১. মহাখন্ধকো
বোধিকথাৰণ্ণনা
মহাৰগ্গে উভিন্নং পাতিমোক্খানন্তি উভিন্নং পাতিমোক্খৰিভঙ্গানং. যং খন্ধকং সঙ্গাযিংসূতি সম্বন্ধো. খন্ধানং সমূহো, খন্ধানং ৰা পকাসনতো খন্ধকো. খন্ধাতি চেত্থ পব্বজ্জাদিচারিত্তৰারিত্তসিক্খাপদপঞ্ঞত্তিসমূহো অধিপ্পেতো. পদভাজনীযে যেসং পদানং অত্থা যেহি অট্ঠকথানযেহি পকাসিতাতি যোজনা. অথ ৰা যে অত্থাতি যোজেতব্বং. হি-সদ্দো চেত্থ পদপূরণে দট্ঠব্বো.
১. ৰিসেসকারণন্তি ‘‘যেন সমযেন আযস্মতো সারিপুত্তত্থেরস্স সিক্খাপদপঞ্ঞত্তিযাচনহেতুভূতো পরিৰিতক্কো উদপাদি, তেন সমযেনা’’তিআদিনা ৰুত্তকারণং ৰিয ৰিসেসকারণং ভুম্মৰচননিৰত্তনককারণন্তি অত্থো. এতস্সাতি অভিসম্বোধিতো পট্ঠায সত্থু চরিযাৰিভাৰনস্স ৰিনযপঞ্ঞত্তিযং কিং পযোজনং? যদি ৰিসেসকারণং নত্থীতি অধিপ্পাযো. নিদানদস্সনং পযোজনন্তি যোজনা. নিদানন্তিচেত্থ সিক্খাপদপঞ্ঞত্তিহেতুভূতং ৰত্থুপুগ্গলাদিকারণং অধিপ্পেতং, ন পঞ্ঞত্তিট্ঠানমেৰ. তেনাহ ‘‘যা হী’’তিআদি.
উরুৰেলাযন্তি এত্থ উরু-সদ্দো মহন্তৰাচী. ৰেলা-সদ্দো তীরপরিযাযো. উন্নতত্তাদিনা ৰেলা ৰিয ৰেলা. উরু মহন্তী ৰেলা উরুৰেলা, তস্সং. তেনাহ ‘‘মহাৰেলায’’ন্তিআদি. মরিযাদাতি সীলাদিগুণসীমা. পত্তপুটেনাতি তালাদীনং পণ্ণপুটেন.
‘‘পঠমাভিসম্বুদ্ধো’’তি অনুনাসিকলোপেনাযং নিদ্দেসোতি আহ ‘‘পঠমং অভিসম্বুদ্ধো’’তি. পঠমন্তি চ ভাৰনপুংসকনিদ্দেসো. তস্মা অভিসম্বুদ্ধো হুত্ৰা সব্বপঠমং বোধিরুক্খমূলে ৰিহরতীতি যোজনা দট্ঠব্বা.
পাল়িযং অথ খোতি এত্থ অথাতি এতস্মিং সমযেতি অত্থো অনেকত্থত্তা নিপাতানং. সত্তাহন্তি অচ্চন্তসংযোগে এতং উপযোগৰচনং. অথ খোতি অধিকারন্তরদস্সনে নিপাতো. তেন ৰিমুত্তিসুখপটিসংৰেদনং পহায পটিচ্চসমুপ্পাদমনসিকারে অধিকতভাৰং দস্সেতি. পটিচ্চাতি পটিমুখং গন্ত্ৰা, অঞ্ঞমঞ্ঞং অপেক্খিত্ৰাতি অত্থো. এতেন কারণবহুতা দস্সিতা. সহিতেতি কারিযবহুতা. অনুলোমন্তি ভাৰনপুংসকনিদ্দেসো. স্ৰেৰাতি সো এৰ পচ্চযাকারো. পুরিমনযেন ৰা ৰুত্তোতি ‘‘অৰিজ্জাপচ্চযা সঙ্খারা’’তিআদিনা নযেন ৰুত্তো পচ্চযাকারো. পৰত্তিযাতি সংসারপ্পৰত্তিযা.
পাল়িযং ‘‘অৰিজ্জাপচ্চযা’’তিআদীসু দুক্খাদীসু অঞ্ঞাণং অৰিজ্জা. লোকিযকুসলাকুসলচেতনা সঙ্খারা. লোকিযৰিপাকমেৰ ৰিঞ্ঞাণং. লোকিযৰেদনাদিক্খন্ধত্তযং নামং, ভূতুপাদাযভেদং রূপং. পসাদৰিঞ্ঞাণভেদং সল়াযতনং. ৰিপাকভূতো সব্বো ফস্সো, ৰেদনা চ. রাগো তণ্হা. বলৰরাগো, তিৰিধা চ দিট্ঠি উপাদানং. ভৰো পন দুৰিধো কম্মভৰো, উপপত্তিভৰো চ. তত্থ কম্মভৰো সাসৰকুসলাকুসলচেতনাৰ, উপপত্তিভৰো উপাদিন্নকক্খন্ধা. তেসং উপপত্তি জাতি. পাকো জরা. ভেদো মরণং. তে এৰ নিস্সায সোচনং সোকো. কন্দনং পরিদেৰো. দুক্খং কাযিকং. দোমনস্সং চেতসিকং. অতিৰিয সোকো উপাযাসো.
পচ্চেকঞ্চ সম্ভৰতি-সদ্দো যোজেতব্বো. তেনাহ ‘‘ইমিনা নযেনা’’তিআদি. ‘‘দুক্খরাসিস্সা’’তি ইমিনা ন সত্তস্স. নাপি সুভসুখাদীনন্তি দস্সেতি.
হৰেতি ব্যত্তন্তি ইমস্মিং অত্থে নিপাতো. ‘‘অনুলোমপচ্চযাকারপটিৰেধসাধকা বোধিপক্খিযধম্মা’’তি ইদং পঠমৰারে কিঞ্চাপি ‘‘অৰিজ্জাযত্ৰেৰ অসেসৰিরাগনিরোধা’’তিআদিনা পটিলোমপচ্চযাকারোপি আগতো, তথাপি ‘‘যতো পজানাতি সহেতুধম্ম’’ন্তি অনুলোমপচ্চযাকারপটিৰেধস্সেৰ কারণত্তেন ৰুত্তন্তি. যথা চেত্থ, এৰং দুতিযৰারেপি ‘‘যতো খযং পচ্চযানং অৰেদী’’তি গাথায ৰুত্তত্তা ‘‘পচ্চযানং খযসঙ্খাত’’ন্তিআদি ৰুত্তন্তি ৰেদিতব্বং. নো কল্লো পঞ্হোতি অযুত্তো ন ব্যাকাতব্বো, অৰিজ্জমানং অত্তানং সিদ্ধং কত্ৰা ‘‘কো ফুসতী’’তি তস্স কিরিযায পুট্ঠত্তা ‘‘কো ৰঞ্ঝাপুত্তো ফুসতী’’তিআদি ৰিযাতি অধিপ্পাযো. সোল়স কঙ্খাতি ‘‘অহোসিং নু খো অহমতীতমদ্ধানং, ননু খো অহোসিং, কিং নু খো অহোসিং, কথং নু খো অহোসিং, কিং হুত্ৰা কিং অহোসিং নু খো অহমতীতমদ্ধানং, ভৰিস্সামি নু খো অহং অনাগতমদ্ধানং, ননু খো ভৰিস্সামি, কিং নু খো ভৰিস্সামি, কথং নু খো ভৰিস্সামি, কিং হুত্ৰা কিং ভৰিস্সামি নু খো অহং অনাগতমদ্ধানং, অহং নু খোস্মি, নো নু খোস্মি, কিং নু খোস্মি, কথং নু খোস্মি, অযং নু খো সত্তো কুতো আগতো, সো কুহিং গামী ভৰিস্সতী’’তি (ম. নি. ১.১৮; সং. নি. ২.২০) এৰং আগতা অতীতে পঞ্চ, অনাগতে পঞ্চ, পচ্চুপ্পন্নে ছাতি সোল়সৰিধা কঙ্খা.
তত্থ কিং নু খোতি মনুস্সদেৰাদীসু, খত্তিযাদীসু ৰা অঞ্ঞতরং নিস্সায কঙ্খতি. কথং নু খোতি পন সণ্ঠানাকারাদীসু ইস্সরাদিজনকং, কারণং ৰা নিস্সায. কিং হুত্ৰা কিং অহোসিন্তি চ মনুস্সাদীসু পঠমং কিং হুত্ৰা পচ্ছা কিং অহোসিন্তি কঙ্খতি. অহং নু খোস্মীতিআদি ইদানি অত্তনো ৰিজ্জমানাৰিজ্জমানতং, সরূপপকারাদিকঞ্চ কঙ্খতি. ৰপযন্তীতি ৰিঅপযন্তি ব্যপগচ্ছন্তি. তেনাহ ‘‘অপগচ্ছন্তি নিরুজ্ঝন্তী’’তি.
৩. তস্স ৰসেনাতি তস্স পচ্চযাকারপজাননস্স, পচ্চযক্খযাধিগমস্স চ ৰসেন. একেকমেৰ কোট্ঠাসন্তি অনুলোমপটিলোমতো একেকমেৰ কোট্ঠাসং. পাটিপদরত্তিযা এৰং মনসাকাসীতি রত্তিযা তীসুপি যামেসু এৰং ইধ খন্ধকপাল়িযা আগতনযেন অনুলোমপটিলোমংযেৰ মনসাকাসি.
অজপালকথাৰণ্ণনা
৪. তস্স সত্তাহস্স অচ্চযেনাতি পল্লঙ্কসত্তাহস্স অপগমনেন. তম্হা সমাধিম্হাতি অরহত্তফলসমাপত্তিসমাধিম্হা. অন্তরন্তরা এৰ হি পচ্চযাকারমনসিকারো. অৰসেসকালং পন সব্বং ভগৰা ফলসমাপত্তিযাপি ৰীতিনামেসি. তং সন্ধায ‘‘তম্হা সমাধিম্হা’’তি ৰুত্তং. রতনচঙ্কমেতি ভগৰতো চিরং ঠিতস্স চঙ্কমনাধিপ্পাযং ঞত্ৰা দেৰতাহি মাপিতে রতনচঙ্কমে. রতনঘরন্তি ভগৰতো নিসীদনাধিপ্পাযং ঞত্ৰা দেৰতাহি মাপিতং রতনমযং গেহং.
তত্রাপীতি ন কেৰলং রতনঘরেযেৰ. তত্রাপি অজপালনিগ্রোধমূলেপি অভিধম্মং ৰিচিনন্তো এৰ অন্তরন্তরা ৰিমুত্তিসুখং পটিসংৰেদেন্তোতি অত্থো. তত্থাপি হি অনন্তনযসমন্তপট্ঠানং সম্মসতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স পীতিসমুট্ঠিতা ছব্বণ্ণা বুদ্ধরস্মিযো রতনঘরে ৰিয নিচ্ছরিংসু এৰ. ‘‘হুংহু’’ন্তি করোন্তোতি ‘‘সব্বে হীনজাতিকা মং মা উপগচ্ছন্তূ’’তি মানৰসেন, সমীপং উপগতেসু কোধৰসেন চ ‘‘অপেথা’’তি অধিপ্পাযনিচ্ছারিতং হুংহুংকারং করোন্তো.
ব্রহ্মঞ্ঞন্তি ব্রাহ্মণত্তং. অন্তন্তি নিব্বানং. দেৰানং ৰা অন্তন্তি মগ্গঞাণানং ৰা অন্তভূতং অরহত্তফলং.
