ৰিমতিৰিনোদনী-টীকা (দুতিযো ভাগো)
৫. পাচিত্তিযকণ্ডং
১. মুসাৰাদৰগ্গো
১. মুসাৰাদসিক্খাপদৰণ্ণনা
১. মুসাৰাদৰগ্গস্স পঠমসিক্খাপদে খুদ্দকানন্তি এত্থ ‘‘খুদ্দক-সদ্দো বহু-সদ্দপরিযাযো’’তি ৰদন্তি. তত্থাতি তেসু ৰগ্গেসু, খুদ্দকেসু ৰা. ‘‘জানিতব্বতো’’তি হেতুনো ৰিপক্খেপি নিব্বানে ৰত্তনতো অনেকন্তিকত্তে পরেহি ৰুত্তে ‘‘ন মযা অযং হেতু ৰুত্তো’’তি তং কারণং পটিচ্ছাদেতুং পুন ‘‘জাতিধম্মতোতি মযা ৰুত্ত’’ন্তিআদীনি ৰদতি. ‘‘সম্পজান’’ন্তি ৰত্তব্বে অনুনাসিকলোপেন নিদ্দেসোতি আহ ‘‘জানন্তো’’তি.
২. সম্পজানমুসাৰাদেতি অত্তনা ৰুচ্চমানস্স অত্থস্স ৰিতথভাৰং পুব্বেপি জানিত্ৰা, ৰচনক্খণে চ জানন্তস্স মুসাৰাদভণনে. তেনাহ ‘‘জানিত্ৰা’’তিআদি. মুসাৰাদেতি চ নিমিত্তত্থে ভুম্মং, তস্মা মুসাভণননিমিত্তং পাচিত্তিযন্তি এৰমেত্থ, ইতো পরেসুপি ঈদিসেসু অত্থো ৰেদিতব্বো.
৩. ৰদন্তি এতাযাতি ৰাচাতি আহ ‘‘মিচ্ছা’’তিআদি. ‘‘ধনুনা ৰিজ্ঝতী’’তিআদীসু ৰিয ‘‘চক্খুনা দিট্ঠ’’ন্তি পাকটৰসেন ৰুত্তন্তি আহ ‘‘ওল়ারিকেনা’’তি.
১১. গতো ভৰিস্সতীতি এত্থাপি সন্নিট্ঠানতো ৰুত্তত্তা মুসাৰাদো জাতো. আপত্তিন্তি পাচিত্তিযাপত্তিং, ন দুব্ভাসিতং. জাতিআদীহি দসহি অক্কোসৰত্থূহি পরং দৰা ৰদন্তস্স হি তং হোতি. চারেসুন্তি উপনেসুং. ৰত্থুৰিপরীততা, ৰিসংৰাদনপুরেক্খারতা, যমত্থং ৰত্থুকামো, তস্স পুগ্গলস্স ৰিঞ্ঞাপনপযোগো চাতি ইমানেত্থ তীণি অঙ্গানি. ৰত্থুৰিপরীততায হি অসতি ৰিসংৰাদনপুরেক্খারতায ৰিঞ্ঞাপিতেপি মুসাৰাদো ন হোতি, দুক্কটমত্তমেৰ হোতি. তস্মা সাপি অঙ্গমেৰাতি গহেতব্বং. উত্তরিমনুস্সধম্মারোচনত্থং মুসা ভণন্তস্স পারাজিকং, পরিযাযেন থুল্লচ্চযং, অমূলকেন পারাজিকেন অনুদ্ধংসনত্থং সঙ্ঘাদিসেসো, সঙ্ঘাদিসেসেনানুদ্ধংসনওমসৰাদাদীসু পাচিত্তিযং, অনুপসম্পন্নেসু দুক্কটং, উক্কট্ঠহীনজাতিআদীহি দৰা অক্কোসন্তস্স দুব্ভাসিতং, কেৰলং মুসা ভণন্তস্স ইধ পাচিত্তিযং ৰুত্তং.
মুসাৰাদসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. ওমসৰাদসিক্খাপদৰণ্ণনা
১৩. দুতিযে পুব্বে পতিট্ঠিতারপ্পদেসং পুন অরে পত্তেতি পঠমং ভূমিযং পতিট্ঠিতনেমিপ্পদেসে পরিৰত্তেত্ৰা পুন ভূমিযং পতিট্ঠিতেতি অত্থো.
১৫. পুব্বেতি অট্ঠুপ্পত্তিযং. পুপ্ফছড্ডকা নাম গব্ভমলাদিহারকা. তচ্ছককম্মন্তি পাসাণকোট্টনাদিৰড্ঢকীকম্মং. হত্থমুদ্দাগণনাতি অঙ্গুলিসঙ্কোচনেনেৰ গণনা. অচ্ছিদ্দকগণনা নাম একট্ঠানদসট্ঠানাদীসু সারিযো ঠপেত্ৰা অনুক্কমেন গণনা. আদি-সদ্দেন সঙ্কলনপটউপ্পাদনৰোক্লনভাগহারাদিৰসেন পৰত্তা পিণ্ডগণনা গহিতা. যস্স সা পগুণা, সো রুক্খম্পি দিস্ৰা ‘‘এত্তকানি এত্থ পণ্ণানী’’তি জানাতি. যভ-মেথুনেতি ৰচনতো আহ ‘‘য-কার-ভ-কারে’’তিআদি.
১৬. ন পুরিমেনাতি মুসাৰাদসিক্খাপদেন. সোপি আপত্তিযাতি উপসগ্গাদিৰিসিট্ঠেহিপি ৰদন্তো পাচিত্তিযাপত্তিযাৰ কারেতব্বো.
২৬. দুব্ভাসিতন্তি সামঞ্ঞতো ৰুত্তত্তা পাল়িযং অনাগতেহিপি পরম্মুখা ৰদন্তস্সপি দুব্ভাসিতমেৰাতি আচরিযা ৰদন্তি ততো লামকাপত্তিযা অভাৰা, অনাপত্তিযাপেত্থ ভৰিতুং অযুত্তত্তা. সব্বসত্তাতি এত্থ ৰচনত্থৰিদূহি তিরচ্ছানাদযোপি গহিতা.
৩৫. অনুসাসনীপুরেক্খারতায ৰা পাপগরহিতায ৰা ৰদন্তানং চিত্তস্স লহুপরিৰত্তিভাৰতো অন্তরন্তরা কোপে উপ্পন্নেপি অনাপত্তি. কাযৰিকারমত্তেনপি ওমসনসম্ভৰতো ‘‘তিসমুট্ঠানং, কাযকম্ম’’ন্তি চ ৰুত্তং. পরিৰারে পন ‘‘চতুত্থেন আপত্তিসমুট্ঠানেন…পে… দুব্ভাসিতং আপজ্জেয্যাতি. ন হীতি ৰত্তব্ব’’ন্তিআদিনা (পরি. ২৭৬) ইতরানি সমুট্ঠানানি পটিক্খিপিত্ৰা পঞ্চমস্সেৰ ৰুত্তত্তা আহ ‘‘দুব্ভাসিতাপত্তি পনেত্থ ৰাচাচিত্ততো সমুট্ঠাতী’’তি. দৰকম্যতায হি কাযৰাচাচিত্তেহি ওমসন্তস্সপি ৰাচাচিত্তমেৰ আপত্তিযা অঙ্গং হোতি, ন পন কাযো ৰিজ্জমানোপি ধম্মদেসনাপত্তি ৰিয কেৰলং কাযৰিকারেনেৰ. ওমসন্তস্স পন কিঞ্চাপি ইধ দুব্ভাসিতাপত্তিযা অনাপত্তি, অথ খো কাযকীল়াপটিক্খেপসিক্খাপদেন দুক্কটমেৰাতি দট্ঠব্বং. উপসম্পন্নং জাতিআদীহি অনঞ্ঞাপদেসেন অক্কোসনং, তস্স জাননং, অত্থপুরেক্খারতাদীনং অভাৰোতি ইমানেত্থ তীণি অঙ্গানি.
ওমসৰাদসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. পেসুঞ্ঞসিক্খাপদৰণ্ণনা
৩৬. ততিযে ভণ্ডনং জাতং এতেসন্তি ভণ্ডনজাতা. পিসতীতি পিসুণা, ৰাচা, সমগ্গে ভিন্নে করোতীতি অত্থো. তায ৰাচায সমন্নাগতো পিসুণো, তস্স কম্মং পেসুঞ্ঞন্তি এৰমেত্থ অত্থো ৰেদিতব্বো.
ইধাপি জাতিআদীহি দসহি ৰত্থূহি পেসুঞ্ঞং উপসংহরন্তস্সেৰ পাচিত্তিযং, ইতরেহি অক্কোসৰত্থূহি দুক্কটং. অনক্কোসৰত্থূহি পন উপসংহরন্তস্স দুক্কটমেৰাতি ৰদন্তি. জাতিআদীহি অনঞ্ঞাপদেসেন অক্কোসন্তস্স ভিক্খুনো সুত্ৰা ভিক্খুস্স উপসংহরণং, পিযকম্যতাভেদাধিপ্পাযেসু অঞ্ঞতরতা, তস্স ৰিজাননাতি ইমানেত্থ তীণি অঙ্গানি.
পেসুঞ্ঞসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪. পদসোধম্মসিক্খাপদৰণ্ণনা
৪৫. চতুত্থে পুরিমব্যঞ্জনেন সদিসন্তি ‘‘রূপং অনিচ্চ’’ন্তি এত্থ অনিচ্চ-সদ্দেন সদিসং ‘‘ৰেদনা অনিচ্চা’’তি এত্থ অনিচ্চ-সদ্দং ৰদতি. অক্খরসমূহোতি অৰিভত্তিকো ৰুত্তো. পদন্তি ৰিভত্তিঅন্তং ৰুত্তং.
