৪. ভোজনৰগ্গো
১. আৰসথপিণ্ডসিক্খাপদৰণ্ণনা
২০৬. চতুত্থৰগ্গস্স পঠমে ইমেসংযেৰাতি ইমেসং পাসণ্ডানংযেৰ. এত্তকানন্তি ইমস্মিং পাসণ্ডে এত্তকানং.
২০৮. ‘‘গচ্ছন্তো ৰা আগচ্ছন্তো ৰা’’তি ইদং অদ্ধযোজনৰসেন গহেতব্বং. অঞ্ঞে উদ্দিস্স পঞ্ঞত্তঞ্চ ভিক্খূসু অপ্পসন্নেহি তিত্থিযেহি সামঞ্ঞতোপি পঞ্ঞত্তম্পি ভিক্খূনং ন ৰট্টতি এৰ. আৰসথপিণ্ডতা, অগিলানতা, অনুৰসিত্ৰা ভোজনন্তি ইমানেত্থ তীণি অঙ্গানি.
আৰসথপিণ্ডসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. গণভোজনসিক্খাপদৰণ্ণনা
২০৯. দুতিযে অভিমারেতি অভিভৰিত্ৰা ভগৰন্তং মারণত্থায পযোজিতে ধনুধরে. ননু ‘‘রাজানম্পি মারাপেসী’’তি ৰচনতো ইদং সিক্খাপদং অজাতসত্তুনো কালে পঞ্ঞত্তন্তি সিদ্ধং, এৰঞ্চ সতি পাল়িযং ‘‘তেন খো পন সমযেন রঞ্ঞো মাগধস্স…পে… ঞাতিসালোহিতো আজীৰকেসু পব্বজিতো হোতি…পে… বিম্বিসারং এতদৰোচা’’তিআদি ৰিরুজ্ঝতীতি? ন ৰিরুজ্ঝতি. সো কির আজীৰকো বিম্বিসারকালতো পভুতি অন্তরন্তরা ভিক্খূ নিমন্তেত্ৰা দানং দেন্তো অজাতসত্তুকালেপি সিক্খাপদে পঞ্ঞত্তেপি ভিক্খূনং সন্তিকে দূতং পাহেসি, ভিক্খূ চ কুক্কুচ্চাযন্তা নিৰারেসুং. তস্মা আদিতো পট্ঠায তং ৰত্থু দস্সিতন্তি ৰেদিতব্বং.
২১৫. অঞ্ঞমঞ্ঞং ৰিসদিসং রজ্জং ৰিরজ্জং, ৰিরজ্জতো আগতা ৰেরজ্জকা. তে চ যস্মা জাতিগোত্তাদিতো নানাৰিধা, তস্মা নানাৰেরজ্জকেতিপি অত্থো.
২১৭-৮. ইমস্স সিক্খাপদস্স ৰত্থুৰসেনেৰ ৰিঞ্ঞত্তিতো গণভোজনত্থতা সিদ্ধাতি তং অৰত্ৰা পদভাজনে অসিদ্ধমেৰ নিমন্তনতো গণভোজনং দস্সিতন্তি ৰেদিতব্বং. তেনাহ ‘‘দ্ৰীহাকারেহী’’তিআদি. ‘‘যেন কেনচি ৰেৰচনেনা’’তি ৰুত্তত্তা ‘‘ভোজনং গণ্হথা’’তিআদিসামঞ্ঞনামেনাপি গণভোজনং হোতি. যং পন পাল়িযং অদ্ধানগমনাদিৰত্থূসু ‘‘ইধেৰ ভুঞ্জথা’’তি ৰুত্তৰচনস্স কুক্কুচ্চাযনং, তম্পি ওদনাদিনামং গহেত্ৰা ৰুত্তত্তা এৰ কতন্তি ৰেদিতব্বং. একতো গণ্হন্তীতি অঞ্ঞমঞ্ঞস্স দ্ৰাদসহত্থং অমুঞ্চিত্ৰা একতো ঠত্ৰা গণ্হন্তি.
‘‘অম্হাকং চতুন্নম্পি ভত্তং দেহী’’তি ৰুত্তত্তা পাল়ি (ৰণ্ণনা) যং ‘‘ত্ৰং একস্স ভিক্খুনো ভত্তং দেহী’’তিআদিনো ৰুত্তত্তা চ ভোজননামেন ৰিঞ্ঞত্তমেৰ গণভোজনং হোতি, তঞ্চ অঞ্ঞেন ৰিঞ্ঞত্তম্পি একতো গণ্হন্তানং সব্বেসম্পি হোতীতি দট্ঠব্বং. ৰিসুং গহিতং পন ৰিঞ্ঞত্তং ভুঞ্জতো পণীতভোজনাদিসিক্খাপদেহি আপত্তি এৰ.
আগন্তুকপট্টন্তি অচ্ছিন্দিত্ৰা অন্ৰাধিং আরোপেত্ৰা করণচীৰরং সন্ধায ৰুত্তং. ঠপেতীতি একং অন্তং চীৰরে বন্ধনৰসেন ঠপেতি. পচ্চাগতং সিব্বতীতি তস্সেৰ দুতিযঅন্তং পরিৰত্তিত্ৰা আহতং সিব্বতি. আগন্তুকপট্টং বন্ধতীতি চীৰরেন লগ্গং করোন্তো পুনপ্পুনং তত্থ তত্থ সুত্তেন বন্ধতি. ঘট্টেতীতি পমাণেন গহেত্ৰা দণ্ডাদীহি ঘট্টেতি. সুত্তং করোতীতি গুণাদিভাৰেন ৰট্টেতি. ৰলেতীতি অনেকগুণসুত্তং হত্থেন ৰা চক্কদণ্ডেন ৰা ৰট্টেতি একত্তং করোতি. পরিৰত্তনং করোতীতি পরিৰত্তনদণ্ডযন্তকং করোতি, যস্মিং সুত্তগুল়ং পৰেসেত্ৰা ৰেল়ুনাল়িকাদীসু ঠপেত্ৰা পরিব্ভমাপেত্ৰা সুত্তকোটিতো পট্ঠায আকড্ঢন্তি.