মুচলিন্দকথাৰণ্ণনা
৫. মুচলিন্দমূলেতি এত্থ চ মুচলিন্দো ৰুচ্চতি নীপরুক্খো, যো ‘‘নিচুলো’’তিপি ৰুচ্চতি. উপ্পন্নমেঘোতি সকলচক্কৰাল়গব্ভং পূরেত্ৰা উপ্পন্নো মহামেঘো. ৰদ্দলিকাতি ৰুট্ঠিযা এৰ ইত্থিলিঙ্গৰসেন নামং. যা চ সত্তাহং পৰত্তত্তা সত্তাহৰদ্দলিকাতি ৰুত্তাতি আহ ‘‘সত্তাহং অৰিচ্ছিন্নৰুট্ঠিকা অহোসী’’তি. সীতৰাতেন দূসিতং দিনমেতিস্সা ৰদ্দলিকাযাতি সীতৰাতদুদ্দিনীতি আহ ‘‘উদকফুসিতসম্মিস্সেনা’’তিআদি. উব্বিদ্ধতা নাম দূরভাৰেন উপট্ঠানন্তি আহ ‘‘মেঘৰিগমেন দূরীভূত’’ন্তি. ইন্দনীলমণি ৰিয দিব্বতি জোতেতীতি দেৰো, আকাসো.
এতমত্থং ৰিদিত্ৰাতি ৰিৰেকস্স সুখভাৰং ৰিদিত্ৰা. সব্বসো অসন্তুট্ঠিসমুচ্ছেদকত্তা মগ্গঞাণানং ‘‘চতুমগ্গঞাণসন্তোসেনা’’তি ৰুত্তং. অকুপ্পনভাৰোতি অকুজ্ঝনসভাৰো.
রাজাযতনকথাৰণ্ণনা
৬. পচ্চগ্ঘেতি অভিনৰে. অযমেৰ অত্থো পসত্থো, ন পুরিমো. ন হি বুদ্ধা মহগ্ঘং পত্তং পরিভুঞ্জন্তি.
ব্রহ্মযাচনকথাৰণ্ণনা
৭. আলীযন্তি সেৰীযন্তীতি আলযা. পঞ্চ কামগুণাতি আহ ‘‘সত্তা…পে… ৰুচ্চন্তী’’তি. সুট্ঠু মুদিতাতি অতিৰিয পমুদিতা. ঠানং সন্ধাযাতি ঠান-সদ্দং অপেক্খিত্ৰা. ইমেসন্তি সঙ্খারাদীনং ফলানং. পাল়িযং সব্বসঙ্খারসমথোতিআদীনি নিব্বানৰেৰচনানি. অপিস্সূতি সম্পিণ্ডনত্থে নিপাতো. ন কেৰলং এতদহোসি, ইমাপি গাথা পটিভংসূতি অত্থো.
কিচ্ছেন মে অধিগতন্তি পারমিপূরণং সন্ধায ৰুত্তং, ন দুক্খাপটিপদং. বুদ্ধানঞ্হি চত্তারো মগ্গা সুখাপটিপদাৰ হোন্তি. হ-ইতি ব্যত্তং, একংসন্তি দ্ৰীসু অত্থেসু নিপাতো, ব্যত্তং, একংসেন ৰা অলন্তি ৰিযোজেন্তি. হলন্তি ৰা একো নিপাতো.
৮. পাল়িযং সহম্পতিস্সাতি সো কির কস্সপস্স ভগৰতো সাসনে সহকো নাম থেরো পঠমজ্ঝানভূমিযং ব্রহ্মপতি হুত্ৰা নিব্বত্তো, তেন নং ‘‘সহম্পতী’’তি সঞ্জানিংসু. অস্সৰনতাতি অস্সৰনতায, অস্সৰনেনাতি অত্থো. সৰনমেৰ হি সৰনতা যথা দেৰতাতি.
ধম্মো অসুদ্ধোতি মিচ্ছাদিট্ঠিধম্মো. সমলেহীতি পূরণকস্সপাদীহি ছহি সত্থারেহি. অপাপুরাতি দেসনাহত্থেন ৰিৰর. দ্ৰারন্তি অরিযমগ্গং সন্ধায ৰদতি.
সেলেতি ঘনসিলামযে. তথূপমন্তি এত্থ তথা-সদ্দো তং-সদ্দত্থে দট্ঠব্বো. তেন সো সেলপব্বতো উপমা যস্স. তং তথূপমন্তি অত্থো. তেন ৰা পব্বতাদিনা পকারেন উপমা অস্সাতিপি অত্থো. ধম্মমযন্তি লোকুত্তরধম্মভূতং. উট্ঠাহীতি ধম্মদেসনত্থায চারিকচরণত্থং ইমম্হা আসনা কাযেন, অপ্পোস্সুক্কভাৰতো ৰা চিত্তেন উট্ঠেহি, অযমেৰ ৰা পাঠো. তেনেৰ ‘‘ৰিচর, দেসস্সূ’’তি দুৰিধেপি কাযচিত্তপযোগে নিযোজেসি. ৰীরাতিআদি চত্তারি থুতিৰসেন সম্বোধনানি.
৯. বুদ্ধচক্খুনাতি ইন্দ্রিযপরোপরিযত্তঞাণেন, আসযানুসযঞাণেন চ. ইমেসঞ্হি দ্ৰিন্নং ‘‘বুদ্ধচক্খূ’’তি নামং. স্ৰাকারাতি সদ্ধিন্দ্রিযাদযোৰ আকারা সুন্দরা যেসং, তে স্ৰাকারা, সুৰিঞ্ঞাপযা, পরলোকঞ্চ ৰজ্জঞ্চ ভযতো দস্সনসীলা চাতি দট্ঠব্বং. উপ্পলানি এত্থ সন্তীতি উপ্পলিনীতি গচ্ছলতাপি পোক্খরণীপি ৰুচ্চতি. ইধ পন পোক্খরণী. এৰমিতরেসুপি. উদকানুগ্গতানীতি উদকতো অনুগ্গতানি. অন্তো নিমুগ্গানেৰ হুত্ৰা পুসন্তি ৰড্ঢন্তি, তানি অন্তোনিমুগ্গপোসীনি. অচ্চুগ্গম্মাতি উদকং অতিক্কমনৰসেন উগ্গন্ত্ৰা.
অপারুতাতি ৰিৰটা. তেসন্তি সউপনিস্সযানং সত্তানং. দ্ৰারাতি অরিযমগ্গদ্ৰারানি. ইদঞ্চ অত্তনো সযম্ভুঞাণেন সউপনিস্সযানং তেসং মগ্গুপ্পত্তিদিট্ঠতং সন্ধায ৰদতি. ৰিহিংসসঞ্ঞীতিআদীসু এৰমত্থো দট্ঠব্বো – ‘‘অহঞ্হি অত্তনো পগুণং সুপ্পৰত্তিতম্পি ইমং পণীতং ধম্মং অজানন্তেসু মনুজেসু দেসনায ৰিহিংসা কাযৰাচাকিলমথো হোতী’’তি এৰং ৰিহিংসসঞ্ঞী হুত্ৰা ন ভাসিং ভাসিতুং ন ইচ্ছিং. ইদানি পন হেতুসম্পন্না অত্তনো সদ্ধাভাজনং ৰিৰরন্তু, পূরেস্সামি নেসং সঙ্কপ্পন্তি.
পঞ্চৰগ্গিযকথাৰণ্ণনা
১০. আল়ারোতি নামং. কালামোতি গোত্তং. ভগৰতোপি খো ঞাণং উদপাদীতি কিং ইদানেৰ উদপাদি, ননু বোধিমূলে তেকালিকা, কালৰিনিমুত্তা চ সব্বে ধম্মা সব্বাকারতো দিট্ঠাতি? সচ্চং দিট্ঠা, তথাপি নামাদিৰসেন অৰিকপ্পিতা একচিত্তক্খণিকত্তা সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণস্স. ন হি একেন চিত্তেন সব্বধম্মানং নামজাতিআদিকং পচ্চেকং অনন্তং ৰিভাগং ৰিকপ্পেতুং সক্কা ৰিকপ্পানং ৰিরুদ্ধানং সহানুপ্পত্তিতো, সব্বৰিকপ্পারহধম্মদস্সনমেৰ পনানেন সক্কা কাতুং. যথা দিট্ঠেসু পন যথিচ্ছিতাকারং আরব্ভ ৰিকপ্পো উপ্পজ্জতি চক্খুৰিঞ্ঞাণেন দিট্ঠে চিত্তপটে ৰিয. ইধাপি আল়ারং নিস্সায আৰজ্জনানন্তরমেৰ সব্বাকারঞাণং উদপাদি. ন কেৰলঞ্চ তং, অথ খো পঞ্চৰগ্গিযা এৰ পঠমং ধম্মং জানিস্সন্তি, তপ্পমুখা চ দেৰতা, আল়ারো কালং কত্ৰা আকিঞ্চঞ্ঞাযতনে, উদকো চ নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনে নিব্বত্তোতি এৰমাদিকং সব্বম্পি নিস্সায ঞাণং উপ্পজ্জতি এৰ. তং পন খণসম্পত্তিযা দুল্লভভাৰং দস্সেতুং কমেন ওলোকেত্ৰা দেৰতায ৰুত্তে ঞাণং ৰিয কত্ৰা ৰুত্তং. সদ্দগতিযা হি বন্ধত্তা একেন ঞাণেন ঞাতম্পি ৰুচ্চমানং কমেন ঞাতং ৰিয পটিভাতি, দেৰতাপি চ ভগৰতা ঞাতমেৰত্থং আরোচেসি. তেনেৰ ‘‘ভগৰতোপি খো ঞাণং উদপাদী’’তি ৰুত্তন্তি দট্ঠব্বং. এৰমঞ্ঞত্থাপি ঈদিসেসু ‘‘লোকং ৰোলোকেন্তো অসুকং অদ্দস, তত্থ মযি গতে কিং ভৰিস্সতী’’তি এৰমাদিনা সত্থু হিতেসিতাসন্দস্সনৰসপ্পৰত্তেসু. সব্বত্থ ৰচনগতিযং কমৰুত্তিতে পঞ্ঞাযমানেপি একেনেৰ ঞাণেন সকলাৰবোধো ৰেদিতব্বো. বহুকারা খো মে পঞ্চৰগ্গিযাতি উপকারস্সাপি ৰিজ্জমানতং সন্ধায ৰুত্তং, ন পন ধম্মদেসনায কারণত্তেন অনুপকারানম্পি দেসনতো.
১১. অন্তরা চ গযং অন্তরা চ বোধিন্তি গযায, বোধিস্স চ অন্তরে তিগাৰুতে ঠানে.
সব্বাভিভূতি সব্বং তেভূমকধম্মং অভিভৰিত্ৰা ঠিতো. অনূপলিত্তোতি কিলেসলেপেন অলিত্তো. ততো এৰ সব্বঞ্জহো. তণ্হক্খযে ৰিমুত্তোতি তণ্হক্খযে নিব্বানে আরম্মণকরণৰসএন ৰিমুত্তো. এৰং সযং সব্বধম্মে অত্তনাৰ জানিত্ৰা. কমুদ্দিসেয্যন্তি কং অঞ্ঞং ‘‘অযং মে আচরিযো’’তি উদ্দিসেয্যং.
কাসিনং পুরন্তি বারাণসিং. আহঞ্ছন্তি আহনিস্সামি. অমতাধিগমায উগ্ঘোসনতো অমতদুন্দুভিন্তি সত্থু ধম্মদেসনা ৰুত্তা, ‘‘অমতভেরিং পহরিস্সামী’’তি গচ্ছামীতি অত্থো.
অরহসি অনন্তজিনোতি অনন্তজিনোপি ভৰিতুং যুত্তোতি অত্থো. অনন্তঞাণতায অনন্তো জিনো চ, অনন্তেন ৰা ঞাণেন, অনন্তং ৰা দোসং জিতৰা, উপ্পাদৰযন্তরহিততায ৰা অনন্তং নিব্বানং অজিনি কিলেসারযো মদ্দিত্ৰা গণ্হীতিপি অনন্তজিনো.