একং পদন্তি গাথাপদমেৰ সন্ধায ৰদতি. পদগণনাযাতি গাথাপদগণনায. অপাপুণিত্ৰাতি সদ্ধিং অকথেত্ৰা. এতেন গাথায পচ্ছিমপাদে ৰুচ্চমানে সামণেরো পঠমপাদাদিং ৰদতি, আপত্তিযেৰ, তস্মিং নিস্সদ্দে এৰ ইতরেন ৰত্তব্বন্তি দস্সেতি.
অট্ঠকথানিস্সিতোতি সঙ্গীতিত্তযারুল়্হং পোরাণট্ঠকথং সন্ধায ৰদতি. ইদানিপি ‘‘যথাপি দীপিকো নাম, নিলীযিত্ৰা গণ্হতে মিগে’’তি (মি. প. ৬.১.৫; ৰিসুদ্ধি. ১.২১৭; দী. নি. অট্ঠ. ২.৩৭৪; ম. নি. অট্ঠ. ১.১০৭; পারা. অট্ঠ. ২.১৬৫; পটি. ম. অট্ঠ. ২.১.১৬৩) এৰমাদিকং অট্ঠকথাৰচনং অত্থেৰ, বুদ্ধঘোসাচরিযাদীহি পোরাণট্ঠকথানযেন ৰুত্তম্পি ইধ সঙ্গহেতব্বন্তি ৰদন্তি. পাল়িনিস্সিতোতি উদানৰগ্গসঙ্গহাদিকো. ৰিৰট্টূপনিস্সিতন্তি নিব্বাননিস্সিতং. থেরস্সাতি নাগসেনত্থেরস্স. মগ্গকথাদীনি পকরণানি.
৪৬. পাল়িযং অক্খরাযাতিআদি লিঙ্গৰিপল্লাসেন ৰুত্তং, অক্খরেনাতিআদিনা অত্থো গহেতব্বো.
৪৮. উপচারং মুঞ্চিত্ৰাতি পরিসায দ্ৰাদসহত্থং মুঞ্চিত্ৰা একতো ঠিতস্স ৰা নিসিন্নস্স ৰা অনুপসম্পন্নস্স অকথেত্ৰা অঞ্ঞে উদ্দিস্স ভণন্তস্সাপি অনাপত্তি. সচে পন দূরে নিসিন্নম্পি উদ্দিস্স ভণতি, আপত্তি এৰ. ওপাতেতীতি সদ্ধিং কথেতি. অনুপসম্পন্নতা, ৰুত্তলক্খণধম্মং পদসো ৰাচনতা, একতো ভণনঞ্চাতি ইমানেত্থ তীণি অঙ্গানি.
পদসোধম্মসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫. সহসেয্যসিক্খাপদৰণ্ণনা
৫০-৫১. পঞ্চমে তত্রিদং নিদস্সনন্তি সেসো. দিরত্ততিরত্তন্তি এত্থ দিরত্তগ্গহণং ৰচনালঙ্কারত্থং, নিরন্তরং তিস্সোৰ রত্তিযো ৰসিত্ৰা চতুত্থদিৰসাদীসু সযন্তস্সেৰ আপত্তি, ন একন্তরিকাদিৰসেন সযন্তস্সাতি দস্সনত্থম্পীতি দট্ঠব্বং. দিরত্তৰিসিট্ঠঞ্হি তিরত্তং ৰুচ্চমানং, তেন অনন্তরিকমেৰ তিরত্তং দীপেতীতি. পঞ্চহি ছদনেহীতি ইট্ঠকসিলাসুধাতিণপণ্ণেহি. ৰাচুগ্গতৰসেনাতি পগুণৰসেন. দিযড্ঢহত্থুব্বেধো ৰড্ঢকীহত্থেন গহেতব্বো. একূপচারো একেন মগ্গেন পৰিসিত্ৰা অব্ভোকাসং অনুক্কমিত্ৰা সব্বত্থ অনুপরিগমনযোগ্গো, এতং বহুদ্ৰারম্পি একূপচারোৰ. তত্থ পন কুট্টাদীহি রুন্ধিত্ৰা ৰিসুং দ্ৰারং যোজেন্তি, নানূপচারো হোতি. সচে পন রুন্ধতি এৰ, ৰিসুং দ্ৰারং ন যোজেন্তি, ‘‘এতম্পি একূপচারমেৰ মত্তিকাদীহি পিহিতদ্ৰারো ৰিয গব্ভো’’তি গহেতব্বং. অঞ্ঞথা গব্ভে পৰিসিত্ৰা পমুখাদীসু নিপন্নানুপসম্পন্নেহি সহসেয্যাপরিমুত্তিযা গব্ভদ্ৰারং মত্তিকাদীহি পিদহাপেত্ৰা উট্ঠিতে অরুণে ৰিৰরাপেন্তস্সপি অনাপত্তি ভৰেয্যাতি.
তেসং পযোগে পযোগে ভিক্খুস্স আপত্তীতি এত্থ কেচি ‘‘অনুট্ঠহনেন অকিরিযসমুট্ঠানা আপত্তি ৰুত্তা তস্মিং খণে সযন্তস্স কিরিযাভাৰা. ইদঞ্হি সিক্খাপদং সিযা কিরিযায সমুট্ঠাতি, সিযা অকিরিযায সমুট্ঠাতি. কিরিযাসমুট্ঠানতা চস্স তব্বহুলৰসেন ৰুত্তাতি ৰদতি. যথা চেতং, এৰং দিৰাসযনম্পি. অনুট্ঠহনেন, হি দ্ৰারাসংৰরণেন চেতং অকিরিযসমউট্ঠানম্পি হোতী’’তি ৰদন্তি. ইদঞ্চ যুত্তং ৰিয দিস্সতি, ৰীমংসিত্ৰা গহেতব্বং.
‘‘উপরিমতলেন সদ্ধিং অসম্বদ্ধভিত্তিকস্সা’’তি ইদং সম্বদ্ধভিত্তিকে ৰত্তব্বমেৰ নত্থীতি দস্সনত্থং ৰুত্তং. উপরিমতলে সযিতস্স সঙ্কা এৰ নত্থীতি ‘‘হেট্ঠাপাসাদে’’তিআদি ৰুত্তং. নানূপচারেতি বহি নিস্সেণিযা আরোহণীযে.
সভাসঙ্খেপেনাতি সভাকারেন. ‘‘অড্ঢকুট্টকে’’তি ইমিনা সণ্ঠানং দস্সেতি. যত্থ তীসু দ্ৰীসু ৰা পস্সেসু ভিত্তিযো বদ্ধা, ছদনং ৰা অসম্পত্তা অড্ঢভিত্তি, ইদং অড্ঢকুট্টকং নাম. ৰাল়সঙ্ঘাটো নাম পরিক্খেপস্স অন্তো থম্ভাদীনং উপরি ৰাল়রূপেহি কতসঙ্ঘাটো. পরিক্খেপস্স বহিগতেতি এত্থ যস্মিং পস্সে পরিক্খেপো নত্থি, তত্থ সচে ভূমিতো ৰত্থু উচ্চং হোতি, উভতো উচ্চৰত্থুতো হেট্ঠা ভূমিযং নিব্বকোসব্ভন্তরেপি অনাপত্তি এৰ তত্থ সেনাসনৰোহারাভাৰতো. অথ ৰত্থু নীচং ভূমিসমমেৰ সেনাসনস্স হেট্ঠিমতলে তিট্ঠতি, তত্থ পরিক্খেপরহিতদিসায নিব্বকোসব্ভন্তরে সব্বত্থ আপত্তি হোতি, পরিচ্ছেদাভাৰতো পরিক্খেপস্স বহি এৰ অনাপত্তীতি দট্ঠব্বং. পরিমণ্ডলং ৰাতিআদি মজ্ঝে উদকপতনত্থায আকাসঙ্গণৰন্তং সেনাসনং সন্ধায ৰুত্তং. তত্থ অপরিচ্ছিন্নগব্ভূপচারেতি একেকগব্ভস্স দ্ৰীসু পস্সেসু পমুখেন গমনং পরিচ্ছিন্দিত্ৰা দিযড্ঢহত্থুব্বেধতো অনূনং কুট্টং কত্ৰা আকাসঙ্গণেন পৰেসং করোন্তি, এৰং অকতোতি অত্থো. গব্ভপরিক্খেপোতি চতুরস্সপাসাদাদীসু সমন্তা ঠিতগব্ভভিত্তিযো সন্ধায ৰুত্তং.
