্নাগতো.

২৪৯৬. জতুকণ্ণো ৰাতি অতিখুদ্দিকাহি কণ্ণসক্খলীহি সমন্নাগতো. মূসিককণ্ণো ৰাতি মূসিকানং কণ্ণসদিসেহি কণ্ণেহি সমন্নাগতো. হত্থিকণ্ণোপি ৰাতি অননুরূপাহি মহন্তাহি হত্থিকণ্ণসদিসাহি কণ্ণসক্খলীহি সমন্নাগতো. ছিদ্দমত্তককণ্ণো ৰাতি যস্স ৰিনা কণ্ণসক্খলীহি কণ্ণচ্ছিদ্দমেৰ হোতি. অৰিদ্ধকণ্ণকোতি কণ্ণবন্ধত্থায অৰিদ্ধেন কণ্ণেন সমন্নাগতো.

২৪৯৭. টঙ্কিতকণ্ণো ৰাতি গোভত্তনাল়িকায অগ্গসদিসেহি কণ্ণেহি সমন্নাগতো, গোহনুকোটিসণ্ঠানেহি কণ্ণেহি সমন্নাগতোতি অত্থো. পূতিকণ্ণোপি ৰাতি সদা পগ্ঘরিতপুব্বেন কণ্ণেন সমন্নাগতো. পূতিকণ্ণোপীতি অপি-সদ্দেন কণ্ণভগন্দরিকো গহিতো. কণ্ণভগন্দরিকোতি নিচ্চপূতিনা কণ্ণেন সমন্নাগতো. অৰিদ্ধকণ্ণো পরিসদূসকো ৰুত্তো, কথং যোনকজাতীনং পব্বজ্জাতি আহ ‘‘যোনকাদিপ্পভেদোপি, নাযং পরিসদূসকো’’তি, কণ্ণাৰেধনং যোনকানং সভাৰো, অযং যোনকাদিপ্পভেদো পরিসদূসকো ন হোতীতি ৰুত্তং হোতি.

২৪৯৮. অতিপিঙ্গলনেত্তোতি অতিসযেন পিঙ্গলেহি নেত্তেহি সমন্নাগতো. মধুপিঙ্গলং পন পব্বাজেতুং ৰট্টতি. নিপ্পখুমক্খি ৰাতি অক্খিদলরোমেহি ৰিরহিতঅক্খিকো. পখুম-সদ্দো হি লোকে অক্খিদলরোমেসু নিরুল়্হো. অস্সুপগ্ঘরনেত্তো ৰাতি পগ্ঘরণস্সূহি নেত্তেহি সমন্নাগতো. পক্কপুপ্ফিতলোচনোতি পক্কলোচনো পুপ্ফিতলোচনোতি যোজনা. পরিপক্কনেত্তো সঞ্জাতপুপ্ফনেত্তোতি অত্থো.

২৪৯৯. মহানাসোতি সরীরস্স অননুরূপায মহতিযা নাসায সমন্নাগতো. অতিখুদ্দকনাসিকোতি তথা অতিখুদ্দিকায নাসায সমন্নাগতো. চিপিটনাসো ৰাতি চিপিটায অন্তো পৰিট্ঠায ৰিয অল্লিনাসায সমন্নাগতো. চিপিটনাসো ৰাতি অৰুত্তৰিকপ্পত্থেন ৰা-সদ্দেন দীঘনাসিকো সঙ্গয্হতি. সো চ সুকতুণ্ডসদিসায জিৰ্হায লেহিতুং সক্কুণেয্যায নাসিকায সমন্নাগতো. কুটিলনাসিকোতি মুখমজ্ঝে অপ্পতিট্ঠহিত্ৰা একপস্সে ঠিতনাসিকো.

২৫০০. নিচ্চৰিস্সৰনাসো ৰাতি নিচ্চপগ্ঘরিতসিঙ্ঘাণিকনাসো ৰা. মহামুখোতি যস্স পটঙ্গমণ্ডুকস্সেৰ মুখনিমিত্তংযেৰ মহন্তং হোতি, মুখং পন লাবুসদিসং অতিখুদ্দকং. পটঙ্গমণ্ডুকো নাম মহামুখমণ্ডুকো. ৰঙ্কভিন্নমুখো ৰাপীতি এত্থ ‘‘ৰঙ্কমুখো ৰা ভিন্নমুখো ৰাপী’’তি যোজনা. ৰঙ্কমুখোতি ভমুকস্স, নলাতস্স ৰা একপস্সে নিন্নতায ৰঙ্কমুখো. ভিন্নমুখো ৰাতি মক্কটস্সেৰ ভিন্নমুখো. মহাওট্ঠোপি ৰাতি উক্খলিমুখৰট্টিসদিসেহি ওট্ঠেহি সমন্নাগতো.

২৫০১. তনুকওট্ঠো ৰাতি ভেরিচম্মসদিসেহি দন্তে পিদহিতুং অসমত্থেহি ওট্ঠেহি সমন্নাগতো. ভেরিচম্মসদিসেহীতি ভেরিমুখচম্মসদিসেহি. তনুকওট্ঠো ৰাতি এত্থ ৰা-সদ্দেন মহাধরোট্ঠো ৰা তনুকউত্তরোট্ঠো ৰা তনুকঅধরোট্ঠো ৰাতি তযো ৰিকপ্পা সঙ্গহিতা. ৰিপুলুত্তরওট্ঠকোতি মহাউত্তরোট্ঠো. ওট্ঠছিন্নোতি যস্স একো ৰা দ্ৰে ৰা ওট্ঠা ছিন্না হোন্তি. উপ্পক্কমুখোতি পক্কমুখো. এল়মুখোপি ৰাতি নিচ্চপগ্ঘরণমুখো.

২৫০২-৩. সঙ্খতুণ্ডোপীতি বহি সেতেহি অন্তো অতিরত্তেহি ওট্ঠেহি সমন্নাগতো. দুগ্গন্ধমুখোতি দুগ্গন্ধকুণপমুখো. মহাদন্তোপীতি অট্ঠকদন্তসদিসেহি সমন্নাগতো. অচ্চন্তন্তি অতিসযেন. ‘‘হেট্ঠা উপরিতো ৰাপি, বহি নিক্খন্তদন্তকো’’তি ইদং ‘‘অসুরদন্তকো’’তি এতস্স অত্থপদং. অসুরোতি দানৰো. ‘‘সিপ্পিদন্তো ৰা ওট্ঠদন্তো ৰা’’তি গণ্ঠিপদে লিখিতো. যস্স পন সক্কা হোন্তি ওট্ঠেহি পিদহিতুং, কথেন্তস্সেৰ পঞ্ঞাযতি, নো অকথেন্তস্স, তং পব্বাজেতুং ৰট্টতি. অদন্তোতি দন্তরহিতো. পূতিদন্তোতি পূতিভূতেহি দন্তেহি সমন্নাগতো.

