১. ভূতগামসিক্খাপদৰণ্ণনা
৮৯. দুতিযৰগ্গস্স পঠমে নিগ্গহেতুং অসক্কোন্তোতি সাখট্ঠকৰিমানে সাখায ছিজ্জমানায ছিজ্জন্তে তত্থ অছেদনত্থায দেৰতায উপনীতং পুত্তং দিস্ৰাপি কুঠারিনিক্খেপৰেগং নিৰত্তেতুং অসক্কোন্তোতি অত্থো. রুক্খধম্মেতি রুক্খস্স পৰত্তিযং. রুক্খানং ৰিয ছেদনাদীসু অকুপ্পনঞ্হি রুক্খধম্মো নাম.
উপ্পতিতন্তি উপ্পন্নং. ভন্তন্তি ধাৰন্তং. ৰারযেতি নিগ্গণ্হেয্য. ইতরোতি উপ্পন্নং কোধং অনিগ্গণ্হন্তো রাজউপরাজাদীনং রস্মিমত্তগ্গাহকজনো ৰিয ন উত্তমসারথীতি অত্থো. ৰিসটং সপ্পৰিসন্তি সরীরে দাঠাৰণানুসারেন ৰিত্থিণ্ণং ব্যাপেত্ৰা ঠিতং কণ্হসপ্পৰিসং ৰিয. জহাতি ওরপারন্তি পঞ্চোরম্ভাগিযসঞ্ঞোজনানি ততিযমগ্গেন জহাতি. ‘‘ওরপার’’ন্তি হি ওরিমতীরং ৰুচ্চতি. অথ ৰা সোতি ততিযমগ্গেন কোধং ৰিনেত্ৰা ঠিতো ভিক্খু অরহত্তমগ্গেন ওরপারং জহাতীতি অত্থো. তত্থ ওরং নাম সকত্তভাৰো, অজ্ঝত্তিকানি ৰা আযতনানি. পারং নাম পরঅত্তভাৰো, বাহিরানি ৰা আযতনানি. তদুভযে পন ছন্দরাগং জহন্তো ‘‘জহাতি ওরিমপার’’ন্তি ৰুচ্চতি.
৯০. ভৰন্তীতি ৰড্ঢন্তি. অহুৰুন্তীতি বভূৰু. তেনাহ ‘‘জাতা ৰড্ঢিতা’’তি. ভূতানং গামোতি মহাভূতানং হরিততিণাদিভাৰেন সমগ্গানং সমূহো. তব্বিনিমুত্তস্স গামস্স অভাৰং দস্সেতুং ‘‘ভূতা এৰ ৰা গামো’’তি ৰুত্তং. পাতব্য-সদ্দস্স পা পানেতি ধাত্ৰত্থং সন্ধাযাহ ‘‘পরিভুঞ্জিতব্বতা’’তি. সা চ পাতব্যতা ছেদনাদি এৰ হোতীতি আহ ‘‘তস্সা…পে… ভূতগামস্স জাতা ছেদনাদিপচ্চযা’’তি.
৯১. জাত-সদ্দো এত্থ ৰিজাতপরিযাযোতি ‘‘পুত্তং ৰিজাতা ইত্থী’’তিআদীসু ৰিয পসূতৰচনোতি আহ ‘‘পসূতানী’’তি, নিব্বত্তপণ্ণমূলানীতি অত্থো.
তানি দস্সেন্তোতি তানি বীজানি দস্সেন্তো. কারিযদস্সনমুখেনেৰ কারণঞ্চ গহিতন্তি আহ ‘‘বীজতো নিব্বত্তেন বীজং দস্সিত’’ন্তি.
৯২. ‘‘বীজতো সম্ভূতো ভূতগামো বীজ’’ন্তি ইমিনা উত্তরপদলোপেন ‘‘পদুমগচ্ছতো নিব্বত্তং পুপ্ফং পদুম’’ন্তিআদীসু ৰিযাযং ৰোহারোতি দস্সেতি. যং বীজং ভূতগামো নাম হোতীতি নিব্বত্তপণ্ণমূলং সন্ধায ৰদতি. যথারুতন্তি যথাপাঠং.