পাটেক্কসন্নিৰেসাতি একেকদিসায গব্ভপাল়িযো ইতরদিসাসু গব্ভপাল়ীনং অভাৰেন, ভাৰেপি ৰা অঞ্ঞমঞ্ঞভিত্তিচ্ছদনেহি অসম্বন্ধতায পাটেক্কসন্নিৰেসা নাম ৰুচ্চতি. তং…পে… সন্ধায ৰুত্তন্তি তত্থ পাচিত্তিযেন অনাপত্তীতি ৰুত্তং, ন দুক্কটেন. তাদিসায হি গব্ভপাল়িযা পমুখং তীসু দিসাসু ভিত্তীনং অভাৰেন একদিসায গব্ভভিত্তিমত্তেন সব্বচ্ছন্নং চূল়পরিচ্ছন্নং নাম হোতি. তস্মা দুক্কটমেৰ. যদি পন তস্স পমুখস্স ইতরদিসাসুপি একিস্সং, সব্বাসু ৰা ভিত্তিং করোন্তি, তদা সব্বচ্ছন্নউপড্ঢপরিচ্ছন্নাদিভাৰতো পাচিত্তিযমেৰ হোতীতি দট্ঠব্বং. ভূমিযং ৰিনা জগতিযা পমুখং সন্ধাযাতি এত্থ উচ্চৰত্থুং অকত্ৰা ভূমিযং কতগেহস্স পমুখং সন্ধায অপরিক্খিত্তে পাচিত্তিযেন অনাপত্তীতি ইদং কথিতং. উচ্চৰত্থুকং চে পমুখং হোতি, তেন ৰত্থুনা পরিক্খিত্তসঙ্খ্যমেৰ পমুখং গচ্ছতীতি অধিপ্পাযো. তত্থাতি অন্ধকট্ঠকথাযং. জগতিযা পমাণং ৰত্ৰাতি পকতিভূমিযা নিপন্নো যথা জগতিযা উপরি সযিতং ন পস্সতি, এৰং উচ্চাতিউচ্চৰত্থুস্স উব্বেধপ্পমাণং ৰত্ৰা. একদিসায উজুকমেৰ দীঘং কত্ৰা সন্নিৰেসিতো পাসাদো একসালসন্নিৰেসো. দ্ৰীসু, তীসু ৰা চতূসুপি ৰা দিসাসু সিঙ্ঘাটকসণ্ঠানাদিৰসেন কতা দ্ৰিসালাদিসন্নিৰেসা ৰেদিতব্বা. সালপ্পভেদদীপনমেৰ চেত্থ পুরিমতো ৰিসেসোতি. পরিক্খেপো ৰিদ্ধস্তোতি পমুখস্স পরিক্খেপং সন্ধায ৰদতি.
৫৩. উপড্ঢচ্ছন্নউপড্ঢপরিচ্ছন্নং সেনাসনং দুক্কটস্স আদিং ৰত্ৰা পাল়িযং দস্সিতত্তা ততো অধিকং সব্বচ্ছন্নউপড্ঢপরিচ্ছন্নাদিকম্পি সব্বং পাল়িযং অৰুত্তম্পি পাচিত্তিযস্সেৰ ৰত্থুভাৰেন দস্সিতং সিক্খাপদস্স পণ্ণত্তিৰজ্জত্তা, গরুকে ঠাতব্বতো চাতি ৰেদিতব্বং. সত্ত পাচিত্তিযানীতি পাল়িযং ৰুত্তপাচিত্তিযদ্ৰযং সামঞ্ঞতো একত্তেন গহেত্ৰা ৰুত্তং.
৫৪. পাল়িযং ‘‘ততিযায রত্তিযা পুরারুণা নিক্খমিত্ৰা পুন ৰসতী’’তি ইদং উক্কট্ঠৰসেন ৰুত্তং, অনিক্খমিত্ৰা পন পুরারুণা উট্ঠহিত্ৰা অন্তোছদনে নিসিন্নস্সাপি পুনদিৰসে সহসেয্যেন অনাপত্তি এৰ. সেনম্বমণ্ডপৰণ্ণং হোতীতি সীহল়দীপে কির উচ্চৰত্থুকো সব্বচ্ছন্নো সব্বঅপরিচ্ছন্নো এৰংনামকো সন্নিপাতমণ্ডপো অত্থি, তং সন্ধাযেতং ৰুত্তং. এত্থ চতুত্থভাগো চূল়কং, দ্ৰে ভাগা উপড্ঢং, তীসু ভাগেসু দ্ৰে ভাগা যেভুয্যন্তি ইমিনা নযেন চূল়কচ্ছন্নপরিচ্ছন্নতাদীনি ৰেদিতব্বানি. পাচিত্তিযৰত্থুকসেনাসনং, তত্থ অনুপসম্পন্নেন সহ নিপজ্জনং, চতুত্থদিৰসে সূরিযত্থঙ্গমনন্তি ইমানেত্থ তীণি অঙ্গানি.
সহসেয্যসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৬. দুতিযসহসেয্যসিক্খাপদৰণ্ণনা
৫৫. ছট্ঠে মাতুগামেন সদ্ধিং চতুত্থদিৰসে সযন্তস্সাপি ইমিনা সিক্খাপদেন একাৰ আপত্তি. কেচি পন পুরিমসিক্খাপদেনাপীতি দ্ৰে আপত্তিযো ৰদন্তি, তং ন যুত্তং ‘‘অনুপসম্পন্নেনা’’তি অনিত্থিলিঙ্গেন ৰুত্তত্তা নপুংসকেন পন চতুত্থদিৰসে সযন্তস্স সদুক্কটপাচিত্তিযং ৰত্তুং যুত্তং. কিঞ্চাপেত্থ পাল়িযং পণ্ডকৰসেনেৰ দুক্কটং ৰুত্তং, তদনুলোমিকা পন পুরিসউভতোব্যঞ্জনকেন সহ সযন্তস্স ইমিনা দুক্কটং, পুরিমেন চতুত্থদিৰসে সদুক্কটপাচিত্তিযং. ইত্থিউভতোব্যঞ্জনকো ইত্থিগতিকোৰাতি অযং অম্হাকং খন্তি. মতিত্থিযা অনাপত্তীতি ৰদন্তি. পাচিত্তিযৰত্থুকসেনাসনং, তত্থ মাতুগামেন সদ্ধিং নিপজ্জনং, সূরিযত্থঙ্গমনন্তি ইমানেত্থ তীণি অঙ্গানি.
দুতিযসহসেয্যসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৭. ধম্মদেসনাসিক্খাপদৰণ্ণনা
৬০. সত্তমে ন যক্খেনাতিআদীনং ‘‘অঞ্ঞত্র ৰিঞ্ঞুনা’’তি ইমিনা সম্বন্ধো. অঞ্ঞত্র ৰিঞ্ঞুনা পুরিসৰিগ্গহেন, ন যক্খাদিনাপীতি এৰমত্থো গহেতব্বোতি অধিপ্পাযো. তাদিসেনপি হি সহ ঠিতায দেসেতুং ন ৰট্টতি. তংতংদেসভাসায অত্থং যথারুচি ৰট্টতি এৰ.
ইরিযাপথাপরিৰত্তনং, পুরিসং ৰা দ্ৰাদসহত্থূপচারে অপক্কোসাপনং এত্থ অকিরিযা. ৰুত্তলক্খণস্স ধম্মস্স ছন্নং ৰাচানং উপরি দেসনা, ৰুত্তলক্খণো মাতুগামো, ইরিযাপথপঅৰত্তনাভাৰো, ৰিঞ্ঞূপুরিসাভাৰো, অপঞ্হৰিস্সজ্জনাতি ইমানেত্থ পঞ্চ অঙ্গানি.
ধম্মদেসনাসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৮. ভূতারোচনসিক্খাপদৰণ্ণনা
৭৭. অট্ঠমে অন্তরাতি পরিনিব্বানকালতো পুব্বেপি. অতিকড্ঢিযমানেনাতি ‘‘ৰদথ, ভন্তে, কিং তুম্হেহি অধিগত’’ন্তি এৰং নিপ্পীল়িযমানেন অতিবদ্ধিযমানেন. তথারূপে পচ্চযে সতি ৰত্তব্বমেৰ. সুতপরিযত্তিসীলগুণন্তি এত্থ অত্থকুসলতা সুতগুণো, পাল়িপাঠকুসলতা পরিযত্তিগুণোতি দট্ঠব্বং. ‘‘চিত্তক্খেপস্স ৰা অভাৰা’’তি ইমিনা খিত্তচিত্তৰেদনাট্টতাপি অরিযানং নত্থীতি দস্সেতি.
পুব্বে অৰুত্তেহীতি চতুত্থপারাজিকে অৰুত্তেহি. ইদঞ্চ সিক্খাপদং পণ্ণত্তিঅজআননৰসেন একন্ততো অচিত্তকসমুট্ঠানমেৰ হোতি অরিযানং পণ্ণত্তিৰীতিক্কমাভাৰা. ঝানলাভীনঞ্চ সত্থু আণাৰীতিক্কমপটিঘচিত্তস্স ঝানপরিহানতো ভূতারোচনং ন সম্ভৰতি. উত্তরিমনুস্সধম্মস্স ভূততা, অনুপসম্পন্নস্স আরোচনং, তঙ্খণৰিজাননা, অনঞ্ঞাপদেসোতি ইমানেত্থ চত্তারি অঙ্গানি.
ভূতারোচনসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৯. দুট্ঠুল্লারোচনসিক্খাপদৰণ্ণনা
৭৮. নৰমে তত্থ ভৰেয্যাতি তত্থ কস্সচি মতি এৰং ভৰেয্য. অট্ঠকথাৰচনমেৰ উপপত্তিতো দল়্হং কত্ৰা পতিট্ঠপেন্তো ‘‘ইমিনাপি চেত’’ন্তিআদিমাহ.
৮২. আদিতো পঞ্চ সিক্খাপদানীতি পাণাতিপাতাদীনি পঞ্চ. সেসানীতি ৰিকালভোজনাদীনি. সুক্কৰিস্সট্ঠিআদি অজ্ঝাচারোৰ. অন্তিমৰত্থুং অনজ্ঝাপন্নস্স ভিক্খুনো সৰত্থুকো সঙ্ঘাদিসেসো, অনুপসম্পন্নস্স আরোচনং, ভিক্খুসম্মুতিযা অভাৰোতি ইমানেত্থ তীণি অঙ্গানি.
