৩. ভেসজ্জসিক্খাপদৰণ্ণনা

৬১৮-৬২১. ততিযে পাল়িযং পিলিন্দৰচ্ছত্থেরেন ‘‘ন খো, মহারাজ, ভগৰতা আরামিকো অনুঞ্ঞাতো’’তি পঠমং পটিক্খিপিত্ৰা ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, আরামিক’’ন্তি পুগ্গলানম্পি আরামিকনামেন দাসগ্গহণে অনুঞ্ঞাতে এৰ আরামিকানং গহিতত্তা খেত্তৰত্থাদীনি কপ্পিযৰোহারেনপি পুগ্গলানং গহেতুং ন ৰট্টতি, তথা অননুঞ্ঞাতত্তাতি ৰিঞ্ঞাযতি. ‘‘খেত্তৰত্থুপটিগ্গহণা পটিৰিরতো হোতী’’তিআদিনা (দী. নি. ১.১০, ১৯৪) হি পটিক্খিত্তেসু একস্সেৰ পুগ্গলিকৰসেন গহণে অনুঞ্ঞাতে ইতরীতরানং তথা ন গহেতব্বতা সিদ্ধাৰ হোতি. যঞ্চ পিলিন্দৰচ্ছত্থেরেন দাযককুলস্স দারিকায সুৰণ্ণমালাৰসেন তিণণ্ডুপকস্স নিম্মানং, তং ‘‘অনাপত্তি, ভিক্খৰে, ইদ্ধিমস্স ইদ্ধিৰিসযে’’তি (পারা. ১৫৯) ৰচনতো কুলসঙ্গহাদি ন হোতীতি কতন্তি দট্ঠব্বং, কেচি পন ‘‘খীণাসৰানং লাভিচ্ছায অভাৰতো কুলসঙ্গহেপি আজীৰকোপো নত্থী’’তি ৰদন্তি, তং ন যুত্তং খীণাসৰানম্পি আজীৰৰিপত্তিহেতূনং পিণ্ডপাতাদীনং পরিৰজ্জেতব্বতো. ৰুত্তঞ্হি ধম্মসেনাপতিনা ‘‘নেৰ ভিন্দেয্যমাজীৰং, চজমানোপি জীৰিত’’ন্তি (মি. প. ৬.১.৫). ভগৰতা চ ‘‘গাথাভিগীতং মে অভোজনীয’’ন্তিআদি ৰুত্তং (সু. নি. ৮১, ৪৮৪; মি. প. ৪.৫.৯; সং. নি. ১.১৯৭).

৬২২. উগ্গহিতকন্তি পরিভোগত্থায সযং গহিতং. সযং করোতীতি পচিত্ৰা করোতি. পুরেভত্তন্তি তদহুপুরেভত্তমেৰ ৰট্টতি সৰত্থুকপটিগ্গহিতত্তা. সযংকতন্তি খীরনৰনীতং পচিত্ৰা কতং. নিরামিসমেৰাতি তদহুপুরেভত্তং সন্ধায ৰুত্তং. অজ্জ সযংকতং নিরামিসমেৰ ভুঞ্জন্তস্স কস্মা সামপাকো ন হোতীতি আহ ‘‘নৰনীতং তাপেন্তস্সা’’তিআদি. পটিগ্গহিতেহীতি খীরদধীনি সন্ধায ৰুত্তং. উগ্গহিতকেহি কতং অব্ভঞ্জনাদীসু উপনেতব্বন্তি যোজনা. এসেৰ নযোতি নিস্সগ্গিযাপত্তিং সন্ধায ৰুত্তং. অকপ্পিযমংসসপ্পিম্হীতি হত্থিআদীনং সপ্পিম্হি.

এত্থ পনাতি নৰনীতে ৰিসেসো অত্থীতি অত্থো. ধোতং ৰট্টতীতি ধোতমেৰ পটিগ্গহিতুম্পি ন ৰট্টতি, ইতরথা সৰত্থুকপটিগ্গহিতং হোতীতি থেরানং অধিপ্পাযো.

