২. সঙ্ঘাদিসেসকণ্ডো

১. সুক্কৰিস্সট্ঠিসিক্খাপদৰণ্ণনা

২৩৪. তেরসকস্সাতি তেরস সিক্খাপদানি পরিমাণানি অস্সাতি তেরসকো, কণ্ডো, তস্স. সমথে ৰিপস্সনায ৰা অভিরতিরহিতো ইধ অনভিরতো, ন পব্বজ্জাযাতি আহ ‘‘ৰিক্খিত্তচিত্তো’’তি. ৰিক্খিত্ততায কারণমাহ কামরাগাইচ্চাদি.

২৩৫. অব্বোহারিকাতি সীলৰিপত্তিৰোহারং নারহতীতি কত্ৰা ৰুত্তং. অকুসলভাৰে পনস্সা অব্বোহারতা নত্থি.

২৩৬-৭. চেতনা-সদ্দতো ৰিসুং সং-সদ্দস্স অত্থাভাৰং ইক-পচ্চযস্স চ অত্থৰন্ততং দস্সেতুং সঞ্চেতনা ৰাতিআদি দুতিযৰিকপ্পো ৰুত্তো. সিখাপ্পত্তো অত্থোতি অধিপ্পেতত্থং সন্ধায ৰুত্তং. আসযভেদতোতি পিত্তসেম্হপুব্বলোহিতানং চতুন্নং আসযানং ভেদেন. ধাতুনানত্ততোতি রসরুহিরাদীনং সত্তন্নং, পথৰাদীনং ৰা চতুন্নং ধাতূনং নানত্তেন. ৰত্থিসীসন্তি মুত্তৰত্থিতো মত্থকপস্সং. হত্থিমদচলনং নামঞ্চ সম্ভৰোতি আহ ‘‘সম্ভৰো নিক্খমতী’’তি. সম্ভৰৰেগন্তি সম্ভৰস্স ঠানতো চৰিত্ৰা দকসোতাভিমুখং ওতরণেন সঞ্জাতসরীরক্খোভৰেগং. বাহুসীসন্তি খন্ধপ্পদেসং. দস্সেসীতি এত্থ ইতি-সদ্দো হেতুত্থো, তেন যস্মা কণ্ণচূল়িকাহি সম্ভৰো নিক্খমতি…পে… সম্ভৰঞ্চ দস্সেসি, তস্মা ততিযস্স ভাসিতং সুভাসিতন্তি এৰং যোজনা ৰেদিতব্বা. দকসোতন্তি মুত্তস্স ৰত্থিতো নিক্খমনমগ্গং, অঙ্গজাতপ্পদেসন্তি ৰুত্তং হোতি. সুক্কঞ্চ নামেতং রসরুহিরাদিসত্তদেহধাতূসু মজ্ঝিমধাতুচতুজং অট্ঠিমিঞ্জাদি ৰিয পথৰীধাতুসঙ্গহিতং আহারূপজীৰীনং সকলকাযগতং অতিদহরদারকানম্পি অত্থেৰ, তং পন পন্নরসসোল়সৰস্সুদ্দেসতো পট্ঠায সত্তানং সমুপ্পজ্জনককামরাগেহেৰ ঠানতো চলতি, চলিতঞ্চ আপোধাতুভাৰেন চিত্তজমেৰ হুত্ৰা দকসোতং ওতরতি, দকসোততো পন পট্ঠায চিত্তপচ্চযউতুজং হোতি মত্থলুঙ্গতো চলিতসিঙ্ঘাণিকা ৰিয. যেসং পন সমুচ্ছেদনৰিক্খম্ভনাদীহি রাগপরিযুট্ঠানং নত্থি, তেসং সুক্কৰিস্সট্ঠি ন সিযা. ইতি যথাঠানতো সুক্কস্স ৰিস্সট্ঠিযেৰ রাগচিত্তসমুট্ঠানা, ন পকতিরূপং, তেনেৰ কথাৰত্থুঅট্ঠকথাযং (কথা. অট্ঠ. ৩০৭) ‘‘সুক্কৰিস্সট্ঠি নাম রাগসমুট্ঠানা হোতী’’তি সুক্কস্স ৰিস্সট্ঠি এৰ রাগসমুট্ঠানা ৰুত্তা, ন পকতিরূপং. ছন্নং পন কামাৰচরদেৰানং ৰিজ্জমানাপি সুক্কধাতু দ্ৰযংদ্ৰযসমাপত্তিৰসেন পরিযুট্ঠিতরাগেনাপি ঠানতো ন গল়তি, যথাঠানে এৰ ঠত্ৰা কিঞ্চি ৰিকারং আপজ্জমানা তঙ্খণিকপরিল়াহৰূপসমাৰহা মেথুনকিচ্চনিট্ঠাপিতা হোতীতি ৰেদিতব্বং. কেচি পন ‘‘কাযসম্ফস্সসুখমেৰ তেসং কামকিচ্চ’’ন্তি ৰদন্তি. খীণাসৰানং পন অনাগামীনঞ্চ সব্বসো কামরাগাভাৰেন সুক্কধাতুৰিকারম্পি নাপজ্জতীতি ৰেদিতব্বং. রূপীব্রহ্মানং পন ৰিক্খম্ভিতকামরাগেন জনিতত্তা অনাহারূপজীৰিতত্তা চ সব্বথা সুক্কধাতুপি নত্থেৰ. তথেৰাতি মোচনস্সাদেন নিমিত্তে উপক্কমতোতিআদিং অতিদিসতি. ‘‘ৰিস্সট্ঠীতি ঠানাচাৰনা ৰুচ্চতী’’তি পদভাজনে (পারা. ২৩৭) ৰুত্তত্তা ‘‘দকসোতং ওতিণ্ণমত্তে’’তি কস্মা ৰুত্তন্তি আহ দকসোতোরোহণঞ্চেত্থাতিআদি. এত্থাতি তীসুপি ৰাদেসু. অধিৰাসেত্ৰাতি নিমিত্তে উপক্কমিত্ৰা পুন ৰিপ্পটিসারে উপ্পন্নে মোচনস্সাদং ৰিনোদেত্ৰা. অন্তরা নিৰারেতুন্তি অত্তনো নিমিত্তে কতূপক্কমেন ঠানা চুতং দকসোতং ওতরিতুং অদত্ৰা অন্তরা নিৰারেতুং. মোচনস্সাদেন হত্থপরিকম্মাদিং করোন্তস্স মুত্তেপি দুক্কটমেৰ, নিমিত্তে উপক্কমাভাৰতো পন সঙ্ঘাদিসেসো ন হোতীতি আহ ‘‘হত্থ…পে… অনাপত্তী’’তি. দকসোতোরোহণঞ্চেত্থাতিআদিনা ৰুত্তৰিনিচ্ছযং সন্ধায ‘‘অযং সব্বাচরিযসাধারণৰিনিচ্ছযো’’তি ৰুত্তং.

খোভকরণপচ্চযো নাম ৰিসভাগভেসজ্জসেনাসনাহারাদিপচ্চযো. নানাৰিধং সুপিনন্তি খুভিতৰাতাদিধাতূনং অনুগুণং. অনুভূতপুব্বন্তি পুব্বে ভূতপুব্বং মনসা পরিকপ্পিতপুব্বঞ্চ. সগ্গনরকদেসন্তরাদীনম্পি হি সঙ্গহেত্ৰা ৰুত্তং. অত্থকামতায ৰা অনত্থকামতায ৰাতি ইদং দেৰতানং হিতাহিতাধিপ্পাযতং দস্সেতুং ৰুত্তং. অত্থায ৰা অনত্থায ৰাতি সভাৰতো ভৰিতব্বং হিতাহিতং সন্ধায ৰুত্তং. ননু দেৰতাহি উপসংহরিযমানানি আরম্মণানি পরমত্থতো নত্থি, কথং তানি পুরিসো পস্সতি, দেৰতা ৰা তানি অৰিজ্জমানানি উপসংহরন্তীতি চোদনং মনসি কত্ৰা আহ সো তাসন্তিআদি. তেন ‘‘এৰমেসো পরিকপ্পতূ’’তি দেৰতাহি চিন্তিতমত্তেন সুপন্তস্স চিত্তং ভৰঙ্গসন্ততিতো নিপতিত্ৰা দেৰতাহি চিন্তিতনিযামেনেৰ পরিকপ্পমানং পৰত্ততি, এৰং তেন পরিকপ্পমানানি আরম্মণানি দেৰতাহি উপসংহটানি নাম হোন্তি, তানি চ সো দেৰতানুভাৰেন পস্সতি নামাতি দস্সেতি. বোধিসত্তমাতা ৰিয পুত্তপটিলাভনিমিত্তন্তিআদীসু বোধিসত্তস্স গব্ভোক্কন্তিদিৰসে মহামাযাদেৰিযা অত্তনো দক্খিণপস্সেন একস্স সেতৰরৰারণস্স অন্তোকুচ্ছিপৰিট্ঠভাৰদস্সনং পুত্তপটিলাভনিমিত্তং সুপিনং নাম. অম্হাকং পন বোধিসত্তস্স ‘‘স্ৰে বুদ্ধো ভৰিস্সতী’’তি চাতুদ্দসিযং পক্খস্স রত্তিৰিভাযনকালে হিমৰন্তং বিব্বোহনং কত্ৰা পুরত্থিমপচ্ছিমসমুদ্দেসু ৰামদক্খিণহত্থে দক্খিণসমুদ্দে পাদে চ ওদহিত্ৰা মহাপথৰিযা সযনং একো, দব্বতিণসঙ্খাতায তিরিযা নাম তিণজাতিযা নঙ্গলমত্তরত্তদণ্ডায নাভিতো উগ্গতায খণেন অনেকযোজনসহস্সং নভং আহচ্চ ঠানং একো, সেতানং কণ্হসীসানং কিমীনং পাদেহি উস্সক্কিত্ৰা যাৰ জাণুমণ্ডলং আহচ্চ ঠানং একো, নানাৰণ্ণানং চতুন্নং সকুণানং চতূহি দিসাহি আগন্ত্ৰা পাদমূলে সেতৰণ্ণতাপজ্জনং একো, বোধিসত্তস্স মহতো মীল়্হপব্বতস্স উপরি অলিম্পমানস্স চঙ্কমনং একোতি ইমে পঞ্চ মহাসুপিনা নাম, ইমে চ যথাক্কমং সম্বোধিযা, দেৰমনুস্সেসু অরিযমগ্গপ্পকাসনস্স, গিহীনঞ্চ সরণূপগমনস্স, খত্তিযাদিচতুৰণ্ণানং পব্বজিত্ৰা অরহত্তপটিলাভস্স, চতুন্নং পচ্চযানং লাভে অলিত্তভাৰস্স চ পুব্বনিমিত্তানীতি ৰেদিতব্বং. সোল়স সুপিনা পাকটা এৰ. একন্তসচ্চমেৰাতি ফলনিযমুপ্পত্তিতো ৰুত্তং. দস্সনং পন সব্বত্থ ৰিপল্লত্থমেৰ. ধাতুক্খোভাদীসু চতূসু মূলকারণেসু দ্ৰীহি তীহিপি কারণেহি কদাচি সুপিনং পস্সন্তীতি আহ ‘‘সংসগ্গভেদতো’’তি. সুপিনভেদোতি সচ্চাসচ্চত্থতাভেদো.

রূপনিমিত্তাদিআরম্মণন্তি এত্থ কম্মনিমিত্তগতিনিমিত্ততো অঞ্ঞরূপমেৰ ৰিঞ্ঞাণস্স নিমিত্তন্তি রূপনিমিত্তং, তং আদি যেসং সত্তনিমিত্তাদীনং তানি রূপনিমিত্তাদীনি আরম্মণানি যস্স ভৰঙ্গচিত্তস্স তং রূপনিমিত্তাদিআরম্মণং. ঈদিসানীতি রূপনিমিত্তাদিআরম্মণানি রাগাদিসম্পযুত্তানি চ. সব্বোহারিকচিত্তেনাতি পটিবুদ্ধস্স পকতিৰীথিচিত্তেন. কো নাম পস্সতীতি সুত্তপটিবুদ্ধভাৰৰিযুত্তায চিত্তপ্পৰত্তিযা অভাৰতো সুপিনং পস্সন্তো নাম ন সিযাতি অধিপ্পাযো, তেনাহ ‘‘সুপিনস্স অভাৰোৰ আপজ্জতী’’তি. কপিমিদ্ধপরেতোতি ইমিনা নিদ্দাৰসেন পৰত্তমানভৰঙ্গসন্ততিব্যৰহিতায কুসলাকুসলায মনোদ্ৰারৰীথিযা চ পস্সতীতি দস্সেতি, তেনাহ যা নিদ্দাতিআদি. দ্ৰীহি অন্তেহি মুত্তোতি কুসলাকুসলসঙ্খাতেহি দ্ৰীহি অন্তেহি মুত্তো. আৰজ্জনতদারম্মণক্খণেতি সুপিনে পঞ্চদ্ৰারৰীথিযা অভাৰতো মনোদ্ৰারে উপ্পজ্জনারহং গহেত্ৰা ৰুত্তং.