২২০. অনিমন্তিতচতুত্থন্তি অনিমন্তিতো চতুত্থো যস্স ভিক্খুচতুক্কস্স, তং অনিমন্তিতচতুত্থং. এৰং সেসেসুপি. তেনাহ ‘‘পঞ্চন্নং চতুক্কান’’ন্তি. সম্পৰেসেত্ৰাতি তেহি যোজেত্ৰা. গণো ভিজ্জতীতি নিমন্তিতসঙ্ঘো ন হোতীতি অত্থো.
অধিৰাসেত্ৰা গতেসূতি এত্থ অকপ্পিযনিমন্তনাধিৰাসনক্খণে পুব্বপযোগে দুক্কটম্পি নত্থি, ৰিঞ্ঞত্তিতো পসৰনে পন ৰিঞ্ঞত্তিক্খণে ইতরসিক্খাপদেহি দুক্কটং হোতীতি গহেতব্বং. নিমন্তনং সাদিযথাতি নিমন্তনভত্তং পটিগ্গণ্হথ. তানি চাতি কুম্মাসাদীনি চ তেহি ভিক্খূহি একেন পচ্ছা গহিতত্তা একতো ন গহিতানি.
‘‘ভত্তুদ্দেসকেন পণ্ডিতেন ভৰিতব্বং…পে… মোচেতব্বা’’তি এতেন ভত্তুদ্দেসকেন অকপ্পিযনিমন্তনে সাদিতে সব্বেসম্পি সাদিতং হোতি. একতো গণ্হন্তানং গণভোজনাপত্তি চ হোতীতি দস্সেতি. দূতস্স দ্ৰারে আগন্ত্ৰা পুন ‘‘ভত্তং গণ্হথা’’তি ৰচনভযেন ‘‘গামদ্ৰারে অট্ঠত্ৰা’’তি ৰুত্তং. গণভোজনতা, সমযাভাৰো, অজ্ঝোহরণন্তি ইমানেত্থ তীণি অঙ্গানি.
গণভোজনসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. পরম্পরভোজনসিক্খাপদৰণ্ণনা
২২১. ততিযে পাল়িযং ভত্তপটিপাটি অট্ঠিতাতি কুলপটিপাটিযা দাতব্বা ভত্তপটিপাটি অট্ঠিতা ন ঠিতা, অব্বোচ্ছিন্না নিরন্তরপ্পৰত্তাতি অত্থো. বদরফলানি পক্খিপিত্ৰা পক্কযাগুআদিকং ‘‘বদরসাল়ৰ’’ন্তি ৰুচ্চতি.
পাল়িযং পরম্পরভোজনেতি যেন পঠমং নিমন্তিতো, তস্স ভোজনতো পরস্স ভোজনস্স ভুঞ্জনে. ৰিকপ্পনাৰ ইধ অনুপঞ্ঞত্তিৰসেন মাতিকাযং অনারোপিতাপি পরিৰারে ‘‘চতস্সো অনুপঞ্ঞত্তিযো’’তি (পরি. ৮৬) অনুপঞ্ঞত্তিযং গণিতা. তত্থ কিঞ্চাপি অট্ঠকথাযং মহাপচ্চরিৰাদস্স পচ্ছা কথনেন পরম্মুখাৰিকপ্পনা পতিট্ঠপিতা, তথাপি সম্মুখাৰিকপ্পনাপি গহেতব্বাৰ. তেনেৰ মাতিকাট্ঠকথাযম্পি ‘‘যো ভিক্খু পঞ্চসু সহধম্মিকেসু অঞ্ঞতরস্স ‘ময্হং ভত্তপচ্চাসং তুয্হং দম্মী’তি ৰা ‘ৰিকপ্পেমী’তি ৰা এৰং সম্মুখা’’তিআদি (কঙ্খা. অট্ঠ. পরম্পরভোজনসিক্খাপদৰণ্ণনা) ৰুত্তং.
২২৯. খীরং ৰা রসং ৰাতি পঞ্চভোজনামিসং ভত্ততো উপরি ঠিতং সন্ধায ৰুত্তং. তঞ্হি অভোজনত্তা উপ্পটিপাটিযা পিৰতোপি অনাপত্তি. তেনাহ ‘‘ভুঞ্জন্তেনা’’তিআদি.
ৰিকপ্পনায অকরণতো অকিরিযাৰসেন ইদং ৰাচাযপি সমুট্ঠিতন্তি আহ ‘‘ৰচীকম্ম’’ন্তি. পরম্পরভোজনতা, সমযাভাৰো, অজ্ঝোহরণন্তি ইমানেত্থ তীণি অঙ্গানি.
পরম্পরভোজনসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪. কাণমাতাসিক্খাপদৰণ্ণনা
২৩১. চতুত্থে পাল়িযং পটিযালোকন্তি পচ্ছিমদিসং, পচ্ছাদিসন্তি অত্থো. অপাথেয্যাদিঅত্থায পটিযাদিতন্তিসঞ্ঞায গণ্হন্তস্সাপি আপত্তি এৰ অচিত্তকত্তা সিক্খাপদস্স. অত্তনো অত্থায ‘‘ইমস্স হত্থে দেহী’’তি ৰচনেনাপি আপজ্জনতো ‘‘ৰচীকম্ম’’ন্তি ৰুত্তং. ৰুত্তলক্খণপূৰমন্থতা, অসেসকতা, অপ্পটিপ্পস্সদ্ধগমনতা, অঞ্ঞাতকাদিতা, অতিরেকপটিগ্গহণন্তি ইমানেত্থ পঞ্চ অঙ্গানি.
কাণমাতাসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫. পঠমপৰারণাসিক্খাপদৰণ্ণনা
২৩৭. পঞ্চমে ‘‘তি-কারং অৰত্ৰা’’তি ইমিনা কাতব্বসদ্দসামত্থিযা লদ্ধং ইতি-পদং কতকালে ন ৰত্তব্বন্তি দস্সেতি. ইধ পন অজানন্তেহি ইতি-সদ্দে পযুত্তেপি অতিরিত্তং কতমেৰ হোতীতি দট্ঠব্বং.
