১. সুক্কৰিস্সট্ঠিসিক্খাপদৰণ্ণনা

২৩৪. তেরসকস্সাতি তেরস সিক্খাপদানি পরিমাণানি অস্সাতি তেরসকো, কণ্ডো, তস্স. সমথে ৰিপস্সনায ৰা অভিরতিরহিতো ইধ অনভিরতো, ন পব্বজ্জাযাতি আহ ‘‘ৰিক্খিত্তচিত্তো’’তি. ৰিক্খিত্ততায কারণমাহ কামরাগাইচ্চাদি.

২৩৫. অব্বোহারিকাতি সীলৰিপত্তিৰোহারং নারহতীতি কত্ৰা ৰুত্তং. অকুসলভাৰে পনস্সা অব্বোহারতা নত্থি.

২৩৬-৭. চেতনা-সদ্দতো ৰিসুং সং-সদ্দস্স অত্থাভাৰং ইক-পচ্চযস্স চ অত্থৰন্ততং দস্সেতুং সঞ্চেতনা ৰাতিআদি দুতিযৰিকপ্পো ৰুত্তো. সিখাপ্পত্তো অত্থোতি অধিপ্পেতত্থং সন্ধায ৰুত্তং. আসযভেদতোতি পিত্তসেম্হপুব্বলোহিতানং চতুন্নং আসযানং ভেদেন. ধাতুনানত্ততোতি রসরুহিরাদীনং সত্তন্নং, পথৰাদীনং ৰা চতুন্নং ধাতূনং নানত্তেন. ৰত্থিসীসন্তি মুত্তৰত্থিতো মত্থকপস্সং. হত্থিমদচলনং নামঞ্চ সম্ভৰোতি আহ ‘‘সম্ভৰো নিক্খমতী’’তি. সম্ভৰৰেগন্তি সম্ভৰস্স ঠানতো চৰিত্ৰা দকসোতাভিমুখং ওতরণেন সঞ্জাতসরীরক্খোভৰেগং. বাহুসীসন্তি খন্ধপ্পদেসং. দস্সেসীতি এত্থ ইতি-সদ্দো হেতুত্থো, তেন যস্মা কণ্ণচূল়িকাহি সম্ভৰো নিক্খমতি…পে… সম্ভৰঞ্চ দস্সেসি, তস্মা ততিযস্স ভাসিতং সুভাসিতন্তি এৰং যোজনা ৰেদিতব্বা. দকসোতন্তি মুত্তস্স ৰত্থিতো নিক্খমনমগ্গং, অঙ্গজাতপ্পদেসন্তি ৰুত্তং হোতি. সুক্কঞ্চ নামেতং রসরুহিরাদিসত্তদেহধাতূসু মজ্ঝিমধাতুচতুজং অট্ঠিমিঞ্জাদি ৰিয পথৰীধাতুসঙ্গহিতং আহারূপজীৰীনং সকলকাযগতং অতিদহরদারকানম্পি অত্থেৰ, তং পন পন্নরসসোল়সৰস্সুদ্দেসতো পট্ঠায সত্তানং সমুপ্পজ্জনককামরাগেহেৰ ঠানতো চলতি, চলিতঞ্চ আপোধাতুভাৰেন চিত্তজমেৰ হুত্ৰা দকসোতং ওতরতি, দকসোততো পন পট্ঠায চিত্তপচ্চযউতুজং হোতি মত্থলুঙ্গতো চলিতসিঙ্ঘাণিকা ৰিয. যেসং পন সমুচ্ছেদনৰিক্খম্ভনাদীহি রাগপরিযুট্ঠানং নত্থি, তেসং সুক্কৰিস্সট্ঠি ন সিযা. ইতি যথাঠানতো সুক্কস্স ৰিস্সট্ঠিযেৰ রাগচিত্তসমুট্ঠানা, ন পকতিরূপং, তেনেৰ কথাৰত্থুঅট্ঠকথাযং (কথা. অট্ঠ. ৩০৭) ‘‘সুক্কৰিস্সট্ঠি নাম রাগসমুট্ঠানা হোতী’’তি সুক্কস্স ৰিস্সট্ঠি এৰ রাগসমুট্ঠানা ৰুত্তা, ন পকতিরূপং. ছন্নং পন কামাৰচরদেৰানং ৰিজ্জমানাপি সুক্কধাতু দ্ৰযংদ্ৰযসমাপত্তিৰসেন পরিযুট্ঠিতরাগেনাপি ঠানতো ন গল়তি, যথাঠানে এৰ ঠত্ৰা কিঞ্চি ৰিকারং আপজ্জমানা তঙ্খণিকপরিল়াহৰূপসমাৰহা মেথুনকিচ্চনিট্ঠাপিতা হোতীতি ৰেদিতব্বং. কেচি পন ‘‘কাযসম্ফস্সসুখমেৰ তেসং কামকিচ্চ’’ন্তি ৰদন্তি. খীণাসৰানং পন অনাগামীনঞ্চ সব্বসো কামরাগাভাৰেন সুক্কধাতুৰিকারম্পি নাপজ্জতীতি ৰেদিতব্বং. রূপীব্রহ্মানং পন ৰিক্খম্ভিতকামরাগেন জনিতত্তা অনাহারূপজীৰিতত্তা চ সব্বথা সুক্কধাতুপি নত্থেৰ. তথেৰাতি মোচনস্সাদেন নিমিত্তে উপক্কমতোতিআদিং অতিদিসতি. ‘‘ৰিস্সট্ঠীতি ঠানাচাৰনা ৰুচ্চতী’’তি পদভাজনে (পারা. ২৩৭) ৰুত্তত্তা ‘‘দকসোতং ওতিণ্ণমত্তে’’তি কস্মা ৰুত্তন্তি আহ দকসোতোরোহণঞ্চেত্থাতিআদি. এত্থাতি তীসুপি ৰাদেসু. অধিৰাসেত্ৰাতি নিমিত্তে উপক্কমিত্ৰা পুন ৰিপ্পটিসারে উপ্পন্নে মোচনস্সাদং ৰিনোদেত্ৰা. অন্তরা নিৰারেতুন্তি অত্তনো নিমিত্তে কতূপক্কমেন ঠানা চুতং দকসোতং ওতরিতুং অদত্ৰা অন্তরা নিৰারেতুং. মোচনস্সাদেন হত্থপরিকম্মাদিং করোন্তস্স মুত্তেপি দুক্কটমেৰ, নিমিত্তে উপক্কমাভাৰতো পন সঙ্ঘাদিসেসো ন হোতীতি আহ ‘‘হত্থ…পে… অনাপত্তী’’তি. দকসোতোরোহণঞ্চেত্থাতিআদিনা ৰুত্তৰিনিচ্ছযং সন্ধায ‘‘অযং সব্বাচরিযসাধারণৰিনিচ্ছযো’’তি ৰুত্তং.