এত্থ চ সুপিনন্তেপি তদারম্মণৰচনতো অনুভূতেসু সুতপুব্বেসু ৰা রূপাদীসু পুরাপত্তিভাৰেন পরিকপ্পেত্ৰা ৰিপল্লাসতো পৰত্তমানাপি কামাৰচরৰিপাকধম্মা পরিত্তধম্মে নিস্সায পরিকপ্পেত্ৰা পৰত্তত্তা পরিত্তারম্মণা ৰুত্তা, ন পন সরূপতো পরিত্তধম্মে গহেত্ৰা পৰত্তত্তা এৰাতি গহেতব্বং. এৰঞ্চ ইত্থিপুরিসাদিআকারং আরোপেত্ৰা পৰত্তমানানং রাগাদিসৰিপাকধম্মানম্পি তেসং আরম্মণং গহেত্ৰা উপ্পন্নানং পটিসন্ধাদিৰিপাকানম্পি পরিত্তারম্মণতা কম্মনিমিত্তারম্মণতা চ উপপন্না এৰ হোতি. ৰত্থুধম্মৰিনিমুত্তং পন সম্মুতিভূতং কসিণাদিপটিভাগারম্মণং গহেত্ৰা উপ্পন্না উপচারপ্পনাদিৰসপ্পৰত্তা চিত্তচেতসিকধম্মা এৰ পরিত্তত্তিকে (ধ. স. তিকমাতিকা ১২) ন ৰত্তব্বারম্মণাতি গহেতব্বা.

স্ৰাযন্তি সুপিনো. ৰিপল্লাসেন পরিকপ্পিতপরিত্তারম্মণত্তা ‘‘দুব্বলৰত্থুকত্তা’’তি ৰুত্তং, অৰিজ্জমানারম্মণে অৰসৰত্তিতোতি অধিপ্পাযো, তেনাহ অৰিসযে উপ্পন্নত্তাতিআদি.

আপত্তিনিকাযস্সাতি ইদং সঙ্ঘাদিসেসোতি পুল্লিঙ্গ-সদ্দস্স অনুরূপৰসেন ৰুত্তং. অস্সাতি অস্স আপত্তিনিকাযস্স, ৰুট্ঠাপেতুং ইচ্ছিতস্সাতি অত্থো, তেনাহ কিং ৰুত্তন্তিআদি. রুল়্হিসদ্দেনাতি এত্থ সমুদাযে নিপ্ফন্নস্সাপি সদ্দস্স তদেকদেসেপি পসিদ্ধি ইধ রুল়্হী নাম, তায রুল়্হিযা যুত্তো সদ্দো রুল়্হীসদ্দো, তেন. রুল়্হিযা কারণমাহ অৰযৰেইচ্চাদিনা.

কালঞ্চাতি ‘‘রাগূপত্থম্ভে’’তিআদিনা দস্সিতকালঞ্চ, ‘‘রাগূপত্থম্ভে’’তি ৰুত্তে রাগূপত্থম্ভে জাতে তস্মিং কালে মোচেতীতি অত্থতো কালো গম্মতি. নৰমস্স অধিপ্পাযস্সাতি ৰীমংসাধিপ্পাযস্স. ৰত্থূতি ৰিসযং.

২৩৮. লোমা এতেসং সন্তীতি লোমসা, বহুলোমপাণকা.

২৩৯. মোচনেনাতি মোচনপ্পযোগেন. মোচনস্সাদসম্পযুত্তাযাতি এত্থ মোচনিচ্ছাৰ মোচনস্সাদো, তেন সম্পযুত্তা চেতনা মোচনস্সাদচেতনাতি অত্থো, ন পন মোচনে অস্সাদং সুখং পত্থেন্তিযা চেতনাযাতি এৰং অত্থো গহেতব্বো, ইতরথা সুখত্থায মোচেন্তস্সেৰ আপত্তি, ন আরোগ্যাদিঅত্থাযাতি আপজ্জতি. তস্মা আরোগ্যাদীসু যেন কেনচি অধিপ্পাযেন মোচনিচ্ছায চেতনাযাতি অত্থোৰ গহেতব্বো.

২৪০. ৰাযমতোতি অঙ্গজাতে কাযেন উপক্কমতো. দ্ৰে আপত্তিসহস্সানীতি খণ্ডচক্কাদীনি অনামসিত্ৰাৰ ৰুত্তং, ইচ্ছন্তেন পন খণ্ডচক্কাদিভেদেনাপি গণনা কাতব্বা. একেন পদেনাতি গেহসিতপেমপদেন. তথেৰাতি মোচনস্সাদচেতনায এৰ গাল়্হং পীল়নাদিপ্পযোগং অৰিজহিত্ৰা সুপনেন সঙ্ঘাদিসেসোতি ৰুত্তং. সুদ্ধচিত্তোতি মোচনস্সাদস্স নিমিত্তে ঊরুআদীহি কতউপক্কমস্স ৰিজহনং সন্ধায ৰুত্তং. তেন অসুভমনসিকারাভাৰেপি পযোগাভাৰেনেৰ মোচনেপি অনাপত্তি দীপিতাতি ৰেদিতব্বা.

তেন উপক্কমেন মুত্তেতি মুচ্চমানং ৰিনা অঞ্ঞস্মিম্পি সুক্কে ঠানতো মুত্তে. যদি পন উপক্কমে কতেপি মুচ্চমানমেৰ দকসোতং ওতরতি, থুল্লচ্চযমেৰ পযোগেন মুত্তস্স অভাৰা. জগ্গনত্থাযাতি চীৰরাদীসু লিম্পনপরিহারায হত্থেন অঙ্গজাতগ্গহণং ৰট্টতি, তপ্পযোগো ন হোতীতি অধিপ্পাযো. অনোকাসন্তি অঙ্গজাতপ্পদেসং.

২৬২. সুপিনন্তেন কারণেনাতি সুপিনন্তে পৰত্তউপক্কমহেতুনা. আপত্তিট্ঠানেযেৰ হি অযং অনাপত্তি অৰিসযত্তা ৰুত্তা. তেনাহ ‘‘সচস্স ৰিসযো হোতি নিচ্চলেন ভৰিতব্ব’’ন্তিআদি.

২৬৩. ৰিনীতৰত্থুপাল়িযং অণ্ডকণ্ডুৰনৰত্থুস্মিং মোচনাধিপ্পাযেন অণ্ডচলনেন অঙ্গজাতস্সাপি চলনতো নিমিত্তে উপক্কমো হোতীতি সঙ্ঘাদিসেসো ৰুত্তো. যথা পন অঙ্গজাতং ন চলতি, এৰং অণ্ডমেৰ কণ্ডুৰনেন ফুসন্তস্স মুত্তেপি অনাপত্তি অণ্ডস্স অনঙ্গজাতত্তা.

২৬৪. ৰত্থিন্তি অঙ্গজাতসীসচ্ছাদকচম্মং. উদরং তাপেন্তস্স…পে… অনাপত্তিযেৰাতি উদরতাপনেন অঙ্গজাতেপি তত্তে তাৰত্তকেন নিমিত্তে উপক্কমো কতো নাম ন হোতীতি ৰুত্তং.

২৬৫. এহি মে ত্ৰং, আৰুসো, সামণেরাতি ৰত্থুস্মিং অঞ্ঞং আণাপেতু, তেন করিযমানস্স অঙ্গজাতচলনস্স মোচনস্সাদেন সাদিযনতো তং চলনং ভিক্খুস্স সাদিযনচিত্তসমুট্ঠিতম্পি হোতীতি সুক্কৰিস্সট্ঠিপচ্চযস্স অঙ্গজাতচলনস্স হেতুভূতা অস্সাদচেতনাৰ আপত্তিযা অঙ্গং হোতি, ন আণাপনৰাচা তস্সা পৰত্তিক্খণে সঙ্ঘাদিসেসস্স অসিজ্ঝনতো. এৰং আণাপেত্ৰাপি যোনিসোমনসিকারেন মোচনস্সাদং পটিৰিনোদেন্তস্স আপত্তিঅসম্ভৰতো ইদং সিক্খাপদং অনাণত্তিকং, কাযকম্মং, কিরিযসমুট্ঠানঞ্চ জাতন্তি গহেতব্বং, আণাপনৰাচায পন দুক্কটং আপজ্জতি. যো পন পরেন অনাণত্তেন বলক্কারেনাপি করিযমানপ্পযোগং মোচনস্সাদেন সাদিযতি, তস্সাপি মুত্তে পঠমপারাজিকে ৰিয সঙ্ঘাদিসেসোৰ, অমুত্তে থুল্লচ্চযং. মোচনস্সাদে চেতনায পন অসতি কাযসংসগ্গরাগেন সাদিযন্তস্সাপি মুত্তেপি সঙ্ঘাদিসেসেন অনাপত্তীতি আচরিযা ৰদন্তি, তঞ্চ যুত্তমেৰ.

২৬৬. কাযত্থম্ভনৰত্থুস্মিং চলনৰসেন যথা অঙ্গজাতে উপক্কমো সম্ভৰতি, তথা ৰিজম্ভিতত্তা আপত্তি ৰুত্তা.

উপনিজ্ঝাযনৰত্থুস্মিং অঙ্গজাতন্তি জীৰমানইত্থীনং পস্সাৰমগ্গোৰ অধিপ্পেতো, নেতরো.

২৬৭. পুপ্ফাৰলীতি কীল়াৰিসেসো. তং কির কীল়ন্তা নদীআদীসু ছিন্নতটং উদকেন চিক্খল্লং কত্ৰা তত্থ উভো পাদে পসারেত্ৰা নিসিন্না পতন্তি, ‘‘পুপ্ফাৰলিয’’ন্তিপি পাঠো. পৰেসেন্তস্সাতি পযোজকত্তেন দ্ৰিকম্মিকত্তা ‘‘ৰালিকং অঙ্গজাত’’ন্তি উভযত্থাপি উপযোগৰচনং কতং. চেতনা, উপক্কমো, মুচ্চনন্তি ইমানেত্থ তীণি অঙ্গানি ৰেদিতব্বানি.

সুক্কৰিস্সট্ঠিসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. কাযসংসগ্গসিক্খাপদৰণ্ণনা

২৬৯. দুতিযে কেসুচি ৰাতপানেসু ৰিৰটেসু বহিপি অন্ধকারত্তা আলোকো ন পৰিসতি, ৰিৰটকৰাটেন অঞ্ঞতো আগচ্ছন্তস্স আলোকস্স নিৰারণতো কৰাটস্স পিট্ঠিপস্সে ঘনন্ধকারোৰ হোতি, তাদিসানি সন্ধায ‘‘যেসু ৰিৰটেসু অন্ধকারো হোতী’’তিআদি ৰুত্তং.

ব্রাহ্মণী অত্তনো অঙ্গমঙ্গানং পরামসনক্খণে অনাচারানুকূলা হুত্ৰা ন কিঞ্চি ৰত্ৰা ভিক্খুনো ৰণ্ণভণনক্খণে ৰুত্তত্তা আহ ‘‘পব্বজিতুকামো মঞ্ঞেতি সল্লক্খেত্ৰা’’তি, পব্বজিতুকামো ৰিযাতি সল্লক্খেত্ৰাতি অত্থো. কুলিত্থীনং এৰং পরেহি অভিভৰনং নাম অচ্চন্তাৰমানোতি আহ ‘‘অত্তনো ৰিপ্পকার’’ন্তি.

২৭০. ওতিণ্ণসদ্দস্স কম্মসাধনপক্খং সন্ধায ‘‘যক্খাদীহী’’তিআদি ৰুত্তং, কত্তুসাধনপক্খং সন্ধায ‘‘কূপাদীনী’’তিআদি ৰুত্তং. তস্মিং ৰত্থুস্মিন্তি ইত্থিসরীরসঙ্খাতে ৰত্থুস্মিং.

২৭১. অস্সাতি হত্থগ্গাহাদিকস্স সব্বস্স.