২৩৮-৯. ‘‘পৰারিতো’’তি ইদঞ্চ কত্তুঅত্থে নিপ্ফন্নন্তি দস্সেতুং ‘‘কতপৰারণো’’তিআদি ৰুত্তং. ভুত্তাৰী-পদস্স নিরত্থকভাৰমেৰ সাধেতুং ‘‘ৰুত্তম্পি চেত’’ন্তিআদি ৰুত্তং. তাহীতি পুথুকাহি. সত্তুমোদকোতি সত্তুং তেমেত্ৰা কতো অপক্কো. সত্তুং পন পিসিত্ৰা পিট্ঠং কত্ৰা তেমেত্ৰা পূৰং কত্ৰা পচন্তি, তং ন পৰারেতি. ‘‘পটিক্খিপিতব্বট্ঠানে ঠিতমেৰ পটিক্খিপতি নামা’’তি ৰুত্তত্তা যং যং অলজ্জিসন্তকং ৰা অত্তনো অপাপুণকসঙ্ঘিকাদিং ৰা পটিক্খেপতো পৰারণা ন হোতীতি দট্ঠব্বং.
আসন্নতরং অঙ্গন্তি হত্থপাসতো বহি ঠত্ৰা ওনমিত্ৰা দেন্তস্স সীসং আসন্নতরং হোতি, তস্স ওরিমন্তেন পরিচ্ছিন্দিতব্বং.
অপনামেত্ৰাতি অভিমুখং হরিত্ৰা. ‘‘ইমং ভত্তং গণ্হা’’তি ৰদতীতি কিঞ্চি অনামেত্ৰা ৰদতি. কেৰলং ৰাচাভিহারস্স অনধিপ্পেতত্তা গণ্হথাতি গহেতুং আরদ্ধং কটচ্ছুনা অনুক্খিত্তম্পি পুব্বেপি এৰং অভিহটত্তা পৰারণা হোতীতি ‘‘অভিহটাৰ হোতী’’তি ৰুত্তং. উদ্ধটমত্তেতি ভাজনতো ৰিযোজিতমত্তে. দ্ৰিন্নং সমভারেপীতি পরিৰেসকস্স চ অঞ্ঞস্স চ ভত্তপচ্ছিভাজনৰহনে সমকেপীতি অত্থো.
রসং গণ্হথাতি এত্থ কেৰলং মংসরসস্স অপৰারণাজনকস্স নামেন ৰুত্তত্তা পটিক্খিপতো পৰারণা ন হোতি. মচ্ছরসন্তিআদীসু মচ্ছো চ রসঞ্চাতি অত্থস্স সম্ভৰতো ৰত্থুনোপি তাদিসত্তা পৰারণা হোতি, ‘‘ইদং গণ্হথা’’তিপি অৰত্ৰা তুণ্হীভাৰেন অভিহটং পটিক্খিপতোপি হোতি এৰ. করম্বকোতি মিস্সকাধিৰচনমেতং. যঞ্হি বহূহি মিস্সেত্ৰা করোন্তি, সো ‘‘করম্বকো’’তি ৰুচ্চতি.
‘‘উদ্দিস্স কত’’ন্তি মঞ্ঞমানোতি এত্থ ৰত্থুনো কপ্পিযত্তা ‘‘পৰারিতোৰ হোতী’’তি ৰুত্তং. তঞ্চে উদ্দিস্স কতমেৰ হোতি, পটিক্খেপো নত্থি. অযমেত্থ অধিপ্পাযোতি ‘‘যেনাপুচ্ছিতো’’তিআদিনা ৰুত্তমেৰত্থং সন্ধায ৰদতি. কারণং পনেত্থ দুদ্দসন্তি ভত্তস্স বহুতরভাৰেন পৰারণাসম্ভৰকারণং দুদ্দসং, অঞ্ঞথা করম্বকেপি মচ্ছাদিবহুভাৰে পৰারণা ভৰেয্যাতি অধিপ্পাযো. যথা চেত্থ কারণং দুদ্দসং, এৰং পরতো ‘‘মিস্সকং গণ্হথা’’তি এত্থাপি কারণং দুদ্দসমেৰাতি দট্ঠব্বং. যঞ্চ ‘‘ইদং পন ভত্তমিস্সকমেৰা’’তিআদি কারণং ৰুত্তং, তম্পি ‘‘অপ্পতরং ন পৰারেতী’’তি ৰচনেন ন সমেতি. ৰিসুং কত্ৰা দেতীতি ‘‘রসং গণ্হথা’’তিআদিনা ৰাচায ৰিসুং কত্ৰা দেতীতি অত্থো গহেতব্বো. ন পন কাযেন রসাদিং ৰিযোজেত্ৰাতি. তথা অৰিযোজিতেপি পটিক্খিপতো পৰারণায অসম্ভৰতো অপ্পৰারণাপহোণকস্স নামেন ৰুত্তত্তা ভত্তমিস্সকযাগুং আহরিত্ৰা ‘‘যাগুং গণ্হথা’’তি ৰুত্তট্ঠানাদীসু ৰিয, অঞ্ঞথা ৰা এত্থ যথা পুব্বাপরং ন ৰিরুজ্ঝতি, তথা অধিপ্পাযো গহেতব্বো.
নাৰা ৰা সেতু ৰাতিআদিম্হি নাৰাদিঅভিরুহনাদিক্খণে কিঞ্চি ঠত্ৰাপি অভিরুহনাদিকাতব্বত্তেপি গমনতপ্পরতায ঠানং নাম ন হোতি, জনসম্মদ্দেন পন অনোকাসাদিভাৰেন কাতুং ন ৰট্টতি. অচালেত্ৰাতি ৰুত্তট্ঠানতো অঞ্ঞস্মিম্পি পদেসে ৰা উদ্ধং ৰা অপেসেত্ৰা তস্মিং এৰ পন ঠানে পরিৰত্তেতুং লভতি. তেনাহ ‘‘যেন পস্সেনা’’তিআদি.