মহাসিৰত্থেরস্স পন ৰত্থুনো ৰিযোজিতত্তা দধিগুল়িকাদীহি যুত্ততামত্তেন সৰত্থুকপটিগ্গহিতং নাম ন হোতি, তস্মা তক্কতো উদ্ধটমত্তমেৰ পটিগ্গহেত্ৰা ধোৰিত্ৰা, পচিত্ৰা ৰা নিরামিসমেৰ কত্ৰা পরিভুঞ্জিংসূতি অধিপ্পাযো, ন পন দধিগুল়িকাদীহি সহ ৰিকালে ভুঞ্জিংসু. তেনাহ ‘‘তস্মা নৰনীতং পরিভুঞ্জন্তেন…পে… সৰত্থুকপটিগ্গহিতং নাম ন হোতী’’তি. তত্থ অধোতং পটিগ্গহেত্ৰাপি তং নৰনীতং পরিভুঞ্জন্তেন দধিআদীনি অপনেত্ৰা পরিভুঞ্জিতব্বন্তি অত্থো. খযং গমিস্সতীতি নিরামিসং হোতি, তস্মা ৰিকালেপি ৰট্টতীতি অত্থো. এত্তাৰতাতি নৰনীতে লগ্গমত্তেন ৰিসুং দধিআদিৰোহারং অলদ্ধেন অপ্পমত্তেন দধিআদিনাতি অত্থো, এতেন ৰিসুং পটিগ্গহিতদধিআদীহি সহ পক্কং সৰত্থুকপটিগ্গহিতসঙ্খ্যমেৰ গচ্ছতীতি দস্সেতি. তস্মিম্পীতি নিরামিসভূতেপি. কুক্কুচ্চকানং পন অযং অধিপ্পাযো – পটিগ্গহণে তাৰ দধিআদীহি অসম্ভিন্নরসত্তা ভত্তেন সহিতেন গুল়পিণ্ডাদি ৰিয সৰত্থুকপটিগ্গহিতং নাম ন হোতি, তং পন পচন্তেন ধোৰিত্ৰাৰ পচিতব্বং, ইতরথা পচনক্খণে পচ্চমানদধিগুল়িকাদীহি সম্ভিন্নরসতায সামংপক্কং জাতং, তেসু খীণেসু সামংপক্কমেৰ হোতি, তস্মা নিরামিসমেৰ পচিতব্বন্তি. তেনেৰ ‘‘আমিসেন সহ পক্কত্তা’’তি কারণং ৰুত্তং.