দুট্ঠুল্লারোচনসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
১০. পথৰীখণনসিক্খাপদৰণ্ণনা
৮৬. দসমে অপ্পপংসুমত্তিকায পথৰিযা অনাপত্তিৰত্থুভাৰেন ৰুত্তত্তা উপড্ঢপংসুমত্তিকাযপি পাচিত্তিযমেৰাতি গহেতব্বং. ন হেতং দুক্কটৰত্থূতি সক্কা ৰত্তুং জাতাজাতৰিনিমুত্তায ততিযপথৰিযা অভাৰতো.
ৰট্টতীতি ইমস্মিং ঠানে পোক্খরণিং খণাতি ওকাসস্স অনিযমিতত্তা ৰট্টতি. ইমং ৰল্লিং খণাতি পথৰীখণনং সন্ধায ৰুত্তত্তা ইমিনাৰ সিক্খাপদেন আপত্তি, ন ভূতগামসিক্খাপদেন. উভযম্পি সন্ধায ৰুত্তে পন দ্ৰেপি পাচিত্তিযা হোন্তি. উদকপপ্পটকোতি উদকে অন্তোভূমিযং পৰিট্ঠে তস্স উপরিভাগং ছাদেত্ৰা তনুকপংসু ৰা মত্তিকা ৰা পটলং হুত্ৰা পতমানা তিট্ঠতি, তস্মিং উদকে সুক্খেপি তং পটলং ৰাতেন চলমানা তিট্ঠতি, তং উদকপপ্পটকো নাম.
অকতপব্ভারেতি অৰল়ঞ্জনট্ঠানদস্সনত্থং ৰুত্তং. তাদিসে এৰ হি ৰম্মিকস্স সম্ভৰোতি. মূসিকুক্করং নাম মূসিকাহি খনিত্ৰা বহি কতপংসুরাসি. অচ্ছদনন্তিআদিৰুত্তত্তা উজুকং আকাসতো পতিতৰস্সোদকেন ওৰট্ঠমেৰ জাতপথৰী হোতি, ন ছদনাদীসু পতিত্ৰা ততো পৰত্তউদকেন তিন্তন্তি ৰেদিতব্বং. মণ্ডপত্থম্ভন্তি সাখামণ্ডপত্থম্ভং. উচ্চালেত্ৰাতি উক্খিপিত্ৰা. ততোতি পুরাণসেনাসনতো.
৮৮. মহামত্তিকন্তি ভিত্তিলেপনং. জাতপথৰিতা, তথাসঞ্ঞিতা, খণনখণাপনানং অঞ্ঞতরন্তি ইমানেত্থ তীণি অঙ্গানি.
পথৰীখণনসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
নিট্ঠিতো মুসাৰাদৰগ্গো পঠমো.
২. ভূতগামৰগ্গো
১. ভূতগামসিক্খাপদৰণ্ণনা
৮৯. দুতিযৰগ্গস্স পঠমে নিগ্গহেতুং অসক্কোন্তোতি সাখট্ঠকৰিমানে সাখায ছিজ্জমানায ছিজ্জন্তে তত্থ অছেদনত্থায দেৰতায উপনীতং পুত্তং দিস্ৰাপি কুঠারিনিক্খেপৰেগং নিৰত্তেতুং অসক্কোন্তোতি অত্থো. রুক্খধম্মেতি রুক্খস্স পৰত্তিযং. রুক্খানং ৰিয ছেদনাদীসু অকুপ্পনঞ্হি রুক্খধম্মো নাম.
উপ্পতিতন্তি উপ্পন্নং. ভন্তন্তি ধাৰন্তং. ৰারযেতি নিগ্গণ্হেয্য. ইতরোতি উপ্পন্নং কোধং অনিগ্গণ্হন্তো রাজউপরাজাদীনং রস্মিমত্তগ্গাহকজনো ৰিয ন উত্তমসারথীতি অত্থো. ৰিসটং সপ্পৰিসন্তি সরীরে দাঠাৰণানুসারেন ৰিত্থিণ্ণং ব্যাপেত্ৰা ঠিতং কণ্হসপ্পৰিসং ৰিয. জহাতি ওরপারন্তি পঞ্চোরম্ভাগিযসঞ্ঞোজনানি ততিযমগ্গেন জহাতি. ‘‘ওরপার’’ন্তি হি ওরিমতীরং ৰুচ্চতি. অথ ৰা সোতি ততিযমগ্গেন কোধং ৰিনেত্ৰা ঠিতো ভিক্খু অরহত্তমগ্গেন ওরপারং জহাতীতি অত্থো. তত্থ ওরং নাম সকত্তভাৰো, অজ্ঝত্তিকানি ৰা আযতনানি. পারং নাম পরঅত্তভাৰো, বাহিরানি ৰা আযতনানি. তদুভযে পন ছন্দরাগং জহন্তো ‘‘জহাতি ওরিমপার’’ন্তি ৰুচ্চতি.
৯০. ভৰন্তীতি ৰড্ঢন্তি. অহুৰুন্তীতি বভূৰু. তেনাহ ‘‘জাতা ৰড্ঢিতা’’তি. ভূতানং গামোতি মহাভূতানং হরিততিণাদিভাৰেন সমগ্গানং সমূহো. তব্বিনিমুত্তস্স গামস্স অভাৰং দস্সেতুং ‘‘ভূতা এৰ ৰা গামো’’তি ৰুত্তং. পাতব্য-সদ্দস্স পা পানেতি ধাত্ৰত্থং সন্ধাযাহ ‘‘পরিভুঞ্জিতব্বতা’’তি. সা চ পাতব্যতা ছেদনাদি এৰ হোতীতি আহ ‘‘তস্সা…পে… ভূতগামস্স জাতা ছেদনাদিপচ্চযা’’তি.
৯১. জাত-সদ্দো এত্থ ৰিজাতপরিযাযোতি ‘‘পুত্তং ৰিজাতা ইত্থী’’তিআদীসু ৰিয পসূতৰচনোতি আহ ‘‘পসূতানী’’তি, নিব্বত্তপণ্ণমূলানীতি অত্থো.
তানি দস্সেন্তোতি তানি বীজানি দস্সেন্তো. কারিযদস্সনমুখেনেৰ কারণঞ্চ গহিতন্তি আহ ‘‘বীজতো নিব্বত্তেন বীজং দস্সিত’’ন্তি.
৯২. ‘‘বীজতো সম্ভূতো ভূতগামো বীজ’’ন্তি ইমিনা উত্তরপদলোপেন ‘‘পদুমগচ্ছতো নিব্বত্তং পুপ্ফং পদুম’’ন্তিআদীসু ৰিযাযং ৰোহারোতি দস্সেতি. যং বীজং ভূতগামো নাম হোতীতি নিব্বত্তপণ্ণমূলং সন্ধায ৰদতি. যথারুতন্তি যথাপাঠং.
‘‘সঞ্চিচ্চা’’তি ৰুত্তত্তা সরীরে লগ্গভাৰং ঞত্ৰাপি উট্ঠহতি, ‘‘তং উদ্ধরিস্সামী’’তিসঞ্ঞায অভাৰতো ৰট্টতি. অনন্তক-গ্গহণেন সাসপমত্তিকা গহিতা, নামঞ্হেতং তস্সা সেৰালজাতিযা. মূলপণ্ণানং অভাৰেন ‘‘অসম্পুণ্ণভূতগামো নামা’’তি ৰুত্তং. সো বীজগামেন সঙ্গহিতোতি. অৰড্ঢমানেপি ভূতগামমূলকত্তা ৰুত্তং ‘‘অমূলকভূতগামে সঙ্গহং গচ্ছতী’’তি. নাল়িকেরস্স আৰেণিকং কত্ৰা ৰদতি.
সেলেয্যকং নাম সিলায সম্ভূতা একা গন্ধজাতি. পুপ্ফিতকালতো পট্ঠাযাতি ৰিকসিতকালতো পভুতি. ছত্তকং গণ্হন্তোতি ৰিকসিতং গণ্হন্তো. মকুল়ং পন রুক্খত্তচং অকোপেন্তেনপি গহেতুং ন ৰট্টতি, ফুল্লং ৰট্টতি. হত্থকুক্কুচ্চেনাতি হত্থচাপল্লেন.
‘‘পানীযং ন ৰাসেতব্ব’’ন্তি ইদং অত্তনো পিৰনপানীযং সন্ধায ৰুত্তং, অঞ্ঞেসং পন ৰট্টতি অনুগ্গহিতত্তা. তেনাহ ‘‘অত্তনা খাদিতুকামেনা’’তি. যেসং রুক্খানং সাখা রুহতীতি মূলং অনোতারেত্ৰা পণ্ণমত্তনিগ্গমনমত্তেনপি ৰড্ঢতি. তত্থ কপ্পিযম্পি অকরোন্তো ছিন্ননাল়িকেরৰেল়ুদণ্ডাদযো কোপেতুং ৰট্টতি.
‘‘চঙ্কমিতট্ঠানং দস্সেস্সামী’’তি ৰুত্তত্তা কেৰলং চঙ্কমনাধিপ্পাযেন ৰা মগ্গগমনাধিপ্পাযেন ৰা অক্কমন্তস্স, তিণানং উপরি নিসীদনাধিপ্পাযেন নিসীদন্তস্স চ দোসো নত্থি.
