রজনাদিকথা

রজনাদিকথাযং ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, ছ রজনানি মূলরজনং খন্ধরজনং তচরজনং পত্তরজনং পুপ্ফরজনং ফলরজন’’ন্তি ৰচনতো ইমেসু ছসু রজনেসু এককেন চীৰরং রজিতব্বং, ন ছকণেন ৰা পণ্ডুমত্তিকায ৰা রজিতব্বং. তায রজিতচীৰরং দুব্বণ্ণং হোতি. ছরজনানং সরূপং হেট্ঠা পরিক্খারকথাযং ৰুত্তমেৰ. তত্থ ছকণেনাতি গোমযেন. পণ্ডুমত্তিকাযাতি তম্বমত্তিকায. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, রজনং পচিতুং চুল্লং রজনকুম্ভি’’ন্তি (মহাৰ. ৩৪৪) ৰচনতো সীতুদকায চীৰরং ন রজিতব্বং. তায হি রজিতচীৰরং দুগ্গন্ধং হোতি. তত্থ সীতুদকাতি অপক্করজনং ৰুচ্চতি. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, উত্তরাল়ুম্পং বন্ধিতু’’ন্তি ৰচনতো উত্তরাল়ুম্পং বন্ধিতুং ৰট্টতি. তত্থ উত্তরাল়ুম্পন্তি ৰট্টাধারকং, রজনকুম্ভিযা মজ্ঝে ঠপেত্ৰা তং আধারকং পরিক্খিপিত্ৰা রজনং পক্খিপিতুং অনুজানামীতি অত্থো. এৰঞ্হি কতে রজনং ন উত্তরতি. তত্থ ‘‘রজনকুম্ভিযা মজ্ঝে ঠপেত্ৰাতি অন্তোরজনকুম্ভিযা মজ্ঝে ঠপেত্ৰা. এৰং ৰট্টাধারকে অন্তোরজনকুম্ভিযা পক্খিত্তে মজ্ঝে উদকং তিট্ঠতি, ৰট্টাধারকতো বহি সমন্তা অন্তোকুম্ভিযং রজনচ্ছল্লি. পক্খিপিতুন্তি রজনচ্ছল্লিং পক্খিপিতু’’ন্তি সারত্থদীপনিযং (সারত্থ. টী. মহাৰগ্গ ৩.৩৪৪) ৰুত্তং. ৰিমতিৰিনোদনিযং (ৰি. ৰি. টী. মহাৰগ্গ ২.৩৪৪) পন ‘‘এৰঞ্হি কতেতি ৰট্টাধারস্স অন্তো রজনোদকং, বহি ছল্লিকঞ্চ কত্ৰা ৰিযোজনে কতে. ন উত্তরতীতি কেৰলং উদকতো ফেণুট্ঠানাভাৰা ন উত্তরতী’’তি ৰুত্তং. ৰজিরবুদ্ধিটীকাযং (ৰজির. টী. মহাৰগ্গ ৩৪৪) পন ‘‘গোমযে আপত্তি নত্থি, ৰিরূপত্তা ৰারিতং. কুঙ্কুমপুপ্ফং ন ৰট্টতীতি ৰদন্তী’’তি ৰুত্তং.

‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, উদকে ৰা নখপিট্ঠিকায ৰা থেৰকং দাতু’’ন্তি (মহাৰ. ৩৪৪) ৰচনতো তথা কত্ৰা রজনস্স পক্কাপক্কভাৰো জানিতব্বো. তত্থ উদকে ৰা নখপিট্ঠিকায ৰাতি সচে পরিপক্কং হোতি, উদকপাতিযা দিন্নো থেৰো সহসা ন ৰিসরতি, নখপিট্ঠিযম্পি অৰিসরন্তো তিট্ঠতি. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, রজনুল়ুঙ্কং দণ্ডকথালক’’ন্তি (মহাৰ. ৩৪৪) ৰচনতো রজনস্স ওলোকনকালে কুম্ভিযা রক্খণত্থং উল়ুঙ্কদণ্ডকথালিকানি ইচ্ছিতব্বানি. তত্থ রজনুল়ুঙ্কন্তি রজনউল়ুঙ্কং. দণ্ডকথালকন্তি দণ্ডমেৰ দণ্ডকং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, রজনকোলম্বং রজনঘট’’ন্তি (মহাৰ. ৩৪৪) ৰচনতো তানিপি ইচ্ছিতব্বানি. তত্থ রজনকোলম্বন্তি রজনকুণ্ডং. তত্থ রজনকুণ্ডন্তি পক্করজনট্ঠপনকং মহাঘটং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, রজনদোণিক’’ন্তি (মহাৰ. ৩৪৪) ৰচনতো পাতিযম্পি পত্তে চীৰরে মদ্দন্তে চীৰরস্স পরিভিজ্জনতো চীৰররক্খণত্থং রজনদোণিকা ইচ্ছিতব্বা. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, তিণসন্থরক’’ন্তি (মহাৰ. ৩৪৪) ৰচনতো ছমায চীৰরে পত্থরিযমানে চীৰরস্স পংসুকিতত্তা ততো রক্খণত্থং তিণসন্থরং কাতব্বং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, চীৰরৰংসং চীৰররজ্জু’’ন্তি (মহাৰ. ৩৪৪) ৰচনতো তিণসন্থারকে উপচিকাদীহি খজ্জমানে চীৰরৰংসে ৰা চীৰররজ্জুযা ৰা চীৰরং পত্থরিতব্বং মজ্ঝেন চীৰরে লগ্গিতে রজনস্স উভতো গল়িতত্তা.

‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, কণ্ণে বন্ধিতু’’ন্তি (মহাৰ. ৩৪৪) ৰচনতো কণ্ণে বন্ধিতব্বং চীৰরস্স কণ্ণে বন্ধিযমানে কণ্ণস্স জিণ্ণত্তা. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, কণ্ণসুত্তক’’ন্তি (মহাৰ. ৩৪৪) ৰচনতো কণ্ণসুত্তকেন বন্ধিতব্বং এৰং বন্ধন্তে রজনস্স একতো গল়িতত্তা. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, সম্পরিৰত্তকং সম্পরিৰত্তকং রজেতুং, ন চ অচ্ছিন্নে থেৰে পক্কমিতু’’ন্তি (মহাৰ. ৩৪৪) ৰচনতো তথা রজিতব্বং. যাৰ রজনবিন্দু গল়িতং ন ছিজ্জতি, তাৰ ন অঞ্ঞত্র গন্তব্বং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, উদকে ওসারেতু’’ন্তি (মহাৰ. ৩৪৪) ৰচনতো পত্থিন্নং চীৰরং উদকে ওসারেতব্বং. তত্থ পত্থিন্নন্তি অতিরজিতত্তা থদ্ধং. উদকে ওসারেতুন্তি উদকে পক্খিপিত্ৰা ঠপেতুং. রজনে পন নিক্খন্তে তং উদকং ছড্ডেত্ৰা চীৰরং মদ্দিতব্বং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, পাণিনা আকোটেতু’’ন্তি (মহাৰ. ৩৪৪) ৰচনতো ফরুসং চীৰরং পাণিনা আকোটেতব্বং. ‘‘ন, ভিক্খৰে, অচ্ছিন্নকানি চীৰরানি ধারেতব্বানি, যো ধারেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (মহাৰ. ৩৪৪) ৰচনতো অচ্ছিন্নকানি চীৰরানি দন্তকাসাৰানি ন ধারেতব্বানি. তত্থ দন্তকাসাৰানীতি একং ৰা দ্ৰে ৰা ৰারে রজিত্ৰা দন্তৰণ্ণানি ধারেন্তি.