খোভকরণপচ্চযো নাম ৰিসভাগভেসজ্জসেনাসনাহারাদিপচ্চযো. নানাৰিধং সুপিনন্তি খুভিতৰাতাদিধাতূনং অনুগুণং. অনুভূতপুব্বন্তি পুব্বে ভূতপুব্বং মনসা পরিকপ্পিতপুব্বঞ্চ. সগ্গনরকদেসন্তরাদীনম্পি হি সঙ্গহেত্ৰা ৰুত্তং. অত্থকামতায ৰা অনত্থকামতায ৰাতি ইদং দেৰতানং হিতাহিতাধিপ্পাযতং দস্সেতুং ৰুত্তং. অত্থায ৰা অনত্থায ৰাতি সভাৰতো ভৰিতব্বং হিতাহিতং সন্ধায ৰুত্তং. ননু দেৰতাহি উপসংহরিযমানানি আরম্মণানি পরমত্থতো নত্থি, কথং তানি পুরিসো পস্সতি, দেৰতা ৰা তানি অৰিজ্জমানানি উপসংহরন্তীতি চোদনং মনসি কত্ৰা আহ সো তাসন্তিআদি. তেন ‘‘এৰমেসো পরিকপ্পতূ’’তি দেৰতাহি চিন্তিতমত্তেন সুপন্তস্স চিত্তং ভৰঙ্গসন্ততিতো নিপতিত্ৰা দেৰতাহি চিন্তিতনিযামেনেৰ পরিকপ্পমানং পৰত্ততি, এৰং তেন পরিকপ্পমানানি আরম্মণানি দেৰতাহি উপসংহটানি নাম হোন্তি, তানি চ সো দেৰতানুভাৰেন পস্সতি নামাতি দস্সেতি. বোধিসত্তমাতা ৰিয পুত্তপটিলাভনিমিত্তন্তিআদীসু বোধিসত্তস্স গব্ভোক্কন্তিদিৰসে মহামাযাদেৰিযা অত্তনো দক্খিণপস্সেন একস্স সেতৰরৰারণস্স অন্তোকুচ্ছিপৰিট্ঠভাৰদস্সনং পুত্তপটিলাভনিমিত্তং সুপিনং নাম. অম্হাকং পন বোধিসত্তস্স ‘‘স্ৰে বুদ্ধো ভৰিস্সতী’’তি চাতুদ্দসিযং পক্খস্স রত্তিৰিভাযনকালে হিমৰন্তং বিব্বোহনং কত্ৰা পুরত্থিমপচ্ছিমসমুদ্দেসু ৰামদক্খিণহত্থে দক্খিণসমুদ্দে পাদে চ ওদহিত্ৰা মহাপথৰিযা সযনং একো, দব্বতিণসঙ্খাতায তিরিযা নাম তিণজাতিযা নঙ্গলমত্তরত্তদণ্ডায নাভিতো উগ্গতায খণেন অনেকযোজনসহস্সং নভং আহচ্চ ঠানং একো, সেতানং কণ্হসীসানং কিমীনং পাদেহি উস্সক্কিত্ৰা যাৰ জাণুমণ্ডলং আহচ্চ ঠানং একো, নানাৰণ্ণানং চতুন্নং সকুণানং চতূহি দিসাহি আগন্ত্ৰা পাদমূলে সেতৰণ্ণতাপজ্জনং একো, বোধিসত্তস্স মহতো মীল়্হপব্বতস্স উপরি অলিম্পমানস্স চঙ্কমনং একোতি ইমে পঞ্চ মহাসুপিনা নাম, ইমে চ যথাক্কমং সম্বোধিযা, দেৰমনুস্সেসু অরিযমগ্গপ্পকাসনস্স, গিহীনঞ্চ সরণূপগমনস্স, খত্তিযাদিচতুৰণ্ণানং পব্বজিত্ৰা অরহত্তপটিলাভস্স, চতুন্নং পচ্চযানং লাভে অলিত্তভাৰস্স চ পুব্বনিমিত্তানীতি ৰেদিতব্বং. সোল়স সুপিনা পাকটা এৰ. একন্তসচ্চমেৰাতি ফলনিযমুপ্পত্তিতো ৰুত্তং. দস্সনং পন সব্বত্থ ৰিপল্লত্থমেৰ. ধাতুক্খোভাদীসু চতূসু মূলকারণেসু দ্ৰীহি তীহিপি কারণেহি কদাচি সুপিনং পস্সন্তীতি আহ ‘‘সংসগ্গভেদতো’’তি. সুপিনভেদোতি সচ্চাসচ্চত্থতাভেদো.