সমণকপ্পেহীতি সমণানং কপ্পিযৰোহারেহি, অবীজনিব্বট্টবীজানিপি কপ্পিযভাৰতো ‘‘সমণকপ্পানী’’তি ৰুত্তানি. অবীজং নাম তরুণঅম্বফলাদীনি. নিব্বট্টেতব্বং ৰিযোজেতব্বং বীজং যস্মিং, তং পনসাদি নিব্বট্টবীজং নাম. কপ্পিযন্তি ৰত্ৰাৰাতি পুব্বকালকিরিযাৰসেন ৰুত্তেপি ৰচনক্খণেৰ অগ্গিসত্থাদিনা বীজগামে ৰণং কাতব্বন্তি ৰচনতো পন পুব্বে কাতুং ন ৰট্টতি, তঞ্চ দ্ৰিধা অকত্ৰা ছেদনভেদনমেৰ দস্সেতব্বং. করোন্তেন চ ভিক্খুনা ‘‘কপ্পিযং করোহী’’তি যায কাযচি ভাসায ৰুত্তেযেৰ কাতব্বং. বীজগামপরিমোচনত্থং পুন কপ্পিযং কারেতব্বন্তি কারাপনস্স পঠমমেৰ অধিকতত্তা. ‘‘কটাহেপি কাতুং ৰট্টতী’’তি ৰুত্তত্তা কটাহতো নীহতায মিঞ্জায ৰা বীজে ৰা যত্থ কত্থচি ৰিজ্ঝিতুং ৰট্টতি এৰ. ভূতগামো, ভূতগামসঞ্ঞিতা, ৰিকোপনং ৰা ৰিকোপাপনং ৰাতি ইমানেত্থ তীণি অঙ্গানি.
ভূতগামসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. অঞ্ঞৰাদকসিক্খাপদৰণ্ণনা
৯৪. দুতিযে অঞ্ঞং ৰচনন্তি যং দোসৰিভাৰনত্থং পরেহি ৰুত্তৰচনং তং তস্স অননুচ্ছৰিকেন অঞ্ঞেন ৰচনেন পটিচরতি.
৯৮. যদেতং অঞ্ঞেনঞ্ঞং পটিচরণৰসেন পৰত্তৰচনং, তদেৰ পুচ্ছিতমত্থং ঠপেত্ৰা অঞ্ঞং ৰদতি পকাসেতীতি অঞ্ঞৰাদকন্তি আহ ‘‘অঞ্ঞেনঞ্ঞং পটিচরণস্সেতং নাম’’ন্তি. তুণ্হীভূতস্সেতং নামন্তি তুণ্হীভাৰস্সেতং নামং, অযমেৰ ৰা পাঠো. অঞ্ঞৰাদকং আরোপেতুন্তি অঞ্ঞৰাদে আরোপেতুং. ৰিহেসকন্তি ৰিহেসকত্তং.
৯৯. পাল়িযং ন উগ্ঘাটেতুকামোতি পটিচ্ছাদেতুকামো.
১০০. অনারোপিতে অঞ্ঞৰাদকেতি ৰুত্তদুক্কটং পাল়িযং আগতঅঞ্ঞেনঞ্ঞপটিচরণৰসেন যুজ্জতি, অট্ঠকথাযং আগতনযেন পন মুসাৰাদেন অঞ্ঞেনঞ্ঞং পটিচরন্তস্স পাচিত্তিযেন সদ্ধিং দুক্কটং, আরোপিতে ইমিনাৰ পাচিত্তিযং. কেচি পন ‘‘মুসাৰাদপাচিত্তিযেন সদ্ধিং পাচিত্তিযদ্ৰয’’ন্তি ৰদন্তি, ৰীমংসিতব্বং. আদিকম্মিকস্সপি মুসাৰাদে ইমিনাৰ অনাপত্তীতি দট্ঠব্বং. ধম্মকম্মেন আরোপিততা, আপত্তিযা ৰা ৰত্থুনা ৰা অনুযুঞ্জিযমানতা, ছাদেতুকামতায অঞ্ঞেনঞ্ঞং পটিচরণং, তুণ্হীভাৰো চাতি ইমানেত্থ তীণি অঙ্গানি.
অঞ্ঞৰাদকসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. উজ্ঝাপনকসিক্খাপদৰণ্ণনা
১০৩. ততিযে চিন্তাযনত্থস্স ঝে-ধাতুস্স অনেকত্থতায ওলোকনত্থসম্ভৰতো ৰুত্তং ‘‘ওলোকাপেন্তী’’তি. ছন্দাযাতি লিঙ্গৰিপল্লাসোতি আহ ‘‘ছন্দেনা’’তি.
১০৫. ভিক্খুং লামকতো চিন্তাপনত্থং অঞ্ঞেসং তং অৰণ্ণকথনং উজ্ঝাপনং নাম. অঞ্ঞেসং পন অৰত্ৰা অঞ্ঞমঞ্ঞং সমুল্লপনৰসেন ভিক্খুনো দোসপ্পকাসনং খিয্যনং নামাতি অযমেতেসং ভেদো.
১০৬. অঞ্ঞং অনুপসম্পন্নং উজ্ঝাপেতীতি অঞ্ঞেন অনুপসম্পন্নেন উজ্ঝাপেতি. তস্স ৰা তং সন্তিকেতি তস্স অনুপসম্পন্নস্স সন্তিকে তং সঙ্ঘেন সম্মতং উপসম্পন্নং খিয্যতি. ইধাপি মুসাৰাদেন উজ্ঝাপনাদীনং সম্ভৰতো দুক্কটট্ঠানানি চ আদিকম্মিকস্স অনাপত্তি চ ইমিনা এৰ সিক্খাপদেন ৰুত্তাতি ৰেদিতব্বং সব্বত্থ মুসাৰাদপাচিত্তিযস্স অনিৰত্তিতো. ধম্মকম্মেন সম্মততা, উপসম্পন্নতা, অগতিগমনাভাৰো, তস্স অৰণ্ণকামতা, যস্স সন্তিকে ৰদতি. তস্স উপসম্পন্নতা, উজ্ঝাপনং ৰা খিয্যনং ৰাতি ইমানেত্থ ছ অঙ্গানি.
উজ্ঝাপনকসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪. পঠমসেনাসনসিক্খাপদৰণ্ণনা
১১০. চতুত্থে অপঞ্ঞাতেতি অপ্পসিদ্ধে. ইমং পন অট্ঠ মাসে মণ্ডপাদীসু ঠপনসঙ্খাতং অত্থৰিসেসং গহেত্ৰা ভগৰতা পঠমমেৰ সিক্খাপদং পঞ্ঞত্তন্তি অধিপ্পাযং ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, অট্ঠমাসে’’তিআদিৰচনেন অনুপঞ্ঞত্তিসদিসেন পকাসেত্ৰা ৰিসুং অনুপঞ্ঞত্তি ন ৰুত্তা. পরিৰারে পনেতং অনুজাননৰচনং অনুপঞ্ঞত্তিট্ঠানন্তি ‘‘একা অনুপঞ্ঞত্তী’’তি (পরি. ৬৫-৬৭) ৰুত্তং.
নৰৰাযিমোতি অধুনা সুত্তেন ৰীতকচ্ছেন পলিৰেঠিতমঞ্চো. ওনদ্ধোতি কপ্পিযচম্মেন ওনদ্ধো. তে হি ৰস্সেন সীঘং ন নস্সন্তি. ‘‘উক্কট্ঠঅব্ভোকাসিকো’’তি ইদং তস্স সুখপটিপত্তিদস্সনমত্তং, উক্কট্ঠস্সাপি পন চীৰরকুটি ৰট্টতেৰ. কাযানুগতিকত্তাতি ভিক্খুনো তত্থেৰ নিসীদনভাৰং দীপেতি, তেন চ ৰস্সভযেন সযং অঞ্ঞত্থ গচ্ছন্তস্স আপত্তীতি দস্সেতি. অব্ভোকাসিকানং তেমনত্থায নিযমেত্ৰা দাযকেহি দিন্নম্পি অত্তানং রক্খন্তেন রক্খিতব্বমেৰ.
‘‘ৰলাহকানং অনুট্ঠিতভাৰং সল্লক্খেত্ৰা’’তি ইমিনা গিম্হানেপি মেঘে উট্ঠিতে অব্ভোকাসে নিক্খিপিতুং ন ৰট্টতীতি দীপেতি. তত্র তত্রাতি চেতিযঙ্গণাদিকে তস্মিং তস্মিং অব্ভোকাসে নিযমেত্ৰা নিক্খিত্তা. মজ্ঝতো পট্ঠায পাদট্ঠানাভিমুখাতি যত্থ সমন্ততো সম্মজ্জিত্ৰা অঙ্গণমজ্ঝে সব্বদা কচৰরস্স সঙ্কড্ঢনেন মজ্ঝে ৰালিকা সঞ্চিতা হোতি. তত্থ কত্তব্বৰিধিদস্সনত্থং ৰুত্তং. উচ্চৰত্থুপাদট্ঠানাভিমুখং ৰা ৰালিকা হরিতব্বা. যত্থ ৰা পন কোণেসু ৰালিকা সঞ্চিতা, তত্থ ততো পট্ঠায অপরদিসাভিমুখা হরিতব্বাতি কেচি অত্থং ৰদন্তি. কেচি পন ‘‘সম্মট্ঠট্ঠানস্স পদৰল়ঞ্জেন অৰিকোপনত্থায সযং অসম্মট্ঠট্ঠানে ঠত্ৰা অত্তনো পাদাভিমুখং ৰালিকা হরিতব্বাতি ৰুত্ত’’ন্তি ৰদন্তি, তত্থ ‘‘মজ্ঝতো পট্ঠাযা’’তি ৰচনস্স পযোজনং ন দিস্সতি.