২৭৩. এতেসং পদানন্তি আমসনাদিপদানং. ইত্থিসঞ্ঞীতি মনুস্সিত্থিসঞ্ঞী. নং-সদ্দস্স কাযৰিসেসনভাৰেন এতং কাযন্তি অত্থং দস্সেতুং ‘‘অথ ৰা’’তিআদি ৰুত্তং. ওমসন্তো…পে… একাৰ আপত্তীতি অনিৰত্থং সন্ধায ৰুত্তং, ন নিৰত্থং. সনিৰত্থায পন মত্থকতো পট্ঠায হত্থং ওতারেন্তস্স নিৰত্থসাটকোপরি হত্থে আরুল়্হে থুল্লচ্চযং. সাটকতো হত্থং ওতারাপেত্ৰা জঙ্ঘতো পট্ঠায ওমসন্তস্স পুন সঙ্ঘাদিসেসো.

যথানিদ্দিট্ঠনিদ্দেসেতি যথাৰুত্তকাযসংসগ্গনিদ্দেসে. তেনাতি যেন কারণেন ৰত্থুসঞ্ঞাদযো হোন্তি, তেন কারণেন. যথাৰুত্তসিক্খাপদনিদ্দেসে ৰুত্তং গরুকং ভিক্খুনো করেয্য পকাসেয্যাতি যোজনা.

সঞ্ঞায ৰিরাগিতম্হীতি সঞ্ঞায ৰিরদ্ধায. ইদং নাম ৰত্থুন্তি ইমস্মিং সিক্খাপদে আগতং, অনাগতঞ্চ যং কিঞ্চি সৰিঞ্ঞাণকাৰিঞ্ঞাণকং ফুসন্তস্স অনাপত্তিঅভাৰং সন্ধায ৰুত্তং.

সারত্তন্তি কাযসংসগ্গরাগেনেৰ সারত্তং. ৰিরত্তন্তি কাযসংসগ্গরাগরহিতং মাতুআদিং সন্ধায ৰদতি. দুক্কটন্তি মাতুপেমাদিৰসেন গণ্হন্তস্স ৰসেন ৰুত্তং, ৰিরত্তম্পি ইত্থিং কাযসংসগ্গরাগেন গণ্হন্তস্স পন সঙ্ঘাদিসেসো এৰ. ইমায পাল়িযা সমেতীতি সম্বন্ধো. কথং সমেতীতি চে? যদি হি ‘‘ইত্থিযা কাযপ্পটিবদ্ধং গণ্হিস্সামী’’তি চিত্তে উপ্পন্নে ইত্থিসঞ্ঞা ৰিরাগিতা ভৰেয্য. কাযপ্পটিবদ্ধগ্গহণেপি থুল্লচ্চযেনাপি ন ভৰিতব্বং ইত্থিসঞ্ঞায এৰ পাল়িযং (পারা. ২৭৬) থুল্লচ্চযস্স ৰুত্তত্তা, তস্মা ‘‘ইত্থিযা কাযপ্পটিবদ্ধং গণ্হিস্সামীতি কাযং গণ্হন্তস্স ইত্থিসঞ্ঞা ৰিরাগিতা নাম ন হোতীতি কাযপ্পটিবদ্ধং গণ্হিস্সামীতি কাযং গণ্হতো ইত্থিসঞ্ঞায চেৰ কাযসংসগ্গরাগস্স চ কাযগ্গহণস্স চ সম্ভৰা যথাৰত্থুকং সঙ্ঘাদিসেসমেৰ আপজ্জতী’’তি মহাসুমত্থেরেন ৰুত্তৰাদোৰ ইমায পাল়িযা সমেতি. অট্ঠকথাযঞ্হি ‘‘সম্বহুলা ইত্থিযো বাহাহি পরিক্খিপিত্ৰা গণ্হামী’’তি সঞ্ঞায পরিক্খিপতো মজ্ঝগতানং ৰসেন থুল্লচ্চযং ৰুত্তং. ন হি তস্স ‘‘মজ্ঝগতা ইত্থিযো কাযপ্পটিবদ্ধেন গণ্হামী’’তি সঞ্ঞা অত্থি, তস্মা অট্ঠকথাযপি সমেতীতি গহেতব্বং. নীলেন দুৰিঞ্ঞেয্যভাৰতো কাল়িত্থী ৰুত্তা.

২৭৯. সেৰনাধিপ্পাযোতি ফস্সসুখসেৰনাধিপ্পাযো. কাযপ্পটিবদ্ধামসনৰারে কাযপ্পটিবদ্ধৰসেন ফস্সপটিৰিজাননং ৰেদিতব্বং. চিত্তুপ্পাদমত্তে আপত্তিযাভাৰতো অনাপত্তীতি ইদং কাযসংসগ্গরাগমত্তেন কাযচলনস্স অনুপ্পত্তিতো ইত্থিযা করিযমানকাযচলনং সাদিযতোপি পযোগাভাৰং সন্ধায ৰুত্তং. পঠমপারাজিকে পন পরেহি উপক্কমিযমানস্স অভাৰতো সেৰনাধিপ্পাযে উপ্পন্নে তেন অধিপ্পাযেন অঙ্গজাতক্খোভো সযমেৰ অৰস্সং সঞ্জাযতি, সো চ তেন কতো নাম হোতীতি পারাজিকং ৰুত্তং, তেনেৰ নযেন পঠমসঙ্ঘাদিসেসেপি পরেন করিযমানপযোগসাদিযমানেপি অঙ্গজাতক্খোভসম্ভৰেন আপত্তি হোতীতি ৰেদিতব্বং. চতুত্থেতি ‘‘ন চ কাযেন ৰাযমতি, ন চ ফস্সং পটিৰিজানাতী’’তি ইমস্মিং ৰারে. ফস্সপটিৰিজাননম্পীতি অপি-সদ্দেন ততিযৰারে ৰিয ৰাযামোপি নত্থীতি দস্সেতি. নিস্সগ্গিযেন নিস্সগ্গিযামসনে ৰিযাতি ইদং পন ফস্সপটিৰিজাননাভাৰমত্তস্সেৰ নিদস্সনং, ন পযোগাভাৰস্সাতি দট্ঠব্বং. মোক্খাধিপ্পাযোতি এত্থ চিত্তস্স লহুপরিৰত্তিতায অন্তরন্তরা কাযসংসগ্গরাগে সমুপ্পন্নেপি মোক্খাধিপ্পাযস্স অৰিচ্ছিন্নতায অনাপত্তিযেৰ, ৰিচ্ছিন্নে পন তস্মিং আপত্তি এৰ.

পদভাজনীযৰণ্ণনানযো.

২৮১. এত্থ গণ্হাহীতি ন ৰত্তব্বাতি গেহসিতপেমেন কাযপ্পটিবদ্ধেন ফুসনে দুক্কটং সন্ধায ৰুত্তং, কারুঞ্ঞেন পন ৰত্থাদিং গহেতুং অসক্কোন্তিং ‘‘গণ্হা’’তি ৰদন্তস্সাপি অৰসসভাৰপ্পত্তং উদকে নিমুজ্জন্তিং কারুঞ্ঞেন সহসা অনামাসন্তি অচিন্তেত্ৰা কেসাদীসু গহেত্ৰা মোক্খাধিপ্পাযেন আকড্ঢতোপি অনাপত্তিযেৰ. ন হি মীযমানং মাতরং উক্খিপিতুং ন ৰট্টতি. অঞ্ঞাতিকায ইত্থিযাপি এসেৰ নযো. উক্কট্ঠায মাতুযাপি আমাসো ন ৰট্টতীতি দস্সনত্থং ‘‘মাতর’’ন্তি ৰুত্তং. তস্সা কাতব্বং পন অঞ্ঞাসম্পি ইত্থীনং করোন্তস্সাপি অনাপত্তিযেৰ অনামাসত্তে ৰিসেসাভাৰা.

তিণণ্ডুপকন্তি হিরিৰেরাদিমূলেহি কেসালঙ্কারত্থায কতচুম্বটকং. পরিৰত্তেত্ৰাতি অত্তনো নিৰাসনাদিভাৰতো অপনেত্ৰা. পূজাদিঅত্থং পন তাৰকালিকম্পি আমসিতুং ৰট্টতি. সীসপসাধনকদন্তসূচিআদীতি ইদং সীসালঙ্কারত্থায পটপিলোতিকাদীহি কতং সীসপসাধনকঞ্চেৰ দন্তসূচিআদি চাতি দ্ৰিধা যোজেত্ৰা সীসপসাধনং সিপাটিকোপকরণত্থায চেৰ দন্তসূচিউপকরণত্থায চ গহেতব্বন্তি যথাক্কমং অত্থং দস্সেতি. কেসকলাপং বন্ধিত্ৰা তত্থ তিরিযং পৰেসনত্থায কতা দন্তসূচি এৰ সীসপসাধনকদন্তসূচীতি একমেৰ কত্ৰা সিপাটিকায পক্খিপিত্ৰা পরিহরিতব্বসূচিযেৰ তস্স তস্স কিচ্চস্স উপকরণন্তি সিপাটিকাসূচিউপকরণন্তি এৰং ৰা যোজনা কাতব্বা. পোত্থকরূপন্তি সুধাদীহি কতং, পারাজিকৰত্থুভূতানং তিরচ্ছানগতিত্থীনং সণ্ঠানেন কতম্পি অনামাসমেৰ. ইত্থিরূপাদীনি দস্সেত্ৰা কতং, ৰত্থভিত্তিআদিঞ্চ ইত্থিরূপং অনামসিত্ৰা ৰল়ঞ্জেতুং ৰট্টতি. এৰরূপেহি অনামাসে কাযসংসগ্গরাগে অসতি কাযপ্পটিবদ্ধেন আমসতো দোসো নত্থি. ভিন্দিত্ৰাতি এত্থ অনামাসম্পি দণ্ডপাসাণাদীহি ভেদনস্স অট্ঠকথাযং ৰুত্তত্তা, পাল়িযম্পি আপদাসু মোক্খাধিপ্পাযস্স আমসনেপি অনাপত্তিযা ৰুত্তত্তা চ. সপ্পিনীআদীহি ৰাল়মিগীহি চ গহিতপাণকানং মোচনত্থায তং সপ্পিনীআদিং ৰত্থদণ্ডাদীহি পরিক্খিপিত্ৰা গহেতুং, মাতুআদিং উদকে মীযমানং ৰত্থাদীহি গহেতুং, অসক্কোন্তিং কেসাদীসু গহেত্ৰা কারুঞ্ঞেন উক্খিপিতুং ৰট্টতীতি অযমত্থো গহেতব্বোৰ. অট্ঠকথাযং ‘‘ন ত্ৰেৰ আমসিতব্বা’’তি ইদং পন ৰচনং অমীযমানৰত্থুং সন্ধায ৰুত্তন্তি অযং অম্হাকং খন্তি.

মগ্গং অধিট্ঠাযাতি ‘‘মগ্গো অয’’ন্তি মগ্গসঞ্ঞং উপ্পাদেত্ৰাতি অত্থো. পঞ্ঞপেত্ৰা দেন্তীতি ইদং সামীচিৰসেন ৰুত্তং, তেহি পন আসনং অপঞ্ঞপেত্ৰাৰ নিসীদথাতি ৰুত্তে সযমেৰ পঞ্ঞপেত্ৰা নিসীদিতুম্পি ৰট্টতি. তত্থজাতকানীতি অচ্ছিন্দিত্ৰা ভূতগামভাৰেনেৰ ঠিতানি. কীল়ন্তেনাতি ৰুত্তত্তা সতি পচ্চযে আমসন্তস্স অনাপত্তি. ভিক্খুসন্তকং পন পরিভোগারহং সব্বথা আমসিতুং ন ৰট্টতি দুরুপচিণ্ণত্তা. অনুপসম্পন্নানং দস্সামীতি ইদং অপ্পটিগ্গহেত্ৰা গহণং সন্ধায ৰুত্তং. অত্তনোপি অত্থায পটিগ্গহেত্ৰা গহণে দোসো নত্থি অনামাসত্তাভাৰা.