২৫০৪. ‘‘অতিখুদ্দকদন্তকো’’তি ইমস্স ‘‘যস্সা’’তিআদি অপৰাদো. যস্স দন্তন্তরে কাল়কদন্তসন্নিভো কলন্দকদন্তসদিসো দন্তো সুখুমোৰ ঠিতো চে, তং তু পব্বাজেতুং ৰট্টতীতি যোজনা. পব্বাজেতুম্পীতি এত্থ পি-সদ্দো তু-সদ্দত্থো.

২৫০৫. যো পোসোতি সম্বন্ধো. মহাহনুকোতি গোহনুসদিসেন হনুনা সমন্নাগতো. ‘‘রস্সেন হনুনা যুতো’’তি ইদং ‘‘চিপিটহনুকো ৰা’’তি ইমস্স অত্থপদং. যথাহ – ‘‘চিপিটহনুকো ৰা অন্তোপৰিট্ঠেন ৰিয অতিরস্সেন হনুকেন সমন্নাগতো’’তি (মহাৰ. অট্ঠ. ১১৯). চিপিটহনুকো ৰাপীতি এত্থ পি-সদ্দেন ‘‘ভিন্নহনুকো ৰা ৰঙ্কহনুকো ৰা’’তি ৰিকপ্পদ্ৰযং সঙ্গণ্হাতি.

২৫০৬. নিম্মস্সুদাঠিকো ৰাপীতি ভিক্খুনিসদিসমুখো. অতিদীঘগলোপি ৰাতি বকগলসদিসেন গলেন সমন্নাগতো. অতিরস্সগলোপি ৰাতি অন্তোপৰিট্ঠেন ৰিয গলেন সমন্নাগতো. ভিন্নগলো ৰা গণ্ডগলোপি ৰাতি যোজনা, ভিন্নগলট্ঠিকো ৰা গণ্ডেন সমন্নাগতগলোপি ৰাতি অত্থো.

২৫০৭. ভট্ঠংসকূটো ৰাতি মাতুগামস্স ৰিয ভট্ঠেন অংসকূটেন সমন্নাগতো. ভিন্নপিট্ঠি ৰা ভিন্নউরোপি ৰাতি যোজনা, সুদীঘহত্থো ৰা সুরস্সহত্থো ৰাতি যোজনা, অতিদীঘহত্থো ৰা অতিরস্সহত্থো ৰাতি অত্থো. ৰা-সদ্দেন অহত্থএকহত্থানং গহণং. কচ্ছুসমাযুতো ৰা কণ্ডুসমাযুতো ৰাতি যোজনা. ৰা-সদ্দেন ‘‘দদ্দুগত্তো ৰা গোধাগত্তো ৰা’’তি ইমে দ্ৰে সঙ্গণ্হাতি. তত্থ গোধাগত্তো ৰাতি যস্স গোধায ৰিয গত্ততো চুণ্ণানি পতন্তি.

২৫০৮. মহানিসদমংসোতি ইমস্স অত্থপদং ‘‘উদ্ধনগ্গুপমাযুতো’’তি. যথাহ – ‘‘মহাআনিসদো ৰা উদ্ধনকূটসদিসেহি আনিসদমংসেহি অচ্চুগ্গতেহি সমন্নাগতো’’তি (মহাৰ. অট্ঠ. ১১৯). মহানিসদমংসো ৰাতি এত্থ ৰা-সদ্দেন ভট্ঠকটিকো সঙ্গহিতো. ৰাতণ্ডিকোতি অণ্ডকোসেসু ৰুদ্ধিরোগেন সমন্নাগতো. মহাঊরূতি সরীরস্স অননুরূপেহি মহন্তেহি সত্তীহি সমন্নাগতো. সঙ্ঘট্টনকজাণুকোতি অঞ্ঞমঞ্ঞং সঙ্ঘট্টেহি জাণূহি সমন্নাগতো.

২৫০৯. ভিন্নজাণূতি যস্স একো ৰা দ্ৰে ৰা জাণূ ভিন্না হোন্তি. মহাজাণূতি মহন্তেন জাণুনা সমন্নাগতো. দীঘজঙ্ঘোতি যট্ঠিসদিসজঙ্ঘো. ৰিকটো ৰাতি তিরিযং গমনপাদেহি সমন্নাগতো, যস্স চঙ্কমতো জাণুকা বহি নিগ্গচ্ছন্তি. পণ্হো ৰাতি পচ্ছতো পরিৰত্তপাদেহি সমন্নাগতো, যস্স চঙ্কমতো জাণুকা অন্তো পৰিসন্তি. ‘‘পন্তো’’তি চ ‘‘সণ্হো’’তি চ এতস্সেৰ ৰেৰচনানি. উব্বদ্ধপিণ্ডিকোতি হেট্ঠা ওরুল়্হাহি ৰা উপরি আরুল়্হাহি ৰা মহতীহি জঙ্ঘপিণ্ডিকাহি সমন্নাগতো.

২৫১০. যট্ঠিজঙ্ঘোতি যট্ঠিসদিসায জঙ্ঘায সমন্নাগতো. মহাজঙ্ঘোতি সরীরস্স অননুরূপায মহতিযা জঙ্ঘায সমন্নাগতো. মহাপাদোপি ৰাতি সরীরস্স অননুরূপেহি মহন্তেহি পাদেহি সমন্নাগতো. অপি-সদ্দেন থূলজঙ্ঘপিণ্ডিকো সঙ্গহিতো, ভত্তপুটসদিসায থূলায জঙ্ঘপিণ্ডিযা সমন্নাগতোতি অত্থো. পিট্ঠিকপাদো ৰাতি পাদৰেমজ্ঝতো উট্ঠিতজঙ্ঘো. মহাপণ্হিপি ৰাতি অননুরূপেহি অতিমহন্তেহি পণ্হীহি সমন্নাগতো.

২৫১১. ৰঙ্কপাদোতি অন্তো ৰা বহি ৰা পরিৰত্তপাদৰসেন দুৰিধো ৰঙ্কপাদো. গণ্ঠিকঙ্গুলিকোতি সিঙ্গিৰেরফণসদিসাহি অঙ্গুলীহি সমন্নাগতো. ‘‘অন্ধনখো ৰাপী’’তি এতস্স অত্থপদং ‘‘কাল়পূতিনখোপি চা’’তি. যথাহ – ‘‘অন্ধনখো ৰা কাল়ৰণ্ণেহি পূতিনখেহি সমন্নাগতো’’তি (মহাৰ. অট্ঠ. ১১৯).