১১১. ৰঙ্কপাদতামত্তেন কুল়ীরপাদকস্স সেসেহি ৰিসেসো, ন অটনীসু পাদপ্পৰেসনৰিসেসেনাতি দস্সেতুং ‘‘যো ৰা পন কোচী’’তিআদি ৰুত্তং. তস্সাতি উপসম্পন্নস্সেৰ.
নিসীদিত্ৰা…পে… পাচিত্তিযন্তি এত্থ মেঘুট্ঠানাভাৰং ঞত্ৰা ‘‘পচ্ছা আগন্ত্ৰা উদ্ধরিস্সামী’’তি আভোগেন গচ্ছন্তস্স অনাপত্তি, তেন পুনাগন্তব্বমেৰ. কপ্পং লভিত্ৰাতি ‘‘গচ্ছ, মা ইধ তিট্ঠা’’তি ৰুত্তৰচনং লভিত্ৰা.
আৰাসিকানংযেৰ পলিবোধোতি আগন্তুকেসু কিঞ্চি অৰত্ৰা নিসীদিত্ৰা ‘‘আৰাসিকা এৰ উদ্ধরিস্সন্তী’’তি গতেসুপি আৰাসিকানমেৰ পলিবোধো. মহাপচ্চরিৰাদে পন ‘‘ইদং অম্হাক’’ন্তি অৰত্ৰাপি নিসিন্নানমেৰাতি অধিপ্পাযো. ‘‘সন্থরিত্ৰা ৰা সন্থরাপেত্ৰা ৰা’’তি ৰুত্তত্তা অনাণত্তিযা পঞ্ঞাপিতত্তাপি দুক্কটে কারণং ৰুত্তং. উস্সারকোতি সরভাণকো. সো হি উদ্ধং উদ্ধং পাল়িপাঠং সারেতি পৰত্তেতীতি উস্সারকোতি ৰুচ্চতি.
১১২. ৰণ্ণানুরক্খণত্থং কতাতি পটখণ্ডাদীহি সিব্বিত্ৰা কতা. ভূমিযং অত্থরিতব্বাতি চিমিলিকায সতি তস্সা উপরি, অসতি সুদ্ধভূমিযং অত্থরিতব্বা. ‘‘সীহচম্মাদীনং পরিহরণেযেৰ পটিক্খেপো’’তি ইমিনা মঞ্চপীঠাদীসু অত্থরিত্ৰা পুন সংহরিত্ৰা ঠপনাদিৰসেন অত্তনো অত্থায পরিহরণমেৰ ন ৰট্টতি, ভূমত্থরণাদিৰসেন পরিভোগো পন অত্তনো পরিহরণং ন হোতীতি দস্সেতি. খন্ধকে হি ‘‘অন্তোপি মঞ্চে পঞ্ঞত্তানি হোন্তি, বহিপি মঞ্চে পঞ্ঞত্তানি হোন্তী’’তি এৰং অত্তনো অত্তনো অত্থায মঞ্চাদীসু পঞ্ঞপেত্ৰা পরিহরণৰত্থুস্মিং –
‘‘ন, ভিক্খৰে, মহাচম্মানি ধারেতব্বানি সীহচম্মং ব্যগ্ঘচম্মং দীপিচম্মং. যো ধারেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (মহাৰ. ২৫৫) –
পটিক্খেপো কতো. তস্মা ৰুত্তনযেনেৰেত্থ অধিপ্পাযো দট্ঠব্বো. দারুমযপীঠন্তি ফলকমযপীঠমেৰ. পাদকথলিকন্তি অধোতপাদং যস্মিং ঘংসন্তা ধোৰন্তি, তং দারুফলকাদি.
১১৩. ‘‘আগন্ত্ৰা উদ্ধরিস্সামীতি গচ্ছতী’’তি ৰুত্তত্তা অঞ্ঞেনপি কারণেন অনোতাপেন্তস্সপি আগমনে সাপেক্খস্স অনাপত্তি. তেনেৰ মাতিকাট্ঠকথাযং ‘‘মঞ্চাদীনং সঙ্ঘিকতা, ৰুত্তলক্খণে দেসে সন্থরণং ৰা সন্থরাপনং ৰা, অপলিবুদ্ধতা, আপদায অভাৰো, নিরপেক্খতা, লেড্ডুপাতাতিক্কমো’’তি (কঙ্খা. অট্ঠ. পঠমসেনাসনসিক্খাপদৰণ্ণনা) এৰমেত্থ নিরপেক্খতায সদ্ধিং ছ অঙ্গানি ৰুত্তানি.
পঠমসেনাসনসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫. দুতিযসেনাসনসিক্খাপদৰণ্ণনা
১১৬. পঞ্চমে পাৰারো কোজৰোতি পচ্চত্থরণত্থাযেৰ ঠপিতা উগ্গতলোমা অত্থরণৰিসেসা. এত্তকমেৰ ৰুত্তন্তি অট্ঠকথাসু ৰুত্তং. সেনাসনতোতি সব্বপচ্ছিমসেনাসনতো.
১১৭. কুরুন্দট্ঠকথাযং ৰুত্তমেৰত্থং সৰিসেসং কত্ৰা দস্সেতুং ‘‘কিঞ্চাপি ৰুত্তো’’তিআদি আরদ্ধং. ৰত্তব্বং নত্থীতি রুক্খমূলস্স পাকটত্তা ৰুত্তং. পলুজ্জতীতি ৰিনস্সতি.
১১৮. যেন মঞ্চং ৰা পীঠং ৰা ৰীনন্তি, তং মঞ্চপীঠকৰানং. সিলুচ্চযলেণন্তি পব্বতগুহা. ‘‘আপুচ্ছনং পন ৰত্ত’’ন্তি ইমিনা আপত্তি নত্থীতি দস্সেতি. ৰুত্তলক্খণসেয্যা, তস্সা সঙ্ঘিকতা, ৰুত্তলক্খণে ৰিহারে সন্থরণং ৰা সন্থরাপনং ৰা, অপলিবুদ্ধতা, আপদায অভাৰো, অনপেক্খস্স দিসাপক্কমনং, উপচারসীমাতিক্কমোতি ইমানেত্থ সত্ত অঙ্গানি.
দুতিযসেনাসনসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৬. অনুপখজ্জসিক্খাপদৰণ্ণনা
১১৯. ছট্ঠে অনুপৰিসিত্ৰাতি সমীপং পৰিসিত্ৰা.
১২২. উপচারং ঠপেত্ৰাতি দিযড্ঢহত্থূপচারং ঠপেত্ৰা. সঙ্ঘিকৰিহারতা, অনুট্ঠাপনীযভাৰজাননং, সম্বাধেতুকামতা, উপচারে নিসীদনং ৰা নিপজ্জনং ৰাতি ইমানেত্থ চত্তারি অঙ্গানি.
অনুপখজ্জসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৭. নিক্কড্ঢনসিক্খাপদৰণ্ণনা
১২৬. সত্তমে কোট্ঠকানীতি দ্ৰারকোট্ঠকানি.
১২৮. ‘‘সকলসঙ্ঘারামতো নিক্কড্ঢিতুং ন ৰট্টতী’’তি ইদং অননুরূপতো ৰুত্তং. পাপগরহিতায হি অকুপিতচিত্তেন নিক্কড্ঢাপেন্তস্স ইমিনা সিক্খাপদেন আপত্তি নত্থি ‘‘কুপিতো অনত্তমনো’’তি ৰুত্তত্তা. অঞ্ঞাপেক্খা আপত্তি ন দিস্সতি. পাল়িযং ‘‘অলজ্জিং নিক্কড্ঢতী’’তিআদীসু চিত্তস্স লহুপরিৰত্তিতায অন্তরন্তরা কোপে উপ্পন্নেপি অনাপত্তি অলজ্জিতাদিপচ্চযেনেৰ নিক্কড্ঢনস্স আরদ্ধত্তা. সঙ্ঘিকৰিহারো, উপসম্পন্নস্স ভণ্ডনকারকভাৰাদিৰিনিমুত্ততা, কোপেন নিক্কড্ঢনং ৰা নিক্কড্ঢাপনং ৰাতি ইমানেত্থ তীণি অঙ্গানি.
নিক্কড্ঢনসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৮. ৰেহাসকুটিসিক্খাপদৰণ্ণনা
১২৯. অট্ঠমং উত্তানমেৰ. সঙ্ঘিকো ৰিহারো, অসীসঘট্টৰেহাসকুটি, হেট্ঠাপরিভোগতা, অপটাণিদিন্নে আহচ্চপাদকে নিসীদনং ৰা নিপজ্জনং ৰাতি ইমানেত্থ চত্তারি অঙ্গানি.
ৰেহাসকুটিসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৯. মহল্লকৰিহারসিক্খাপদৰণ্ণনা
১৩৫. নৰমে ‘‘মহল্লকো নাম ৰিহারো সস্সামিকো’’তি ৰুত্তত্তা সঞ্ঞাচিকায কুটিযা অনাপত্তীতি ৰদন্তি. যস্সাতি ৰিহারস্স. সা অপরিপূরূপচারাপি হোতীতি ৰিৰরিযমানং কৰাটং যং ভিত্তিং আহনতি, সা সামন্তা কৰাটৰিত্থারপ্পমাণা উপচাররহিতাপি হোতীতি অত্থো. আলোকং ৰাতপানং সন্ধেতি ঘটযতীতি আলোকসন্ধীতি কৰাটং ৰুচ্চতি. দ্ৰারৰাতপানূপচারতো অঞ্ঞত্থ পুনপ্পুনং লিম্পনাদিং করোন্তস্স পিণ্ডগণনায পাচিত্তিযং.