মণীতি ৰেল়ুরিযাদিতো অঞ্ঞো জোতিরসাদিভেদো সব্বোপি মণি. ৰেল়ুরিযোতি অল্লৰেল়ুৰণ্ণোমণি, ‘‘মজ্জারক্খি মণ্ডলৰণ্ণো’’তিপি ৰদন্তি. সিলাতি মুগ্গমাসৰণ্ণা অতিসিনিদ্ধা কাল়সিলা, মণিৰোহারং আগতা রত্তসেতাদিৰণ্ণা সুমট্ঠাপি সিলা অনামাসা এৰাতি ৰদন্তি. রজতন্তি কহাপণমাসাদিভেদং জতুমাসাদিং উপাদায সব্বং ৰুত্তাৰসেসং রূপিযং গহিতং. লোহিতঙ্কোতি রত্তমণি. মসারগল্লন্তি কবরৰণ্ণো মণি, ‘‘মরকত’’ন্তিপি ৰদন্তি. ভেসজ্জত্থায পিসিত্ৰা যোজিতানং মুত্তানং রতনভাৰৰিরহতো গহণক্খণেপি রতনাকারেন অপেক্খিতাভাৰা ‘‘ভেসজ্জত্থায পন ৰট্টতী’’তি ৰুত্তং. যাৰ পন তা মুত্তা রতনরূপেন তিট্ঠন্তি, তাৰ আমসিতুং ন ৰট্টতি এৰ. এৰং অঞ্ঞম্পি রতনপাসাণং পিসিত্ৰা ভেসজ্জে যোজনত্থায গহেতুং ৰট্টতি এৰ, জাতরূপরজতং পন পিসিত্ৰা যোজনভেসজ্জত্থাযপি সম্পটিচ্ছিতুং ন ৰট্টতি, গহট্ঠেহি যোজেত্ৰা দিন্নম্পি যদি ভেসজ্জে সুৰণ্ণাদিরূপেন তিট্ঠতি, ৰিযোজেতুঞ্চ সক্কা, তাদিসং ভেসজ্জম্পি ন ৰট্টতি. তং অব্বোহারিকত্তং গতং চে, ৰট্টতি. ‘‘জাতিফলিকং উপাদাযা’’তি ৰুত্তত্তা, সূরিযকন্তচন্দকন্তাদিকং জাতিপাসাণং মণিম্হি এৰ সঙ্গহিতন্তি দট্ঠব্বং. ধমনসঙ্খো চ ধোতৰিদ্ধো চ রতনমিস্সো চাতি যোজেতব্বং. ৰিদ্ধোতি মণিআদিভাৰেন কতছিদ্দো.

রতনমিস্সোতি কঞ্চনলতাদিৰিচিত্তো, মুত্তাদিরতনখচিতো চ, এতেন ধমনসঙ্খতো অঞ্ঞো রতনমিস্সোৰ অনামাসোতি দস্সেতি. সিলাযম্পি এসেৰ নযো. পানীযসঙ্খোতি ইমিনাৰ থালকাদিআকারেন কতসঙ্খমযভাজনানি ভিক্খূনং সম্পটিচ্ছিতুং ৰট্টতীতি সিদ্ধং. সেসাতি রতনসংযুত্তং ঠপেত্ৰা অৰসেসা.

বীজতো পট্ঠাযাতি ধাতুপাসাণতো পট্ঠায. পটিক্খিপীতি সুৰণ্ণমযধাতুকরণ্ডকস্স, বুদ্ধরূপাদিস্স চ অত্তনো সন্তককরণে নিস্সগ্গিযত্তা ৰুত্তং. ‘‘রূপিযছড্ডকট্ঠানে’’তি ৰুত্তত্তা রূপিযছড্ডকস্স জাতরূপরজতং আমসিত্ৰা ছড্ডেতুং ৰট্টতীতি সিদ্ধং. কেল়াপযিতুন্তি আমসিত্ৰা ইতো চিতো চ সঞ্চারেতুং. ৰুত্তন্তি মহাঅট্ঠকথাযং ৰুত্তং. কচৰরমেৰ হরিতুং ৰট্টতীতি গোপকা ৰা হোন্তু অঞ্ঞে ৰা, হত্থেন পুঞ্ছিত্ৰা কচৰরং অপনেতুং ৰট্টতি, মলম্পি পমজ্জিতুং ৰট্টতি এৰাতি ৰদন্তি, তং অট্ঠকথায ন সমেতি কেল়াযনসদিসত্তা. আরকূটলোহন্তি সুৰণ্ণৰণ্ণো কিত্তিমলোহৰিসেসো. তিৰিধঞ্হি কিত্তিমলোহং কংসলোহং ৰট্টলোহং হারকূটলোহন্তি. তত্থ তিপুতম্বে মিস্সেত্ৰা কতং কংসলোহং নাম. সীসতম্বে মিস্সেত্ৰা কতং ৰট্টলোহং. রসতম্বে মিস্সেত্ৰা কতং হারকূটলোহং নাম. তং পন ‘‘জাতরূপগতিক’’ন্তি ৰুত্তত্তা উগ্গণ্হতো নিস্সগ্গিযম্পি হোতীতি কেচি ৰদন্তি. রূপিযেসু পন অগণিতত্তা নিস্সগ্গিযং ন হোতি, আমসনে, সম্পটিচ্ছনে চ দুক্কটমেৰাতি ৰেদিতব্বং. সব্বকপ্পিযোতি যথাৰুত্তসুৰণ্ণাদিমযানং সেনাসনপরিক্খারানং আমসনগোপনাদিৰসেন পরিভোগো সব্বথা কপ্পিযোতি অধিপ্পাযো. তেনাহ ‘‘তস্মা’’তিআদি. ‘‘ভিক্খূনং ধম্মৰিনযৰণ্ণনট্ঠানে’’তি ৰুত্তত্তা সঙ্ঘিকমেৰ সুৰণ্ণাদিমযং সেনাসনং, সেনাসনপরিক্খারা চ ৰট্টন্তি, ন পুগ্গলিকানীতি গহেতব্বং.

ভিন্দিত্ৰাতি পঠমমেৰ অনামসিত্ৰা পাসাণাদিনা কিঞ্চিমত্তং ভেদং কত্ৰা পচ্ছা কপ্পিযভণ্ডত্থায অধিট্ঠহিত্ৰা হত্থেন গহেতুং ৰট্টতি. তেনাহ ‘‘কপ্পিযভণ্ডং করিস্সামীতি সব্বম্পি সম্পটিচ্ছিতুং ৰট্টতী’’তি. এত্থাপি কিঞ্চি ভিন্দিত্ৰা, ৰিযোজেত্ৰা ৰা আমসিতব্ব.

ফলকজালিকাদীনীতি এত্থ সরপরিত্তাণায হত্থেন গহেতব্বং কিটিকাফলকং অক্খিরক্খণত্থায অযলোহাদীহি জালাকারেন কত্ৰা সীসাদীসু পটিমুঞ্চিতব্বং জালিকং নাম. আদি-সদ্দেন কৰচাদিং সঙ্গণ্হাতি. অনামাসানীতি মচ্ছজালাদিপরূপরোধকং সন্ধায ৰুত্তং, ন সরপরিত্তাণং তস্স আৰুধভণ্ডত্তাভাৰা. তেনেৰ ৰক্খতি ‘‘পরূপরোধনিৰারণং হী’’তিআদি. আসনস্সাতি চেতিযস্স সমন্তা কতপরিভণ্ডস্স. বন্ধিস্সামীতি কাকাদীহি অদূসনত্থায বন্ধিস্সামি.

‘‘ভেরিসঙ্ঘাটোতি সঙ্ঘটিতচম্মভেরী. ৰীণাসঙ্ঘাটোতি সঙ্ঘটিতচম্মৰীণা’’তি সারত্থদীপনিযং (সারত্থ. টী. ২.২৮১) ৰুত্তং. ‘‘চম্মৰিনদ্ধানি ৰীণাভেরিআদীনী’’তি মহাঅট্ঠকথাযং ৰুত্তৰচনতো ৰিসেসাভাৰা, ‘‘কুরুন্দিযং পনা’’তিআদিনা ততো ৰিসেসস্স ৰত্তুমারদ্ধত্তা চ ভেরিআদীনং ৰিনদ্ধনোপকরণসমূহো ভেরিৰীণাসঙ্ঘাটোতি ৰেদিতব্বং সঙ্ঘটিতব্বোতি সঙ্ঘাটোতি কত্ৰা. তুচ্ছপোক্খরন্তি অৰিনদ্ধচম্মভেরিৰীণানং পোক্খরং. আরোপিতচম্মন্তি পুব্বে আরোপিতং হুত্ৰা পচ্ছা ততো অপনেত্ৰা ৰিসুং ঠপিতমুখচম্মমত্তং, ন সেসোপকরণসহিতং. সহিতং পন সঙ্ঘাটোতি অযং ৰিসেসো. ওনহিতুন্তি ভেরিপোক্খরাদীনি চম্মং আরোপেত্ৰা চম্মৰট্টিআদীহি সব্বেহি উপকরণেহি ৰিনন্ধিতুং.

পাল়িযং পণ্ডকস্সাতি পণ্ডকেন. পারাজিকপ্পহোনককালেতি অকুথিতকালে. কাযসংসগ্গরাগাদিভাৰে সব্বাৰত্থাযপি ইত্থিযা সণ্ঠানে পঞ্ঞাযমানে অনামাসদুক্কটং ন ৰিগচ্ছতীতি দট্ঠব্বং. সঙ্কমাদীনং ঠানাচাৰনৰসেন অচালেতব্বতায ন কাযপ্পটিবদ্ধৰোহারোতি দুক্কটং ৰুত্তং.

২৮২. একপদিকসঙ্কমোতি তনুকসেতু. ‘‘আৰিঞ্ছন্তো’’তি ৰুত্তত্তা চালেতুং যুত্তায এৰ রজ্জুযা থুল্লচ্চযং, ন ইতরায ভিত্তিথম্ভাদিগতিকত্তাতি আহ ‘‘যা মহারজ্জু হোতী’’তিআদি. তেন চালেতুং যুত্তে তনুকরজ্জুদণ্ডকে অচালেত্ৰা ফুসন্তস্সাপি থুল্লচ্চযমেৰাতি দীপিতন্তি ৰেদিতব্বং. পটিচ্ছাদেতব্বাতি ছাদনাদিৰসেন গূহিতব্বা. মনুস্সিত্থী, মনুস্সিত্থিসঞ্ঞিতা, কাযসংসগ্গরাগো, ৰাযামো, তেন হত্থাদীসু ফুসনন্তি ইমানেত্থ পঞ্চ অঙ্গানি.

কাযসংসগ্গসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. দুট্ঠুল্লৰাচাসিক্খাপদৰণ্ণনা

২৮৫. ততিযে অসদ্ধম্মপটিসঞ্ঞুত্তন্তি মেথুনধম্মপটিসংযুত্তং. বালাতি সুভাসিতদুব্ভাসিতং অজানন্তী, সুরামদমত্ততায উম্মত্তকাদিভাৰেন চ অজানন্তীপি এত্থেৰ সঙ্গয্হতি. ন তাৰ সীসং এতীতি সঙ্ঘাদিসেসপচ্চযত্তসঙ্খাতং মত্থকং পারিপূরি ন হোতি, মগ্গমেথুনেহি অঘটিতত্তা দুক্কটং পন হোতি এৰ.

অপসাদেতীতি অপসাদকরৰচনং করোতি. দোসং দেতীতি দোসং পতিট্ঠাপেতি. তীহীতি অনিমিত্তাসীতিআদীনং পদানং অদুট্ঠুল্লভাৰেনাপি অত্থযোজনারহত্তা পস্সাৰমগ্গাদিপটিসঞ্ঞুত্ততানিযমো নত্থীতি ৰুত্তং, তেহি পন অট্ঠহি পদেহি পরিব্বাজিকাৰত্থুস্মিং (পারা. ২৮৯) ৰিয থুল্লচ্চযন্তি ৰেদিতব্বং.

কুঞ্চিকপনাল়িমত্তন্তি কুঞ্চিকাছিদ্দমত্তং. সুক্খসোতাতি দকসোতস্স সুক্খতায লোহিতৰণ্ণৰিগমো হোতীতি ৰুত্তং.

সুদ্ধানীতি মেথুনাদিপদেহি অযোজিতানিপি. মেথুনধম্মেন ঘটিতানেৰাতি ইদং উপলক্খণমত্তং, ৰচ্চমগ্গপস্সাৰমগ্গেহিপি অনিমিত্তে ‘‘তৰ ৰচ্চমগ্গো, পস্সাৰমগ্গো ৰা ঈদিসো’’তিআদিনা ঘটিতেপি আপত্তিকরানেৰ.

২৮৬. গরুকাপত্তিন্তি ভিক্খুনিযা উব্ভজাণুমণ্ডলিকায পারাজিকাপত্তিং সন্ধায ৰদতি.