এত্থ চাযং ৰিচারণা – সৰত্থুকপটিগ্গহিতত্তাভাৰে আমিসেন সহ ভিক্খুনা পক্কস্স সযংপাকদোসো ৰা পরিসঙ্কীযতি যাৰকালিকতা ৰা, তত্থ ন তাৰ সযংপাকদোসো এত্থ সম্ভৰতি সত্তাহকালিকত্তা. যঞ্হি তত্থ দধিআদি আমিসগতং, তং পরিক্খীণন্তি. অথ পটিগ্গহিতদধিগুল়িকাদিনা সহ অত্তনা পক্কত্তা সৰত্থুকপক্কং ৰিয ভৰেয্যাতি পরিসঙ্কীযতি, তদা আমিসেন সহ পটিগ্গহিতত্তাতি কারণং ৰত্তব্বং, ন পন পক্কত্তাতি. তথা চ উপড্ঢত্থেরানং মতমেৰ অঙ্গী কতং সিযা. তত্থ চ সামণেরাদীহি পক্কম্পি যাৰকালিকমেৰ সিযা পটিগ্গহিতখীরাদিং পচিত্ৰা অনুপসম্পন্নেহি কতসপ্পিআদি ৰিয চ, ন চ তং যুত্তং, ভিক্খাচারেন লদ্ধনৰনীতাদীনং তক্কাদিআমিসসংসগ্গসম্ভৰেন অপরিভুঞ্জিতব্বতাপসঙ্গতো. ন হি গহট্ঠা ধোৰিত্ৰা, সোধেত্ৰা ৰা পত্তে আকিরন্তীতি নিযমো অত্থি, অট্ঠকথাযঞ্চ ‘‘যথা তত্থ পতিততণ্ডুলকণাদযো ন পচ্চন্তি, এৰং…পে… পুন পচিত্ৰা দেতি, পুরিমনযেনেৰ সত্তাহং ৰট্টতী’’তি ইমিনা ৰচনেনপেতং ৰিরুজ্ঝতি, তস্মা ইধ কুক্কুচ্চকানং কুক্কুচ্চুপ্পত্তিযা নিমিত্তমেৰ ন দিস্সতি. যথা চেত্থ, এৰং ‘‘লজ্জী সামণেরো যথা তত্থ পতিততণ্ডুলকণাদযো ন পচ্চন্তি, এৰং সামিসপাকং মোচেন্তো অগ্গিম্হি ৰিলীযাপেত্ৰা…পে… ৰট্টতী’’তি ৰচনস্সাপি নিমিত্তং ন দিস্সতি. যদি হি এতং যাৰকালিকসংসগ্গপরিহারায ৰুত্তং সিযা, অত্তনাপি তথা কাতব্বং ভৰেয্য. গহট্ঠেহি দিন্নসপ্পিআদীসু চ আমিসসংসগ্গসঙ্কা ন ৰিগচ্ছেয্য. ন হি গহট্ঠা এৰং ৰিলীযাপেত্ৰা পন তণ্ডুলাদিং অপনেত্ৰা পুন পচন্তি, অপিচ ভেসজ্জেহি সদ্ধিং খীরাদিং পক্খিপিত্ৰা যথা খীরাদি খযং গচ্ছতি, এৰং পরেহি পক্কভেসজ্জতেলাদিপি যাৰকালিকমেৰ সিযা, ন চ তম্পি যুত্তং দধিআদিখযকরণত্থং ‘‘পুন পচিত্ৰা দেতী’’তি ৰুত্তত্তা. তস্মা মহাসিৰত্থেরৰাদে কুক্কুচ্চং অকত্ৰা অধোতম্পি নৰনীতং তদহুপি পুনদিৰসাদীসুপি পচিতুং, তণ্ডুলাদিমিস্সং সপ্পিআদিং অত্তনাপি অগ্গিম্হি ৰিলীযাপেত্ৰা পরিস্সাৰেত্ৰা পুন তক্কাদিখযত্থং পচিতুঞ্চ ৰট্টতি.

তত্থ ৰিজ্জমানস্সপি পচ্চমানক্খণে সম্ভিন্নরসস্স যাৰকালিকস্স অব্বোহারিকত্তেন সৰত্থুকপটিগ্গহিতপুরেপটিগ্গহিতানম্পি অব্বোহারিকতোতি নিট্ঠমেত্থ গন্তব্বন্তি. তেনেৰ ‘‘এত্তাৰতা সৰত্থুকপটিগ্গহিতং নাম ন হোতী’’তি ৰুত্তং. ৰিসুং পটিগ্গহিতেন পন খীরাদিআমিসেন নৰনীতাদিং মিস্সেত্ৰা ভিক্খুনা ৰা অঞ্ঞেহি ৰা পক্কতেলাদিভেসজ্জং সৰত্থুকপটিগ্গহিতসঙ্খ্যমেৰ গচ্ছতি, তত্থ পৰিট্ঠযাৰকালিকস্স অব্বোহারিকত্তাভাৰা. যং পন পুরেপরিগ্গহিতভেসজ্জেহি অপ্পটিগ্গহিতং খীরাদিং পক্খিপিত্ৰা পক্কতেলাদিকং অনুপসম্পন্নেহেৰ পক্কম্পি সৰত্থুকপটিগ্গহিতম্পি সন্নিধিপি ন হোতি, তত্থ পক্খিত্তখীরাদিকস্সপি তস্মিং খণে সম্ভিন্নরসতায পুরেপটিগ্গহিতত্তাপত্তিতো. সচে পন অপ্পটিগ্গহিতেহেৰ, অঞ্ঞেহি ৰা পক্কতেলাদীসুপি সচে আমিসরসো পঞ্ঞাযতি, তং যাৰকালিকমেৰ হোতীতি ৰেদিতব্বং. উগ্গহেত্ৰাতি সযমেৰ গহেত্ৰা.