কেচি পন ‘‘পাল়িযং পাচিত্তিযস্স অৰুত্তত্তা দুক্কট’’ন্তি ৰদন্তি. অধিট্ঠাতব্বন্তি সংৰিধাতব্বং. হরিতে ঠিতো অধিট্ঠাতি. আপত্তি দুক্কটস্সাতি হরিতযুত্তে খেত্তে ঠত্ৰা ছাদেন্তস্স দুক্কটন্তি অত্থো. কেচি পন ‘‘তাদিসে খেত্তে ৰিহারং করোন্তস্স দুক্কট’’ন্তি ৰদন্তি, তং পাল়িযা ন সমেতি.
১৩৬. উজুকমেৰ ছাদনন্তি ছাদনমুখৰট্টিতো পট্ঠায যাৰ পিট্ঠিৰংসকূটাগারকণ্ণিকাদি, তাৰ ইট্ঠকাদীহি উজুকং ছাদনং. ইমিনা পন যেন সব্বস্মিং ৰিহারে একৰারং ছাদিতে তং ছাদনং একমগ্গন্তি গহেত্ৰা পাল়িযং ‘‘দ্ৰে মগ্গে’’তিআদি ৰুত্তং. পরিযাযেন ছাদনম্পি ইমিনাৰ নযেন যোজেতব্বন্তি ৰদন্তি, তং ‘‘পুনপ্পুনং ছাদাপেসী’’তি ইমায পাল়িযা চ ‘‘সব্বম্পি চেতং ছদনং ছদনূপরি ৰেদিতব্ব’’ন্তি ইমিনা অট্ঠকথাৰচনেন চ সমেতি.
পাল়িযং ‘‘মগ্গেন ছাদেন্তস্স পরিযাযেন ছাদেন্তস্সা’’তি ইদঞ্চ ইট্ঠকাদীহি, তিণপণ্ণেহি চ ছাদনপ্পকারভেদদস্সনত্থং ৰুত্তং. কেচি পন ‘‘পন্তিযা ছাদিতস্স ছদনস্স উপরি ছদনমুখৰট্টিতো পট্ঠায উদ্ধং উজুকমেৰ একৰারং ছাদনং একমগ্গন্তি গহেত্ৰা ‘দ্ৰে মগ্গে’তিআদি ৰুত্তং, ন পন সকলৰিহারছাদনং. এস নযো পরিযাযেন ছাদনেপী’’তি ৰদন্তি, তং পাল়িঅট্ঠকথাহি ন সমেতি.
ততিযায মগ্গন্তি এত্থ ততিযাযাতি উপযোগত্থে সম্পদানৰচনং, ততিযং মগ্গন্তি অত্থো. অযমেৰ ৰা পাঠো. তিণপণ্ণেহি লব্ভতীতি তিণপণ্ণেহি ছাদেত্ৰা উপরি উল্লিত্তাৰলিত্তকরণং সন্ধায ৰুত্তং. কেৰলং তিণকুটিযা হি অনাপত্তি ৰুত্তা. তিণ্ণং মগ্গানন্তি মগ্গৰসেন ছাদিতানং তিণ্ণং ছদনানং. তিণ্ণং পরিযাযানন্তি এত্থাপি এসেৰ নযো. মহল্লকৰিহারতা, অত্তনো ৰাসাগারতা, উত্তরি অধিট্ঠানন্তি ইমানেত্থ তীণি অঙ্গানি.
মহল্লকৰিহারসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
১০. সপ্পাণকসিক্খাপদৰণ্ণনা
১৪০. দসমে মাতিকাযং সপ্পাণকউদকং তিণেন ৰা মত্তিকায ৰা সিঞ্চেয্য, ছড্ডেয্যাতি অত্থো. অথ ৰা উদকং গহেত্ৰা বহি সিঞ্চেয্য, তস্মিঞ্চ উদকে তিণং ৰা মত্তিকং ৰা আহরিত্ৰা পক্খিপেয্যাতি অজ্ঝাহরিত্ৰা অত্থো ৰেদিতব্বো. তেনাহ ‘‘সকটভারমত্তঞ্চেপী’’তিআদি. ইদন্তি তিণমত্তিকপক্খিপনৰিধানং. ৰুত্তন্তি মাতিকাযং ‘‘তিণং ৰা মত্তিকং ৰা’’তি এৰং ৰুত্তং, অট্ঠকথাসু ৰা ৰুত্তং.
ইদঞ্চ সিক্খাপদং বাহিরপরিভোগং সন্ধায ৰত্থুৰসেন ৰুত্তং অব্ভন্তরপরিভোগস্স ৰিসুং ৰক্খমানত্তা. তদুভযম্পি ‘‘সপ্পাণক’’ন্তি কত্ৰা ৰধকচিত্তং ৰিনাৰ সিঞ্চনে পঞ্ঞত্তত্তা ‘‘পণ্ণত্তিৰজ্জ’’ন্তি ৰুত্তং. ৰধকচিত্তে পন সতি সিক্খাপদন্তরেনেৰ পাচিত্তিযং, ন ইমিনাতি দট্ঠব্বং. উদকস্স সপ্পাণকতা, ‘‘সিঞ্চনেন পাণকা মরিস্সন্তী’’তি জাননং, তাদিসমেৰ চ উদকং ৰিনা ৰধকচেতনায কেনচিদেৰ করণীযেন তিণাদীনং সিঞ্চনন্তি ইমানেত্থ চত্তারি অঙ্গানি.
সপ্পাণকসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
নিট্ঠিতো সেনাসনৰগ্গো দুতিযো.
‘‘ভূতগামৰগ্গো’’তিপি এতস্সেৰ নামং.
৩. ওৰাদৰগ্গো
১. ওৰাদসিক্খাপদৰণ্ণনা
১৪৪. ততিযৰগ্গস্স পঠমে তিরচ্ছানভূতন্তি তিরোকরণভূতং, বাহিরভূতন্তি অত্থো. সমিদ্ধোতি পরিপুণ্ণো. সহিতত্থো অত্থযুত্তো. অত্থগম্ভীরতাদিনা গম্ভীরো.
১৪৫-১৪৭. পরতোতি উত্তরি. করোন্তোৰাতি পরিবাহিরে করোন্তো. ৰিভঙ্গেতি ঝানৰিভঙ্গে. চরণন্তি নিব্বানগমনায পাদং.
যদস্সাতি যং অস্স. ধারেতীতি অৰিনস্সমানং ধারেতি. পরিকথনত্থন্তি পকিণ্ণককথাৰসেন পরিচ্ছিন্নধম্মকথনত্থং. তিস্সো অনুমোদনাতি সঙ্ঘভত্তাদীসু দানানিসংসপ্পটিসংযুত্তা নিধিকুণ্ডসুত্তাদি (খু. পা. ৮.১ আদযো) -অনুমোদনা, গেহপ্পৰেসমঙ্গলাদীসু মঙ্গলসুত্তাদি (খু. পা. ৫.১ আদযো; সু. নি. মঙ্গলসুত্ত) -অনুমোদনা, মতকভত্তাদিঅমঙ্গলেসু তিরোকুট্টাদি (খু. পা. ৭.১ আদযো; পে. ৰ. ১৪ আদযো) -অনুমোদনাতি ইমা তিস্সো অনুমোদনা. কম্মাকম্মৰিনিচ্ছযোতি পরিৰারাৰসানে কম্মৰগ্গে (পরি. ৪৮২ আদযো) ৰুত্তৰিনিচ্ছযো. সমাধিৰসেনাতি সমথপুব্বকৰসেন. ৰিপস্সনাৰসেন ৰাতি দিট্ঠিৰিসুদ্ধিআদিকায সুক্খৰিপস্সনায ৰসেন. অত্তনো সীলরক্খণত্থং অপরানপেক্খতায যেন কামং গন্তুং চতস্সো দিসা অরহতি, অস্স ৰা সন্তি, তাসু ৰা সাধূতি চাতুদ্দিসো.
অভিৰিনযেতি পাতিমোক্খসংৰরসঙ্খাতে সংৰরৰিনযে, তপ্পকাসকে ৰা ৰিনযপিটকে. ৰিনেতুন্তি সিক্খাপেতুং পকাসেতুং. পগুণা ৰাচুগ্গতাতি পাঠতো চ অত্থতো চ পগুণা মুখে সন্নিধাপনৰসেন ৰাচুগ্গতা কাতব্বা. অত্থমত্তৰসেনপেত্থ যোজনং করোন্তি. অভিধম্মেতি লক্খণরসাদিৰসেন পরিচ্ছিন্নে নামরূপধম্মে. পুব্বে কির মহাথেরা পরিযত্তিঅনন্তরধানায একেকস্স গণস্স দীঘনিকাযাদিএকেকধম্মকোট্ঠাসং নিয্যাতেন্তা ‘‘তুম্হে এতং পাল়িতো চ অট্ঠকথাতো চ পরিহরথ, সক্কোন্তা উত্তরিপি উগ্গণ্হথা’’তি এৰং সকলধম্মং গন্থৰসেন নিয্যাতেন্তি, তত্থ তে চ ভিক্খূ গন্থনামেন দীঘভাণকা মজ্ঝিমভাণকাতি ৰোহরীযন্তি, তে চ অত্তনো ভারভূতং কোট্ঠাসং পরিচ্চজিত্ৰা অঞ্ঞং উগ্গহেতুং ন লভন্তি. তং সন্ধাযাহ ‘‘সচে মজ্ঝিমভাণকো হোতী’’তিআদি.