২৮৭. হসন্তো হসন্তোতি উপলক্খণমত্তং, অহসন্তোপি যেন কেনচি আকারেন অত্তনো ৰিপরিণতচিত্ততং ইত্থিযা পকাসেন্তো ৰদতি, আপত্তিযেৰ.

কাযচিত্ততোতি হত্থমুদ্দায ওভাসেন্তস্স কাযচিত্ততো সমুট্ঠাতি.

২৮৮. তস্মা দুক্কটন্তি অপ্পটিৰিজাননতো দুক্কটং, পটিৰিজাননে পন সতি থুল্লচ্চযমেৰ পরিব্বাজিকাৰত্থুস্মিং (পারা. ২৮৯) ৰিয অখেত্তপদত্তা. খেত্তপদে হি পটিৰিজানন্তিযা সঙ্ঘাদিসেসোৰ সিযা মেথুনধম্মযাচনৰত্থুদ্ৰযে (পারা. ২৮৯) ৰিয, তং পন ৰত্থুদ্ৰযং মেথুনযাচনতো চতুত্থসঙ্ঘাদিসেসে ৰত্তব্বম্পি দুট্ঠুল্লৰাচস্সাদমত্তেন পৰত্তত্তা ইধ ৰুত্তন্তি ৰেদিতব্বং. এৰং খেত্তপদেন ৰদন্তস্স ইত্থিযা অপ্পটিৰিজানন্তিযা কিং হোতীতি? কিঞ্চাপি অযং নাম আপত্তীতি পাল়িঅট্ঠকথাসু ন ৰুত্তং, অথ খো থুল্লচ্চযেনেৰেত্থ ভৰিতব্বং. তথা হি অখেত্তপদে অপ্পটিৰিজানন্তিযা দুক্কটং, পটিৰিজানন্তিযা থুল্লচ্চযং ৰুত্তং. খেত্তপদে পন পটিৰিজাননে সঙ্ঘাদিসেসোৰ ৰুত্তো, অপ্পটিৰিজাননে থুল্লচ্চযমেৰ ভৰিতুং যুত্তং, ন দুক্কটং, অখেত্তপদতো ৰিসেসাভাৰপ্পসঙ্গোতি গহেতব্বং. যথা চেত্থ, এৰং চতুত্থসিক্খাপদেপি অখেত্তপদে পটিৰিজানন্তিযা থুল্লচ্চযং, অপ্পটিৰিজানন্তিযা দুক্কটং, খেত্তপদে পন অপ্পটিৰিজানন্তিযা থুল্লচ্চযন্তি ৰেদিতব্বং. পাল়িযং নৰাৰুতন্তি নৰৰীতং.

২৮৮. অসদ্ধম্মং সন্ধাযাতি মেথুনং সন্ধায ৰুত্তং. তঞ্হি পুত্তসমুপ্পত্তিযা বীজনিক্খেপতো ৰপ্পপরিযাযং লভতীতি.

সংসীদতীতি ৰহতি, সংসরীযতীতি ৰা অত্থো. মনুস্সিত্থী, তথাসঞ্ঞিতা, দুট্ঠুল্লৰাচস্সাদরাগো, তেন ওভাসনং, তঙ্খণৰিজাননন্তি ইমানেত্থ পঞ্চ অঙ্গানি.

দুট্ঠুল্লৰাচাসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৪. অত্তকামপারিচরিযসিক্খাপদৰণ্ণনা

২৯০. চতুত্থে পরেহি পত্তে পাতিযমানানং ভিক্খাপিণ্ডানং পাতো সন্নিপাতোতি পিণ্ডপাতোতি ভিক্খাহারো ৰুচ্চতি, তংসদিসতায অঞ্ঞোপি যো কোচি ভিক্খাচরিযং ৰিনা ভিক্খূহি লদ্ধো পিণ্ডপাতোত্ৰেৰ ৰুচ্চতি. পতি এতি এতস্মাতি পচ্চযোতি আহ ‘‘পতিকরণট্ঠেন পচ্চযো’’তি. রোগদুক্খানং ৰা পটিপক্খভাৰেন অযতি পৰত্ততীতি পচ্চযো. সপ্পাযস্সাতি হিতস্স. নগরপরিক্খারেহীতি নগরং পরিৰারেত্ৰা রক্খণকেহি. রাজূনং গেহপরিক্খেপো পরিখা উদ্দাপো পাকারো এসিকা পলিঘো অট্টোতি ইমে সত্ত নগরপরিক্খারাতি ৰদন্তি. সেতপরিক্খারোতি ৰিসুদ্ধিসীলালঙ্কারো. অরিযমগ্গো হি ইধ ‘‘রথো’’তি অধিপ্পেতো, তস্স চ সম্মাৰাচাদযো অলঙ্কারট্ঠেন ‘‘পরিক্খারা’’তি ৰুত্তা. চক্কৰীরিযোতি ৰীরিযচক্কো. জীৰিতপরিক্খারাতি জীৰিতস্স পৰত্তিকারণানি. সমুদানেতব্বাতি সম্মা উদ্ধং আনেতব্বা পরিযেসিতব্বা.

২৯১. উপচারেতি যত্থ ঠিতো ৰিঞ্ঞাপেতুং সক্কোতি, তাদিসে ঠানে. কামো চেৰ হেতু চ পারিচরিযা চ অত্থোতি পাল়িযং ‘‘অত্তনো কামং, অত্তনো হেতুং, অত্তনো অধিপ্পাযং, অত্তনো পারিচরিয’’ন্তি (পারা. ২৯২) ৰুত্তেসু ইমেসু চতূসু পদেসু কামো, হেতু, পারিচরিযা চ অট্ঠকথাযং ৰুত্তে পঠমে অত্থৰিকপ্পে ৰিগ্গহৰাক্যাধিপ্পাযসূচনতো অত্থো. সেসন্তি অধিপ্পাযপদমেকং. ব্যঞ্জনন্তি ব্যঞ্জনমত্তং, পঠমৰিকপ্পানুপযোগিতায ৰচনমত্তন্তি অত্থো. দুতিযে অত্থৰিকপ্পেপি এসেৰ নযো.

যথাৰুত্তমেৰ অত্থং পদভাজনেন সংসন্দিত্ৰা দস্সেতুং ‘‘অত্তনো কামং অত্তনো হেতুং অত্তনো পারিচরিযন্তি হি ৰুত্তে জানিস্সন্তি পণ্ডিতা’’তিআদি আরদ্ধং. ইদং ৰুত্তং হোতি – ‘‘অত্তনো হেতু’’ন্তি ৰুত্তে অত্তনো অত্থাযাতি অযমত্থো ৰিঞ্ঞাযতি, ‘‘অত্তনো কামং অত্তনো পারিচরিয’’ন্তি ৰুত্তে কামেন পারিচরিযাতি অযমত্থো ৰিঞ্ঞাযতি. তস্মা ইমেহি তীহি পদেহি অত্তনো অত্থায কামেন পারিচরিযা অত্তকামপারিচরিযাতি ইমং অত্থৰিকপ্পং ৰিঞ্ঞূ জানিস্সন্তি. ‘‘অত্তনো অধিপ্পায’’ন্তি ৰুত্তে পন অধিপ্পায-সদ্দস্স কামিত-সদ্দেন সমানত্থভাৰতো অত্তনা অধিপ্পেতকামিতট্ঠেন অত্তকামপারিচরিযাতি ইমমত্থং ৰিকপ্পং ৰিঞ্ঞূ জানিস্সন্তি.

এতদগ্গন্তি এসা অগ্গা. দুট্ঠুল্লৰাচাসিক্খাপদেপি (পারা. ২৮৫) কামং ‘‘যাচতিপি আযাচতিপী’’তি এৰং মেথুনযাচনং আগতং, তং পন দুট্ঠুল্লৰাচস্সাদরাগৰসেন ৰুত্তং, ইধ পন অত্তনো মেথুনস্সাদরাগৰসেনাতি অযং ৰিসেসো.

ৰিনীতৰত্থূসু ‘‘অগ্গদানং দেহী’’তি ইদং অত্তনো অত্থায ৰুত্তং, দুট্ঠুল্লৰাচাসিক্খাপদে পন পরত্থাযপি ৰুত্তে সীসং এতীতি ৰেদিতব্বং. সুভগাতি ইস্সরিযাদীহি সুন্দরেহি ভগেহি সমন্নাগতা. মনুস্সিত্থী, তথাসঞ্ঞিতা, অত্তকামপারিচরিযায রাগো, তেন কামপারিচরিযযাচনং, তঙ্খণৰিজাননন্তি ইমানেত্থ পঞ্চ অঙ্গানি.

অত্তকামপারিচরিযসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৫. সঞ্চরিত্তসিক্খাপদৰণ্ণনা

২৯৬. পঞ্চমে পণ্ডিচ্চেনাতি সভাৰঞাণেন. গতিমন্তাতি সভাৰঞাণগতিযুত্তা. ৰেয্যত্তিযেনাতি ইত্থিকত্তব্বেসু সিক্খিতঞাণেন. মেধাযাতি অসিক্খিতেসুপি তংইত্থিকত্তব্বেসু ঠানুপ্পত্তিযা পঞ্ঞায. ছেকাতি কাযেন পচনাদিকুসলা.

আৰহনং আৰাহো, দারিকায গহণং. ৰিধিনা পরকুলে ৰহনং পেসনং ৰিৰাহো, দারিকায দানং.

২৯৭. রন্ধাপনং ভত্তপচাপনং. ব্যঞ্জনাদিসম্পাদনং পচাপনং. ন উপাহটন্তি ন দিন্নং. কযো নাম গহণং. ৰিক্কযো নাম দানং. তদুভযং সঙ্গহেত্ৰা ‘‘ৰোহারো’’তি ৰুত্তং.

৩০০. ‘‘অব্ভুতং কাতুং ন ৰট্টতী’’তি ইমিনা দুক্কটং হোতীতি দীপেতি. ‘‘পরাজিতেন দাতব্ব’’ন্তি ৰুত্তত্তা অদেন্তো ধুরনিক্খেপেন কারেতব্বো. অচিরকালে অধিকারো এতস্স অত্থীতি অচিরকালাধিকারিকং, সঞ্চরিত্তং. ‘‘অচিরকালাচারিক’’ন্তি ৰা পাঠো. অচিরকালে আচারো অজ্ঝাচারো এতস্সাতি যোজনা.

৩০১. কিঞ্চাপি এহিভিক্খুআদিকাপি সঞ্চরিত্তাদিপণ্ণত্তিৰজ্জং আপত্তিং আপজ্জন্তি, তেসং পন অসব্বকালিকত্তা, অপ্পকত্তা চ ইধাপি ঞত্তিচতুত্থেনেৰ কম্মেন উপসম্পন্নং সন্ধায ‘‘য্ৰায’’ন্তিআদিপদভাজনমাহ. সঞ্চরণং সঞ্চরো, সো এতস্স অত্থীতি সঞ্চরী, তস্স ভাৰো সঞ্চরিত্তং. তেনাহ ‘‘সঞ্চরণভাৰ’’ন্তি. সঞ্চরতীতি সঞ্চরণো, পুগ্গলো, তস্স ভাৰো সঞ্চরণভাৰো, তং ইত্থিপুরিসানং অন্তরে সঞ্চরণভাৰন্তি অত্থো.

জাযাভাৰেতি ভরিযভাৰায. জারভাৰেতি সামিভাৰায, তংনিমিত্তন্তি অত্থো. নিমিত্তত্থে হি এতং ভুম্মৰচনং. কিঞ্চাপি ‘‘জারত্তনে’’তি পদস্স পদভাজনে ‘‘জারী ভৰিস্সসী’’তি (পারা. ৩০২) ইত্থিলিঙ্গৰসেন পদভাজনং ৰুত্তং, ‘‘সঞ্চরিত্তং সমাপজ্জেয্যা’’তি পদস্স পন নিদ্দেসে ‘‘ইত্থিযা ৰা পহিতো পুরিসস্স সন্তিকে গচ্ছতি, পুরিসেন ৰা পহিতো ইত্থিযা সন্তিকে গচ্ছতী’’তি ৰুত্তত্তা পুরিসস্সাপি সন্তিকে ৰত্তব্বাকারং দস্সেতুং ‘‘জারত্তনে’’তি নিদ্দেসস্স ইত্থিপুরিসসাধারণত্তা ‘‘ইত্থিযা মতিং পুরিসস্স আরোচেন্তো জারত্তনে আরোচেতী’’তি ৰুত্তং. পাল়িযং পন পুরিসস্স মতিং ইত্থিযা আরোচনৰসেনেৰ পদদ্ৰযেপি যোজনা কতা, তদনুসারেন ইত্থিযা মতিং পুরিসস্স আরোচনাকারোপি সক্কা ৰিঞ্ঞাতুন্তি.