রূপনিমিত্তাদিআরম্মণন্তি এত্থ কম্মনিমিত্তগতিনিমিত্ততো অঞ্ঞরূপমেৰ ৰিঞ্ঞাণস্স নিমিত্তন্তি রূপনিমিত্তং, তং আদি যেসং সত্তনিমিত্তাদীনং তানি রূপনিমিত্তাদীনি আরম্মণানি যস্স ভৰঙ্গচিত্তস্স তং রূপনিমিত্তাদিআরম্মণং. ঈদিসানীতি রূপনিমিত্তাদিআরম্মণানি রাগাদিসম্পযুত্তানি চ. সব্বোহারিকচিত্তেনাতি পটিবুদ্ধস্স পকতিৰীথিচিত্তেন. কো নাম পস্সতীতি সুত্তপটিবুদ্ধভাৰৰিযুত্তায চিত্তপ্পৰত্তিযা অভাৰতো সুপিনং পস্সন্তো নাম ন সিযাতি অধিপ্পাযো, তেনাহ ‘‘সুপিনস্স অভাৰোৰ আপজ্জতী’’তি. কপিমিদ্ধপরেতোতি ইমিনা নিদ্দাৰসেন পৰত্তমানভৰঙ্গসন্ততিব্যৰহিতায কুসলাকুসলায মনোদ্ৰারৰীথিযা চ পস্সতীতি দস্সেতি, তেনাহ যা নিদ্দাতিআদি. দ্ৰীহি অন্তেহি মুত্তোতি কুসলাকুসলসঙ্খাতেহি দ্ৰীহি অন্তেহি মুত্তো. আৰজ্জনতদারম্মণক্খণেতি সুপিনে পঞ্চদ্ৰারৰীথিযা অভাৰতো মনোদ্ৰারে উপ্পজ্জনারহং গহেত্ৰা ৰুত্তং.