হুপেয্যাপীতি এৰম্পি ভৰেয্য, এৰংৰিধে রূপকাযরতনে ঈদিসেন ঞাণেন ভৰিতব্বন্তি অধিপ্পাযো. এৰং নাম কথনঞ্হিস্স উপনিস্সযসম্পন্নস্স অপরকালে দুক্খপ্পত্তস্স ভগৰন্তং উপগম্ম পব্বজিত্ৰা মগ্গফলপটিৰেধায পচ্চযো জাতো. তথাহেস ভগৰা তেন সমাগমত্থং পদসাৰ মগ্গং পটিপজ্জি.
১২. বাহুল্লিকোতি পচ্চযবাহুল্লিকো. পধানৰিব্ভন্তোতি পধানতো দুক্করচরণতো পরিহীনো. নত্থি এত্থ অগারিযং, অগারস্স হিতং কসিগোরক্খাদিকম্মন্তি অনগারিযা, পব্বজ্জা, তং অনগারিযং. পব্বজন্তীতি উপগচ্ছন্তি. তদনুত্তরন্তি তং অনুত্তরং. ব্রহ্মচরিযপরিযোসানন্তি মগ্গব্রহ্মচরিযস্স পরিযোসানং, অরহত্তফলন্তি অত্থো. তস্স হি অত্থায কুলপুত্তা পব্বজন্তি. দিট্ঠেৰ ধম্মেতি ইমস্মিং পচ্চক্খে অত্তভাৰে. সযন্তি অপরপ্পচ্চযা. অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰাতি অত্তনোৰ ঞাণেন পচ্চক্খং কত্ৰা. উপসম্পজ্জাতি পাপুণিত্ৰা.
ইরিযাযাতি দুক্করইরিযায. উত্তরিমনুস্সধম্মাতিআদীসু মনুস্সধম্মতো লোকিযঞাণতো উপরি অরিযং কাতুং অলং সমত্থো অলমরিযো. ঞাণদস্সনৰিসেসোতি সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণস্স পুব্বভাগং অধিপ্পেতং. নোতি নু. ভাসিতমেতন্তি এৰরূপমেতং ৰাক্যভেদন্তি অত্থো. তে চ ‘‘যদি এস পধানকালে ‘অহং অরহা’তি ৰদেয্য, মযঞ্চ সদ্দহাম, ন চানেন তদা ৰুত্তং. ইদানি পন ৰিজ্জমানমেৰ গুণং ৰদতী’’তি একপদেন সতিং লভিত্ৰা ‘‘বুদ্ধো জাতো’’তি উপ্পন্নগারৰা আৰুসোৰাদং পহায ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’তি আহংসু. অঞ্ঞা চিত্তন্তি অঞ্ঞায অরহত্তপ্পত্তিযা চিত্তং.
১৩. অন্তাতি কোট্ঠাসা দ্ৰে ভাগা. কামেসু কামসুখল্লিকানুযোগোতি ৰত্থুকামেসু কিলেসকামসুখস্স অনুভৰো. কিলেসকামা এৰ ৰা আমিসসুখেন অল্লীযনতো কামসুখল্লিকাতি ৰুত্তাতি দট্ঠব্বা. গম্মোতি গামৰাসীনং সন্তকো. অত্তকিলমথানুযোগোতি অত্তনো কিলমথস্স কণ্টকসেয্যাদিদুক্খস্স অনুযোগো. উভো অন্তেতি যথাৰুত্তে লোভো ৰা সস্সতো ৰা একো অন্তো, দোসো ৰা উচ্ছেদো ৰা একোতি ৰেদিতব্বো.
চক্খুকরণীতিআদীসু অত্তনা সম্পযুত্তঞাণচক্খুং করোতীতি চক্খুকরণী. দুতিযং তস্সেৰ ৰেৰচনং. উপসমোতি কিলেসুপসমো. অভিঞ্ঞা, সম্বোধো চ চতুসচ্চপটিৰেধোৰ. নিব্বানং অসঙ্খতধাতু. এতেসম্পি অত্থায সংৰত্ততীতি পটিপদং থোমেতি. সম্মাদিট্ঠীতি ঞাণং. সম্মাসঙ্কপ্পোতি ৰিতক্কো. সেসং ধম্মতো সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.
১৪. এৰং চত্তারোপি মগ্গে একতো দস্সেত্ৰা ইদানি তেহি মগ্গেহি পটিৰিজ্ঝিতব্বানি চত্তারি অরিযসচ্চানি দস্সেতুং ‘‘ইদং খো পন, ভিক্খৰে’’তিআদিমাহ. জাতিপি দুক্খাতিআদীসু তত্থ তত্থ ভৰে নিব্বত্তমানানং সত্তানং সব্বপঠমং রূপারূপধম্মপ্পৰত্তি ইধ জাতি নাম, সা চ তত্থ তত্থ ভৰেসু উপলব্ভমানানং দুক্খাদীনং ৰত্থুভাৰতো দুক্খা, এৰং জরাদীসু দুক্খৰত্থুকতায দুক্খতা ৰেদিতব্বা. পঞ্চুপাদানক্খন্ধা পন দুক্খদুক্খৰিপরিণামদুক্খসঙ্খারদুক্খৰসেন দুক্খা এৰ. পোনোভৰিকাতি পুনব্ভৰকরণং পুনব্ভৰো উত্তরপদলোপেন, পুনব্ভৰো সীলমেতিস্সাতি পোনোভৰিকা. নন্দিরাগসহগতাতি এত্থ রূপাদীসু নন্দতি পিযাযতীতি নন্দী, সা এৰ রাগোতি নন্দিরাগোতি ভাৰপ্পধানোযং নিদ্দেসো, নন্দিরাগত্তন্তি অত্থো. তেন সহগতানি নন্দিরাগসহগতা. তত্র তত্রাতি তস্মিং তস্মিং ভৰে. রূপাদীসু ছসু আরম্মণেসু কামস্সাদনৰসেন পৰত্তা কামতণ্হা নাম. সস্সতদিট্ঠিযা সহ পৰত্তা ভৰতণ্হা. উচ্ছেদদিট্ঠিযা সহ পৰত্তা ৰিভৰতণ্হা. অসেসৰিরাগনিরোধোতিআদিনা নিব্বানমেৰ ৰুচ্চতি. তত্থ ৰিরজ্জনং ৰিগমনং ৰিরাগো. নিরুজ্ঝনং নিরোধো. উভযেনাপি সুট্ঠু ৰিগমোৰ ৰুচ্চতি. অসেসাযপি তণ্হায ৰিরাগো, নিরোধো চ যেন হোতি, সো অসেসৰিরাগনিরোধো, নিব্বানমেৰ. যস্মা চ তং আগম্ম তণ্হং, ৰট্টঞ্চ চজন্তি পটিনিস্সজ্জন্তি ৰিমুচ্চন্তি ন অল্লীযন্তি, তস্মা চাগো পটিনিস্সগ্গো মুত্তি অনালযোতি ৰুচ্চতি.
১৫. চক্খুন্তিআদীনি ঞাণৰেৰচনানেৰ.
১৬. যাৰকীৰঞ্চাতি যত্তকং কালং. তিপরিৰট্টন্তি সচ্চঞাণ, কিচ্চঞাণ, কতঞাণসঙ্খাতানং তিণ্ণং পরিৰট্টানং ৰসেন তিপরিৰট্টং ঞাণদস্সনং. এত্থ চ ‘‘ইদং দুক্খং অরিযসচ্চং, ইদং দুক্খসমুদয’’ন্তি এৰং চতূসু সচ্চেসু যথাভূতঞাণং সচ্চঞাণং নাম. তেসু এৰ ‘‘পরিঞ্ঞেয্যং পহাতব্বং সচ্ছিকাতব্বং ভাৰেতব্ব’’ন্তি এৰং কত্তব্বকিচ্চজাননঞাণং কিচ্চঞাণং নাম. ‘‘পরিঞ্ঞাতং পহীনং সচ্ছিকতং ভাৰিত’’ন্তি তস্স কিচ্চস্স কতভাৰজাননঞাণং কতঞাণং নাম. দ্ৰাদসাকারন্তি তেসমেৰ একেকস্মিং সচ্চে তিণ্ণং তিণ্ণং আকারানং ৰসেন দ্ৰাদসাকারং.
অভিসম্বুদ্ধোতি পচ্চঞ্ঞাসিন্তি অভিসম্বুদ্ধো অরহত্তং পত্তোতি এৰং ন পটিজানিং. যতো চ খোতি যতো বোধিমূলে নিসিন্নকালতো পট্ঠায. অথাহন্তি ততো পরং অহং. ঞাণঞ্চ পন মেতি পচ্চৰেক্খণঞাণং সন্ধায ৰদতি. অকুপ্পা মেতিআদি তস্স পৰত্তিআকারদস্সনং. তত্থ অকুপ্পা মে ৰিমুত্তীতি অরহত্তফলং তস্স মগ্গসঙ্খাতকারণতো চ আরম্মণতো চ অকুপ্পতা ৰেদিতব্বা.
ইমস্মিং পন ৰেয্যাকরণস্মিন্তি নিগ্গাথসুত্তে. ভঞ্ঞমানেতি ভণিযমানে. ধম্মচক্খুন্তি ইধ চতুসচ্চধম্মেসু চক্খুকিচ্চকরণতো সোতাপত্তিমগ্গো অধিপ্পেতো. যং কিঞ্চীতিআদি নিব্বানারম্মণত্তেপি কিচ্চৰসেন অসম্মোহতো পৰত্তিদস্সনত্থং ৰুত্তং.
১৭. ধম্মচক্কন্তি পটিৰেধঞাণধম্মঞ্চেৰ দেসনাঞাণধম্মঞ্চ পৰত্তনট্ঠেন চক্কন্তি ধম্মচক্কং. ওভাসোতি সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণানুভাৰেন পৰত্তো চিত্তপচ্চযউতুসমুট্ঠানো দসসহস্সিলোকধাতুং ফরিত্ৰা ঠিতো ওভাসো.
১৮. দিট্ঠো অরিযসচ্চধম্মো এতেনাতি দিট্ঠধম্মো. এস নযো সেসেসুপি. অত্তনো পচ্চক্খতো অধিগতত্তা ন পরং পচ্চেতি, পরস্স সদ্ধায এত্থ ন পৰত্ততীতি অপরপ্পচ্চযো. এহি ভিক্খূতি এত্তকে ৰুত্তমত্তে পব্বজ্জা, উপসম্পদা চ সিজ্ঝতি, তেনেৰ তত্থ ইতি-সদ্দেন পরিচ্ছেদো দস্সিতোতি ৰদন্তি. কেচি পন ‘‘সম্মা দুক্খস্স অন্তকিরিযাযাতি ৰচনপরিযোসানে এৰ উপসম্পদা সিজ্ঝতি, অট্ঠকথাযং পন ‘এহি ভিক্খূতি ভগৰতো ৰচনেনা’তি ইদং এহিভিক্খুসদ্দোপলক্খিতৰচনং এহিভিক্খুৰচনন্তিআদিপদৰসেন ৰুত্তং মুসাৰাদৰগ্গোতিআদীসু ৰিযা’’তি ৰদন্তি, তদেতং পঠমপারাজিকট্ঠকথাযং ‘‘ভগৰা হি…পে… এহি ভিক্খু, চর ব্রহ্মচরিযং সম্মা দুক্খস্স অন্তকিরিযাযা’’তি (পারা. অট্ঠ. ১.৪৫ ভিক্খূপদভাজনীযৰণ্ণনা) ইমিনা ৰচনেন সমেতি. যত্তকঞ্হি ভগৰতা নিযমেন ৰুচ্চতি, তত্তকং সব্বম্পি অঙ্গমেৰ. সেক্খপুথুজ্জনানঞ্হি এতং পরিপুণ্ণং ৰুচ্চতি, অসেক্খানং পন ‘‘চর ব্রহ্মচরিয’’ন্তি পরিযোসানন্তি দট্ঠব্বং সিক্খত্তযসমিদ্ধিতো. লোকিযসম্পদাহি উপরিভূতা সেট্ঠভূতা সম্পদাতি উপসম্পদা.