২৫১২. ইচ্চেৰন্তি যথাৰুত্তৰচনীযনিদস্সনত্থোযং নিপাতসমুদাযো. অঙ্গৰেকল্লতায বহুৰিধত্তা অনৰসেসং ৰেকল্লপ্পকারং সঙ্গণ্হিতুমাহ ‘‘ইচ্চেৰমাদিক’’ন্তি.

পরিসদূসককথাৰণ্ণনা.

২৫১৪. পত্তচীৰরন্তি এত্থ ‘‘সামণেরস্সা’’তি অধিকারতো লব্ভতি. অন্তো নিক্খিপতোতি ওৰরকাদীনং অন্তো নিক্খিপন্তস্স. সব্বপযোগেসূতি পত্তচীৰরস্স আমসনাদিসব্বপযোগেসু.

২৫১৫-৬. দণ্ডকম্মং কত্ৰাতি দণ্ডকম্মং যোজেত্ৰা. দণ্ডেন্তি ৰিনেন্তি এতেনাতি দণ্ডো, সোযেৰ কত্তব্বত্তা কম্মন্তি দণ্ডকম্মং, আৰরণাদি. অনাচারস্স দুব্বচসামণেরস্স কেৰলং হিতকামেন ভিক্খুনা দণ্ডকম্মং কত্ৰা দণ্ডকম্মং যোজেত্ৰা যাগুং ৰা ভত্তং ৰা ৰা-সদ্দেন পত্তং ৰা চীৰরং ৰা দস্সেত্ৰা ‘‘দণ্ডকম্মে আহটে ত্ৰং ইদং লচ্ছসি’’ ইতি ভাসিতুং ৰট্টতীতি যোজনা. কিরাতি পদপূরণত্থে নিপাতো.

২৫১৭. ধম্মসঙ্গাহকত্থেরেহি ঠপিতদণ্ডকম্মং দস্সেতুমাহ ‘‘অপরাধানুরূপেনা’’তিআদি. তং অপরাধানুরূপদণ্ডকম্মং নাম ৰালিকাসলিলাদীনং আহরাপনমেৰাতি যোজেতব্বং. আদি-সদ্দেন দারুআদীনং আহরাপনং গণ্হাতি. তঞ্চ খো ‘‘ওরমিস্সতী’’তি অনুকম্পায, ন ‘‘নস্সিস্সতি ৰিব্ভমিস্সতী’’তিআদিনযপ্পৰত্তেন পাপজ্ঝাসযেন.

২৫১৮-৯. অকত্তব্বং দণ্ডকম্মং দস্সেতুমাহ ‘‘সীসে ৰা’’তিআদি. সীসে ৰাতি এত্থ ‘‘সামণেরস্সা’’তি অধিকারতো লব্ভতি. পাসাণাদীনীতি এত্থ আদি-সদ্দেন ইট্ঠকাদীনং গহণং. সামণেরং উণ্হে পাসাণে নিপজ্জাপেতুং ৰা উণ্হায ভূমিযা নিপজ্জাপেতুং ৰা উদকং পৰেসেতুং ৰা ভিক্খুনো ন ৰট্টতীতি যোজনা.

ভগৰতা অনুঞ্ঞাতদণ্ডকম্মং দস্সেতুমাহ ‘‘ইধা’’তিআদি. ইধাতি ইমস্মিং দণ্ডকম্মাধিকারে. আৰরণমত্তন্তি ‘‘মা ইধ পাৰিসী’’তি নিৰারণমত্তং. পকাসিতন্তি ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, যত্থ ৰা ৰসতি, যত্থ ৰা পটিক্কমতি, তত্থ আৰরণং কাতু’’ন্তি (মহাৰ. ১০৭) ভাসিতং.

‘‘যত্থ ৰা ৰসতি, যত্থ ৰা পটিক্কমতীতি যত্থ ৰসতি ৰা পৰিসতি ৰা, উভযেনাপি অত্তনো পরিৰেণঞ্চ ৰস্সগ্গেন পত্তসেনাসনঞ্চ ৰুত্ত’’ন্তি (মহাৰ. অট্ঠ. ১০৭) অট্ঠকথায ৰুত্তত্তা যাৰ যোজিতং দণ্ডকম্মং করোন্তি, তাৰ অত্তনো পুগ্গলিকপরিৰেণং ৰা ৰস্সগ্গেন পত্তসেনাসনং ৰা পৰিসিতুং অদত্ৰা নিৰারণং আৰরণং নাম. অট্ঠকথাযং ‘‘অত্তনো’’তি ৰচনং যে আৰরণং করোন্তি, তে আচরিযুপজ্ঝাযে সন্ধায ৰুত্তন্তি ৰিঞ্ঞাযতি. কেচি পনেত্থ ‘‘অত্তনো’’তি ইদং যস্স আৰরণং করোন্তি, তং সন্ধায ৰুত্তন্তি গহেত্ৰা তত্থ ৰিনিচ্ছযং ৰদন্তি. কেচি উভযথাপি অত্থং গহেত্ৰা উভযত্থাপি আৰরণং কাতব্বন্তি ৰদন্তি. ৰীমংসিত্ৰা যমেত্থ যুত্ততরং, তং গহেতব্বং.

নিৰারণকথাৰণ্ণনা.

২৫২০. পক্খো চ ওপক্কমিকো চ আসিত্তো চাতি ৰিগ্গহো. এত্থ চ ‘‘অনুপোসথে উপোসথং করোতী’’তিআদীসু যথা উপোসথদিনে কত্তব্বকম্মং ‘‘উপোসথো’’তি ৰুচ্চতি, তথা মাসস্স পক্খে পণ্ডকভাৰমাপজ্জন্তো ‘‘পক্খো’’তি ৰুত্তো. অথ ৰা পক্খপণ্ডকো পক্খো উত্তরপদলোপেন যথা ‘‘ভীমসেনো ভীমো’’তি. ইদঞ্চ পাপানুভাৰেন কণ্হপক্খেযেৰ পণ্ডকভাৰমাপজ্জন্তস্স অধিৰচনং. যথাহ ‘‘অকুসলৰিপাকানুভাৰেন কাল়পক্খে কাল়পক্খে পণ্ডকো হোতি, জুণ্হপক্খে পনস্স পরিল়াহো ৰূপসম্মতি, অযং পক্খপণ্ডকো’’তি (মহাৰ. অট্ঠ. ১০৯).