ইদানি পাল়িযং ৰুত্তনযেনাপি অত্থং দস্সেন্তো ‘‘অপিচা’’তিআদিমাহ. ‘‘পতি ভৰিস্সসী’’তি ইদং জাযাসদ্দস্স ইত্থিলিঙ্গনিযমতো পুরিসপরিযাযেন ৰুত্তং, নিবদ্ধসামিকো ভৰিস্সসীতি অত্থো. জারো ভৰিস্সসীতি মিচ্ছাচারভাৰেন উপগচ্ছনকো ভৰিস্সসীতি অধিপ্পাযো.

৩০৩. সেরিৰিহারন্তি সচ্ছন্দচারং. অত্তনো ৰসন্তি অত্তনো আণং. গোত্তৰন্তেসু গোত্ত-সদ্দো, ধম্মচারীসু চ ধম্ম-সদ্দো ৰত্ততীতি আহ ‘‘সগোত্তেহী’’তিআদি. তত্থ সগোত্তেহীতি সমানগোত্তেহি. সহধম্মিকেহীতি একস্স সত্থু সাসনে সহচরিতব্বধম্মেহি, সমানকুলধম্মেহি ৰা. তেনেৰাহ ‘‘একং সত্থার’’ন্তিআদি. একগণপরিযাপন্নেহীতি মালাকারাদিএকগণপরিযাপন্নেহি.

সস্সামিকা সারক্খা. যস্সা গমনে রঞ্ঞা দণ্ডো ঠপিতো, সা সপরিদণ্ডা. পচ্ছিমানং দ্ৰিন্নন্তি সারক্খসপরিদণ্ডানং. মিচ্ছাচারো হোতীতি তাসু গতপুরিসানং ৰিয তাসম্পি মিচ্ছাচারো হোতি সস্সামিকভাৰতো. ন ইতরাসন্তি মাতুরক্খিতাদীনং অট্ঠন্নং মিচ্ছাচারো নত্থি অস্সামিকত্তা, তাসু গতানং পুরিসানমেৰ মিচ্ছাচারো হোতি মাতাদীহি রক্খিতত্তা. পুরিসা হি পরেহি যেহি কেহিচি গোপিতং ইত্থিং গন্তুং ন লভন্তি, ইত্থিযো পন কেনচি পুরিসেন ভরিযাভাৰেন গহিতাৰ পুরিসন্তরং গন্তুং ন লভন্তি, ন ইতরা অত্তনো ফস্সস্স সযং সামিকত্তা. ন হি মাতাদযো সযং তাসং ফস্সানুভৰনত্থং তা রক্খন্তি, কেৰলং পুরিসগমনমেৰ তাসং ৰারেন্তি. তস্মা কেনচি অপরিগ্গহিতফস্সত্তা, অত্তনো ফস্সত্তা চ ইত্থীনং ন মিচ্ছাচারো, পুরিসানং পন পরেহি ৰারিতে অত্তনো অসন্তকট্ঠানে পৰিট্ঠত্তা মিচ্ছাচারোতি ৰেদিতব্বো.

ভোগেনাতি ভোগহেতু. উদপত্তং আমসিত্ৰা গহিতা ওদপত্তকিনী. ধজ-সদ্দেন সেনা এৰ উপলক্খিতাতি আহ ‘‘উস্সিতদ্ধজাযা’’তিআদি.

৩০৫. বহিদ্ধা ৰিমট্ঠন্তি অঞ্ঞত্থ আরোচিতং. তং কিরিযং সম্পাদেস্সতীতি তস্সা আরোচেত্ৰা তং কিচ্চং সম্পাদেতু ৰা মা ৰা, তং কিরিযং সম্পাদনে সামত্থিযং সন্ধায ৰুত্তং. দারকং, দারিকঞ্চ অজানাপেত্ৰা মাতাপিতুআদীহি মাতাপিতুআদীনঞ্ঞেৰ সন্তিকং সাসনে পেসিতেপি পটিগ্গণ্হনৰীমংসনপচ্চাহরণসঙ্খাতায তিৰঙ্গসম্পত্তিযা সঙ্ঘাদিসেসো হোতি এৰাতি দট্ঠব্বং.

যং উদ্দিস্স সাসনং পেসিতং, তং এৰ সন্ধায তস্সা মাতুআদীনং আরোচিতেপি খেত্তমেৰ ওতিণ্ণভাৰং দস্সেতুং ‘‘বুদ্ধং পচ্চক্খামী’’তিআদি উদাহটং, ইদঞ্চ ৰচনব্যত্তযহেতুব্যত্তযানং ভেদেপি ব্যত্তযসামঞ্ঞতো উদাহটন্তি দট্ঠব্বং. তম্পি উদাহরণদোসং পরিহরিত্ৰা সুত্তানুলোমতং দস্সেতুং ‘‘তং পনা’’তিআদি ৰুত্তং. ইমিনা সমেতীতি এত্থাযমধিপ্পাযো – যথা সযং অনারোচেত্ৰা অঞ্ঞেসং অন্তেৰাসিকাদীনং ৰত্ৰা ৰীমংসাপেত্ৰা পচ্চাহরন্তস্স নত্থি ৰিসঙ্কেতো, এৰং তস্সা সযং অনারোচেত্ৰা আরোচনত্থং মাতুআদীনং ৰদন্তস্সাপি মাতুআদযো তং কিরিযং সম্পাদেন্তু ৰা মা ৰা. যদি হি তেসং মাতুআদীনং তুণ্হীভূতভাৰম্পি পচ্চাহরতি, ৰিসঙ্কেতো নত্থীতি.

ঘরকিচ্চং নেতীতি ঘরণী. অঞ্ঞতরং ৰদন্তস্স ৰিসঙ্কেতং অদিন্নাদানাদীসু আণত্তিযং ৰত্থুসঙ্কেতো ৰিযাতি অধিপ্পাযো. মূলট্ঠানঞ্চ ৰসেনাতি এত্থ পুরিসস্স মাতুআদযো সাসনপেসনে মূলভূতত্তা ‘‘মূলট্ঠা’’তি ৰুত্তা.

৩২২. পাল়িযং মাতুরক্খিতায মাতা ভিক্খুং পহিণতীতি এত্থ অত্তনো ৰা ধীতু সন্তিকং ‘‘ইত্থন্নামস্স ভরিযা হোতূ’’তি ভিক্খুং পহিণতি, পুরিসস্স ৰা তস্স ঞাতকানং ৰা সন্তিকং ‘‘মম ধীতা ইত্থন্নামস্স ভরিযা হোতূ’’তি পহিণতীতি গহেতব্বং. এসেৰ নযো সেসেসুপি. পুব্বে ৰুত্তনযত্তাতি পঠমসঙ্ঘাদিসেসে ৰুত্তনযত্তা.

৩৩৮. অন্তে একেনাতি একেন পদেন. এত্তোৰ পক্কমতীতি অপচ্চাহরিত্ৰা ততোৰ পক্কমতি. ‘‘অনভিনন্দিত্ৰা’’তি ইদং তথা পটিপজ্জমানং সন্ধায ৰুত্তং. সতিপি অভিনন্দনে সাসনং অনারোচেন্তো পন ন ৰীমংসতি নাম. ততিযপদে ৰুত্তনযেনাতি ‘‘সো তস্সা ৰচনং অনভিনন্দিত্ৰা’’তিআদিনা ৰুত্তনযেন. পাল়িযং অন্তেৰাসিং ৰীমংসাপেত্ৰাতি ‘‘অযং তেসং ৰত্তুং সমত্থো’’তি অন্তেৰাসিনা ৰীমংসাপেত্ৰা. সচে পন সো অন্তেৰাসিকো তং ৰচনং আদিযিত্ৰা তুণ্হী হোতি, তস্সাপি তং পৰত্তিং পচ্চাহরন্তস্স আচরিযস্স সঙ্ঘাদিসেসোৰ মাতুআদীসু তুণ্হীভূতেসু তেসং তুণ্হিভাৰং পচ্চাহরন্তস্স ৰিযাতি দট্ঠব্বং.

পাল়িযং চতুত্থৰারে অসতিপি গচ্ছন্তো সম্পাদেতি, আগচ্ছন্তো ৰিসংৰাদেতি অনাপত্তীতি অত্থতো আপন্নমেৰাতিকত্ৰা ৰুত্তং ‘‘চতুত্থে অনাপত্তী’’তি.

৩৪০. কারুকানন্তি ৰড্ঢকীআদীনং তচ্ছকঅযোকারতন্তৰাযরজকন্হাপিতকা পঞ্চ কারৰো ‘‘কারুকা’’তি ৰুচ্চন্তি. এৰরূপেন…পে… অনাপত্তীতি তাদিসং গিহিৰেয্যাৰচ্চম্পি ন হোতীতি কত্ৰা ৰুত্তং.

কাযতো সমুট্ঠাতীতি পণ্ণত্তিং ৰা অলংৰচনীযভাৰং ৰা তদুভযং ৰা অজানন্তস্স কাযতো সমুট্ঠাতি. এস নযো ইতরদ্ৰযেপি. অলংৰচনীযা হোন্তীতি ইত্থী ৰা পুরিসো ৰা উভোপি ৰা জাযাভাৰে, সামিকভাৰে চ নিক্খিত্তছন্দতায অচ্চন্তৰিযুত্তত্তা পুন অঞ্ঞমঞ্ঞং সমাগমত্থং ‘‘মা এৰং অকরিত্থা’’তিআদিনা ৰচনীযতায ৰত্তব্বতায অলং অরহাতি অলংৰচনীযা, অলং ৰা কত্তুং অরহং সন্ধানৰচনমেতেসু ইত্থিপুরিসেসূতি অলংৰচনীযা, সন্ধানকারস্স ৰচনং ৰিনা অসঙ্গচ্ছনকা পরিচ্চত্তাযেৰাতি অধিপ্পাযো.

পণ্ণত্তিং পন জানিত্ৰাতি এত্থ অলংৰচনীযভাৰং ৰাতি ৰত্তব্বং. তেনেৰ মাতিকাট্ঠকথাযঞ্চ ‘‘তদুভযং পন জানিত্ৰা’’তিআদি ৰুত্তং. ভিক্খুং অজানাপেত্ৰা অত্তনো অধিপ্পাযং পণ্ণে লিখিত্ৰা ‘‘ইমং পণ্ণং অসুকস্স দেহী’’তি দিন্নং হরন্তস্স সঞ্চরিত্তং ন হোতি. পণ্ণত্তিঅলংৰচনীযভাৰঅজাননৰসেনেৰ হি ইমং সিক্খাপদং অচিত্তকং, ন সব্বেন সব্বং সঞ্চরণভাৰম্পি অজাননৰসেন, পাল়িযঞ্চ অট্ঠকথাযঞ্চ আরোচনমেৰ দস্সিতং. তস্মা সন্দস্সনত্থং ঞত্ৰা পণ্ণসন্দস্সনৰসেনাপি কাযেন ৰা ৰাচায ৰা আরোচেন্তস্সেৰ আপত্তি হোতীতি গহেতব্বং.

৩৪১. যথা যথা যেসু যেসু জনপদেসূতি পরিচ্চত্তভাৰপ্পকাসনত্থং কত্তব্বং পণ্ণদানঞাতিজনিস্সরাদিজানাপনাদিতংতংদেসনিযতং পকারং দস্সেতি, ইদঞ্চ নিবদ্ধভরিযাভাৰেন গহিতং সন্ধায ৰুত্তং. অত্তনো রুচিযা সঙ্গতানং পন ইত্থীনং, মুহুত্তিকায চ পুরিসে চিত্তস্স ৰিরজ্জনমেৰ অলংৰচনীযভাৰে কারণন্তি দট্ঠব্বং. দুট্ঠুল্লাদীসুপীতি আদি-সদ্দেন অত্তকামসঞ্চরিত্তানি সঙ্গণ্হাতি, এত্থ পন পাল়িযং কিঞ্চাপি ‘‘ইত্থী নাম মনুস্সিত্থী ন যক্খী’’তিআদিনা মনুস্সিত্থিপুরিসা ন দস্সিতা, তথাপি ‘‘দস ইত্থিযো মাতুরক্খিতা’’তিআদিনা মনুস্সিত্থীনঞ্ঞেৰ দস্সিতত্তা পুরিসানম্পি তদনুগুণানমেৰ গহেতব্বতো মনুস্সজাতিকাৰ ইত্থিপুরিসা ইধাধিপ্পেতা. তস্মা যেসু সঞ্চরিত্তং সমাপজ্জতি, তেসং মনুস্সজাতিকতা, ন নালংৰচনীযতা, পটিগ্গণ্হন, ৰীমংসন, পচ্চাহরণানীতি ইমানেত্থ পঞ্চ অঙ্গানি.