তত্থ হেট্ঠিমা ৰা তযো ৰগ্গাতি মহাৰগ্গতো হেট্ঠিমা সগাথকৰগ্গো (সং. নি. ১.১ আদযো), নিদানৰগ্গো (সং. নি. ২.১ আদযো), খন্ধৰগ্গোতি (সং. নি. ৩.১ আদিযো) ইমে তযো ৰগ্গা. তিকনিপাততো পট্ঠায হেট্ঠাতি এককনিপাতদুকনিপাতে সন্ধায ৰুত্তং. ধম্মপদম্পি সহ ৰত্থুনা জাতকভাণকেন অত্তনো জাতকেন সদ্ধিং উগ্গহেতব্বং. ততো ওরং ন ৰট্টতীতি মহাপচ্চরিৰাদস্স অধিপ্পাযো. ততো ততোতি দীঘনিকাযাদিতো. উচ্চিনিত্ৰা উগ্গহিতং সদ্ধম্মস্স ঠিতিযা, ভিক্খুনোপি পুব্বাপরানুসন্ধিআদিকুসলতায চ ন হোতীতি ‘‘তং ন ৰট্টতী’’তি পটিক্খিত্তং. অভিধম্মে কিঞ্চি উগ্গহেতব্বন্তি ন ৰুত্তন্তি এত্থ যস্মা ৰিনযে কুসলত্তিকাদিৰিভাগো, সুত্তন্তেসু সমথৰিপস্সনামগ্গো চ অভিধম্মপাঠং ৰিনা ন ৰিঞ্ঞাযতি, অন্ধকারে পৰিট্ঠকালো ৰিয হোতি, তস্মা সুত্তৰিনযানং গহণৰসেন অভিধম্মগ্গহণং ৰুত্তমেৰাতি ৰিসুং ন ৰুত্তন্তি ৰেদিতব্বং. যথা ‘‘ভোজনং ভুঞ্জিতব্ব’’ন্তি ৰুত্তে ‘‘ব্যঞ্জনং খাদিতব্ব’’ন্তি অৰুত্তম্পি ৰুত্তমেৰ হোতি তদৰিনাভাৰতো, এৰংসম্পদমিদং দট্ঠব্বং.
পরিমণ্ডলপদব্যঞ্জনাযাতি পরিমণ্ডলানি পরিপুণ্ণানি পদেসু সিথিলধনিতাদিব্যঞ্জনানি যস্সং, তায. পুরস্স এসাতি পোরী, নগরৰাসীনং কথাতি অত্থো. অনেলগল়াযাতি এত্থ এলাতি খেল়ং তগ্গল়নৰিরহিতায. কল্যাণৰাক্করণোতি এত্থ ৰাচা এৰ ৰাক্করণং, উদাহরণঘোসো. কল্যাণং মধুরং ৰাক্করণমস্সাতি কল্যাণৰাক্করণো. উপসম্পন্নায মেথুনেনেৰ অভব্বো হোতি, ন সিক্খমানাসামণেরীসূতি আহ ‘‘ভিক্খুনিযা কাযসংসগ্গং ৰা’’তিআদি.
১৪৮. গরুকেহীতি গরুকভণ্ডেহি. একতোউপসম্পন্নাযাতি উপযোগত্থে ভুম্মৰচনং. ভিক্খূনং সন্তিকে উপসম্পন্না নাম পরিৰত্তলিঙ্গা ৰা পঞ্চসতসাকিযানিযো ৰা. এতা পন একতোউপসম্পন্না ওৰদন্তস্স পাচিত্তিযমেৰ.
১৪৯. ন নিমন্তিতা হুত্ৰা গন্তুকামাতি নিমন্তিতা হুত্ৰা ভোজনপরিযোসানে গন্তুকামা ন হোন্তি, তত্থেৰ ৰসিতুকামা হোন্তীতি অত্থো. যতোতি ভিক্খুনুপস্সযতো. যাচিত্ৰাতি ‘‘তুম্হেহি আনীতওৰাদেনেৰ মযম্পি ৰসিস্সামা’’তি যাচিত্ৰা. তত্থাতি তস্মিং ভিক্খুনুপস্সযে. অভিক্খুকাৰাসে ৰস্সং ৰসন্তিযা পাচিত্তিযং, অপগচ্ছন্তিযা দুক্কটং.
ইমাসু কতরাপত্তি পরিহরিতব্বাতি চোদনং পরিহরন্তো আহ ‘‘সা রক্খিতব্বা’’তি. সা ৰস্সানুগমনমূলিকা আপত্তি রক্খিতব্বা, ইতরায অনাপত্তিকারণং অত্থীতি অধিপ্পাযো. তেনাহ ‘‘আপদাসু হী’’তিআদি.
ওৰাদত্থাযাতি ওৰাদে যাচনত্থায. দ্ৰে তিস্সোতি দ্ৰীহি তীহি, করণত্থে চেতং পচ্চত্তৰচনং. পাসাদিকেনাতি পসাদজনকেন কাযকম্মাদিনা. সম্পাদেতূতি তিৰিধং সিক্খং সম্পাদেতু. অসম্মততা, ভিক্খুনিযা পরিপুণ্ণূপসম্পন্নতা, ওৰাদৰসেন অট্ঠগরুধম্মদানন্তি ইমানেত্থ তীণি অঙ্গানি.
ওৰাদসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. অত্থঙ্গতসিক্খাপদৰণ্ণনা
১৫৩. দুতিযে কোকনদন্তি পদুমৰিসেসং, তং কির বহুপত্তং ৰণ্ণসম্পন্নং. অযঞ্হেত্থ অত্থো – যথা কোকনদসঙ্খাতং পদুমং, এৰং ফুল্লমুখপদুমং অৰীতগুণগন্ধং নিম্মলে অন্তলিক্খে আদিচ্চং ৰিয চ অত্তনো তেজসা তপন্তং ততো এৰ ৰিরোচমানং অঙ্গেহি নিচ্ছরণকজুতিযা অঙ্গীরসং সম্মাসম্বুদ্ধং পস্সাতি. রজোহরণন্তি সরীরে রজং পুঞ্ছতীতি রজোহরণন্তি পুঞ্ছনচোল়স্স নামং. ওভাসৰিস্সজ্জনপুব্বকা ভাসিতগাথা ওভাসগাথা নাম. ৰিসুদ্ধিমগ্গাদীসু (ৰিসুদ্ধি. ২.৩৮৬) পন ‘‘রাগো রজো ন চ পন রেণু ৰুচ্চতী’’তিআদি ওভাসগাথা ৰুত্তা, ন পনেসা ‘‘অধিচেতসো’’তি গাথা. অযঞ্চ চূল়পন্থকত্থেরস্স উদানগাথাতি উদানপাল়িযং নত্থি, একুদানিযত্থেরস্স (থেরগা. ১.৬৭ একুদানিযত্থেরগাথাৰণ্ণনা) নাযং উদানগাথাতি তত্থ ৰুত্তং. ইধ পন পাল়িযা এৰ ৰুত্তত্তা থেরস্সাপি উদানগাথাতি গহেতব্বং. ইধ চ অগরুধম্মেনাপি ওৰদতো পাচিত্তিযমেৰ. অত্থঙ্গতসূরিযতা, পরিপুণ্ণূপসম্পন্নতা, ওৰদনন্তি ইমানেত্থ তীণি অঙ্গানি.
অত্থঙ্গতসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. ভিক্খুনুপস্সযসিক্খাপদৰণ্ণনা
১৬২. ততিযং উত্তানমেৰ. উপস্সযূপগমনং, পরিপুণ্ণূপসম্পন্নতা, সমযাভাৰো, গরুধম্মেহি ওৰদনন্তি ইমানেত্থ চত্তারি অঙ্গানি.
ভিক্খুনুপস্সযসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪. আমিসসিক্খাপদৰণ্ণনা
১৬৪. চতুত্থে আমিসনিরপেক্খম্পি আমিসহেতু ওৰদতীতিসঞ্ঞায ভণন্তস্সপি অনাপত্তি সচিত্তকত্তা সিক্খাপদস্স. সেসমেত্থ উত্তানমেৰ. উপসম্পন্নতা, ধম্মেন লদ্ধসম্মুতিতা, অনামিসন্তরতা, অৰণ্ণকামতায এৰং ভণনন্তি ইমানেত্থ চত্তারি অঙ্গানি.
আমিসসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
১৬৯. পঞ্চমং চীৰরদানসিক্খাপদং উত্তানমেৰ.
৬. চীৰরসিব্বনসিক্খাপদৰণ্ণনা
১৭৬. ছট্ঠে কথিনৰত্তন্তি কথিনমাসে চীৰরং করোন্তানং সব্রহ্মচারীনং সহাযভাৰূপগমনং সন্ধায ৰুত্তং. ৰঞ্চেত্ৰাতি ‘‘তৰ ঞাতিকাযা’’তি অৰত্ৰা ‘‘একিস্সা ভিক্খুনিযা’’তি এত্তকমেৰ ৰত্ৰা ‘‘একিস্সা ভিক্খুনিযা’’তি সুত্ৰা তে অঞ্ঞাতিকসঞ্ঞিনো অহেসুন্তি আহ ‘‘অকপ্পিযে নিযোজিতত্তা’’তি. অঞ্ঞাতিকায ভিক্খুনিযা সন্তকতা, নিৰাসনপারুপনূপগতা, ৰুত্তনযেন সিব্বনং ৰা সিব্বাপনং ৰাতি ইমানেত্থ তীণি অঙ্গানি.
চীৰরসিব্বনসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.