পরিস্সাৰেত্ৰা গহিতন্তি তণ্ডুলাদিৰিগমত্থং পরিস্সাৰেত্ৰা, তক্কাদিৰিগমত্থং পুন পচিত্ৰা গহিতন্তি অত্থো. পটিগ্গহেত্ৰা ঠপিতভেসজ্জেহীতি অতিরেকসত্তাহপটিগ্গহিতেহি, এতেন তেহি যুত্তম্পি সপ্পিআদি অতিরেকসত্তাহপটিগ্গহিতং ন হোতীতি দস্সেতি. ৰদ্দলিসমযেতি ৰস্সকালসমযে, অনাতপকালেতি অত্থো.

নিব্বট্টিতত্তাতি যাৰকালিকৰত্থুতো ৰিৰেচিতত্তা, এতেন তেলে সভাৰতো যাৰকালিকত্তাভাৰং, ভিক্খুনো সৰত্থুকপটিগ্গহণেন যাৰকালিকত্তুপগমনঞ্চ দস্সেতি. উভযম্পীতি অত্তনা, অঞ্ঞেহি চ কতং.

৬২৩. অচ্ছৰসন্তি দুক্কটৰত্থূনঞ্ঞেৰ উপলক্খণন্তি আহ ‘‘ঠপেত্ৰা মনুস্সৰস’’ন্তি. সংসট্ঠন্তি পরিস্সাৰিতং. তিণ্ণং দুক্কটানন্তি অজ্ঝোহারে অজ্ঝোহারে তীণি দুক্কটানি সন্ধায ৰুত্তং. কিঞ্চাপি পরিভোগত্থায ৰিকালে পটিগ্গহণপচনপরিস্সাৰনাদীসু পুব্বপযোগেসু পাল়িযং, অট্ঠকথাযঞ্চ আপত্তি ন ৰুত্তা, তথাপি এত্থ আপত্তিযা এৰ ভৰিতব্বং পটিক্খিত্তস্স করণতো আহারত্থায ৰিকালে যামকালিকাদীনং পটিগ্গহণে ৰিয. যস্মা খীরাদিং পক্খিপিত্ৰা পক্কভেসজ্জতেলে কসটং আমিসগতিকং, তেন সহ তেলং পটিগ্গহেতুং, পচিতুং ৰা ভিক্খুনো ন ৰট্টতি. তস্মা ৰুত্তং ‘‘পক্কতেলকসটে ৰিয কুক্কুচ্চাযতী’’তি. সচে ৰসায সহ পক্কত্তা ন ৰট্টতি, ইদং কস্মা ন ৰট্টতীতি পুচ্ছন্তা ‘‘ভন্তে …পে… ৰট্টতী’’তি আহংসু. থেরো অতিকুক্কুচ্চতায চ ‘‘এতম্পি, আৰুসো, ন ৰট্টতী’’তি আহ. রোগনিগ্গহত্থায এৰ ৰসায অনুঞ্ঞাতত্তং সল্লক্খেত্ৰা পচ্ছা ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছি.

‘‘মধুকরীহি নাম মধুমক্খিকাহী’’তি ইদং খুদ্দকভমরানং দ্ৰিন্নং এৰ ৰিসেসনন্তি কেচি ৰদন্তি, অঞ্ঞে পন ‘‘দণ্ডকেসু মধুকারিকা মধুকরীমক্খিকা নাম, তাহি সহ তিস্সো মধুমক্খিকাজাতিযো’’তি ৰদন্তি. ভমরমক্খিকাতি মহাপটলকারিকা. সিলেসসদিসন্তি সুক্খতায ৰা পক্কতায ৰা ঘনীভূতং. ইতরন্তি তনুকমধু.