সঞ্চরিত্তসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৬. কুটিকারসিক্খাপদৰণ্ণনা

৩৪২. ছট্ঠে এত্তকেনাতি এত্তকেন দারুআদিনা. অপরিচ্ছিন্নপ্পমাণাযোতি অপরিচ্ছিন্নদারুআদিপমাণাযো. মূলচ্ছেজ্জাযাতি পরসন্তকভাৰতো মোচেত্ৰা অত্তনো এৰ সন্তককরণৰসেনাতি অত্থো. এৰং যাচতো অঞ্ঞাতকৰিঞ্ঞত্তিদুক্কটঞ্চেৰ দাসপটিগ্গহণদুক্কটঞ্চ হোতি ‘‘দাসিদাসপটিগ্গহণা পটিৰিরতো হোতী’’তি (দী. নি. ১.১০, ১৯৪) ৰচনং নিস্সায অট্ঠকথাসু পটিক্খিত্তত্তা. সককম্মন্তি পাণৰধকম্মং. ইদঞ্চ পাণাতিপাতদোসপরিহারায দুক্কটং ৰুত্তং, ন ৰিঞ্ঞত্তিপরিহারায. অনিযমেত্ৰাপি ন যাচিতব্বাতি সামীচিদস্সনত্থং ৰুত্তং, সুদ্ধচিত্তেন পন হত্থকম্মং যাচন্তস্স আপত্তি নাম নত্থি. যদিচ্ছকং কারাপেতুং ৰট্টতীতি ‘‘হত্থকম্মং যাচামি, দেথা’’তিআদিনা অযাচিত্ৰাপি ৰট্টতি. সকিচ্চপসুতম্পি এৰং কারাপেন্তস্স ৰিঞ্ঞত্তি নত্থি এৰ, সামীচিদস্সনত্থং পন ৰিভজিত্ৰা ৰুত্তং.

সব্বকপ্পিযভাৰদীপনত্থন্তি সব্বসো কপ্পিযভাৰদীপনত্থং. মূলং দেথাতি ৰত্তুং ৰট্টতীতি ‘‘মূলং দস্সামা’’তি পঠমং ৰুত্তত্তা ৰিঞ্ঞত্তি ৰা মূলন্তি ৰচনস্স কপ্পিযাকপ্পিযৰত্থুসামঞ্ঞৰচনত্তেপি নিট্ঠিতভতিকিচ্চানং দাপনতো অকপ্পিযৰত্থুসাদিযনং ৰা ন হোতীতি কত্ৰা ৰুত্তং. অনজ্ঝাৰুত্থকন্তি অপরিগ্গহিতং.

মঞ্চ…পে… চীৰরাদীনি কারাপেতুকামেনাপীতিআদীসু চীৰরং কারাপেতুকামস্স অঞ্ঞাতকঅপ্পৰারিততন্তৰাযেহি হত্থকম্মযাচনৰসেন ৰাযাপনে ৰিঞ্ঞত্তিপচ্চযা দুক্কটাভাৰেপি চীৰরৰাযাপনসিক্খাপদেন যথারহং পাচিত্তিযদুক্কটানি হোন্তীতি ৰেদিতব্বং. অকপ্পিযকহাপণাদি ন দাতব্বন্তি কপ্পিযমুখেন লদ্ধম্পি হত্থকম্মকরণত্থায ইমস্স কহাপণং দেহীতি ৰত্ৰা দানং ন ৰট্টতীতি ৰুত্তং. পুব্বে কতকম্মস্স দাপনে কিঞ্চাপি দোসো ন দিস্সতি, তথাপি অসারুপ্পমেৰাতি ৰদন্তি. কতকম্মত্থাযপি কাতব্বকম্মত্থাযপি কপ্পিযৰোহারেন পরিযাযতো ভতিং দাপেন্তস্স নত্থি দোসো. ৰত্তন্তি চারিত্তং, আপত্তি ন হোতীতি অধিপ্পাযো.

কপ্পিযং কারাপেত্ৰা পটিগ্গহেতব্বানীতি সাখায মক্খিকবীজনেন পণ্ণাদিচ্ছেদে বীজগামকোপনস্স চেৰ তত্থ লগ্গরজাদিঅপ্পটিগ্গহিতস্স চ পরিহারত্থায ৰুত্তং. তদুভযাসঙ্কায অসতি তথা অকরণে দোসো নত্থি. নদীযাদীসু উদকস্স অপরিগ্গহিততায ‘‘আহরাতি ৰত্তুং ৰট্টতী’’তি ৰুত্তং. ‘‘ন আহটং পরিভুঞ্জিতু’’ন্তি ৰচনতো ৰিঞ্ঞত্তিযা আপন্নং দুক্কটং দেসেত্ৰাপি তং ৰত্থুং পরিভুঞ্জন্তস্স পুন পরিভোগে দুক্কটমেৰ, পঞ্চন্নম্পি সহধম্মিকানং ন ৰট্টতি. ‘‘অলজ্জীহি পন ভিক্খূহি ৰা সামণেরেহি ৰা হত্থকম্মং ন কারেতব্ব’’ন্তি সামঞ্ঞতো ৰুত্তত্তা অত্তনো অত্থায যংকিঞ্চি হত্থকম্মং কারেতুং ন ৰট্টতি. যং পন অলজ্জী নিৰারিযমানোপি বীজনাদিং করোতি, তত্থ দোসো নত্থি. চেতিযকম্মাদীনি পন তেহি কারাপেতুং ৰট্টতি. এত্থ চ ‘‘অলজ্জীহি সামণেরেহী’’তি ৰুত্তত্তা ‘‘সঞ্চিচ্চ আপত্তিং আপজ্জতী’’তিআদি (পরি. ৩৫৯) অলজ্জীলক্খণং উক্কট্ঠৰসেন উপসম্পন্নে পটিচ্চ উপলক্খণতো ৰুত্তন্তি তংলক্খণৰিরহিতানং সামণেরাদীনং লিঙ্গত্থেনকগোত্রভুপরিযোসানানং ভিক্খুপটিঞ্ঞানং দুস্সীলানম্পি সাধারণৰসেন অলজ্জিতালক্খণং যথাৰিহিতপটিপত্তিযং সঞ্চিচ্চ অতিট্ঠনমেৰাতি গহেতব্বং.

আহরাপেন্তস্স দুক্কটন্তি ৰিঞ্ঞত্তিক্খণে ৰিঞ্ঞত্তিপচ্চযা, পটিলাভক্খণে গোণানং সাদিযনপচ্চযা চ দুক্কটং. গোণঞ্হি অত্তনো অত্থায অৰিঞ্ঞত্তিযা লদ্ধম্পি সাদিতুং ন ৰট্টতি ‘‘হত্থিগৰস্সৰল়ৰপটিগ্গহণা পটিৰিরতো হোতী’’তি (দী. নি. ১.১০, ১৯৪) ৰুত্তত্তা. তেনেৰাহ ‘‘ঞাতিপৰারিতট্ঠানতোপি মূলচ্ছেজ্জায যাচিতুং ন ৰট্টতী’’তি. এত্থ চ ৰিঞ্ঞত্তিদুক্কটাভাৰেপি অকপ্পিযৰত্থুযাচনেপি পটিগ্গহণেপি দুক্কটমেৰ. রক্খিত্ৰাতি চোরাদিউপদ্দৰতো রক্খিত্ৰা. জগ্গিত্ৰাতি তিণদানাদীহি পোসেত্ৰা.

ঞাতিপৰারিতট্ঠানে পন ৰট্টতীতি সকটস্স সম্পটিচ্ছিতব্বত্তা মূলচ্ছেজ্জৰসেন যাচিতুং ৰট্টতি. তাৰকালিকং ৰট্টতীতি উভযত্থাপি ৰট্টতীতি অত্থো. ৰাসিআদীনি পুগ্গলিকানিপি ৰট্টন্তীতি আহ ‘‘এস নযো ৰাসী’’তিআদি. ৰল্লিআদীসু চ পরপরিগ্গহিতেসু চ এসেৰ নযোতি যোজেতব্বং. ‘‘গরুভণ্ডপ্পহোনকেসুযেৰা’’তি ইদং ৰিঞ্ঞত্তিং সন্ধায ৰুত্তং. অদিন্নাদানে পন তিণসলাকং উপাদায পরপরিগ্গহিতং থেয্যচিত্তেন গণ্হতো অৰহারো এৰ, ভণ্ডগ্ঘেন কারেতব্বো. ৰল্লিআদীসূতি এত্থ আদি-সদ্দেন পাল়িআগতানং (পারা. ৩৪৯) ৰেল়ুআদীনং সঙ্গহো. তত্থ যস্মিং পদেসে হরিতালজাতিহিঙ্গুলাদি অপ্পকম্পি মহগ্ঘং হোতি, তত্থ তং তালপক্কপমাণতো ঊনম্পি গরুভণ্ডমেৰ, ৰিঞ্ঞাপেতুঞ্চ ন ৰট্টতি.

সাতি ৰিঞ্ঞত্তি. পরিকথাদীসু ‘‘সেনাসনং সম্বাধ’’ন্তিআদিনা (ৰিসুদ্ধি. ১.১৯) পরিযাযেন কথনং পরিকথা নাম. উজুকমেৰ অকথেত্ৰা ‘‘ভিক্খূনং কিং পাসাদো ন ৰট্টতী’’তিআদিনা (ৰিসুদ্ধি. ১.১৯) অধিপ্পাযো যথাৰিভূতো হোতি, এৰং ভাসনং ওভাসো নাম. সেনাসনাদিঅত্থং ভূমিপরিকম্মাদিকরণৰসেন পচ্চযুপ্পাদায নিমিত্তকরণং নিমিত্তকম্মং নাম. উক্কমন্তীতি অপগচ্ছন্তি.

৩৪৪. মণি কণ্ঠে অস্সাতি মণিকণ্ঠো. দেৰৰণ্ণন্তি দেৰত্তভাৰং.

৩৪৫. পাল়িযং পত্তেন মে অত্থোতি (পারা. ৩৪৫) অনত্থিকম্পি পত্তেন ভিক্খুং এৰং ৰদাপেন্তো ভগৰা সোত্থিযা মন্তপদৰসেন ৰদাপেসি. সোপি ভিক্খু ভগৰতা আণত্তৰচনং ৰদেমীতি অৰোচ, তেনস্স মুসা ন হোতি. অথ ৰা ‘‘পত্তেন মে অত্থো’’তি ইদং ‘‘পত্তং দদন্তূ’’তি ইমিনা সমানত্থন্তি দট্ঠব্বং. এস নযো মণিনা মে অত্থোতি এত্থাপি. তস্মা অঞ্ঞেসম্পি এৰরূপং কথেন্তস্স, কথাপেন্তস্স চ ৰচনদোসো নত্থীতি গহেতব্বং.

৩৪৯. উদ্ধংমুখং লিত্তা উল্লিত্তা, ছদনস্স অন্তো লিম্পন্তা হি যেভুয্যেন উদ্ধংমুখা লিম্পন্তি. তেনাহ ‘‘অন্তোলিত্তা’’তি. অধোমুখং লিত্তা অৰলিত্তা. বহি লিম্পন্তা হি যেভুয্যেন অধোমুখা লিম্পন্তি. তেনাহ ‘‘বহিলিত্তা’’তি.