যস্স উপক্কমেন বীজানি অপনীতানি, অযং ওপক্কমিকপণ্ডকো. যস্স পরেসং অঙ্গজাতং মুখেন গহেত্ৰা অসুচিনা আসিত্তস্স পরিল়াহো ৰূপসম্মতি, অযং আসিত্তপণ্ডকো. উসূযকোতি যস্স পরেসং অজ্ঝাচারং পস্সতো উসূযায উপ্পন্নায পরিল়াহো ৰূপসম্মতি, অযং উসূযপণ্ডকো. যো পটিসন্ধিযংযেৰ অভাৰকো উপ্পন্নো, অযং নপুংসকপণ্ডকো.

২৫২১. তেসূতি তেসু পঞ্চসু পণ্ডকেসু. ‘‘পক্খপণ্ডকস্স যস্মিংপক্খে পণ্ডকো হোতি, তস্মিংযেৰস্স পক্খে পব্বজ্জা ৰারিতা’’তি (মহাৰ. অট্ঠ. ১০৯) কুরুন্দিযং ৰুত্তত্তা ‘‘তিণ্ণং নিৰারিতা’’তি ইদং তস্স পণ্ডকস্স পণ্ডকপক্খং সন্ধায ৰুত্তন্তি গহেতব্বং.

২৫২২. ‘‘নাসেতব্বো’’তি ইদং লিঙ্গনাসনং সন্ধায ৰুত্তং. যথাহ ‘‘সোপি লিঙ্গনাসনেনেৰ নাসেতব্বো’’তি (মহাৰ. অট্ঠ. ১০৯). এস নযো উপরিপি ঈদিসেসু ঠানেসু.

পণ্ডককথাৰণ্ণনা.

২৫২৩. থেনেতীতি থেনো, লিঙ্গস্স পব্বজিতৰেসস্স থেনো লিঙ্গথেনো. সংৰাসস্স ভিক্খুৰস্সগণনাদিকস্স থেনো সংৰাসথেনো. তদুভযস্স চাতি তস্স লিঙ্গস্স, সংৰাসস্স চ উভযস্স থেনোতি সম্বন্ধো. এস তিৰিধোপি থেয্যসংৰাসকো নাম পৰুচ্চতীতি যোজনা.

২৫২৪-৬. তত্থ তেসু তীসু থেয্যসংৰাসকেসু যো সযমেৰ পব্বজিত্ৰা ভিক্খুৰস্সানি ন গণ্হতি, যথাৰুড্ঢং ৰন্দনম্পি নেৰ গণ্হতি, অপি-সদ্দেন আসনেন নেৰ পটিবাহতি উপোসথপৰারণাদীসু নেৰ সন্দিস্সতীতি সঙ্গণ্হনতো তদুভযম্পি ন করোতি, অযং লিঙ্গমত্তস্স পব্বজিতৰেসমত্তস্স থেনতো চোরিকায গহণতো লিঙ্গত্থেনো সিযাতি যোজনা.

যো চ পব্বজিতো হুত্ৰা ভিক্খুৰস্সানি গণ্হতি, সো যথাৰুড্ঢৰন্দনাদিকং সংৰাসং সাদিযন্তোৰ সংৰাসত্থেনকো মতোতি যোজনা. যথাহ – ‘‘ভিক্খুৰস্সগণনাদিকো হি সব্বোপি কিরিযভেদো ইমস্মিং অত্থে ‘সংৰাসো’তি ৰেদিতব্বো’’তি (মহাৰ. অট্ঠ. ১১০).

ৰুত্তনযোযেৰাতি উভিন্নং পচ্চেকং ৰুত্তলক্খণমেৰ এতস্স লক্খণন্তি কত্ৰা ৰুত্তং. অযং তিৰিধোপি থেয্যসংৰাসকো অনুপসম্পন্নো ন উপসম্পাদেতব্বো, উপসম্পন্নো নাসেতব্বো, পুন পব্বজ্জং যাচন্তোপি ন পব্বাজেতব্বো. ব্যতিরেকমুখেন থেয্যসংৰাসলক্খণং নিযমেতুং অট্ঠকথায (মহাৰ. অট্ঠ. ১১০) ৰুত্তগাথাদ্ৰযং উদাহরন্তো আহ ‘‘যথাহ চা’’তি. যথা অট্ঠকথাচরিযো রাজদুব্ভিক্খাদিগাথাদ্ৰযমাহ, তথাযমত্থো ব্যতিরেকতো ৰেদিতব্বোতি অধিপ্পাযো.

২৫২৭-৮. রাজদুব্ভিক্খকন্তার-রোগৰেরিভযেহি ৰাতি এত্থ ভয-সদ্দো পচ্চেকং যোজেতব্বো ‘‘রাজভযেন দুব্ভিক্খভযেনা’’তিআদিনা. চীৰরাহরণত্থং ৰাতি অত্তনা পরিচ্চত্তচীৰরং পুন ৰিহারং আহরণত্থায. ইধ ইমস্মিং সাসনে. সংৰাসং নাধিৰাসেতি, যাৰ সো সুদ্ধমানসোতি রাজভযাদীহি গহিতলিঙ্গতায সো সুদ্ধমানসো যাৰ সংৰাসং নাধিৰাসেতীতি অত্থো.

যো হি রাজভযাদীহি ৰিনা কেৰলং ভিক্খূ ৰঞ্চেত্ৰা তেহি সদ্ধিং ৰসিতুকামতায লিঙ্গং গণ্হাতি, সো অসুদ্ধচিত্ততায লিঙ্গগ্গহণেনেৰ থেয্যসংৰাসকো নাম হোতি. অযং পন তাদিসেন অসুদ্ধচিত্তেন ভিক্খূ ৰঞ্চেতুকামতায অভাৰতো যাৰ সংৰাসং নাধিৰাসেতি, তাৰ থেয্যসংৰাসকো নাম ন হোতি. তেনেৰ ‘‘রাজভযাদীহি গহিতলিঙ্গানং ‘গিহী মং সমণোতি জানন্তূ’তি ৰঞ্চনাচিত্তে সতিপি ভিক্খূনং ৰঞ্চেতুকামতায অভাৰা দোসো ন জাতো’’তি তীসুপি গণ্ঠিপদেসু ৰুত্তং.