১৯-২১. নীহারভত্তোতি ভিক্খূহি গামতো নীহরিত্ৰা দিন্নভত্তো. কল্লং নূতি যুত্তং নু. এতং মমাতিআদি যথাক্কমং তণ্হামানদিট্ঠিগাহানং দস্সনং.
২২-২৩. তস্মা তিহাতি এত্থ তিহাতি নিপাতমত্তং, তস্মাতি অত্থো. নিব্বিন্দতীতি ৰুট্ঠানগামিনিৰিপস্সনাৰসেন উক্কণ্ঠতি. ৰিরজ্জতীতি চতুন্নং মগ্গানং ৰসেন ন রজ্জতি. ৰিমুচ্চতীতি ফলৰসেন ৰিমুচ্চতি. ৰিমুত্তস্মিন্তিআদি পচ্চৰেক্খণঞাণদস্সনং. ব্রহ্মচরিযন্তি মগ্গব্রহ্মচরিযং. করণীযং চতূসু সচ্চেসু চতূহি মগ্গেহি পচ্চেকং কত্তব্বং পরিঞ্ঞাদিৰসেন সোল়সৰিধং কিচ্চং. নাপরং ইত্থত্তাযাতি ইত্থভাৰায সোল়সকিচ্চভাৰায, কিলেসক্খযায ৰা অপরং পুন মগ্গভাৰনাকিচ্চং মে নত্থীতি পজানাতি. অথ ৰা ইত্থত্তাযাতি ইত্থভাৰতো ৰত্তমানক্খন্ধসন্তানতো অপরং খন্ধসন্তানং ময্হং ন ভৰিস্সতীতি অত্থো.
পব্বজ্জাকথাৰণ্ণনা
১৫. আল়ম্বরন্তি পণৰং. ৰিকেসিকন্তি ৰিপ্পকিণ্ণকেসং. ৰিক্খেল়িকন্তি ৰিস্সন্দমানলালং. সুসানং মঞ্ঞেতি সুসানং ৰিয অদ্দস সকং পরিজনন্তি সম্বন্ধো. উদানং উদানেসীতি সংৰেগৰসপ্পৰত্তং ৰচনং নিচ্ছারেসি. উপস্সট্ঠন্তি দুক্খেন সম্মিস্সং, দুক্খোতিণ্ণং সব্বসত্তকাযজাতন্তি অত্থো.
২৬. ইদং খো যসাতি ভগৰা নিব্বানং সন্ধাযাহ. অনুপুব্বিং কথন্তি অনুপটিপাটিকথং. আদীনৰন্তি দোসং. ওকারন্তি নিহীনতা নিহীনজনসেৰিতত্তা. সংকিলেসন্তি তেহি সত্তানং সংকিলেসনং, সংকিলেসৰিসযন্তি ৰা অত্থো. কল্লচিত্তন্তি অরোগচিত্তং. সামং অত্তনাৰ উক্কংসো উক্খিপনং এতিস্সন্তি সামুক্কংসিকা, সচ্চদেসনা. তস্সা সরূপদস্সনং ‘‘দুক্খ’’ন্তিআদি.
২৭. অস্সদূতেতি অস্সআরুল়্হে দূতে. ইদ্ধাভিসঙ্খারন্তি ইদ্ধিকিরিযং. অভিসঙ্খরেসি অকাসি.
২৮. যথাদিট্ঠন্তি পঠমমগ্গেন দিট্ঠং চতুস্সচ্চভূমিং সেসমগ্গত্তযেন পচ্চৰেক্খন্তস্স, পস্সন্তস্সাতি অত্থো. মাতু নো জীৰিতন্তি এত্থ নোতি নিপাতমত্তং, মাতু জীৰিতন্তি অত্থো. যসস্স খীণাসৰত্তা ‘‘এহি ভিক্খু, স্ৰাক্খাতো ধম্মো, চর ব্রহ্মচরিয’’ন্তি এত্তকেনেৰ ভগৰা উপসম্পদং অদাসি. খীণাসৰানঞ্হি এত্তকেনেৰ উপসম্পদা অনুঞ্ঞাতা পুব্বেৰ দুক্খস্স পরিক্খীণত্তা. চর ব্রহ্মচরিযন্তি সাসনব্রহ্মচরিযসঙ্খাতং সিক্খাপদপূরণং সন্ধায ৰুত্তং, ন মগ্গব্রহ্মচরিযং.
৩০. সেট্ঠানুসেট্ঠীনন্তি সেট্ঠিনো চ অনুসেট্ঠিনো চ পৰেণীৰসেন আগতা যেসং কুলানং সন্তি, তেসং সেট্ঠানুসেট্ঠীনং কুলানং. ওরকোতি লামকো.
৩২-৩৩. মা একেন দ্ৰেতি একেন মগ্গেন দ্ৰে ভিক্খূ মা অগমিত্থ. ৰিসুদ্ধে সত্তে, গুণে ৰা মারেতীতি মারো. পাপে নিযুত্তো পাপিমা.
সব্বপাসেহীতি সব্বকিলেসপাসেহি. যে দিব্বা যে চ মানুসাতি যে দিব্বকামগুণনিস্সিতা, মানুসককামগুণনিস্সিতা চ কিলেসপাসা নাম অত্থি, সব্বেহি তেহি. ‘‘ত্ৰং বুদ্ধো’’তি দেৰমনুস্সেহি করিযমানসক্কারসম্পটিচ্ছনং সন্ধায ৰদতি.
অন্তলিক্খে চরন্তে পঞ্চাভিঞ্ঞেপি বন্ধতীতি অন্তলিক্খচরো, রাগপাসো. মারো পন পাসম্পি অন্তলিক্খচরং মঞ্ঞতি. মানসোতি মনোসম্পযুত্তো.
জানাতি মন্তি সো কির ‘‘মহানুভাৰো অঞ্ঞো দেৰপুত্তো নিৰারেতীতি ভীতো নিৰত্তিস্সতি নু খো’’তিসঞ্ঞায ৰত্ৰা ‘‘নিহতো ত্ৰমসি অন্তকা’’তি ৰুত্তে ‘‘জানাতি ম’’ন্তি দুম্মনো পলাযি.
৩৪. পরিৰিতক্কো উদপাদীতি যস্মা এহিভিক্খুভাৰায উপনিস্সযরহিতানম্পি পব্বজিতুকামতা উপ্পজ্জিস্সতি, বুদ্ধা চ তে ন পব্বাজেন্তি, তস্মা তেসম্পি পব্বজ্জাৰিধিং দস্সেন্তো এৰং পরিৰিতক্কেসীতি দট্ঠব্বং. উপনিস্সযসম্পন্না পন ভগৰন্তং উপসঙ্কমিত্ৰা এহিভিক্খুভাৰেনেৰ পব্বজন্তি. যে পটিক্খিত্তপুগ্গলাতি সম্বন্ধো. সযং পব্বাজেতব্বোতি এত্থ ‘‘কেসমস্সুং ওহারেত্ৰা’’তিআদিৰচনতো কেসচ্ছেদনকাসাযচ্ছাদনসরণদানানি পব্বজ্জা নাম, তেসু পচ্ছিমদ্ৰযং ভিক্খূহি এৰ কাতব্বং, কারেতব্বং ৰা. ‘‘পব্বাজেহী’’তি ইদং তিৰিধম্পি সন্ধায ৰুত্তং. খণ্ডসীমং নেত্ৰাতি ভণ্ডুকম্মারোচনপরিহরণত্থং. ভিক্খূনঞ্হি অনারোচেত্ৰা একসীমায ‘‘এতস্স কেসে ছিন্দা’’তি অঞ্ঞং আণাপেতুম্পি ন ৰট্টতি. পব্বাজেত্ৰাতি কেসাদিচ্ছেদনমেৰ সন্ধায ৰুত্তং ‘‘কাসাযানি অচ্ছাদেত্ৰা’’তি ৰিসুং ৰুত্তত্তা. পব্বাজেতুং ন লভতীতি সরণদানং সন্ধায ৰুত্তং, অনুপসম্পন্নেন ভিক্খুআণত্তিযা দিন্নম্পি সরণং ন রুহতি.
যসস্সীতি পরিৰারসম্পন্নো. নিজ্জীৰনিস্সত্তভাৰন্তি ‘‘কেসা নাম ইমস্মিং সরীরে পাটিযেক্কো কোট্ঠাসো অচেতনো অব্যাকতো সুঞ্ঞো নিস্সত্তো থদ্ধো পথৰীধাতূ’’তিআদিনযং সঙ্গণ্হাতি, সব্বং ৰিসুদ্ধিমগ্গে (ৰিসুদ্ধি. ১.৩১১) আগতনযেন গহেতব্বং. পুব্বেতি পুব্ববুদ্ধুপ্পাদেসু. মদ্দিতসঙ্খারোতি ৰিপস্সনাৰসেন ৰুত্তং. ভাৰিতভাৰনোতি সমথৰসেনাপি.
কাসাযানি তিক্খত্তুং ৰা…পে… পটিগ্গাহাপেতব্বোতি এত্থ ‘‘সব্বদুক্খনিস্সরণত্থায ইমং কাসাৰং গহেত্ৰা’’তি ৰা ‘‘তং কাসাৰং দত্ৰা’’তি ৰা ৰত্ৰা ‘‘পব্বাজেথ মং, ভন্তে, অনুকম্পং উপাদাযা’’তি এৰং যাচনপুব্বকং চীৰরং পটিচ্ছাপেতি. অথাপীতিআদি তিক্খত্তুং পটিগ্গাহাপনতো পরং কত্তব্বৰিধিদস্সনং. অথাপীতি ততো পরম্পীতি অত্থো. কেচি পন ‘‘চীৰরং অপ্পটিগ্গাহাপেত্ৰা পব্বজনপ্পকারভেদদস্সনত্থং ‘‘অথাপী’’তি ৰুত্তং, অথাপীতি চ অথ ৰাতি অত্থো’’তি ৰদন্তি. ‘‘অদিন্নং ন ৰট্টতী’’তি ইমিনা পব্বজ্জা ন রুহতীতি দস্সেতি.
পাদে ৰন্দাপেত্ৰাতি পাদাভিমুখং নমাপেত্ৰা. দূরে ৰন্দন্তোপি হি পাদে ৰন্দতীতি ৰুচ্চতি. উপজ্ঝাযেন ৰাতি এত্থ যস্স সন্তিকে উপজ্ঝং গণ্হাতি, অযং উপজ্ঝাযো. আভিসমাচারিকেসু ৰিনযনত্থং যং আচরিযং কত্ৰা নিয্যাতেন্তি, অযং আচরিযো. সচে পন উপজ্ঝাযো সযমেৰ সব্বং সিক্খাপেতি, অঞ্ঞস্মিং ন নিয্যাতেতি, উপজ্ঝাযোৰস্স আচরিযোপি হোতি, যথা উপসম্পদাকালে সযমেৰ কম্মৰাচং ৰাচেন্তো উপজ্ঝাযোৰ কম্মৰাচাচরিযোপি হোতি.
অনুনাসিকন্তং কত্ৰা দানকালে অন্তরা ৰিচ্ছেদো ন কাতব্বোতি আহ ‘‘একসম্বন্ধানী’’তি.
‘‘আভিসমাচারিকেসু ৰিনেতব্বো’’তি ইমিনা সেখিযৰত্তখন্ধকৰত্তেসু, অঞ্ঞেসু
চ সুক্কৰিস্সট্ঠিআদিলোকৰজ্জসিক্খাপদেসু সামণেরেহি ৰত্তিতব্বং, তত্থ অৰত্তমানো অলজ্জী, দণ্ডকম্মারহো চ হোতীতি দস্সেতি.