‘‘সঞ্চিচ্চা’’তি ৰুত্তত্তা সরীরে লগ্গভাৰং ঞত্ৰাপি উট্ঠহতি, ‘‘তং উদ্ধরিস্সামী’’তিসঞ্ঞায অভাৰতো ৰট্টতি. অনন্তক-গ্গহণেন সাসপমত্তিকা গহিতা, নামঞ্হেতং তস্সা সেৰালজাতিযা. মূলপণ্ণানং অভাৰেন ‘‘অসম্পুণ্ণভূতগামো নামা’’তি ৰুত্তং. সো বীজগামেন সঙ্গহিতোতি. অৰড্ঢমানেপি ভূতগামমূলকত্তা ৰুত্তং ‘‘অমূলকভূতগামে সঙ্গহং গচ্ছতী’’তি. নাল়িকেরস্স আৰেণিকং কত্ৰা ৰদতি.
সেলেয্যকং নাম সিলায সম্ভূতা একা গন্ধজাতি. পুপ্ফিতকালতো পট্ঠাযাতি ৰিকসিতকালতো পভুতি. ছত্তকং গণ্হন্তোতি ৰিকসিতং গণ্হন্তো. মকুল়ং পন রুক্খত্তচং অকোপেন্তেনপি গহেতুং ন ৰট্টতি, ফুল্লং ৰট্টতি. হত্থকুক্কুচ্চেনাতি হত্থচাপল্লেন.
‘‘পানীযং ন ৰাসেতব্ব’’ন্তি ইদং অত্তনো পিৰনপানীযং সন্ধায ৰুত্তং, অঞ্ঞেসং পন ৰট্টতি অনুগ্গহিতত্তা. তেনাহ ‘‘অত্তনা খাদিতুকামেনা’’তি. যেসং রুক্খানং সাখা রুহতীতি মূলং অনোতারেত্ৰা পণ্ণমত্তনিগ্গমনমত্তেনপি ৰড্ঢতি. তত্থ কপ্পিযম্পি অকরোন্তো ছিন্ননাল়িকেরৰেল়ুদণ্ডাদযো কোপেতুং ৰট্টতি.
‘‘চঙ্কমিতট্ঠানং দস্সেস্সামী’’তি ৰুত্তত্তা কেৰলং চঙ্কমনাধিপ্পাযেন ৰা মগ্গগমনাধিপ্পাযেন ৰা অক্কমন্তস্স, তিণানং উপরি নিসীদনাধিপ্পাযেন নিসীদন্তস্স চ দোসো নত্থি.
সমণকপ্পেহীতি সমণানং কপ্পিযৰোহারেহি, অবীজনিব্বট্টবীজানিপি কপ্পিযভাৰতো ‘‘সমণকপ্পানী’’তি ৰুত্তানি. অবীজং নাম তরুণঅম্বফলাদীনি. নিব্বট্টেতব্বং ৰিযোজেতব্বং বীজং যস্মিং, তং পনসাদি নিব্বট্টবীজং নাম. কপ্পিযন্তি ৰত্ৰাৰাতি পুব্বকালকিরিযাৰসেন ৰুত্তেপি ৰচনক্খণেৰ অগ্গিসত্থাদিনা বীজগামে ৰণং কাতব্বন্তি ৰচনতো পন পুব্বে কাতুং ন ৰট্টতি, তঞ্চ দ্ৰিধা অকত্ৰা ছেদনভেদনমেৰ দস্সেতব্বং. করোন্তেন চ ভিক্খুনা ‘‘কপ্পিযং করোহী’’তি যায কাযচি ভাসায ৰুত্তেযেৰ কাতব্বং. বীজগামপরিমোচনত্থং পুন কপ্পিযং কারেতব্বন্তি কারাপনস্স পঠমমেৰ অধিকতত্তা. ‘‘কটাহেপি কাতুং ৰট্টতী’’তি ৰুত্তত্তা কটাহতো নীহতায মিঞ্জায ৰা বীজে ৰা যত্থ কত্থচি ৰিজ্ঝিতুং ৰট্টতি এৰ. ভূতগামো, ভূতগামসঞ্ঞিতা, ৰিকোপনং ৰা ৰিকোপাপনং ৰাতি ইমানেত্থ তীণি অঙ্গানি.
ভূতগামসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.