পঞ্চভেসজ্জকথা

পঞ্চভেসজ্জকথাযং ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, তানি পঞ্চ ভেসজ্জানি কালে পটিগ্গহেত্ৰা কালে পরিভুঞ্জিতু’’ন্তি (মহাৰ. ২৬১) ৰচনতো সারদিকেন আবাধেন ফুট্ঠানং ভিক্খূনং যাগুপি পীতা উগ্গচ্ছতি, ভত্তম্পি ভুত্তং উগ্গচ্ছতি, তে তেন কিসা হোন্তি লূখা দুব্বণ্ণা উপ্পণ্ডুপ্পণ্ডুকজাতা ধমনিসন্থতগত্তা. তেসং যং ভেসজ্জঞ্চেৰ অস্স ভেসজ্জসম্মতঞ্চ, লোকস্স আহারত্থঞ্চ ফরেয্য, ন চ ওল়ারিকো আহারো পঞ্ঞাযেয্য. তত্রিমানি পঞ্চ ভেসজ্জানি. সেয্যথিদং – সপ্পি নৰনীতং তেলং মধু ফাণিতং, তানি ভেসজ্জানি কালে পটিগ্গহেত্ৰা কালে পরিভুঞ্জিতুং ৰট্টতি. তত্থ ‘‘সারদিকেন আবাধেনাতি সরদকালে উপ্পন্নেন পিত্তাবাধেন. তস্মিঞ্হি কালে ৰস্সোদকেনপি তেমেন্তি, কদ্দমম্পি মদ্দন্তি, অন্তরন্তরা আবাধোপি খরো হোতি, তেন তেসং পিত্তং কোট্ঠব্ভন্তরগতং হোতি. আহারত্থঞ্চ ফরেয্যাতি আহারত্থং সাধেয্যা’’তি অট্ঠকথাযং (মহাৰ. অট্ঠ. ২৬০) ৰুত্তং. ৰিমতিৰিনোদনিযং (ৰি. ৰি. টী. মহাৰগ্গ ২.২৬০) ‘‘পিত্তং কোট্ঠব্ভন্তরগতং হোতীতি বহিসরীরে ব্যাপেত্ৰা ঠিতং অবদ্ধপিত্তং কোট্ঠব্ভন্তরগতং হোতি, তেন পিত্তং কুপিতং হোতীতি অধিপ্পাযো’’তি ৰুত্তং.

ৰজিরবুদ্ধিটীকাযং (ৰজির. টী. মহাৰগ্গ ২৬০) ‘‘যং ভেসজ্জঞ্চেৰ অস্সাতি পরতো ‘তদুভযেন ভিয্যোসোমত্তায কিসা হোন্তী’তিআদিনা ৰিরোধদস্সনতো নিদানানপেক্খং যথালাভৰসেন ৰুত্তন্তি ৰেদিতব্বং. যথানিদানং কস্মা ন ৰুত্তন্তি চে? তদঞ্ঞাপেক্খাধিপ্পাযতো. সব্ববুদ্ধকালেপি হি সপ্পিআদীনং সত্তাহকালিকভাৰাপেক্খোতি. তথা ৰচনেন ভগৰতো অধিপ্পাযো. তেনেৰ ‘আহারত্থঞ্চ ফরেয্য, ন চ ওল়ারিকো আহারো পঞ্ঞাযেয্যা’তি ৰুত্তং. তথা হি কালে পটিগ্গহেত্ৰা কালে পরিভুঞ্জিতুন্তি এত্থ চ কালপরিচ্ছেদো ন কতো, কুতোযেৰ পন লব্ভা তদঞ্ঞাপেক্খাধিপ্পাযো ভগৰতা মূলভেসজ্জাদীনি তানি পটিগ্গহেত্ৰা যাৰজীৰন্তি কালপরিচ্ছেদো. যং পন ‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, তানি ভেসজ্জানি কালে পটিগ্গহেত্ৰা কালে পরিভুঞ্জিতু’ন্তি (মহাৰ. ২৬০) ৰচনং, তং ‘সন্নিধিং কত্ৰা অপরাপরস্মিং দিৰসে কালে এৰ পরিভুঞ্জিতুং অনুজানামী’তি অধিপ্পাযতো ৰুত্তন্তি ৰেদিতব্বং. অঞ্ঞথা অতিসযত্তা ভগৰতো ‘যং ভেসজ্জঞ্চেৰ অস্সা’তিআদিৰিতক্কুপ্পাদো ন সম্ভৰতি. পণীতভোজনানুমতিযা পসিদ্ধত্তা আবাধানুরূপসপ্পাযাপেক্খায ৰুত্তানীতি চে? তঞ্চ ন, ‘ভিয্যোসোমত্তাযা’তি কিসাদিভাৰাপত্তিদস্সনতো. যথা উচ্ছুরসং উপাদায ফাণিতন্তি ৰুত্তং, তথা নৰনীতং উপাদায সপ্পীতি ৰত্তব্বতো নৰনীতং ৰিসুং ন ৰত্তব্বন্তি চে? ন ৰিসেসদস্সনাধিপ্পাযতো. যথা ফাণিতগ্গহণেন সিদ্ধেপি পরতো উচ্ছুরসো ৰিসুং অনুঞ্ঞাতো উচ্ছুসামঞ্ঞতো গুল়োদকট্ঠানে ঠপনাধিপ্পাযতো, তথা নৰনীতে ৰিসেসৰিধিদস্সনাধিপ্পাযতো নৰনীতং ৰিসুং অনুঞ্ঞাতন্তি ৰেদিতব্বং. ৰিসেসৰিধি পনস্স ভেসজ্জসিক্খাপদট্ঠকথাৰসেন (পারা. অট্ঠ. ২.৬১৯-৬২১) ৰেদিতব্বো. ৰুত্তঞ্হি তত্থ ‘পচিত্ৰা সপ্পিং কত্ৰা পরিভুঞ্জিতুকামেন অধোতম্পি পচিতুং ৰট্টতী’তি. তত্থ সপ্পি পক্কাৰ হোতি, নাপক্কা, তথা ফাণিতম্পি. নৰনীতং অপক্কমেৰা’’তিআদি.