উচ্ছুরসং উপাদাযাতি নিক্কসটরসস্সপি সত্তাহকালিকতং দস্সেতি ‘‘উচ্ছুম্হা নিব্বত্ত’’ন্তি পাল়িযং সামঞ্ঞতো ৰুত্তত্তা. যং পন সুত্তন্তট্ঠকথাযং ‘‘উচ্ছু চে, যাৰকালিকো. উচ্ছুরসো চে, যামকালিকো. ফাণিতং চে, সত্তাহকালিকং. তচো চে, যাৰজীৰকো’’তি ৰুত্তং, তং অম্বফলরসাদিমিস্সতায যামকালিকত্তং সন্ধায ৰুত্তন্তি গহেতব্বং, অৰিনযৰচনত্তা তং অপ্পমাণন্তি. তেনেৰ ‘‘পুরেভত্তং পটিগ্গহিতেন অপরিস্সাৰিতউচ্ছুরসেনা’’তিআদি ৰুত্তং. নিরামিসমেৰ ৰট্টতি তত্থ পৰিট্ঠযাৰকালিকস্স অব্বোহারিকত্তাতি ইদং গুল়ে কতে তত্থ ৰিজ্জমানম্পি কসটং পাকেন সুক্খতায যাৰজীৰিকত্তং ভজতীতি ৰুত্তং. তস্স যাৰকালিকত্তে হি সামংপাকেন পুরেভত্তেপি অনজ্ঝোহরণীযং সিযাতি. ‘‘সৰত্থুকপটিগ্গহিতত্তা’’তি ইদং উচ্ছুরসে চুণ্ণৰিচুণ্ণং হুত্ৰা ঠিতকসটং সন্ধায ৰুত্তং, তেন চ অপরিস্সাৰিতেন অপ্পটিগ্গহিতেন অনুপসম্পন্নেহি কতং সত্তাহং ৰট্টতীতি দস্সেতি. ঝামউচ্ছুফাণিতন্তি অগ্গিম্হি উচ্ছুং তাপেত্ৰা কতং. কোট্টিতউচ্ছুফাণিতন্তি খুদ্দানুখুদ্দকং ছিন্দিত্ৰা কোট্টেত্ৰা নিপ্পীল়েত্ৰা পক্কং.

তং তত্থ ৰিজ্জমানম্পি কসটং পক্ককালে যাৰকালিকত্তং ৰিজহতীতি আহ ‘‘তং যুত্ত’’ন্তি. সীতোদকেন কতন্তি মধুকপুপ্ফানি সীতোদকেন মদ্দিত্ৰা পরিস্সাৰেত্ৰা পচিত্ৰা কতং, অমদ্দিত্ৰা কতন্তি কেচি, তত্থ কারণং ন দিস্সতি. খীরজল্লিকন্তি খীরফেণং. মধুকপুপ্ফং পনাতিআদি যাৰকালিকরূপেন ঠিতস্সপি অৰট্টনকমেরযবীজৰত্থুং দস্সেতুং আরদ্ধং.

সব্বানিপীতি সপ্পিআদীনি পঞ্চপি. আহারকিচ্চং করোন্তানি এতানি কস্মা এৰং পরিভুঞ্জিতব্বানীতি চোদনাপরিহারায ভেসজ্জোদিস্সং দস্সেন্তেন তপ্পসঙ্গেন সব্বানিপি ওদিস্সকানি একতো দস্সেতুং ‘‘সত্তৰিধং হী’’তিআদি ৰুত্তং. অপকতিভেসজ্জত্তা ৰিকটানি ৰিরূপানি ৰিসহরণতো মহাৰিসযত্তা মহন্তানি চাতি মহাৰিকটানি. উপসম্পদাদীনীতি আদি-সদ্দেন গণঙ্গণূপাহনাদিং সঙ্গণ্হাতি.

অধিট্ঠেতীতি বাহিরপরিভোগত্থমেতন্তি চিত্তং উপ্পাদেতি, এৰং পরিভোগে অনপেক্খতায পটিগ্গহণং ৰিজহতীতি অধিপ্পাযো. এৰং অঞ্ঞেসুপি কালিকেসু অনজ্ঝোহরিতুকামতায সুদ্ধচিত্তেন বাহিরপরিভোগত্থায নিযমেপি পটিগ্গহণং ৰিজহতীতি ইদম্পি ৰিসুং একং পটিগ্গহণৰিজহনকারণন্তি দট্ঠব্বং.