পব্বজ্জাকথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
দুতিযমারকথাৰণ্ণনা
৩৫. পাল়িযং অনুত্তরং ৰিমুত্তিং অনুপাপুণাথাতি ‘‘খীণাসৰা মযং, কিং অম্হাকং পধানেনা’’তি ৰাসনাদোসেন ৰোসানং অনাপজ্জিত্ৰা পন্তেসু সেনাসনেসু ফলসমাপত্তিযাৰ ৰীতিনামনত্থং, তং দিস্ৰা অঞ্ঞেসম্পি দিট্ঠানুগতিসমাপজ্জনত্থঞ্চ ওৰদতীতি ৰেদিতব্বং.
দুতিযমারকথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
ভদ্দৰগ্গিযকথাৰণ্ণনা
৩৬. ইদং নেসং পুব্বকম্মন্তি তেসং তিংসজনানং একতো অভিসমযস্স পুব্বকম্মং. অঞ্ঞম্পি তেসং পচ্চেকং পুব্ববুদ্ধুপ্পাদেসু সদ্ধম্মস্সৰনসরণগমনদানসীলসমাধিৰিপস্সনাসমাযোগৰসেন বহুং ৰিৰট্টূপনিস্সযং কুসলং অত্থেৰাতি গহেতব্বং. ইতরথা হি তদহেৰ পটিৰেধো, এহিভিক্খুভাৰাদিৰিসেসো চ ন সম্পজ্জেয্য.
ভদ্দৰগ্গিযকথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
উরুৰেলপাটিহারিযকথাৰণ্ণনা
৩৭-৩৮. পাল়িযং অগরূতি ভারিযং ন সিযাতি অত্থো. উভিন্নং সজোতিভূতানন্তি উভোসু সজোতিভূতেসু. পত্তে পক্খিপীতি তং নাগং নিহততেজং ধম্মদেসনায সন্তপ্পেত্ৰা সরণসীলানি দত্ৰা সকলরত্তিং ভগৰন্তং পযিরুপাসিত্ৰা ঠিতং জটিলানং দস্সনত্থং পত্তে পক্খিপি, ন অহিতুণ্ডিকো ৰিয বলক্কারেনাতি ৰেদিতব্বং. যত্র হি নামাতি যো নাম.
৩৯. অজ্জণ্হোতি অজ্জ একদিৰসং. অগ্গিসালম্হীতি অগ্যাগারে. সুমনানং বুদ্ধানং মনসা সদিসো মনো অস্সাতি সুমনমনসো. অধিচিত্তোতি মহাকরুণাদীহি অধিচিত্তো. উদিচ্ছরেতি উল্লোকেসুং, পরিৰারেসুন্তি অত্থো. অনেকৰণ্ণা অচ্চিযোতি ছব্বণ্ণরংসিযো ৰুত্তা. অহং তে ধুৰভত্তেন পটিমাননং করিস্সামীতি সেসো.
৪০. অভিক্কন্তায রত্তিযাতি পরিক্খীণায রত্তিযা, মজ্ঝরত্তিসমযেতি অত্থো. অভিক্কন্তৰণ্ণাতি অভিরূপচ্ছৰিৰণ্ণা. কেৰলকপ্পন্তি এত্থ কেৰল-সদ্দস্স অনৰসেসত্থো, কপ্প-সদ্দস্স সমন্তভাৰো, তস্মা অনৰসেসং সমন্ততো ৰনসণ্ডন্তি অত্থো. চতুদ্দিসাতি চতূসু দিসাসু. যত্র হি নামাতি যং নাম.
৪৩. অঙ্গমগধাতি অঙ্গমগধরট্ঠৰাসিনো. ইদ্ধিপাটিহারিযন্তি অভিঞ্ঞিদ্ধিযেৰ পটিপক্খানং তিত্থিযানং, ৰেনেয্যসত্তগতদোসানঞ্চ হরণতো অপনযনতো পাটিহারিযং, তং তং ৰা সত্তহিতং পটিচ্চ হরিতব্বং পৰত্তেতব্বন্তি পটিহারিযং, তদেৰ পাটিহারিযং. ইদ্ধি এৰ পাটিহারিযং ইদ্ধিপাটিহারিযং.
৪৪. পংসুকূলং উপ্পন্নং হোতীতি পুণ্ণায দাসিযা সরীরং পরিক্খিপিত্ৰা ছড্ডিতং সাণমযং কিমিকুলাকুলং পরিযেসনৰসেন উপ্পন্নং হোতি, যং ভগৰা ভূমিং কম্পেন্তো পারুপিত্ৰা পচ্ছা মহাকস্সপত্থেরস্স অদাসি, তং সন্ধাযেতং ৰুত্তন্তি ৰদন্তি. কত্থ নু খোতিআদিপরিৰিতক্কো জটিলানং ৰিৰিধপাটিহারিযদস্সনত্থং কতো. পাণিনা খণন্তো ৰিয ইদ্ধিযা মত্তিকং অপনেত্ৰা দিন্নত্তা ৰুত্তং ‘‘পাণিনা পোক্খরণিং খণিত্ৰা’’তি.
৪৬. ফালিযন্তু, কস্সপ, কট্ঠানীতি উরুৰেলকস্সপেন নিৰেদিতে এৰমৰোচাতি দট্ঠব্বং. এৰং সেসেসুপি.
৪৯. অন্তরট্ঠকাসু হিমপাতসমযেতি এত্থ মাঘমাসস্স অৰসানে চতস্সো, ফগ্গুণমাসস্স আদিম্হি চতস্সোতি এৰং উভিন্নং মাসানং অন্তরে অট্ঠরত্তিযো অন্তরট্ঠকা নাম. তাসু অন্তরট্ঠকাসু রত্তীসু হিমপাতকালে. উম্মুজ্জননিমুজ্জনম্পি সহসা তদুভযকরণৰসেন ৰুত্তং.
৫০. উদকৰাহকোতি উদকোঘো. রেণুহতাযাতি রজোকিণ্ণায, অতিন্তাযাতি অত্থো. নাৰাযাতি কুল্লেন. ইদং নু ত্ৰং মহাসমণাতি ইধ নু ত্ৰং. ধ-কারস্স দ-কারং, অনুসারঞ্চ কত্ৰা ‘‘ইদং নূ’’তি ৰুত্তং ‘‘একমিদাহ’’ন্তিআদীসু (দী. নি. ১.১৬৫, ২৬৫) ৰিয. ‘‘ইমস্মিং পদেসে ত্ৰং নু খো ঠিতোসী’’তি পুচ্ছি. অযমহমস্মীতি অযমহং ইধ ঠিতোস্মীতি অত্থো.
৫১. চিরপটিকাতি চিরকালতো পট্ঠায. কেসমিস্সং সব্বং পরিক্খারং উদকে পৰাহেত্ৰাতিপি যোজেতব্বং. অরণিকমণ্ডলুআদিকা তাপসপরিক্খারা খারী নাম, তংহরণককাজং খারিকাজং নাম. অগ্গিহুতমিস্সন্তি অগ্গিপূজোপকরণসহিতং.
৫২-৩. উপসগ্গোতি উপদ্দৰো. ‘‘অড্ঢুড্ঢানি পাটিহারিযসহস্সানী’’তি ইদং নাগদমনাদীনি পন্নরস পাটিহারিযানি ৰজ্জেত্ৰা ৰুত্তং অপ্পকমধিকং গণনূপগং ন হোতীতি.
৫৪. গযাযন্তি গযানামিকায নদিযা অদূরভৰত্তা গামো ইত্থিলিঙ্গৰসেন গযা নাম জাতো, তস্সং. গযাসীসেতি এৰংনামকে পিট্ঠিপাসাণে.
‘‘যমিদং চক্খুসম্ফস্সপচ্চযা…পে… সুখং ৰা’’তিআদিনা চক্খুৰিঞ্ঞাণৰীথিচিত্তেসু সোমনস্সদোমনস্সউপেক্খাৰেদনামুখেন সেসারূপক্খন্ধানম্পি আদিত্ততং দস্সেতি. এস নযো সেসেসুপি. মনোতি ভৰঙ্গচিত্তং মনোদ্ৰারস্স অধিপ্পেতত্তা. মনোৰিঞ্ঞাণন্তি মনোদ্ৰারৰীথিপঅযাপন্নমেৰ গহিতং.
উরুৰেলপাটিহারিযকথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
বিম্বিসারসমাগমকথাৰণ্ণনা
৫৫. যঞ্ঞা অভিৰদন্তীতি যাগহেতু ইজ্ঝন্তীতি ৰদন্তি. উপধীসূতি এত্থ দুক্খসুখাদীনং অধিট্ঠানট্ঠেন চত্তারো উপধী কামখন্ধকিলেসঅভিসঙ্খারূপধীনং ৰসেন. তেসু খন্ধূপধি ইধাধিপ্পেতোতি আহ ‘‘খন্ধূপধীসু মলন্তি ঞত্ৰা’’তি. যঞ্ঞাতি যঞ্ঞহেতু. যিট্ঠেতি মহাযাগে. হুতেতি দিৰসে দিৰসে কত্তব্বে অগ্গিপরিচরণে. কিং ৰক্খামীতি কথং ৰক্খামি.
৫৭-৮. আসীসনাতি মনোরথা. সিঙ্গীসুৰণ্ণনিক্খেনাতি সিঙ্গীসুৰণ্ণস্স রাসিনা. সুৰণ্ণেসু হি যুত্তিকতং হীনং. ততো রসৰিদ্ধং সেট্ঠং, ততো আকরুপ্পন্নং সেট্ঠং, ততো যংকিঞ্চি দিব্বসুৰণ্ণং সেট্ঠং, তত্রাপি চামীকরং, ততো সাতকুম্ভং, ততো জম্বুনদং, ততোপি সিঙ্গীসুৰণ্ণং সেট্ঠং. তস্স নিক্খং নাম পঞ্চসুৰণ্ণপরিমাণং. অট্ঠসুৰণ্ণাদিভেদং অনেকৰিধম্পি ৰদন্তি. দসসু অরিযৰাসেসূতি –
‘‘ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু পঞ্চঙ্গৰিপ্পহীনো হোতি ছল়ঙ্গসমন্নাগতো একারক্খো চতুরাপস্সেনো পণুন্নপচ্চেকসচ্চো সমৰযসট্ঠেসনো অনাৰিলসঙ্কপ্পো পস্সদ্ধকাযসঙ্খারো সুৰিমুত্তচিত্তো সুৰিমুত্তপঞ্ঞো’’তি (দী. নি. ৩.৩৪৮, ৩৬০; অ. নি. ১০.১৯) –
এৰমাগতেসু দসসু অরিযৰাসেসু. তত্থ পঞ্চঙ্গৰিপ্পহীনোতি পঞ্চনীৰরণেহি ৰিপ্পযুত্ততা ৰুত্তা. ছল়ঙ্গসমন্নাগতোতি ইট্ঠাদীসু ছসু আরম্মণেসু সোমনস্সিতাদিপটিপক্খা ছল়ঙ্গুপেক্খা ৰুত্তা. একারক্খোতি উপট্ঠিতসতিতা. সঙ্খাযসেৰনা অধিৰাসনা পরিৰজ্জনা ৰিনোদনাসঙ্খাতানি চত্তারি অপস্সেনা নিস্সযা এতস্সাতি চতুরাপস্সেনো, এতেন চ তে নিস্সযা দস্সিতা. পণুন্নানি অপনীতানি দিট্ঠিগতিকেহি পচ্চেকং গহিতানি দিট্ঠিসচ্চানি যস্স, সো পণুন্নপচ্চেকসচ্চো, তেন লোকিযঞাণেন দিট্ঠিপ্পহানং ৰুত্তং. কামেসনা ভৰেসনাব্রহ্মচরিযেসনাসঙ্খাতা এসনা সম্মদেৰ অৰযা অনূনা সট্ঠা নিসট্ঠা অনেনাতি সমৰযসট্ঠেসনো. এতেন তিণ্ণং এসনানং অভাৰো ৰুত্তো. ‘‘অনাৰিলসঙ্কপ্পো’’তি ইমিনা কামৰিতক্কাদীহি অনাৰিলচিত্ততা. ‘‘পস্সদ্ধকাযসঙ্খারো’’তি ইমিনা চতুত্থজ্ঝানসমাযোগেন ৰিগতদরথতা ৰুত্তা. ‘‘সুৰিমুত্তচিত্তো’’তি ইমিনা মগ্গো. ‘‘সুৰিমুত্তপঞ্ঞো’’তি ইমিনা পচ্চৰেক্খণঞাণমুখেন ফলঞাণং ৰুত্তং. এতে হি অরিযা ৰসন্তি এত্থাতি অরিযৰাসাতি ৰুচ্চন্তি. তে পন ৰাসা ৰুত্থা ৰসিতা সম্পাদিতা যেন, সো ৰুত্থৰাসো, ভগৰা. দসবলোতি দসহি কাযবলেহি, ঞাণবলেহি চ উপেতো. যানি হেতানি –
‘‘কাল়াৰকঞ্চ গঙ্গেয্যং, পণ্ডরং তম্বপিঙ্গলং;
গন্ধমঙ্গলহেমঞ্চ, উপোসথছদ্দন্তিমে দসা’’তি. (ম. নি. অট্ঠ. ১.১৪৮; সং. নি. অট্ঠ. ২.২.২২; অ. নি. অট্ঠ. ৩.১০.২১; ৰিভ. অট্ঠ. ৭৬০; উদা. অট্ঠ. ৭৫; বু. ৰ. অট্ঠ. ১.৩৯; চূল়নি. অট্ঠ. ৮১; পটি. ম. অট্ঠ. ২.২.৪৪) –
এৰং ৰুত্তানি দসহত্থিকুলানি পুরিমপুরিমতো দসবলগুণোপেতানি, তেসু সব্বজেট্ঠানং দসন্নং ছদ্দন্তানং বলানি ভগৰতো কাযস্স দসবলানি নাম. তঞ্চ কাল়াৰকসঙ্খাতানং পকতিহত্থীনং কোটিসহস্সস্স, মজ্ঝিমপুরিসানং পন দসন্নং কোটিসহস্সানঞ্চ বলং হোতি, তং ‘‘নারাযনসঙ্ঘাতবল’’ন্তিপি ৰুচ্চতি.