অকপ্পিযভোজনং ৰাতি কুলদূসনাদিনা উপ্পন্নং, তং ‘‘অকপ্পিয’’ন্তি ইমিনা তেন মিস্সং ওদনাদি অতিরিত্তং হোতি এৰাতি দস্সেতি. তস্মা যং তত্থ অকপ্পকতং কন্দফলাদি, তং অপনেত্ৰা সেসং ভুঞ্জিতব্বমেৰ.
সো পুন কাতুং ন লভতীতি তস্মিঞ্ঞেৰ ভাজনে করিযমানং পঠমকতেন সদ্ধিং কতং হোতীতি পুন সো এৰ কাতুং ন লভতি, অঞ্ঞো লভতি. অঞ্ঞেন হি কততো অঞ্ঞো পুন কাতুং লভতি. অঞ্ঞস্মিং পন ভাজনে তেন ৰা অঞ্ঞেন ৰা কাতুং ৰট্টতি. তেনাহ ‘‘যেন অকতং, তেন কাতব্বং, যঞ্চ অকতং, তং কাতব্ব’’ন্তি. এৰং কতন্তি অঞ্ঞস্মিং ভাজনে কতং. সচে পন আমিসসংসট্ঠানীতি এত্থ মুখাদীসু লগ্গম্পি আমিসং সোধেত্ৰাৰ অতিরিত্তং ভুঞ্জিতব্বন্তি ৰেদিতব্বং.
২৪১. ৰাচায আণাপেত্ৰা অতিরিত্তং অকারাপনতো অকিরিযসমুট্ঠানন্তি দট্ঠব্বং. পৰারিতভাৰো, আমিসস্স অনতিরিত্ততা, কালে অজ্ঝোহরণন্তি ইমানেত্থ তীণি অঙ্গানি.
পঠমপৰারণাসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৬. দুতিযপৰারণাসিক্খাপদৰণ্ণনা
২৪৩. ছট্ঠে ‘‘ভুত্তস্মি’’ন্তি মাতিকাযং ৰুত্তত্তা ভোজনপরিযোসানে পাচিত্তিযং. পৰারিততা, তথাসঞ্ঞিতা, আসাদনাপেক্খতা, অনতিরিত্তেন অভিহটপৰারণা, ভোজনপঅযোসানন্তি ইমানেত্থ পঞ্চ অঙ্গানি.
দুতিযপৰারণাসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৭. ৰিকালভোজনসিক্খাপদৰণ্ণনা
২৪৭. সত্তমে নটানং নাটকাতি নটনাটকা, সীতাহরণাদীনি.
২৪৮-৯. খাদনীযে খাদনীযত্থন্তি পূৰাদিখাদনীযে ৰিজ্জমানখাদনীযকিচ্চং খাদনীযেহি কাতব্বং জিঘচ্ছাহরণসঙ্খাতং অত্থং পযোজনং নেৰ ফরন্তি ন নিপ্ফাদেন্তি. একস্মিং দেসে আহারকিচ্চং সাধেন্তং ৰা অঞ্ঞস্মিং দেসে উট্ঠিতভূমিরসাদিভেদেন আহারকিচ্চং অসাধেন্তম্পি ৰা সম্ভৰেয্যাতি আহ ‘‘তেসু তেসু জনপদেসূ’’তিআদি. কেচি পন ‘‘একস্মিং জনপদে আহারকিচ্চং সাধেন্তং সেসজনপদেসুপি ৰিকালে ন কপ্পতি এৰাতি দস্সনত্থং ইদং ৰুত্ত’’ন্তিপি (সারত্থ. টী. পাচিত্তিযকণ্ড ৩.২৪৮-২৪৯) ৰদন্তি. পকতিআহারৰসেনাতি অঞ্ঞেহি যাৰকালিকেহি অযোজিতং অত্তনো পকতিযাৰ আহারকিচ্চকরণৰসেন. সম্মোহোযেৰ হোতীতি অনেকত্থানং নামানং, অপ্পসিদ্ধানঞ্চ সম্ভৰতো সম্মোহো এৰ সিযা. তেনেৰেত্থ মযম্পি মূলকমূলাদীনং পরিযাযন্তরদস্সনেন অদস্সনং করিম্হ উপদেসতোৰ গহেতব্বতো.
যন্তি ৰট্টকন্দং. মুল়ালন্তি থূলতরুণমূলমেৰ, রুক্খৰল্লিআদীনং মত্থকোতি হেট্ঠা ৰুত্তমেৰ সম্পিণ্ডেত্ৰা ৰুত্তং. অচ্ছিৰাদীনং অপরিপক্কানেৰ ফলানি যাৰজীৰিকানীতি দস্সেতুং ‘‘অপরিপক্কানী’’তি ৰুত্তং. হরীতকাদীনং অট্ঠীনীতি এত্থ মিঞ্জং যাৰকালিকন্তি কেচি ৰদন্তি, তং ন যুত্তং অট্ঠকথাযং অৰুত্তত্তা.
হিঙ্গুরুক্খতো পগ্ঘরিতনিয্যাসো হিঙ্গু নাম. হিঙ্গুজতুআদযো চ হিঙ্গুৰিকতিযোৰ. তত্থ হিঙ্গুজতু নাম হিঙ্গুরুক্খস্স দণ্ডপত্তানি পচিত্ৰা কতনিয্যাসো. হিঙ্গুসিপাটিকা নাম হিঙ্গুপত্তানি পচিত্ৰা কতনিয্যাসো. অঞ্ঞেন মিস্সেত্ৰা কতোতিপি ৰদন্তি. তকন্তি অগ্গকোটিযা নিক্খন্তসিলেসো. তকপত্তিন্তি পত্ততো নিক্খন্তসিলেসো. তকপণ্ণিন্তি পলাসে ভজ্জিত্ৰা কতসিলেসো. দণ্ডতো নিক্খন্তসিলেসোতিপি ৰদন্তি. ৰিকালতা, যাৰকালিকতা, অজ্ঝোহরণন্তি ইমানেত্থ তীণি অঙ্গানি.
ৰিকালভোজনসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৮. সন্নিধিকারকসিক্খাপদৰণ্ণনা
২৫২-৩. অট্ঠমে তাদিসন্তি অসূপব্যঞ্জনং. যাৰকালিকং ৰা যামকালিকং ৰা…পে… পাচিত্তিযন্তি এত্থ কিঞ্চাপি পাল়িযং খাদনীযভোজনীযপদেহি যাৰকালিকমেৰ সঙ্গহিতং, ন যামকালিকং. তথাপি ‘‘অনাপত্তি যামকালিকং যামে নিদহিত্ৰা ভুঞ্জতী’’তি ইধ চেৰ –
‘‘যামকালিকেন, ভিক্খৰে, সত্তাহকালিকং…পে… যাৰজীৰিকং তদহুপটিগ্গহিতং যামে কপ্পতি, যামাতিক্কন্তে ন কপ্পতী’’তি (মহাৰ. ৩০৫) –
অঞ্ঞত্থ চ ৰুত্তত্তা, ‘‘যামকালিক’’ন্তি ৰচনসামত্থিযতো চ ভগৰতো অধিপ্পাযঞ্ঞূহি অট্ঠকথাচরিযেহি যামকালিকং সন্নিধিকারককতং পাচিত্তিযৰত্থুমেৰ ৰুত্তন্তি দট্ঠব্বং. যন্তি পত্তং, ঘংসনকিরিযাপেক্খায চেতং উপযোগৰচনং. অঙ্গুলিলেখা পঞ্ঞাযতীতি সিনেহাভাৰেপি পত্তস্স সুচ্ছৰিতায পঞ্ঞাযতি. যন্তি যাৰকালিকং, যামকালিকঞ্চ. অপরিচ্চত্তমেৰাতি নিরপেক্খতায অনুপসম্পন্নস্স অদিন্নং, অপরিচ্চত্তঞ্চ যাৰকালিকাদিৰত্থুমেৰ সন্ধায ৰদতি, ন পন তগ্গতপটিগ্গহণং. ন হি ৰত্থুং অপরিচ্চজিত্ৰা তত্থগতপটিগ্গহণং পরিচ্চজিতুং সক্কা, ন চ তাদিসং ৰচনমত্থি. যদি ভৰেয্য, ‘‘সচে পত্তো দুদ্ধোতো হোতি…পে… ভুঞ্জন্তস্স পাচিত্তিয’’ন্তি ৰচনং ৰিরুজ্ঝেয্য. ন হি ধোৰনেন আমিসং অপনেতুং ৰাযমন্তস্স পটিগ্গহণে অপেক্খা ৰত্ততি. যেন পুনদিৰসে ভুঞ্জতো পাচিত্তিযং জনেয্য, পত্তে পন ৰত্তমানা অপেক্খা তগ্গতিকে আমিসেপি ৰত্ততি এৰনামাতি আমিসে অনপেক্খতা এত্থ ন লব্ভতি, ততো আমিসে অৰিজহিতপটিগ্গহণং পুনদিৰসে পাচিত্তিযং জনেতীতি ইদং ৰুত্তং. অথ মতং ‘‘যদগ্গেনেত্থ আমিসানপেক্খতা ন লব্ভতি. তদগ্গেন পটিগ্গহণানপেক্খাপি ন লব্ভতী’’তি. তথা সতি যত্থ আমিসাপেক্খা অত্থি, তত্থ পটিগ্গহণাপেক্খাপি ন ৰিগচ্ছতীতি আপন্নং, এৰঞ্চ পটিগ্গহণে অনপেক্খৰিস্সজ্জনং ৰিসুং ন ৰত্তব্বং সিযা. অট্ঠকথাযঞ্চেতম্পি পটিগ্গহণৰিজহনকারণত্তেন অভিমতং সিযা, ইদং সুট্ঠুতরং কত্ৰা ৰিসুং ৰত্তব্বং চীৰরাপেক্খায ৰত্তমানাযপি পচ্চুদ্ধারেন অধিট্ঠানৰিজহনং ৰিয. এতস্মিঞ্চ উপাযে সতি গণ্ঠিকাহতপত্তেসু অৰট্টনতা নাম ন সিযাতি ৰুত্তোৰাযমত্থো. তস্মা যং ৰুত্তং সারত্থদীপনিযং ‘‘যং পরস্স পরিচ্চজিত্ৰা অদিন্নম্পি সচে পটিগ্গহণে নিরপেক্খনিস্সজ্জনেন ৰিজহিতপটিগ্গহণং হোতি, তম্পি দুতিযদিৰসে ৰট্টতী’’তিআদি (সারত্থ. টী. পাচিত্তিযকণ্ড ৩.২৫২-২৫৩), তং ন সারতো পচ্চেতব্বং.
পকতিআমিসেতি ওদনাদিকপ্পিযযাৰকালিকে. দ্ৰেতি পুরেভত্তং পটিগ্গহিতং যামকালিকং পুরেভত্তং সামিসেন মুখেন ভুঞ্জতো সন্নিধিপচ্চযা একং, যামকালিকসংসট্ঠতায যাৰকালিকত্তভজনেন অনতিরিত্তপচ্চযা একন্তি দ্ৰে পাচিত্তিযানি. ৰিকপ্পদ্ৰযেতি সামিসনিরামিসপক্খদ্ৰযে. থুল্লচ্চযঞ্চ দুক্কটঞ্চাতি মনুস্সমংসে থুল্লচ্চযং, সেসেসু দুক্কটং. যাৰকালিকযামকালিকতা, সন্নিধিভাৰো, তস্স অজ্ঝোহরণন্তি ইমানেত্থ তীণি অঙ্গানি.