৬২৫. সচে দ্ৰিন্নং…পে… ন ৰট্টতীতি এত্থ পাঠো গল়িতো, এৰং পনেত্থ পাঠো ৰেদিতব্বো ‘‘সচে দ্ৰিন্নং সন্তকং একেন পটিগ্গহিতং অৰিভত্তং হোতি, সত্তাহাতিক্কমে দ্ৰিন্নম্পি অনাপত্তি, পরিভুঞ্জিতুং পন ন ৰট্টতী’’তি. অঞ্ঞথা হি সদ্দপ্পযোগোপি ন সঙ্গহং গচ্ছতি. ‘‘গণ্ঠিপদেপি চ অযমেৰ পাঠো দস্সিতো’’তি (সারত্থ. টী. ২.৬২৫) সারত্থদীপনিযং ৰুত্তং. দ্ৰিন্নম্পি অনাপত্তীতি অৰিভত্তত্তা ৰুত্তং. ‘‘পরিভুঞ্জিতুং পন ন ৰট্টতী’’তি ইদং ‘‘সত্তাহপরমং সন্নিধিকারকং পরিভুঞ্জিতব্ব’’ন্তি ৰচনতো ৰুত্তং. ‘‘যেন পটিগ্গহিতং, তেন ৰিস্সজ্জিতত্তা’’তি ইমিনা উপসম্পন্নস্স দানম্পি সন্ধায ‘‘ৰিস্সজ্জেতী’’তি ইদং ৰুত্তন্তি দস্সেতি. উপসম্পন্নস্স নিরপেক্খদিন্নৰত্থুম্হি পটিগ্গহণস্স অৰিগতত্তেপি সকসন্তকতা ৰিগতাৰ হোতি, তেন নিস্সগ্গিযং ন হোতি. অত্তনাৰ পটিগ্গহিতত্তং, সকসন্তকত্তঞ্চাতি ইমেহি দ্ৰীহি কারণেহি নিস্সগ্গিযং হোতি, ন একেন. অনুপসম্পন্নস্স নিরপেক্খদানে পন তদুভযম্পি ৰিজহতি, পরিভোগোপেত্থ ৰট্টতি, ন সাপেক্খদানে দানলক্খণাভাৰতো. ‘‘ৰিস্সজ্জেতী’’তি এতস্মিঞ্চ পাল়িপদে কস্সচি অদত্ৰা অনপেক্খতায ছড্ডনম্পি সঙ্গহিতন্তি ৰেদিতব্বং. ‘‘অনপেক্খো দত্ৰা’’তি ইদঞ্চ পটিগ্গহণৰিজহনৰিধিদস্সনত্থমেৰ ৰুত্তং. পটিগ্গহণে হি ৰিজহিতে পুন পটিগ্গহেত্ৰা পরিভোগো সযমেৰ ৰট্টিস্সতি, তব্বিজহনঞ্চ ৰত্থুনো সকসন্তকতাপরিচ্চাগেন হোতীতি, এতেন চ ৰত্থুম্হি অজ্ঝোহরণাপেক্খায সতি পটিগ্গহণৰিস্সজ্জনং নাম ৰিসুং ন লব্ভতীতি সিজ্ঝতি. ইতরথা হি ‘‘পটিগ্গহণে অনপেক্খোৰ পটিগ্গহণং ৰিস্সজ্জেত্ৰা পুন পটিগ্গহেত্ৰা ভুঞ্জতী’’তি ৰত্তব্বং সিযা. ‘‘অপ্পটিগ্গহিতত্তা’’তি ইমিনা একস্স সন্তকং অঞ্ঞেন পটিগ্গহিতম্পি নিস্সগ্গিযং হোতীতি দস্সেতি.

এৰন্তি ‘‘পুন গহেস্সামী’’তি অপেক্খং অকত্ৰা সুদ্ধচিত্তেন পরিচ্চত্ততং পরামসতি. পরিভুঞ্জন্তস্স অনাপত্তিদস্সনত্থন্তি নিস্সগ্গিযমূলিকাহি পাচিত্তিযাদিআপত্তীহি অনাপত্তিদস্সনত্থন্তি অধিপ্পাযো. পরিভোগে অনাপত্তিদস্সনত্থন্তি এত্থ পন নিস্সট্ঠপটিলদ্ধস্স কাযিকপরিভোগাদীসু যা দুক্কটাপত্তি ৰুত্তা, তায অনাপত্তিদস্সনত্থন্তি অধিপ্পাযো. সপ্পিআদীনং পটিগ্গহিতভাৰো, অত্তনো সন্তকতা, সত্তাহাতিক্কমোতি ইমানেত্থ তীণি অঙ্গানি.

ভেসজ্জসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.