এত্থ চ সুপিনন্তেপি তদারম্মণৰচনতো অনুভূতেসু সুতপুব্বেসু ৰা রূপাদীসু পুরাপত্তিভাৰেন পরিকপ্পেত্ৰা ৰিপল্লাসতো পৰত্তমানাপি কামাৰচরৰিপাকধম্মা পরিত্তধম্মে নিস্সায পরিকপ্পেত্ৰা পৰত্তত্তা পরিত্তারম্মণা ৰুত্তা, ন পন সরূপতো পরিত্তধম্মে গহেত্ৰা পৰত্তত্তা এৰাতি গহেতব্বং. এৰঞ্চ ইত্থিপুরিসাদিআকারং আরোপেত্ৰা পৰত্তমানানং রাগাদিসৰিপাকধম্মানম্পি তেসং আরম্মণং গহেত্ৰা উপ্পন্নানং পটিসন্ধাদিৰিপাকানম্পি পরিত্তারম্মণতা কম্মনিমিত্তারম্মণতা চ উপপন্না এৰ হোতি. ৰত্থুধম্মৰিনিমুত্তং পন সম্মুতিভূতং কসিণাদিপটিভাগারম্মণং গহেত্ৰা উপ্পন্না উপচারপ্পনাদিৰসপ্পৰত্তা চিত্তচেতসিকধম্মা এৰ পরিত্তত্তিকে (ধ. স. তিকমাতিকা ১২) ন ৰত্তব্বারম্মণাতি গহেতব্বা.

স্ৰাযন্তি সুপিনো. ৰিপল্লাসেন পরিকপ্পিতপরিত্তারম্মণত্তা ‘‘দুব্বলৰত্থুকত্তা’’তি ৰুত্তং, অৰিজ্জমানারম্মণে অৰসৰত্তিতোতি অধিপ্পাযো, তেনাহ অৰিসযে উপ্পন্নত্তাতিআদি.

আপত্তিনিকাযস্সাতি ইদং সঙ্ঘাদিসেসোতি পুল্লিঙ্গ-সদ্দস্স অনুরূপৰসেন ৰুত্তং. অস্সাতি অস্স আপত্তিনিকাযস্স, ৰুট্ঠাপেতুং ইচ্ছিতস্সাতি অত্থো, তেনাহ কিং ৰুত্তন্তিআদি. রুল়্হিসদ্দেনাতি এত্থ সমুদাযে নিপ্ফন্নস্সাপি সদ্দস্স তদেকদেসেপি পসিদ্ধি ইধ রুল়্হী নাম, তায রুল়্হিযা যুত্তো সদ্দো রুল়্হীসদ্দো, তেন. রুল়্হিযা কারণমাহ অৰযৰেইচ্চাদিনা.