যানি পনেতানি পাল়িযং ‘‘ইধ, সারিপুত্ত, তথাগতো ঠানঞ্চ ঠানতো অট্ঠানঞ্চ অট্ঠানতো যথাভূতং পজানাতী’’তিআদিনা (ম. নি. ১.১৪৮; অ. নি. ১০.২১; ৰিভ. ৭৬০; পটি. ম. ২.৪৪) ৰুত্তানি ঠানাঠানঞাণবলং, কম্মৰিপাকঞাণবলং, সব্বত্থগামিনিপটিপদাঞাণবলং, অনেকধাতুনানাধাতুলোকঞাণবলং, সত্তানং নানাধিমুত্তিকতাঞাণবলং, ইন্দ্রিযপরোপরিযত্তঞাণবলং, ঝানৰিমোক্খসমাধিসমাপত্তীনং সংকিলেসৰোদানৰুট্ঠানঞাণবলং, পুব্বেনিৰাসঞাণবলং, দিব্বচক্খুঞাণবলং, আসৰক্খযঞাণবলন্তি দসবলঞাণানি, ইমানি ভগৰতো দসবলানি নাম. দসহি অসেক্খেহি অঙ্গেহীতি অরহত্তফলসম্পযুত্তেহি পাল়িযং ‘‘অসেক্খা সম্মাদিট্ঠি…পে… অসেক্খো সম্মাসমাধি, অসেক্খং সম্মাঞাণং, অসেক্খা সম্মাৰিমুত্তী’’তি (দী. নি. ৩.৩৪৮, ৩৬০) এৰং ৰুত্তেহি দসহি অসেক্খধম্মেহি সমন্নাগতো. এত্থ চ দস্সনট্ঠেন ৰুত্তা সম্মাদিট্ঠি এৰ জাননট্ঠেন সম্মাঞাণন্তিপি ৰুত্তা, ৰুত্তাৰসেসা পন ফলচিত্তসম্পযুত্তা সব্বে ফস্সাদিধম্মা সম্মাৰিমুত্তীতি ৰুত্তাতি দট্ঠব্বং.
বিম্বিসারসমাগমকথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
সারিপুত্তমোগ্গল্লানপব্বজ্জাকথাৰণ্ণনা
৬০. সারীব্রাহ্মণিযা পুত্তো সারিপুত্তো. মোগ্গলীব্রাহ্মণিযা পুত্তো মোগ্গল্লানো. ছন্নপরিব্বাজকস্সাতি সেতৰত্থেন হিরিকোপীনং ছাদেত্ৰা ৰিচরণকপরিব্বাজকস্স, তেন ‘‘নাযং নগ্গপরিব্বাজকো’’তি দস্সেতি. ‘‘উপঞ্ঞাত’’ন্তি ইমস্স ৰিৰরণং ঞাতো চেৰাতি. ‘‘মগ্গ’’ন্তি ইমস্স ৰিৰরণং উপগতো চ মগ্গোতি. তেন চ উপঞ্ঞাতন্তি এত্থ ঞাত-সদ্দো ঞাণপরিযাযো. মগ্গন্তি লিঙ্গৰিপল্লাসেন মগ্গোৰ ৰুত্তো. উপসদ্দো চ উপগমনত্থো মগ্গসদ্দেনপি সম্বন্ধিতব্বোতি দস্সেতি. ইদং ৰুত্তং হোতি – যস্মা পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো অনুবন্ধনং নাম অত্থিকেহি উপঞ্ঞাতং উপগতঞাণঞ্চেৰ হোতি, তেহি উপগতো পটিপন্নো মগ্গো চ, তস্মা যংনূনাহং অনুবন্ধেয্যন্তি. উপঞ্ঞাতং নিব্বানন্তি উপপত্তিযা অনুমানেন ঞাতং নিব্বানং. ‘‘মগ্গ’’ন্তি ইমস্স ৰিৰরণং মগ্গন্তোতি, অনুমানেন ঞাতং পচ্চক্খতো দস্সনত্থায গৰেসন্তোতি অত্থো.
নিরোধো চ নিরোধূপাযো চ একসেসেন নিরোধোতি ৰুত্তোতি দস্সেন্তো ‘‘অথ ৰা’’তিআদিমাহ. পটিপাদেন্তোতি নিগমেন্তো.
ইতো উত্তরীতি ইতো মযা লদ্ধসোতাপত্তিতো উত্তরি ইতরমগ্গত্তযং যদিপি নত্থি, তথাপি এসো এৰ মযা গৰেসিতো নিব্বানধম্মোতি অত্থো.
৬২-৩. তদারম্মণাযাতি নিব্বানারম্মণায সোতাপত্তিফলৰিমুত্তিযা. তেসং আযস্মন্তানন্তি সপরিসানং তেসং দ্ৰিন্নং পরিসানং তস্মিংযেৰ খণে ভগৰতো ধম্মং সুত্ৰা অরহত্তং পাপুণি, অগ্গসাৰকা পন অত্তনো ঞাণকিচ্চস্স মহন্ততায কতিপাহচ্চযেন. তেনাহ ‘‘এৰ’’ন্তিআদি. উসূযনকিরিযায কম্মভাৰং সন্ধায ‘‘উপযোগত্থেৰা’’তি ৰুত্তং.
সারিপুত্তমোগ্গল্লানপব্বজ্জাকথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
উপজ্ঝাযৰত্তকথাৰণ্ণনা
৬৪. ৰজ্জাৰজ্জন্তি খুদ্দকং, মহন্তঞ্চ ৰজ্জং. উত্তিট্ঠপত্তন্তি এত্থ উত্তিট্ঠং নাম পিণ্ডায চরণং ৰুচ্চতি ‘‘উত্তিট্ঠে নপ্পমজ্জেয্যা’’তিআদীসু (ধ. প. ১৬৮) ৰিয. উত্তিট্ঠত্থায গহিতং পত্তং উত্তিট্ঠপত্তং, তেনাহ ‘‘পিণ্ডায চরণকপত্ত’’ন্তি. তস্স উপনামে কো দোসোতি আহ ‘‘তস্মিং হী’’তিআদি. তস্মাতি যস্মা মনুস্সা এতস্মিংযেৰ এতে ভুঞ্জন্তীতি উত্তিট্ঠপত্তে উচ্ছিট্ঠসঞ্ঞিনো, তস্মা উত্তিট্ঠপত্তন্তি ৰুত্তং উত্তিট্ঠ-সদ্দেনেৰ মনুস্সানং সঞ্ঞায উচ্ছিট্ঠতাপি গম্মতীতি. কেচি পন ‘‘উচ্ছিট্ঠসদ্দেন সমানত্থো উত্তিট্ঠসদ্দো’’তি ৰদন্তি. ‘‘উত্তিট্ঠা’’তি ত্ৰাপচ্চযন্তোপি হোতীতি আহ ‘‘উট্ঠহিত্ৰা’’তি. উপজ্ঝাযং গহেতুন্তি উপজ্ঝাযত্তং মনসা গহেতুং, যাচনৰচনেন তস্স অনুমতিং গহেতুন্তি ৰা অত্থো.
৬৫. পতিস্সযনং পতিস্সো, গরুং নিস্সায ৰত্তনভাৰো, যংকিঞ্চি গারৰন্তি অত্থো. সহ পতিস্সেন সপ্পতিস্সো, পরং জেট্ঠং কত্ৰা তস্সোৰাদে ৰত্তনতাতি অত্থো. তেনাহ ‘‘জেট্ঠকভাৰঞ্চ উপট্ঠপেত্ৰা’’তি. সাহূতি সাধু সুন্দরং. লহূতি অগরু, সুভরতাতি অত্থো. ওপাযিকন্তি উপাযপটিসংযুত্তং, এৰং পটিপজ্জনং নিত্থরণূপাযোতি অত্থো. পতিরূপন্তি সামীচিকম্মমিদন্তি অত্থো. পাসাদিকেনাতি পসাদাৰহেন কাযৰচীপযোগেন সম্পাদেহীতি অত্থো. কাযেনাতি এতদত্থৰিঞ্ঞাপকং হত্থমুদ্দাদিং দস্সেন্তো কাযেন ৰিঞ্ঞাপেতি. সাধূতি সম্পটিচ্ছনং সন্ধাযাতি উপজ্ঝাযেন ‘‘সাহূ’’তিআদীসু ৰুত্তেসু সদ্ধিৰিহারিকস্স ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছনং ৰচনং সন্ধায ‘‘কাযেন ৰিঞ্ঞাপেতী’’তিআদি ৰুত্তন্তি অধিপ্পাযো. আযাচনদানমত্তেনাতি সদ্ধিৰিহারিকস্স পঠমং আযাচনমত্তেন, ততো উপজ্ঝাযস্স চ ‘‘সাহূ’’তিআদিনা ৰচনমত্তেনাতি অত্থো.