কেচি পন ‘‘ৰূপসন্তভযতা ইধ সুদ্ধচিত্ততা’’তি ৰদন্তি, এৰঞ্চ সতি সো ৰূপসন্তভযো যাৰ সংৰাসং নাধিৰাসেতি, তাৰ থেয্যসংৰাসকো নাম ন হোতীতি অযমত্থো ৰিঞ্ঞাযতি. ইমস্মিঞ্চ অত্থে ৰিঞ্ঞাযমানে অৰূপসন্তভযস্স সংৰাসসাদিযনেপি থেয্যসংৰাসকতা ন হোতীতি আপজ্জেয্য, ন চ অট্ঠকথাযং অৰূপসন্তভযস্স সংৰাসসাদিযনে অথেয্যসংৰাসকতা দস্সিতা. ‘‘সব্বপাসণ্ডিযভত্তানি ভুঞ্জন্তো’’তি চ ইমিনা অৰূপসন্তভযেনাপি সংৰাসং অসাদিযন্তেনেৰ ৰসিতব্বন্তি দীপেতি. তেনেৰ তীসুপি গণ্ঠিপদেসু ৰুত্তং ‘‘যস্মা ৰিহারং আগন্ত্ৰা সঙ্ঘিকং গণ্হন্তস্স সংৰাসং পরিহরিতুং দুক্করং, তস্মা ‘সব্বপাসণ্ডিযভত্তানি ভুঞ্জন্তো’তি ইদং ৰুত্ত’’ন্তি. তস্মা রাজভযাদীহি গহিতলিঙ্গতা চেত্থ সুদ্ধচিত্ততাতি গহেতব্বং.

তাৰ এস থেয্যসংৰাসকো নাম ন ৰুচ্চতীতি যোজনা. অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৰিত্থারো পন ‘‘তত্রাযং ৰিত্থারনযো’’তি অট্ঠকথাযং (মহাৰ. অট্ঠ. ১১০) আগতনযেন ৰেদিতব্বো.

থেয্যসংৰাসককথাৰণ্ণনা.

২৫২৯-৩০. যো উপসম্পন্নো ভিক্খু ‘‘অহং তিত্থিযো ভৰিস্স’’ন্তি সলিঙ্গেনেৰ অত্তনো ভিক্খুৰেসেনেৰ তিত্থিযানং উপস্সযং যাতি চেতি সম্বন্ধো. তিত্থিযেসু পক্কন্তকো পৰিট্ঠো তিত্থিযপক্কন্তকো. তেসং লিঙ্গে নিস্সিতেতি তেসং তিত্থিযানং ৰেসে গহিতে.

২৫৩১. ‘‘অহং তিত্থিযো ভৰিস্স’’ন্তি কুসচীরাদিকং যো সযমেৰ নিৰাসেতি, সোপি পক্কন্তকো তিত্থিযপক্কন্তকো সিযাতি যোজনা.

২৫৩২-৪. নগ্গো তেসং আজীৰকাদীনং উপস্সযং গন্ত্ৰাতি যোজনা. কেসে লুঞ্চাপেতীতি অত্তনো কেসে লুঞ্চাপেতি. তেসং ৰতানি আদিযতি ৰাতি যোজনা. ৰতানি আদিযতীতি উক্কুটিকপ্পধানাদীনি ৰা ৰতানি আদিযতি. তেসং তিত্থিযানং মোরপিঞ্ছাদিকং লিঙ্গং সঞ্ঞাণং সচে গণ্হাতি ৰা তেসং পব্বজ্জং, লদ্ধিমেৰ ৰা সারতো ৰা এতি উপগচ্ছতি ৰাতি যোজনা. ‘‘অযং পব্বজ্জা সেট্ঠাতি সেট্ঠভাৰং ৰা উপগচ্ছতী’’তি (মহাৰ. অট্ঠ. ১১০ তিত্থিযপক্কন্তককথা) অট্ঠকথাযং ৰুত্তং. এস তিত্থিযপক্কন্তকো হোতি এৰ, ন পন ৰিমুচ্চতি তিত্থিযপক্কন্তভাৰতো. নগ্গস্স গচ্ছতোতি ‘‘আজীৰকো ভৰিস্স’’ন্তি কাসাযাদীনি অনাদায নগ্গস্স আজীৰকানং উপসংগচ্ছতো.

২৫৩৫. থেয্যসংৰাসকো অনুপসম্পন্নৰসেন ৰুত্তো, নো উপসম্পন্নৰসেন. ইমিনা ‘‘উপসম্পন্নো ভিক্খু কূটৰস্সং গণ্হন্তোপি অস্সমণো ন হোতি. লিঙ্গে সউস্সাহো পারাজিকং আপজ্জিত্ৰা ভিক্খুৰস্সাদীনি গণেন্তোপি থেয্যসংৰাসকো ন হোতী’’তি অট্ঠকথাগতৰিনিচ্ছযং দীপেতি. তথা ৰুত্তোতি যোজনা. ‘‘উপসম্পন্নভিক্খুনা’’তি ইমিনা অনুপসম্পন্নং নিৰত্তেতি. তেন চ ‘‘সামণেরো সলিঙ্গেন তিত্থাযতনং গতোপি পুন পব্বজ্জঞ্চ উপসম্পদঞ্চ লভতী’’তি কুরুন্দট্ঠকথাগতৰিনিচ্ছযং দস্সেতি.

তিত্থিযপক্কন্তকস্স কিং কাতব্বন্তি? ন পব্বাজেতব্বো, পব্বাজিতোপি ন উপসম্পাদেতব্বো, উপসম্পাদিতো চ কাসাযানি অপনেত্ৰা সেতকানি দত্ৰা গিহিভাৰং উপনেতব্বো. অযমত্থো চ ‘‘তিত্থিযপক্কন্তকো ভিক্খৰে অনুপসম্পন্নো ন উপসম্পাদেতব্বো, উপসম্পন্নো নাসেতব্বো’’তি (মহাৰ. ১১০) পাল়িতো চ ‘‘সো ন কেৰলং ন উপসম্পাদেতব্বো, অথ খো ন পব্বাজেতব্বোপী’’তি (মহাৰ. অট্ঠ. ১১০ তিত্থিযপক্কন্তককথা) অট্ঠকথাৰচনতো চ ৰেদিতব্বো.

তিত্থিযপক্কন্তককথাৰণ্ণনা.