কালঞ্চাতি ‘‘রাগূপত্থম্ভে’’তিআদিনা দস্সিতকালঞ্চ, ‘‘রাগূপত্থম্ভে’’তি ৰুত্তে রাগূপত্থম্ভে জাতে তস্মিং কালে মোচেতীতি অত্থতো কালো গম্মতি. নৰমস্স অধিপ্পাযস্সাতি ৰীমংসাধিপ্পাযস্স. ৰত্থূতি ৰিসযং.

২৩৮. লোমা এতেসং সন্তীতি লোমসা, বহুলোমপাণকা.

২৩৯. মোচনেনাতি মোচনপ্পযোগেন. মোচনস্সাদসম্পযুত্তাযাতি এত্থ মোচনিচ্ছাৰ মোচনস্সাদো, তেন সম্পযুত্তা চেতনা মোচনস্সাদচেতনাতি অত্থো, ন পন মোচনে অস্সাদং সুখং পত্থেন্তিযা চেতনাযাতি এৰং অত্থো গহেতব্বো, ইতরথা সুখত্থায মোচেন্তস্সেৰ আপত্তি, ন আরোগ্যাদিঅত্থাযাতি আপজ্জতি. তস্মা আরোগ্যাদীসু যেন কেনচি অধিপ্পাযেন মোচনিচ্ছায চেতনাযাতি অত্থোৰ গহেতব্বো.

২৪০. ৰাযমতোতি অঙ্গজাতে কাযেন উপক্কমতো. দ্ৰে আপত্তিসহস্সানীতি খণ্ডচক্কাদীনি অনামসিত্ৰাৰ ৰুত্তং, ইচ্ছন্তেন পন খণ্ডচক্কাদিভেদেনাপি গণনা কাতব্বা. একেন পদেনাতি গেহসিতপেমপদেন. তথেৰাতি মোচনস্সাদচেতনায এৰ গাল়্হং পীল়নাদিপ্পযোগং অৰিজহিত্ৰা সুপনেন সঙ্ঘাদিসেসোতি ৰুত্তং. সুদ্ধচিত্তোতি মোচনস্সাদস্স নিমিত্তে ঊরুআদীহি কতউপক্কমস্স ৰিজহনং সন্ধায ৰুত্তং. তেন অসুভমনসিকারাভাৰেপি পযোগাভাৰেনেৰ মোচনেপি অনাপত্তি দীপিতাতি ৰেদিতব্বা.

তেন উপক্কমেন মুত্তেতি মুচ্চমানং ৰিনা অঞ্ঞস্মিম্পি সুক্কে ঠানতো মুত্তে. যদি পন উপক্কমে কতেপি মুচ্চমানমেৰ দকসোতং ওতরতি, থুল্লচ্চযমেৰ পযোগেন মুত্তস্স অভাৰা. জগ্গনত্থাযাতি চীৰরাদীসু লিম্পনপরিহারায হত্থেন অঙ্গজাতগ্গহণং ৰট্টতি, তপ্পযোগো ন হোতীতি অধিপ্পাযো. অনোকাসন্তি অঙ্গজাতপ্পদেসং.

২৬২. সুপিনন্তেন কারণেনাতি সুপিনন্তে পৰত্তউপক্কমহেতুনা. আপত্তিট্ঠানেযেৰ হি অযং অনাপত্তি অৰিসযত্তা ৰুত্তা. তেনাহ ‘‘সচস্স ৰিসযো হোতি নিচ্চলেন ভৰিতব্ব’’ন্তিআদি.