সন্নিধিকারকসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৯. পণীতভোজনসিক্খাপদৰণ্ণনা
২৫৯. নৰমে পণীতসংসট্ঠানি ভোজনানি পণীতভোজনানীতি পাল়িযং পন ভোজনানি পুব্বে ৰুত্তত্তা পাকটানীতি অদস্সিতানি, তাদিসেহি পণীতেহি মিস্সত্তা পণীতভোজনানি নাম হোন্তি. তেসং পভেদদস্সনত্থং ‘‘সেয্যথিদং সপ্পি নৰনীত’’ন্তিআদি ৰুত্তং. সপ্পিভত্তন্তি এত্থ কিঞ্চাপি সপ্পিনা সংসট্ঠং ভত্তং, সপ্পি চ ভত্তঞ্চাতিপি অত্থো ৰিঞ্ঞাযতি, অট্ঠকথাযং পন ‘‘সালিভত্তং ৰিয সপ্পিভত্তং নাম নত্থী’’তিআদিনা ৰুত্তত্তা ন সক্কা অঞ্ঞং ৰত্থুং. অট্ঠকথাচরিযা এৰ হি ঈদিসেসু ঠানেসু পমাণং.
মূলন্তি কপ্পিযভণ্ডং ৰুত্তং. তস্মা অনাপত্তীতি এত্থ ৰিসঙ্কেতেন পাচিত্তিযাভাৰেপি সূপোদনদুক্কটা ন মুচ্চতীতি ৰদন্তি. ‘‘কপ্পিযসপ্পিনা, অকপ্পিযসপ্পিনা’’তি চ ইদং কপ্পিযাকপ্পিযমংসসত্তানং ৰসেন ৰুত্তং.
২৬১. মহানামসিক্খাপদং নাম উপরি চাতুমাসপচ্চযপৰারণাসিক্খাপদং (পাচি. ৩০৩ আদযো). অগিলানো হি অপ্পৰারিতট্ঠানে ৰিঞ্ঞাপেন্তোপি কালপরিচ্ছেদং, ভেসজ্জপরিচ্ছেদং ৰা কত্ৰা সঙ্ঘৰসেন পৰারিতট্ঠানতো তদুত্তরি ৰিঞ্ঞাপেন্তেন, পরিচ্ছেদব্ভন্তরেপি ন ভেসজ্জকরণীযেন রোগেন ভেসজ্জং ৰিঞ্ঞাপেন্তেন চ সমো হোতীতি ‘‘মহানামসিক্খাপদেন কারেতব্বো’’তি ৰুত্তং. পণীতভোজনতা, অগিলানতা, অকতৰিঞ্ঞত্তিযা পটিলাভো, অজ্ঝোহরণন্তি ইমানেত্থ চত্তারি অঙ্গানি.
পণীতভোজনসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
১০. দন্তপোনসিক্খাপদৰণ্ণনা
২৬৩. দসমে ঘনবদ্ধোতি ঘনমংসেন সম্বদ্ধো, কথিনসংহতসরীরোতি অত্থো.
২৬৪. মুখদ্ৰারন্তি মুখতো হেট্ঠা দ্ৰারং মুখদ্ৰারং, গলনাল়িকন্তি অত্থো. এৰঞ্চ নাসিকায পৰিট্ঠম্পি মুখদ্ৰারং পৰিট্ঠমেৰ হোতি, মুখে পক্খিত্তমত্তঞ্চ অপ্পৰিট্ঠং. আহারন্তি অজ্ঝোহরিতব্বং কালিকং অধিপ্পেতং, ন উদকং. তঞ্হি ভেসজ্জসঙ্গহিতম্পি অকালিকমেৰ পটিগ্গহিতস্সেৰ কালিকত্তা. উদকে হি পটিগ্গহণং ন রুহতি. তেনেৰ ভিক্খুনা তাপিতেন উদকেন চিরপটিগ্গহিতেন চ অকপ্পিযকুটিযং ৰুত্থেন চ সহ আমিসং ভুঞ্জন্তস্সাপি সামপাকাদিদোসো ন হোতি. ৰক্খতি হি ‘‘ভিক্খু যাগুঅত্থায…পে… উদকং তাপেতি, ৰট্টতী’’তিআদি (পাচি. অট্ঠ. ২৬৫). ভিক্খূ পন এতং অধিপ্পাযং তদা ন জানিংসু. তেনাহ ‘‘সম্মা অত্থং অসল্লক্খেত্ৰা’’তিআদি.
২৬৫. রথরেণুম্পীতি রথে গচ্ছন্তে উট্ঠহনরেণুসদিসরেণুং. তেন ততো সুখুমং আকাসে পরিব্ভমনকং দিস্সমানম্পি অব্বোহারিকন্তি দস্সেতি. অকল্লকোতি গিলানো.
‘‘গহেতুং ৰা…পে… তস্স ওরিমন্তেনা’’তি ইমিনা আকাসে উজুং ঠত্ৰা পরেন উক্খিত্তং গণ্হন্তস্সাপি আসন্নঙ্গভূতপাদতলতো পট্ঠায হত্থপাসো পরিচ্ছিন্দিতব্বো, ন পন সীসন্ততো পট্ঠাযাতি দস্সেতি. তত্থ ‘‘ওরিমন্তেনা’’তি ইমস্স হেট্ঠিমন্তেনাতি অত্থো গহেতব্বো.