২৫৩৬. ইধাতি ইমস্মিং পব্বজ্জূপসম্পদাধিকারে. মনুস্সজাতিকতো অঞ্ঞস্স তিরচ্ছানগতেযেৰ অন্তোগধত্তং দস্সেতুমাহ ‘‘যক্খো সক্কোপি ৰা’’তি. তিরচ্ছানগতো ৰুত্তোতি এত্থ ইতি-সদ্দো লুত্তনিদ্দিট্ঠো. ‘‘তিরচ্ছানগতো, ভিক্খৰে, অনুপসম্পন্নো ন উপসম্পাদেতব্বো, উপসম্পন্নো নাসেতব্বো’’তি (মহাৰ. ১১১) ৰচনতো পব্বজ্জাপি উপলক্খণতো নিৰারিতাযেৰাতি কত্ৰা ৰুত্তং ‘‘পব্বাজেতুং ন ৰট্টতী’’তি. তেন তিরচ্ছানগতো চ ভগৰতো অধিপ্পাযঞ্ঞূহি অট্ঠকথাচরিযেহি ন পব্বাজেতব্বোতি (মহাৰ. অট্ঠ. ১১১) ৰুত্তং.

তিরচ্ছানকথাৰণ্ণনা.

২৫৩৭. পঞ্চানন্তরিকে পোসেতি মাতুঘাতকো, পিতুঘাতকো, অরহন্তঘাতকো, লোহিতুপ্পাদকো, সঙ্ঘভেদকোতি আনন্তরিযকম্মেহি সমন্নাগতে পঞ্চ পুগ্গলে.

তত্থ মাতুঘাতকো (মহাৰ. অট্ঠ. ১১২) নাম যেন মনুস্সিত্থিভূতা জনিকা মাতা সযম্পি মনুস্সজাতিকেনেৰ সতা সঞ্চিচ্চ জীৰিতা ৰোরোপিতা, অযং আনন্তরিযেন মাতুঘাতককম্মেন মাতুঘাতকো, এতস্স পব্বজ্জা চ উপসম্পদা চ পটিক্খিত্তা. যেন পন মনুস্সিত্থিভূতাপি অজনিকা পোসাৰনিকমাতা ৰা চূল়মাতা ৰা মহামাতা ৰা জনিকাপি ৰা নমনুস্সিত্থিভূতা মাতাঘাতিতা, তস্স পব্বজ্জা ন ৰারিতা, ন চ আনন্তরিযো হোতি. যেন সযং তিরচ্ছানভূতেন মনুস্সিত্থিভূতা মাতা ঘাতিতা, সোপি আনন্তরিযো ন হোতি, তিরচ্ছানগতত্তা পনস্স পব্বজ্জা পটিক্খিত্তাৰ. পিতুঘাতকেপি এসেৰ নযো. সচেপি হি ৰেসিযা পুত্তো হোতি, ‘‘অযং মে পিতা’’তি ন জানাতি, যস্স সম্ভৰেন নিব্বত্তো, সো চে অনেন ঘাতিতো, ‘‘পিতুঘাতকো’’ত্ৰেৰ সঙ্খ্যং গচ্ছতি, আনন্তরিযঞ্চ ফুসতি.

অরহন্তঘাতকোপি মনুস্সঅরহন্তৰসেনেৰ ৰেদিতব্বো. মনুস্সজাতিযঞ্হি অন্তমসো অপব্বজিতম্পি খীণাসৰং দারকং ৰা দারিকং ৰা সঞ্চিচ্চ জীৰিতা ৰোরোপেন্তো অরহন্তঘাতকোৰ হোতি, আনন্তরিযঞ্চ ফুসতি, পব্বজ্জা চস্স ৰারিতা. অমনুস্সজাতিকং পন অরহন্তং, মনুস্সজাতিকং ৰা অৰসেসং অরিযপুগ্গলং ঘাতেত্ৰা আনন্তরিযো ন হোতি, পব্বজ্জাপিস্স ন ৰারিতা, কম্মং পন বলৰং হোতি. তিরচ্ছানো মনুস্সঅরহন্তম্পি ঘাতেত্ৰা আনন্তরিযো ন হোতি, কম্মং পন ভারিযং.

যো দেৰদত্তো ৰিয দুট্ঠচিত্তেন ৰধকচিত্তেন তথাগতস্স জীৰমানকসরীরে খুদ্দকমক্খিকায পিৰনকমত্তম্পি লোহিতং উপ্পাদেতি, অযং লোহিতুপ্পাদকো নাম, এতস্স পব্বজ্জা চ উপসম্পদা চ ৰারিতা. যো পন রোগৰূপসমনত্থং জীৰকো ৰিয সত্থেন ফালেত্ৰা পূতিমংসঞ্চ লোহিতঞ্চ নীহরিত্ৰা ফাসুং করোতি, বহুং সো পুঞ্ঞং পসৰতি.

যো দেৰদত্তো ৰিয সাসনং উদ্ধম্মং উব্বিনযং কত্ৰা চতুন্নং কম্মানং অঞ্ঞতরৰসেন সঙ্ঘং ভিন্দতি, অযং সঙ্ঘভেদকো নাম, এতস্স পব্বজ্জা চ উপসম্পদা চ ৰারিতা. ‘‘মাতুঘাতকো, ভিক্খৰে, অনুপসম্পন্নো ন উপসম্পাদেতব্বো, উপসম্পন্নো নাসেতব্বো’’তিআদিকায (মহাৰ. ১১২) পাল়িযা উপসম্পদাপটিক্খেপো পব্বজ্জাপটিক্খেপস্স উপলক্খণন্তি আহ ‘‘পব্বাজেন্তস্স দুক্কট’’ন্তি.

উভতোব্যঞ্জনঞ্চেৰ ভিক্খুনিদূসকঞ্চ তথা পব্বাজেন্তস্স দুক্কটন্তি সম্বন্ধো. উভতোব্যঞ্জনন্তি ক-কারলোপেন নিদ্দেসো. ইত্থিনিমিত্তুপ্পাদনকম্মতো চ পুরিসনিমিত্তুপ্পাদনকম্মতো চ উভতো ব্যঞ্জনমস্স অত্থীতি উভতোব্যঞ্জনকো. সো দুৰিধো হোতি ইত্থিউভতোব্যঞ্জনকো, পুরিসউভতোব্যঞ্জনকোতি.

তত্থ ইত্থিউভতোব্যঞ্জনকস্স (মহাৰ. অট্ঠ. ১১৬) ইত্থিনিমিত্তং পাকটং হোতি, পুরিসনিমিত্তং পটিচ্ছন্নং. পুরিসউভতোব্যঞ্জনকস্স পুরিসনিমিত্তং পাকটং হোতি, ইত্থিনিমিত্তং পটিচ্ছন্নং. ইত্থিউভতোব্যঞ্জনকস্স ইত্থীসু পুরিসত্তং করোন্তস্স ইত্থিনিমিত্তং পটিচ্ছন্নং হোতি, পুরিসনিমিত্তং পাকটং হোতি. পুরিসউভতোব্যঞ্জনকস্স পুরিসানং ইত্থিভাৰং উপগচ্ছন্তস্স পুরিসনিমিত্তং পটিচ্ছন্নং হোতি, ইত্থিনিমিত্তং পাকটং হোতি. ইত্থিউভতোব্যঞ্জনকো সযঞ্চ গব্ভং গণ্হাতি, পরঞ্চ গব্ভং গণ্হাপেতি. পুরিসউভতোব্যঞ্জনকো সযং ন গণ্হাতি, পরং গণ্হাপেতীতি ইদমেতেসং নানাকরণং. ইমস্স পন দুৰিধস্সাপি উভতোব্যঞ্জনকস্সনেৰ পব্বজ্জা অত্থি, ন উপসম্পদাতি ইদমিধ সন্নিট্ঠানং ৰেদিতব্বং.