৬৬. অস্সাতি সদ্ধিৰিহারিকস্স. দ্ৰে চীৰরানীতি উত্তরাসঙ্গং, সঙ্ঘাটিঞ্চ সন্ধায ৰদতি. ইতো পট্ঠাযাতি ‘‘ন উপজ্ঝাযস্স ভণমানস্সা’’তি এত্থ ন-কারতো পট্ঠায, তেন ‘‘নাতিদূরে’’তিআদীসু ন-কারপটিসিদ্ধেসু আপত্তি নত্থীতি দস্সেতি. সব্বত্থ দুক্কটাপত্তীতি আপদাউম্মত্তখিত্তচিত্তৰেদনট্টতাদীহি ৰিনা পণ্ণত্তিং অজানিত্ৰাপি ৰদন্তস্স গিলানস্সপি দুক্কটমেৰ. আপদাসু হি অন্তরন্তরা কথা ৰত্তুং ৰট্টতি. এৰমঞ্ঞেসুপি ন-কারপটিসিদ্ধেসু ঈদিসেসু, ইতরেসু পন গিলানোপি ন মুচ্চতি. পাল়িযং ‘‘হেট্ঠাপীঠং ৰা পরামসিত্ৰা’’তি ইদং পুব্বে তত্থ ঠপিতপত্তাদিনা অসঙ্ঘট্টনত্থায ৰুত্তং, চক্খুনা ওলোকেত্ৰাপি অঞ্ঞেসং অভাৰং ঞত্ৰাপি ঠপেতুং ৰট্টতি এৰ. আপত্তিযা আসন্নন্তি আপত্তিকরণমেৰ.
গামেতি অন্তোগামে তাদিসে মণ্ডপাদিম্হি. অন্তরঘরেতি অন্তোগেহে. পটিক্কমনেতি আসনসালাযং. ধোতৰালিকাযাতি উদকেন গতট্ঠানে নিরজায পরিসুদ্ধৰালিকায. নিদ্ধূমেতি জন্তাঘরে জলিযমানঅগ্গিধূমরহিতে. জন্তাঘরঞ্হি নাম হিমপাতবহুলেসু দেসেসু তপ্পচ্চযরোগপীল়াদিনিৰারণত্থং সরীরসেদাপনট্ঠানং. তত্থ কির অন্ধকারপটিচ্ছন্নতায বহূপি একতো পৰিসিত্ৰা চীৰরং নিক্খিপিত্ৰা অগ্গিতাপপরিহারায মত্তিকায মুখং লিম্পিত্ৰা সরীরং যাৰদত্থং সেদেত্ৰা চুণ্ণাদীহি উব্বট্টেত্ৰা নহাযন্তি. তেনেৰ পাল়িযং ‘‘চুণ্ণং সন্নেতব্ব’’ন্তিআদি ৰুত্তং. উল্লোকন্তি উদ্ধং ওলোকনট্ঠানং. উপরিভাগন্তি অত্থো.
অঞ্ঞত্থ নেতব্বোতি যত্থ ৰিহরতো সাসনে অনভিরতি উপ্পন্না, ততো অঞ্ঞত্থ কল্যাণমিত্তাদিসম্পত্তিযুত্তট্ঠানে নেতব্বো. ৰিসভাগপুগ্গলানন্তি লজ্জিনো ৰা অলজ্জিনো ৰা উপজ্ঝাযস্স অৰড্ঢিকামে সন্ধায ৰুত্তং. সচে পন উপজ্ঝাযো অলজ্জী ওৰাদম্পি ন গণ্হাতি, লজ্জিনো চ এতস্স ৰিসভাগা হোন্তি, তত্থ উপজ্ঝাযং ৰিহায লজ্জীহেৰ সদ্ধিং আমিসাদিপরিভোগো কাতব্বো. উপজ্ঝাযাদিভাৰো হেত্থ ন পমাণন্তি দট্ঠব্বং. পরিৰেণং গন্ত্ৰাতি উপজ্ঝাযস্স পরিৰেণং গন্ত্ৰা. ‘‘ন সুসান’’ন্তি ইদং উপলক্খণং, উপচারসীমতো বহি গন্তুকামেন অনাপুচ্ছা গন্তুং ন ৰট্টতি.
উপজ্ঝাযৰত্তকথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
সদ্ধিৰিহারিকৰত্তকথাৰণ্ণনা
৬৭. সদ্ধিৰিহারিকৰত্তকথাযং সঙ্গহেতব্বো অনুগ্গহেতব্বোতিআদীসু অনাদরিযং পটিচ্চ ধম্মামিসেহি অসঙ্গণ্হন্তানং আচরিযুপজ্ঝাযানং দুক্কটং ৰত্তভেদত্তা. তেনেৰ পরিৰারেপি ‘‘নদেন্তো আপজ্জতী’’তি (পরি. ৩২২) ৰুত্তং. সেসং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.
সদ্ধিৰিহারিকৰত্তকথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
নসম্মাৰত্তনাদিকথাৰণ্ণনা
৬৮. নসম্মাৰত্তনাদিকথাযং ৰত্তং ন পূরেয্যাতি ‘‘ৰত্তকরণকালো’’তি ৰত্থুৰিজাননৰসেন ঞত্ৰা মানকোসজ্জাদিৰসেন ৰা উপজ্ঝাযাদীসু অনাদরেন ৰা ‘‘অকাতুং ন ৰট্টতী’’তি অজাননতায ৰা ন করেয্য, দুক্কটমেৰ. অসঞ্চিচ্চ অসতিযাতিআদীহি চ অকরোন্তস্স পন অনাপত্তি. সব্বানি হি ৰত্তানি সেখিযানেৰ, তস্মা সেখিযেসু ৰুত্তনযেনেৰেত্থ সব্বোপি ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বো. গেহস্সিতপেমন্তি মেত্তাপেমং.
সাদিযনং ৰা অসাদিযনং ৰা ন জানাতীতি ‘‘মযি সাদিযন্তে অকরোন্তানং আপত্তি হোতি, পটিক্খিপিত্ৰা অসাদিযন্তে আপত্তি ন হোতী’’তি এৰং ন জানাতীতি অত্থো. ‘‘তেসু একো ৰত্তসম্পন্নো ভিক্খু…পে… তেসং অনাপত্তী’’তি ৰচনতো সচে কোচি ‘‘তুম্হাকং সদ্ধিৰিহারিকে, অন্তেৰাসিকে ৰা গিলানে উপট্ঠহিস্সামি, ওৰাদানুসাসনিআদিকং সব্বং কত্তব্বং করিস্সামী’’তি ৰদতি, তে ৰা সদ্ধিৰিহারিকাদযো ‘‘অপ্পোস্সুক্কা হোথা’’তি ৰদন্তি, ৰত্তং ৰা ন সাদিযন্তি, আচরিযুপজ্ঝাযানম্পি অনাপত্তি.
নসম্মাৰত্তনাদিকথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
রাধব্রাহ্মণৰত্থুকথাৰণ্ণনা
৬৯. রাধব্রাহ্মণৰত্থুস্মিং পাল়িযং উপ্পণ্ডুপ্পণ্ডুকজাতোতি সকলসরীরে সঞ্জাতপণ্ডুৰণ্ণো. পণ্ডুৰণ্ণস্স সকলসরীরে ব্যাপিতভাৰদস্সনত্থঞ্হি ৰিচ্ছাৰচনং কতং. অধিকারন্তি উপকারং. কতৰেদিনোতি অত্তনো কতং উপকারং পটিকিরিযায ঞাপকা. উপসম্পদাকম্মৰাচায যং ৰত্তব্বং, তং পরিযোসানে ৰক্খাম. পরিমণ্ডলেহীতি পরিপুণ্ণেহি.
৭১-৭৩. পণ্ণত্তিৰীতিক্কমন্তি সিক্খাপদৰীতিক্কমং. পাল়িযং পিণ্ডিযালোপভোজনন্তি জঙ্ঘপিণ্ডিমংসবলেন চরিত্ৰা আলোপালোপৰসেন পরিযিট্ঠভোজনং. অতিরেকলাভোতি ভিক্খাহারতো অধিকলাভো. সঙ্ঘভত্তাদীনং ৰিভাগো সেনাসনক্খন্ধকে আৰি ভৰিস্সতি. ৰিহারোতি তিণকুটিকাদিসহিতো পাকারপরিচ্ছিন্নো সকলো সঙ্ঘারামো. অড্ঢযোগোতি একসালো দীঘপাসাদো. হত্থিপিট্ঠিগরুল়সণ্ঠানো দীঘপাসাদোতিপি ৰদন্তি. পাসাদোতি চতুরস্সো উচ্চো অনেকভূমকপাসাদো. হম্মিযন্তি মুণ্ডচ্ছদনো চন্দিকঙ্গণযুত্তো নাতিউচ্চো পাসাদো. গুহাতি পব্বতগুহা. পূতিমুত্তন্তি গোমুত্তং.
রাধব্রাহ্মণৰত্থুকথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
আচরিযৰত্তকথাৰণ্ণনা
৭৬. সহধম্মিকং ৰুচ্চমানোতি ‘‘এৰং নিৰাসেতব্ব’’ন্তিআদিনা সিক্খাপদেন ওৰদিযমানো. ৰাদং আরোপেত্ৰাতি ‘‘ওলম্বিত্ৰা নিৰাসনাদীসু কো দোসো? যদি দোসো ভৰেয্য, পরিমণ্ডলনিৰাসনাদীসুপি দোসো সিযা’’তিআদিনা নিগ্গহং আরোপেত্ৰা. তংযেৰ তিত্থাযতনন্তি দিট্ঠিসঙ্খাততিত্থমেৰ আযতনং দুক্খুপ্পত্তিট্ঠানন্তি তিত্থাযতনং. আযস্মতো নিস্সায ৰচ্ছামীতি আযস্মন্তং নিস্সায ৰসিস্সামীতি অত্থো.
আচরিযৰত্তকথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
পণামনাখমাপনাকথাৰণ্ণনা
৮০. যং পুব্বে লক্খণং ৰুত্তং, তেনেৰ লক্খণেন নিস্সযন্তেৰাসিকস্স আপত্তি ন ৰেদিতব্বাতি সম্বন্ধযোজনা দট্ঠব্বা. পোত্থকেসু পন ‘‘ন তেনেৰ লক্খণেনা’’তি এত্থ ন-কারং ছড্ডেত্ৰা ‘‘তেনেৰ লক্খণেন নিস্সযন্তেৰাসিকস্স আপত্তি ৰেদিতব্বা’’তি লিখন্তি, তং পমাদলিখিতং. তথা হি তেনেৰ লক্খণেন আপত্তিভাৰে গয্হমানে নিস্সযমুত্তকস্সাপি অমুত্তকস্সাপি আপত্তি এৰাতি ৰুত্তলক্খণেন আপত্তিং আপজ্জেয্য. তথা চ ‘‘নিস্সযন্তেৰাসিকেন হি যাৰ আচরিযং নিস্সায ৰসতি, তাৰ সব্বং আচরিযৰত্তং কাতব্ব’’ন্তি ইমিনা অনন্তরৰচনেন ৰিরোধো সিযা. ৰিসুদ্ধিমগ্গেপি চ –
‘‘নিস্সযাচরিয, উদ্দেসাচরিয, নিস্সযন্তেৰাসিক, উদ্দেসন্তেৰাসিক, সমানাচরিযকা পন যাৰ নিস্সযউদ্দেসা অনুপচ্ছিন্না. তাৰ পটিজগ্গিতব্বা’’তি (ৰিসুদ্ধি. ১.৪১) –
ৰুত্তং. তস্মা ৰুত্তনযেন ইধ পরিগল়িতং ন-কারং আনেত্ৰা তেনেৰ সদ্ধিৰিহারিকস্স ৰুত্তেনেৰ লক্খণেন নিস্সযন্তেৰাসিকস্স আপত্তি ন ৰেদিতব্বাতি এৰমত্থো গহেতব্বো.
পণামনাখমাপনাকথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
নিস্সযপটিপ্পস্সদ্ধিকথাৰণ্ণনা
৮৩. নিস্সযপটিপ্পস্সদ্ধিকথাযং ‘‘যো ৰা একসম্ভোগপরিভোগো, তস্স সন্তিকে নিস্সযো গহেতব্বো’’তি ইমিনা লজ্জীসু এৰ নিস্সযগ্গহণং নিযোজেতি অলজ্জীসু পটিক্খিত্তত্তা. এত্থ চ পরিভোগসদ্দেন এককম্মাদিকো সংৰাসো গহিতো পচ্চযপরিভোগস্স সম্ভোগ-সদ্দেন গহিতত্তা, এতেন চ সম্ভোগসংৰাসানং অলজ্জীহি সদ্ধিং ন কত্তব্বতং দস্সেতি. পরিহারো নত্থীতি আপত্তিপরিহারো নত্থি. তাদিসোতি যত্থ নিস্সযো গহিতপুব্বো, যো চ একসম্ভোগপরিভোগো, তাদিসো. তথা ৰুত্তন্তি ‘‘লহুং আগমিস্সামী’’তি ৰুত্তঞ্চেতি অত্থো. ‘‘চত্তারি পঞ্চ দিৰসানী’’তি ইদং উপলক্খণমত্তং. যদি একাহদ্ৰীহেন সভাগতা পঞ্ঞাযতি, ঞাতদিৰসেন গহেতব্বোৰ. অথাপি চতুপঞ্চাহেনাপি ন পঞ্ঞাযতি, যত্তকেহি দিৰসেহি পঞ্ঞাযতি, তত্তকানি অতিক্কমেতব্বানি. সভাগতং ওলোকেমীতি পন লেসো ন কাতব্বো.
দহরা সুণন্তীতি এত্থ অসুত্ৰাপি আগমিস্সতি, কেনচি অন্তরাযেন চিরাযতীতি সঞ্ঞায সতি লব্ভতেৰ পরিহারো. তেনাহ ‘‘ইধেৰাহং ৰসিস্সামীতি পহিণতি, পরিহারো নত্থী’’তি.
একদিৰসম্পি পরিহারো নত্থীতি গমনে নিরুস্সাহং সন্ধায ৰুত্তং. সউস্সাহস্স পন সেনাসনপটিসামনাদিৰসেন কতিপাহে গতেপি ন দোসো.
তত্রেৰ ৰসিতব্বন্তি তত্র সভাগট্ঠানে এৰ নিস্সযং গহেত্ৰা ৰসিতব্বং. ‘‘তংযেৰ ৰিহারং…পে… ৰসিতুং ৰট্টতী’’তি ইমিনা উপজ্ঝাযে সঙ্গণ্হন্তেযেৰ তংসমোধানে নিস্সযপটিপ্পস্সদ্ধি ৰুত্তা, তস্মিং পন কোধেন ৰা গণনিরপেক্খতায ৰা অসঙ্গণ্হন্তে অঞ্ঞেসু গহিতো নিস্সযো ন পটিপ্পস্সম্ভতীতি দস্সেতি.
আচরিযম্হা নিস্সযপটিপ্পস্সদ্ধিযং ৰুত্তো ‘‘কোচি আচরিযো’’তিআদিকো নযো উপজ্ঝাযপক্কমনাদীসুপি নেত্ৰা তত্থ চ ৰুত্তো ইধাপি নেত্ৰা যথারহং যোজেতব্বো.
দ্ৰে লেড্ডুপাতে অতিক্কম্ম অঞ্ঞস্মিং ৰিহারে ৰসন্তীতি উপচারসীমতো বহি অঞ্ঞস্মিং ৰিহারে অন্তেৰাসিকানং ৰসনট্ঠানতো দ্ৰে লেড্ডুপাতে অতিক্কম্ম ৰসন্তি. তেন বহিউপচারেপি অন্তেৰাসিকাদীনং ৰসনট্ঠানতো দ্ৰিন্নং লেড্ডুপাতানং অন্তরে আসন্নপদেসে ৰসতি, নিস্সযো ন পটিপ্পস্সম্ভতীতি দস্সেতি. অন্তোউপচারসীমাযং পন দ্ৰে লেড্ডুপাতে অতিক্কমিত্ৰা ৰসতো নিস্সযো ন পটিপ্পস্সম্ভতেৰ.
নিস্সযপটিপ্পস্সদ্ধিকথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
উপসম্পাদেতব্বপঞ্চককথাৰণ্ণনা
৮৪. উপজ্ঝাচরিযলক্খণকথাযং ন সামণেরো উপট্ঠাপেতব্বোতি উপজ্ঝাযেন হুত্ৰা ন পব্বাজেতব্বো. অসেক্খস্স অযন্তি অসেক্খো, লোকিযলোকুত্তরো সীলক্খন্ধো.
অন্তগ্গাহিকাযাতি সস্সতুচ্ছেদকোট্ঠাসগ্গাহিকায. পচ্ছিমানি দ্ৰেতি অপ্পস্সুতো হোতি, দুপ্পঞ্ঞো হোতীতি ইমানি দ্ৰে অঙ্গানি. পচ্ছিমানি তীণীতি ন পটিবলো উপ্পন্নং কুক্কুচ্চং ধম্মতো ৰিনোদেতুং, আপত্তিং ন জানাতি, আপত্তিযা ৰুট্ঠানং ন জানাতীতি ইমানি তীণি. কুক্কুচ্চস্স হি পাল়িঅট্ঠকথানযসঙ্খাতধম্মতো ৰিনোদেতুং অপটিবলতা নাম অব্যত্ততা এৰ হোতীতি সাপি আপত্তিঅঙ্গমেৰ ৰুত্তা.
অভিৰিসিট্ঠো উত্তমো সমাচারো আভিসমাচারো, ৰত্তপটিৰত্তসীলং. তং আরব্ভ পঞ্ঞত্তা খন্ধকসিক্খাপদসঙ্খাতা সিক্খা আভিসমাচারিকা. সিক্খাপদম্পি হি তং তত্থ পটিপূরণত্থিকেহি উগ্গহণাদিৰসেন সিক্খিতব্বতো ‘‘সিক্খা’’তি ৰুচ্চতি. মগ্গব্রহ্মচরিযস্স আদিভূতা কারণভূতাতি আদিব্রহ্মচরিযকা সিক্খা, উভতোৰিভঙ্গপরিযাপন্নসিক্খাপদং. তেনেৰ ৰিসুদ্ধিমগ্গেপি ‘‘উভতোৰিভঙ্গপরিযাপন্নসিক্খাপদং আদিব্রহ্মচরিযকং, খন্ধকৰত্তপঅযাপন্নং আভিসমাচারিক’’ন্তি (ৰিসুদ্ধি. ১.১১) ৰুত্তং. তস্মা সেক্খপণ্ণত্তিয’’ন্তি এত্থ সিক্খিতব্বতো সেক্খা, ভগৰতা পঞ্ঞত্তত্তা পণ্ণত্তি. সব্বাপি উভতোৰিভঙ্গপরিযাপন্না সিক্খাপদপণ্ণত্তি ‘‘সেক্খপণ্ণত্তী’’তি ৰুত্তাতি গহেতব্বা. নামরূপপরিচ্ছেদেতি এত্থ কুসলত্তিকাদীহি ৰুত্তং জাতিভূমিপুগ্গলসম্পযোগৰত্থারম্মণকম্মদ্ৰারলক্খণরসাদিভেদেহি ৰেদনাক্খন্ধাদিচতুব্বিধং সনিব্বানং নামং, ভূতুপাদাযভেদং রূপঞ্চ পরিচ্ছিন্দিত্ৰা জাননপঞ্ঞা, তপ্পকাসকো চ গন্থো নামরূপপরিচ্ছেদো নাম. ইমিনা অভিধম্মত্থকুসলেন ভৰিতব্বন্তি দস্সেতি. সিক্খাপেতুন্তি উগ্গণ্হাপেতুং.
উপসম্পাদেতব্বপঞ্চককথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
অঞ্ঞতিত্থিযপুব্বৰত্থুকথাৰণ্ণনা
৮৬. তিত্থিযপরিৰাসকথাযং আজীৰকস্স ৰাতিআদীসু অকিরিযৰাদী আজীৰকো নাম, কিরিযৰাদিনো পন নিগণ্ঠাপি অঞ্ঞেপি নগ্গতিত্থিকা অচেলকপদে সঙ্গহিতা. সব্বথা নগ্গস্সেৰ তিত্থিযপরিৰাসো ৰিহিতো. সো চ তেনেৰ নগ্গৰেসেন ভিক্খূনং সন্তিকং আগতস্স, ন পটিচ্ছাদেত্ৰা আগতস্সাতি দস্সেতুং ‘‘সচে সোপী’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ সোপীতি আজীৰকো.
আমিসকিঞ্চিক্খসম্পদানং নাম অপ্পমত্তকস্স দেয্যধম্মস্স অনুপ্পদানং. রূপূপজীৰিকাতি অত্তনো রূপমেৰ নিস্সায জীৰন্তিযো. ৰেসিযা গোচরো বহুলং পৰত্তিট্ঠানং অস্সাতি ৰেসিযাগোচরো. এস নযো সব্বত্থ. যোব্বন্নাতীতাতি অনিৰিদ্ধা এৰ মহল্লিকভাৰং পত্তা থুল্লকুমারী এৰাতি ৰুত্তং. আদাযস্সাতি আদানস্স গহণস্স.
অঞ্ঞতিত্থিযপুব্বৰত্থুকথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
পঞ্চাবাধৰত্থুকথাৰণ্ণনা
৮৮-৯. পঞ্চাবাধাদিৰত্থূসু পাল়িযং সোম্হি অরোগো, ৰিব্ভমিস্সামীতি সো অহং অরোগো, ৰিব্ভমিস্সামীতি অত্থো. নখপিট্ঠিপ্পমাণন্তি কনিট্ঠঙ্গুলিনখপিট্ঠি অধিপ্পেতা. ‘‘পটিচ্ছন্নে ঠানে নখপিট্ঠিপ্পমাণং অৰড্ঢনকপক্খে ঠিতং হোতি, ৰট্টতী’’তি ৰুত্তত্তা অপ্পটিচ্ছন্নট্ঠানে তাদিসম্পি ন ৰট্টতি, পটিচ্ছন্নট্ঠানেপি চ ৰড্ঢনকপক্খে ঠিতোপি ন ৰট্টতীতি সিদ্ধমেৰ হোতি. পাকটট্ঠানেপি পন নখপিট্ঠিপ্পমাণতো ঊনতরং অৰড্ঢনকং ৰট্টতীতি যে গণ্হেয্যুং, তেসং তং গহণং পটিসেধেতুং ‘‘মুখে পনা’’তিআদি ৰুত্তং.
কোলট্ঠিমত্তকোপীতি বদরট্ঠিপ্পমাণোপি. অৰড্ঢনকপক্খে ঠিতোপি ন ৰট্টতীতি এত্থ পি-সদ্দেন কোলট্ঠিমত্ততো খুদ্দকতরোপি গণ্ডো ন ৰট্টতীতি দস্সেতি. তেনাহ ‘‘সচ্ছৰিং কারেত্ৰা’’তি, ৰিজ্জমানচ্ছৰিং কত্ৰাতি অত্থো. ‘‘সঞ্ছৰি’’ন্তি ৰা পাঠো, সঞ্জাতচ্ছৰিন্তি অত্থো. গণ্ডাদীসু ৰূপসন্তেসুপি গণ্ডানং ৰিৰণ্ণম্পি হোতি, তং ৰট্টতি.
পদুমপুণ্ডরীকপত্তৰণ্ণন্তি রত্তপদুমসেতপদুমপুপ্ফদলৰণ্ণং. কুট্ঠে ৰুত্তনযেনেৰাতি পটিচ্ছন্নট্ঠানে অৰড্ঢনকং ৰট্টতি, অঞ্ঞত্থ ন কিঞ্চিপি ৰট্টতীতি ৰুত্তনযং দস্সেতি. সোসব্যাধীতি খযরোগো. যক্খুম্মারোতি কদাচি কদাচি আগন্ত্ৰা ভূমিযং পাতেত্ৰা হত্থমুখাদিকং অৰযৰং ভূমিযং ঘংসনকো যক্খোৰ রোগো.