এত্থ চ পৰারণাসিক্খাপদট্ঠকথাযং ‘‘সচে ভিক্খু নিসিন্নো হোতি, আসনস্স পচ্ছিমন্ততো পট্ঠাযা’’তিআদিনা (পাচি. অট্ঠ. ২৩৮-২৩৯) পটিগ্গাহকানং আসন্নঙ্গস্স পারিমন্ততো পট্ঠায পরিচ্ছেদস্স দস্সিতত্তা ইধাপি আকাসে ঠিতস্স পটিগ্গাহকস্স আসন্নঙ্গভূতপাদঙ্গুলস্স পারিমন্তভূততো পণ্হিপরিযন্তস্স হেট্ঠিমতলতো পট্ঠায, দাযকস্স পন ওরিমন্তভূততো পাদঙ্গুলস্স হেট্ঠিমতলতো পট্ঠায হত্থপাসো পরিচ্ছিন্দিতব্বোতি দট্ঠব্বং. ইমিনাৰ নযেন ভূমিযং নিপজ্জিত্ৰা উস্সীসে নিসিন্নস্স হত্থতো পটিগ্গণ্হন্তস্সপি আসন্নসীসঙ্গস্স পারিমন্তভূততো গীৰন্ততো পট্ঠাযেৰ হত্থপাসো মিনিতব্বো, ন পাদতলতো পট্ঠায. এৰং নিপজ্জিত্ৰা দানেপি যথানুরূপং ৰেদিতব্বং. ‘‘যং আসন্নতরং অঙ্গ’’ন্তি হি ৰুত্তং.
পটিগ্গহণসঞ্ঞাযাতি ‘‘মঞ্চাদিনা পটিগ্গহেস্সামী’’তি উপ্পাদিতসঞ্ঞায. ইমিনা ‘‘পটিগ্গণ্হামী’’তি ৰাচায ৰত্তব্বকিচ্চং নত্থীতি দস্সেতি. কত্থচি অট্ঠকথাসু, পদেসেসু ৰা. অসংহারিমে ফলকেতি থামমজ্ঝিমেন পুরিসেন অসংহারিযে. পুঞ্ছিত্ৰা পটিগ্গহেত্ৰাতি পুঞ্ছিতেপি রজনচুণ্ণসঙ্কায সতি পটিগ্গহণত্থায ৰুত্তং, নাসতি. তং পনাতি পতিতরজং অপ্পটিগ্গহেত্ৰা উপরি গহিতপিণ্ডপাতং. অনাপত্তীতি দুরুপচিণ্ণাদিদোসো নত্থি. ‘‘অনুপসম্পন্নস্স দস্সামী’’তিআদিপি ৰিনযদুক্কটপরিহারায ৰুত্তং. তথা অকত্ৰা গহিতেপি পটিগ্গহেত্ৰা পরিভুঞ্জতো অনাপত্তি এৰ. ‘‘অনুপসম্পন্নস্স দত্ৰা’’তি ইদম্পি পুরিমাভোগানুগুণতায ৰুত্তং.
চরুকেনাতি খুদ্দকভাজনেন. অভিহটত্তাতি দিয্যমানক্খণং সন্ধায ৰুত্তং. দত্ৰা অপনযনকালে পন ছারিকা ৰা বিন্দূনি ৰা পতন্তি, পুন পটিগ্গহেতব্বং অভিহারস্স ৰিগতত্তাতি ৰদন্তি. তং যথা ন পততি, তথা অপনেস্সামীতি পরিহরন্তে যুজ্জতি. পকতিসঞ্ঞায অপনেন্তে অভিহারো ন ছিজ্জতি, তং পটিগ্গহিতমেৰ হোতি. মুখৰট্টিযাপি গহেতুং ৰট্টতীতি অভিহরিযমানস্স পত্তস্স মুখৰট্টিযা উপরিভাগে হত্থং পসারেত্ৰা ফুসিতুং ৰট্টতি.
পাদেন পেল্লেত্ৰাতি ‘‘পাদেন পটিগ্গহেস্সামী’’তিসঞ্ঞায অক্কমিত্ৰা. কেচীতি অভযগিরিৰাসিনো. ৰচনমত্তমেৰাতি পটিবদ্ধপ্পটিবদ্ধন্তি সদ্দমত্তমেৰ নানং, কাযপটিবদ্ধমেৰ হোতি. তস্মা তেসং ৰচনং ন গহেতব্বন্তি অধিপ্পাযো.
তেন আহরাপেতুন্তি যস্স ভিক্খুনো সন্তিকং গতং, তং ইধ আনেহীতি আণাপেত্ৰা তেন আহরাপেতুং ইতরস্স ৰট্টতীতি অত্থো. ন ততো পরন্তি তদহেৰ সামং অপ্পটিগ্গহিতং সন্ধায ৰুত্তং. তদহেৰ পটিগ্গহিতং পন পুনদিৰসাদীসু অপ্পটিগ্গহেত্ৰাপি পরিভুঞ্জিতুং ৰট্টতীতি ৰদন্তি.
খিয্যন্তীতি খযং গচ্ছন্তি, তেসং চুণ্ণেহি থুল্লচ্চযঅপ্পটিগ্গহণাপত্তিযো ন হোন্তীতি অধিপ্পাযো. ‘‘নৰসমুট্ঠিত’’ন্তি এতেনেৰ উচ্ছুআদীসু অভিনৰলগ্গত্তা অব্বোহারিকং ন হোতীতি দস্সেতি. এসেৰ নযোতি সন্নিধিদোসাদিং সন্ধায ৰদতি. তেনাহ ‘‘ন হী’’তিআদি. তেন চ পটিগ্গহণঙ্গেসু পঞ্চসুপি সমিদ্ধেসু অজ্ঝোহরিতুকামতায গহিতমেৰ পটিগ্গহিতং নাম হোতি অজ্ঝোহরিতব্বেসু এৰ পটিগ্গহণস্স অনুঞ্ঞাতত্তাতি দস্সেতি. তথা বাহিরপরিভোগত্থায গহেত্ৰা ঠপিততেলাদিং অজ্ঝোহরিতুকামতায সতি পটিগ্গহেত্ৰা পরিভুঞ্জিতুং ৰট্টতি.