যো পকতত্তং ভিক্খুনিং (মহাৰ. অট্ঠ. ১১৫) তিণ্ণং মগ্গানং অঞ্ঞতরস্মিং দূসেতি, অযং ভিক্খুনিদূসকো নাম, এতস্স পব্বজ্জা চ উপসম্পদা চ ৰারিতা. যো পন কাযসংসগ্গেন সীলৰিনাসং পাপেতি, তস্স পব্বজ্জা চ উপসম্পদা চ ন ৰারিতা. বলক্কারেন পন ওদাতৰত্থৰসনং কত্ৰা অনিচ্ছমানংযেৰ দূসেন্তোপি ভিক্খুনিদূসকোযেৰ. বলক্কারেন পন ওদাতৰত্থৰসনং কত্ৰা ইচ্ছমানং দূসেন্তো ভিক্খুনিদূসকো ন হোতি. কস্মা? যস্মা গিহিভাৰে সম্পটিচ্ছিতমত্তেযেৰ সা অভিক্খুনী হোতি. সকিং সীলৰিপন্নং পন পচ্ছা দূসেন্তো নেৰ ভিক্খুনিদূসকো হোতি, পব্বজ্জম্পি উপসম্পদম্পি লভতি.

২৫৩৮. পাল়িঅট্ঠকথাৰিমুত্তং আচরিযপরম্পরাভতৰিনিচ্ছযং দস্সেতুমাহ ‘‘একতো’’তিআদি. ‘‘একতো’’তি ইমিনা ভিক্খুসঙ্ঘস্সাপি গহণং ভৰেয্যাতি তং পরিৰজ্জেতুং ‘‘ভিক্খুনীনং তু সন্তিকে’’তি ৰুত্তং. এতেন তংদূসকস্স ভব্বতং দীপেতি. সো নেৰ ভিক্খুনিদূসকো সিযা, ‘‘উপসম্পদং লভতেৰ চ পব্বজ্জং, সা চ নেৰ পরাজিতা’’তি ইদং দুতিযগাথায ইধানেত্ৰা যোজেতব্বং. কেৰলং ভিক্খুনিসঙ্ঘে উপসম্পন্না নাম ন হোতীতি অধিপ্পাযেনেৰ ৰুত্তং. ‘‘সা চ নেৰ পরাজিতা’’তি ইমিনা তস্সা চ পুন পব্বজ্জূপসম্পদায ভব্বতং দীপেতি. অযমত্থো অট্ঠকথাগণ্ঠিপদেপি ৰুত্তোযেৰ ‘‘ভিক্খুনীনং ৰসেন একতোউপসম্পন্নং দূসেত্ৰা ভিক্খুনিদূসকো ন হোতি, পব্বজ্জাদীনি লভতি, সা চ পারাজিকা ন হোতীতি ৰিনিচ্ছযো’’তি.

২৫৩৯. ‘‘সিক্খমানাসামণেরীসু চ ৰিপ্পটিপজ্জন্তো নেৰ ভিক্খুনিদূসকো হোতি, পব্বজ্জম্পি উপসম্পদম্পি লভতী’’তি (মহাৰ. অট্ঠ. ১১৫) অট্ঠকথাগতৰিনিচ্ছযং দস্সেতুমাহ ‘‘সচে অনুপসম্পন্নদূসকো’’তি. ‘‘উপসম্পদং লভতেৰ চ পব্বজ্জ’’ন্তি ইদং যথাঠানেপি যোজেতব্বং. সা চ নেৰ পরাজিতাতি ইদং পন অট্ঠকথায অনাগতত্তা চ অনুপসম্পন্নায উপসম্পন্নৰিকপ্পাভাৰা চ ন যোজেতব্বং. অসতি হি উপসম্পন্নৰিকপ্পে পরাজিতৰিকপ্পাসঙ্গহো পটিসেধো নিরত্থকোতি সা পব্বজ্জূপসম্পদানং ভব্বাযেৰাতি দট্ঠব্বা. ইমে পন পণ্ডকাদযো একাদস পুগ্গলা ‘‘পণ্ডকো, ভিক্খৰে, অনুপসম্পন্নো ন উপসম্পাদেতব্বো, উপসম্পন্নো নাসেতব্বো’’তিআদিৰচনতো (মহাৰ. ১০৯) অভব্বাযেৰ, নেসং পব্বজ্জা চ উপসম্পদা চ ন রুহতি, তস্মা ন পব্বাজেতব্বা. জানিত্ৰা পব্বাজেন্তো, উপসম্পাদেন্তো চ দুক্কটং আপজ্জতি. অজানিত্ৰাপি পব্বাজিতা, উপসম্পাদিতা চ জানিত্ৰা লিঙ্গনাসনায নাসেতব্বা.

একাদসঅভব্বপুগ্গলকথাৰণ্ণনা.

২৫৪০. নূপসম্পাদনীযোৰাতি ন উপসম্পাদেতব্বোৰ. অনুপজ্ঝাযকোতি অসন্নিহিতউপজ্ঝাযো ৰা অগ্গহিতউপজ্ঝাযগ্গহণো ৰা. করোতোতি অনুপজ্ঝাযকং উপসম্পাদযতো. দুক্কটং হোতীতি আচরিযস্স চ গণস্স চ দুক্কটাপত্তি হোতি. ন কুপ্পতি সচে কতন্তি সচে অনুপজ্ঝাযকস্স উপসম্পদাকম্মং কতং ভৰেয্য, তং ন কুপ্পতি সমগ্গেন সঙ্ঘেন অকুপ্পেন ঠানারহেন কতত্তা.