২৬৩. ৰিনীতৰত্থুপাল়িযং অণ্ডকণ্ডুৰনৰত্থুস্মিং মোচনাধিপ্পাযেন অণ্ডচলনেন অঙ্গজাতস্সাপি চলনতো নিমিত্তে উপক্কমো হোতীতি সঙ্ঘাদিসেসো ৰুত্তো. যথা পন অঙ্গজাতং ন চলতি, এৰং অণ্ডমেৰ কণ্ডুৰনেন ফুসন্তস্স মুত্তেপি অনাপত্তি অণ্ডস্স অনঙ্গজাতত্তা.

২৬৪. ৰত্থিন্তি অঙ্গজাতসীসচ্ছাদকচম্মং. উদরং তাপেন্তস্স…পে… অনাপত্তিযেৰাতি উদরতাপনেন অঙ্গজাতেপি তত্তে তাৰত্তকেন নিমিত্তে উপক্কমো কতো নাম ন হোতীতি ৰুত্তং.

২৬৫. এহি মে ত্ৰং, আৰুসো, সামণেরাতি ৰত্থুস্মিং অঞ্ঞং আণাপেতু, তেন করিযমানস্স অঙ্গজাতচলনস্স মোচনস্সাদেন সাদিযনতো তং চলনং ভিক্খুস্স সাদিযনচিত্তসমুট্ঠিতম্পি হোতীতি সুক্কৰিস্সট্ঠিপচ্চযস্স অঙ্গজাতচলনস্স হেতুভূতা অস্সাদচেতনাৰ আপত্তিযা অঙ্গং হোতি, ন আণাপনৰাচা তস্সা পৰত্তিক্খণে সঙ্ঘাদিসেসস্স অসিজ্ঝনতো. এৰং আণাপেত্ৰাপি যোনিসোমনসিকারেন মোচনস্সাদং পটিৰিনোদেন্তস্স আপত্তিঅসম্ভৰতো ইদং সিক্খাপদং অনাণত্তিকং, কাযকম্মং, কিরিযসমুট্ঠানঞ্চ জাতন্তি গহেতব্বং, আণাপনৰাচায পন দুক্কটং আপজ্জতি. যো পন পরেন অনাণত্তেন বলক্কারেনাপি করিযমানপ্পযোগং মোচনস্সাদেন সাদিযতি, তস্সাপি মুত্তে পঠমপারাজিকে ৰিয সঙ্ঘাদিসেসোৰ, অমুত্তে থুল্লচ্চযং. মোচনস্সাদে চেতনায পন অসতি কাযসংসগ্গরাগেন সাদিযন্তস্সাপি মুত্তেপি সঙ্ঘাদিসেসেন অনাপত্তীতি আচরিযা ৰদন্তি, তঞ্চ যুত্তমেৰ.

২৬৬. কাযত্থম্ভনৰত্থুস্মিং চলনৰসেন যথা অঙ্গজাতে উপক্কমো সম্ভৰতি, তথা ৰিজম্ভিতত্তা আপত্তি ৰুত্তা.

উপনিজ্ঝাযনৰত্থুস্মিং অঙ্গজাতন্তি জীৰমানইত্থীনং পস্সাৰমগ্গোৰ অধিপ্পেতো, নেতরো.

২৬৭. পুপ্ফাৰলীতি কীল়াৰিসেসো. তং কির কীল়ন্তা নদীআদীসু ছিন্নতটং উদকেন চিক্খল্লং কত্ৰা তত্থ উভো পাদে পসারেত্ৰা নিসিন্না পতন্তি, ‘‘পুপ্ফাৰলিয’’ন্তিপি পাঠো. পৰেসেন্তস্সাতি পযোজকত্তেন দ্ৰিকম্মিকত্তা ‘‘ৰালিকং অঙ্গজাত’’ন্তি উভযত্থাপি উপযোগৰচনং কতং. চেতনা, উপক্কমো, মুচ্চনন্তি ইমানেত্থ তীণি অঙ্গানি ৰেদিতব্বানি.

সুক্কৰিস্সট্ঠিসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.