কেসঞ্চীতিআদীসু অনুপসম্পন্নানং অত্থায কত্থচি ঠপিযমানম্পি হত্থতো মুত্তমত্তে এৰ পটিগ্গহণং ন ৰিজহতি, অথ খো ভাজনে পতিতমেৰ পটিগ্গহণং ৰিজহতি. ভাজনঞ্চ ভিক্খুনা পুনদিৰসত্থায অপেক্খিতমেৰাতি তগ্গতম্পি আমিসং দুদ্ধোতপত্তগতং ৰিয পটিগ্গহণং ন ৰিজহতীতি আসঙ্কায ‘‘সামণেরস্স হত্থে পক্খিপিতব্ব’’ন্তি ৰুত্তন্তি ৰেদিতব্বং. ঈদিসেসু হি যুত্তি ন গৰেসিতব্বা, ৰুত্তনযেনেৰ পটিপজ্জিতব্বং. ‘‘পত্তগতা যাগূ’’তি ইমিনা পত্তমুখৰট্টিযা ফুট্ঠেপি কূটে যাগু পটিগ্গহিতা, উগ্গহিতা ৰা ন হোতি ভিক্খুনো অনিচ্ছায ফুট্ঠত্তাতি দস্সেতি. আরোপেতীতি হত্থং ফুসাপেতি. পটিগ্গহণূপগং ভারং নাম মজ্ঝিমস্স পুরিসস্স উক্খেপারহং. ন পিদহিতব্বন্তি হত্থতো মুত্তং সন্ধায ৰুত্তং, হত্থগতং পন ইতরেন হত্থেন পিদহতো, হত্থতো মুত্তম্পি ৰা অফুসিত্ৰা উপরিপিধানং পাতেন্তস্স ন দোসো.
পটিগ্গণ্হাতীতি ছাযত্থায উপরি ধারযমানা মহাসাখা যেন কেনচি ছিজ্জেয্য, তত্থ লগ্গরজং মুখে পাতেয্য চাতি কপ্পিযং কারাপেত্ৰা পটিগ্গণ্হাতি. কুণ্ডকেতি মহাঘটে. তস্মিম্পীতি চাটিঘটেপি. গাহাপেত্ৰাতি অপ্পটিগ্গহিতং কালিকং গাহাপেত্ৰা.
দুতিযত্থেরস্সাতি ‘‘থেরস্স পত্তং ময্হং দেথা’’তি তেন অত্তনো পরিচ্চজাপেত্ৰা দুতিযত্থেরস্স দেতি. এত্থ পনাতি পত্তপরিৰত্তনে. কারণন্তি এত্থ যথা ‘‘সামণেরা ইতো অম্হাকম্পি দেন্তী’’তি ৰিতক্কো উপ্পজ্জতি, ন তথাতি কারণং ৰদন্তি, তঞ্চ যুত্তং. যস্স পন তাদিসো ৰিতক্কো নত্থি, তেন অপরিৰত্তেত্ৰাপি ভুঞ্জিতুং ৰট্টতি.
নিচ্চালেতুন্তি চালেত্ৰা পাসাণসক্খরাদিঅপনযং কাতুং. উদ্ধনং আরোপেতব্বন্তি অনগ্গিকং উদ্ধনং সন্ধায ৰুত্তং. উদ্ধনে পচ্চমানস্স আলুল়নে উপরি অপক্কতণ্ডুলা হেট্ঠা পৰিসিত্ৰা পচ্চতীতি আহ ‘‘সামংপাকঞ্চেৰ হোতী’’তি.
আধারকে পত্তো ঠপিতোতি অপ্পটিগ্গহিতামিসো পত্তো পুন পটিগ্গহণত্থায ঠপিতো. একগ্গহণেনেৰাতি সামণেরানং গহিতস্স পুন অচ্ছড্ডনৰসেন গহণেন. ভুঞ্জিতুং ৰট্টতীতি ধূমৰট্টিযা তদহুপটিগ্গহিতত্তা ৰুত্তং. ভত্তুগ্গারোতিআদি অব্বোহারিকপ্পসঙ্গেন ৰিকালভোজনৰিনিচ্ছযদস্সনং. সমুদ্দোদকেনাতি অপ্পটিগ্গহিতেন. হিমকরকা নাম কদাচি ৰস্সোদকেন সহ পতনকা পাসাণলেখা ৰিয ঘনীভূতউদকৰিসেসা, তেসু পটিগ্গহণকিচ্চং নত্থি. তেনাহ ‘‘উদকগতিকা এৰা’’তি. পুরেভত্তমেৰ ৰট্টতীতি অপ্পটিগ্গহিতাপত্তীহি অব্বোহারিকম্পি ৰিকালভোজনাপত্তীহি সব্বোহারিকন্তি দস্সেতি.
লগ্গতীতি মুখে চ হত্থে চ মত্তিকাৰণ্ণং দস্সেতি. বহলন্তি হত্থমুখেসু অলগ্গনকম্পি পটিগ্গহেতব্বং. ৰাসমত্তন্তি রেণুখীরাভাৰং দস্সেতি. আকিরতি পটিগ্গহেতব্বন্তি পুপ্ফরসস্স পঞ্ঞাযনতো ৰুত্তং.
মহাভূতেসূতি পাণসরীরসন্নিস্সিতেসু পথৰীআদিমহাভূতেসু. সব্বং ৰট্টতীতি অত্তনো, পরেসঞ্চ সরীরনিস্সিতং সব্বং ৰট্টতি. অকপ্পিযমংসানুলোমতায থুল্লচ্চযাদিং ন জনেতীতি অধিপ্পাযো. পততীতি অত্তনো সরীরতো ৰিচ্ছিন্দিত্ৰা পততি. ‘‘রুক্খতো ছিন্দিত্ৰা’’তি ৰুত্তত্তা মত্তিকত্থায পথৰিং খণিতুং, অঞ্ঞম্পি যংকিঞ্চি মূলপণ্ণাদিৰিসভেসজ্জং ছিন্দিত্ৰা ছারিকং অকত্ৰাপি অপ্পটিগ্গহিতম্পি পরিভুঞ্জিতুং ৰট্টতীতি দট্ঠব্বং. অপ্পটিগ্গহিততা, অননুঞ্ঞাততা, ধূমাদিঅব্বোহারিকতাভাৰো, অজ্ঝোহরণন্তি ইমানেত্থ চত্তারি অঙ্গানি.
দন্তপোনসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
নিট্ঠিতো ভোজনৰগ্গো চতুত্থো.