২৫৪১. একেতি অভযগিরিৰাসিনো. ‘‘ন গহেতব্বমেৰা’’তি অট্ঠকথায দল়্হং ৰুত্তত্তা ৰুত্তং. তং ৰচনং. এত্থ চ উপজ্ঝাযে অসন্নিহিতেপি উপজ্ঝাযগ্গহণে অকতেপি কম্মৰাচাযং পন উপজ্ঝাযকিত্তনং কতংযেৰাতি দট্ঠব্বং. অঞ্ঞথা ‘‘পুগ্গলং ন পরামসতী’’তি ৰুত্তায কম্মৰিপত্তিযা সম্ভৰতো কম্মং কুপ্পেয্য. তেনেৰ ‘‘উপজ্ঝাযং অকিত্তেত্ৰা’’তি অৰত্ৰা ‘‘উপজ্ঝং অগ্গাহাপেত্ৰা’’তি (মহাৰ. অট্ঠ. ১১৭) অট্ঠকথাযং ৰুত্তং. যথা চ অপরিপুণ্ণপত্তচীৰরস্স উপসম্পদাকালে কম্মৰাচাযং ‘‘পরিপুণ্ণস্স পত্তচীৰর’’ন্তি অসন্তং ৰত্থুং কিত্তেত্ৰা কম্মৰাচায কতাযপি উপসম্পদা রুহতি, এৰং ‘‘অযং বুদ্ধরক্খিতো আযস্মতো ধম্মরক্খিতস্স উপসম্পদাপেক্খো’’তি অসন্তং পুগ্গলং কিত্তেত্ৰা কেৰলং সন্তপদনীহারেন কম্মৰাচায কতায উপসম্পদা রুহতিযেৰাতি দট্ঠব্বং. তেনেৰাহ ‘‘ন কুপ্পতি সচে কত’’ন্তি. ‘‘ন, ভিক্খৰে, অনুপজ্ঝাযকো উপসম্পাদেতব্বো, যো উপসম্পাদেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (মহাৰ. ১১৭) এত্তকমেৰ ৰত্ৰা ‘‘সো চ পুগ্গলো অনুপসম্পন্নো’’তি অৰুত্তত্তা, কম্মৰিপত্তিলক্খণস্স চ অসম্ভৰতো ‘‘ন গহেতব্বমেৰ ত’’ন্তি ৰুত্তং.

সেসেসু সব্বত্থপীতি সঙ্ঘগণপণ্ডকথেয্যসংৰাসকতিত্থিযপক্কন্তকতিরচ্ছানগতমাতুপিতুঅরহন্তঘাতকভিক্খুনিদূসকসঙ্ঘভেদকলোহিতুপ্পাদকউভতোব্যঞ্জনকসঙ্খাতেহি উপজ্ঝাযেহি উপসম্পাদিতেসু সব্বেসু তেরসসু ৰিকপ্পেসু. ৰুত্তঞ্হি ভগৰতা ‘‘ন, ভিক্খৰে, সঙ্ঘেন উপজ্ঝাযেন উপসম্পাদেতব্বো, যো উপসম্পাদেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তিআদি. ন কেৰলং এতেসুযেৰ তেরসসু, অথ ‘‘অপত্তকঅচীৰরকঅচীৰরপত্তকযাচিতকপত্তযাচিতকচীৰরযাচিতকপত্তচীৰরকা’’তি এতেসু ছসু ৰিকপ্পেসু অযং নযো যোজেতব্বোতি. সেস-গ্গহণেন এতেসম্পি সঙ্গহো. ৰুত্তঞ্হেতং ভগৰতা ‘‘ন, ভিক্খৰে, অপত্তকো উপসম্পাদেতব্বো, যো উপসম্পাদেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তিআদি (মহাৰ. ১১৮). অযং নযোতি ‘‘ন কুপ্পতি সচে কত’’ন্তি ৰুত্তনযো.

২৫৪২. পঞ্চৰীসতীতি চতুৰীসতি পারাজিকা, ঊনৰীসতিৰস্সো চাতি পঞ্চৰীসতি. ৰুত্তঞ্হি ‘‘ন, ভিক্খৰে, জানং ঊনৰীসতিৰস্সো পুগ্গলো উপসম্পাদেতব্বো. যো উপসম্পাদেয্য, যথাধম্মো কারেতব্বো’’তি (মহাৰ. ৯৯). ওসারোতি উপসম্পদাসঙ্খাতো ওসারো. তেনেৰ চম্পেয্যক্খন্ধকে ‘‘তঞ্চে সঙ্ঘো ওসারেতি, একচ্চো সোসারিতো’’তিআদিপাঠস্স (মহাৰ. ৩৯৬) অট্ঠকথাযং ‘‘ওসারেতীতি উপসম্পদাকম্মৰসেন পৰেসেতী’’তি (মহাৰ. অট্ঠ. ৩৯৬) ৰুত্তং. ‘‘নাসনারহো’’তি ইমিনা ‘‘পণ্ডকো, ভিক্খৰে, অনুপসম্পন্নো ন উপসম্পাদেতব্বো’’তিআদিৰচনতো (মহাৰ. ১০৯) উপসম্পাদিতস্সাপি সেতকানি দত্ৰা গিহিভাৰং পাপেতব্বতং দীপেতি.

২৫৪৩. হত্থচ্ছিন্নাদি বাত্তিংসাতি চম্পেয্যক্খন্ধকে –

‘‘হত্থচ্ছিন্নো, ভিক্খৰে, অপ্পত্তো ওসারণং, তঞ্চে সঙ্ঘো ওসারেতি, সোসারিতো. পাদচ্ছিন্নো…পে… হত্থপাদচ্ছিন্নো… কণ্ণচ্ছিন্নো… নাসচ্ছিন্নো… কণ্ণনাসচ্ছিন্নো… অঙ্গুলিচ্ছিন্নো… অল়চ্ছিন্নো… কণ্ডরচ্ছিন্নো… ফণহত্থকো… খুজ্জো… ৰামনো… গলগণ্ডী… লক্খণাহতো… কসাহতো… লিখিতকো… সীপদিকো… পাপরোগী… পরিসদূসকো… কাণো… কুণী… খঞ্জো… পক্খহতো… ছিন্নিরিযাপথো… জরাদুব্বলো… অন্ধো… মূগো… পধিরো… অন্ধমূগো… অন্ধপধিরো… মূগপধিরো… অন্ধমূগপধিরো, ভিক্খৰে, অপ্পত্তো ওসারণং, তঞ্চে সঙ্ঘো ওসারেতি, সোসারিতো’’তি (মহাৰ. ৩৯৬) বাত্তিংস.

কুট্ঠিআদি চ তেরসাতি মহাখন্ধকে আগতা –

‘‘কুট্ঠিং গণ্ডিং কিলাসিঞ্চ, সোসিঞ্চ অপমারিকং;

তথা রাজভটং চোরং, লিখিতং কারভেদকং.