ব্যঞ্জনং ৰিলোমিতং ভৰেয্যাতি যস্মা ‘‘কারযমানেনা’’তি ইমস্স হেতুকত্তুৰচনস্স ‘‘করোন্তেনা’’তি ইদং সুদ্ধকত্তুৰচনং পরিযাযৰচনং ন হোতি, তস্মা ‘‘করোন্তেন ৰা কারাপেন্তেন ৰা’’তি কারযমানেনাতি বহুউদ্দেসপদানুগুণং করণৰচনেনেৰ পদত্থং কত্ৰা নিদ্দেসে কতে ব্যঞ্জনং ৰিরুদ্ধং ভৰেয্য, তথা পন পদত্থৰসেন অদস্সেত্ৰা সামত্থিযতো সিদ্ধমেৰত্থং দস্সেতুং পচ্চত্তৰসেন ‘‘করোন্তো ৰা কারাপেন্তো ৰা’’তি পদভাজনং ৰুত্তন্তি অধিপ্পাযো. তেনাহ ‘‘অত্থমত্তমেৰা’’তিআদি. পদত্থতো, সামত্থিযতো চ লব্ভমানং অত্থমত্তমেৰাতি অত্থো. যঞ্হি কারযমানেন পটিপজ্জিতব্বং, তং করোন্তেনাপি পটিপজ্জিতব্বমেৰাতি ইদমেত্থ সামত্থিযং দট্ঠব্বং.

উদ্দেসোতি সামিভাৰেন উদ্দিসিতব্বো. সেতকম্মন্তি সেতৰণ্ণকরণত্থং সেতৰণ্ণমত্তিকায ৰা সুধায ৰা কততনুকলেপো, তেন পন সহ মিনিযমানে পমাণাতিক্কন্তং হোতীতি সঙ্কানিৰারণত্থং আহ ‘‘অব্বোহারিক’’ন্তি. তেন পমাণাতিক্কন্তৰোহারং ন গচ্ছতি কুটিযা অনঙ্গত্তাতি অধিপ্পাযো.

যথাৰুত্তস্স অত্থস্স ৰুত্তনযং দস্সেন্তেন ‘‘ৰুত্তঞ্হেত’’ন্তিআদি ৰুত্তং. তত্থ ‘‘আযামতো চ ৰিত্থারতো চা’’তি অৰত্ৰা ‘‘আযামতো ৰা ৰিত্থারতো ৰা’’তি ৰিকপ্পত্থস্স ৰা-সদ্দস্স ৰুত্তত্তা একতোভাগে ৰড্ঢিতেপি আপত্তীতি পকাসিতন্তি অধিপ্পাযো. তিহত্থাতি পকতিহত্থেন তিহত্থা, ‘‘ৰড্ঢকীহত্থেনা’’তিপি (সারত্থ. টী. ২.৩৪৮-৩৪৯) ৰদন্তি, তং ‘‘যত্থ…পে… অযং কুটীতি সঙ্খ্যং ন গচ্ছতী’’তি ইমিনা ৰিরুজ্ঝতি ৰড্ঢকীহত্থেন তিহত্থাযপি কুটিযা পমাণযুত্তস্স মঞ্চস্স সুখেন পরিৰত্তনতো. ‘‘ঊনকচতুহত্থা ৰা’’তি ইদঞ্চ পচ্ছিমপ্পমাণযুত্তস্স মঞ্চস্স অপরিৰত্তনারহং সন্ধায ৰুত্তং. যদি হি পকতিহত্থেন চতুহত্থাযপি কুটিযা পমাণযুত্তো মঞ্চো ন পরিৰত্ততি, সা অকুটীযেৰ, তস্মা মঞ্চপরিৰত্তনমত্তেনেৰ পমাণন্তি গহেতব্বং. পমাণযুত্তো মঞ্চোতি সব্বপচ্ছিমপ্পমাণযুত্তো মঞ্চো. সো হি পকতিৰিদত্থিযা নৰৰিদত্থিকো, অট্ঠৰিদত্থিকো ৰা হোতি, ততো খুদ্দকো মঞ্চো সীসূপধানং ঠপেত্ৰা পাদং পসারেত্ৰা নিপজ্জিতুং ন পহোতি. পমাণতো ঊনতরম্পীতি উক্কট্ঠপ্পমাণতো ঊনতরম্পি, ইদঞ্চ হেট্ঠিমপ্পমাণযুত্তাযপি ৰত্থুদেসনা কাতব্বা, ন ৰাতি সন্দেহনিৰত্তনত্থং ৰুত্তং.

কলললেপোতি কেনচি সিলেসেন কতলেপো, সেতরত্তাদিৰণ্ণকরণত্থং কততম্বমত্তিকাদিকলললেপো ৰা. তেনাহ ‘‘অলেপো এৰা’’তি. তেন তল়াকাদীসু ঘনেন কললেন কতবহললেপো মত্তিকালেপনে এৰ পৰিসতি লেপৰোহারগমনতোতি দস্সেতি. পিট্ঠসঙ্ঘাটো নাম দ্ৰারবাহসঙ্খাতো চতুরস্সদারুসঙ্ঘাটো, যত্থ সউত্তরপাসং কৰাটং অপস্সায দ্ৰারং পিদহন্তি.

ওলোকেত্ৰাপীতি অপলোকেত্ৰাপি, অপলোকনকম্মৰসেনাপীতি অত্থো, অপসদ্দস্সাপি ওআদেসো কতোতি দট্ঠব্বো.

৩৫৩. নিবদ্ধগোচরট্ঠানম্পীতি এত্থ গোচরায পক্কমন্তানং হত্থীনং নিবদ্ধগমনমগ্গোপি সঙ্গয্হতি. এতেসন্তি সীহাদীনং. গোচরভূমীতি আমিসগ্গহণট্ঠানং. ন গহিতাতি পটিক্খিপিতব্বভাৰেন ন গহিতা, ন ৰারিতাতি অত্থো. সীহাদীনঞ্হি গোচরগ্গহণট্ঠানং হত্থীনং ৰিয নিবদ্ধং ন হোতি, যত্থ পন গোমহিংসাদিপাণকা সন্তি, দূরম্পি তং ঠানং সীঘং গন্ত্ৰা গোচরং গণ্হন্তি. তস্মা তেসং তং ন ৰারিতং, নিবদ্ধগমনমগ্গোৰ ৰারিতো আসযতো গমনমগ্গস্স নিবদ্ধত্তা. অঞ্ঞেসম্পি ৰাল়ানন্তি অরঞ্ঞমহিংসাদীনং. আরোগ্যত্থাযাতি নিরুপদ্দৰায. সেসানীতি পুব্বণ্ণনিস্সিতাদীনি সোল়স. তানি চ জনসম্মদ্দমহাসম্মদ্দকুটিৰিলোপসরীরপীল়াদিউপদ্দৰেহি সউপদ্দৰানীতি ৰেদিতব্বানি. অভিহনন্তি এত্থাতি অব্ভাঘাতং. ‘‘ৰেরিঘর’’ন্তি ৰুত্তমেৰত্থং ৰিভাৰেতুং ‘‘চোরানং মারণত্থায কত’’ন্তি ৰুত্তং.

ধম্মগন্ধিকাতি ধম্মেন দণ্ডনীতিযা হত্থপাদাদিচ্ছিন্দনগন্ধিকা. গন্ধিকাতি চ যস্স উপরি হত্থাদিং ঠপেত্ৰা ছিন্দন্তি, তাদিসং দারুখণ্ডফলকাতি ৰুচ্চতি, তেন চ উপলক্খিতং ঠানং. পাল়িযং রচ্ছানিস্সিতন্তি রথিকানিস্সিতং. চচ্চরনিস্সিতন্তি চতুন্নং রথিকানং সন্ধিনিস্সিতং. সকটেনাতি ইট্ঠকসুধাদিভণ্ডাহরণসকটেন.

পাচিনন্তি সেনাসনস্স ভূমিতো পট্ঠায যাৰ তলাৰসানং চিনিতব্বৰত্থুকং অধিট্ঠানং, যস্স উপরি ভিত্তিথম্ভাদীনি চ পতিট্ঠপেন্তি. তেনাহ ‘‘ততো পট্ঠাযা’’তিআদি. কিঞ্চাপি ইধ পুব্বপযোগসহপযোগানং অদিন্নাদানে ৰিয ৰিসেসো নত্থি, তথাপি তেসং ৰিভাগেন দস্সনং ভিন্দিত্ৰা ৰা পুন কাতব্বাতি এত্থ কুটিযা ভেদেন পরিচ্ছেদদস্সনত্থং কতং. তদত্থাযাতি তচ্ছনত্থায. এৰং কতন্তি অদেসিতৰত্থুকং পমাণাতিক্কন্তং ৰা কতং. পণ্ণসালন্তি পণ্ণকুটিযা তিণপণ্ণচুণ্ণস্স অপরিপতনত্থায অন্তো চ বহি চ লিম্পন্তি, তং সন্ধাযেতং ৰুত্তং. তেনেৰ ৰক্খতি ‘‘পণ্ণসালং লিম্পতী’’তি.

অন্তোলেপেনেৰ নিট্ঠাপেতুকামং সন্ধায ‘‘অন্তোলেপে ৰা’’তিআদি ৰুত্তং. বহিলেপে ৰাতি এত্থাপি এসেৰ নযো. তস্মিন্তি দ্ৰারবন্ধে ৰা ৰাতপানে ৰা ঠপিতেতি যোজেতব্বং. তস্সোকাসন্তি তস্স দ্ৰারবন্ধাদিস্স ওকাসভূতং ছিদ্দং. পুন ৰড্ঢেত্ৰাতি পুব্বে ঠপিতোকাসং খুদ্দকং চে, তং দ্ৰারৰাতপানচ্ছিদ্দভেদনেন পুন ৰড্ঢেত্ৰা. ঠপিতেতি দ্ৰারবন্ধে ৰা গৰক্খসঙ্ঘাটে ৰা আনেত্ৰা তস্মিং ৰড্ঢিতে ৰা অৰড্ঢিতে ৰা ছিদ্দে পতিট্ঠাপিতে. লেপো ন ঘটীযতীতি সমন্ততো দিন্নো লেপো তথা ঠপিতেন দ্ৰারবন্ধনেন ৰা ৰাতপানেন ৰা সদ্ধিং ন ঘটীযতি, একাবদ্ধং ন হোতীতি ৰুত্তং হোতি. তন্তি দ্ৰারবন্ধং ৰা ৰাতপানং ৰা. পঠমমেৰ সঙ্ঘাদিসেসোতি তেসং সমন্ততো পুব্বেৰ লেপস্স ঘটেত্ৰা নিট্ঠাপিতত্তা দ্ৰারবন্ধৰাতপানানং ঠপনতো পুব্বে এৰ সঙ্ঘাদিসেসো.

লেপঘটনেনেৰাতি ইট্ঠকাহি কতৰাতপানাদীনি ৰিনা সমন্তা লেপঘটনেনেৰ আপত্তি ৰাতপানাদীনং অলেপোকাসত্তা, ইট্ঠকাহি কতত্তা ৰা, ৰাতপানাদীসুপি লেপস্স ভিত্তিলেপেন সদ্ধিং ঘটনেনেৰাতিপি অত্থং ৰদন্তি. তত্থাতি পণ্ণসালাযং. আলোকত্থায অট্ঠঙ্গুলমত্তং ঠপেত্ৰা লিম্পতীতি দারুকুট্টস্স দারূনমন্তরা অট্ঠঙ্গুলমত্তং ৰিৰরং যাৰ লিম্পতি, তাৰ আলোকত্থায ঠপেত্ৰা অৰসেসং সকুট্টচ্ছদনং লিম্পতি, পচ্ছা এতং ৰিৰরং লিম্পিস্সামীতি এৰং ঠপনে অনাপত্তীতি অধিপ্পাযো. সচে পন এৰং অকত্ৰা সব্বদাপি আলোকত্থায ৰাতপানৰসেন ঠপেতি, ৰাতপানদ্ৰারসঙ্ঘাটে ঘটিতে লেপো চ ঘটীযতি, পঠমমেৰ সঙ্ঘাদিসেসোতি দস্সেন্তো আহ ‘‘সচে’’তিআদি. মত্তিকাকুট্টমেৰ মত্তিকালেপসঙ্খ্যং গচ্ছতীতি আহ ‘‘সচে মত্তিকায কুট্টং করোতি, ছদনলেপেন সদ্ধিং ঘটনে আপত্তী’’তি. উভিন্নং অনাপত্তীতি পুরিমস্স লেপস্স অঘটিতত্তা দুতিযস্স অত্তুদ্দেসিকতায অসম্ভৰতো.

৩৫৪. আপত্তিভেদদস্সনত্থন্তি তত্থ ‘‘সারম্ভে চ অপরিক্কমনে চ দুক্কটং অদেসিতৰত্থুকতায, পমাণাতিক্কন্ততায চ সঙ্ঘাদিসেসো’’তি এৰং আপত্তিযেৰ ৰিভাগদস্সনত্থং.

৩৬১. অনিট্ঠিতে কুটিকম্মেতি লেপপরিযোসানে কুটিকম্মে একপিণ্ডমত্তেনপি অনিট্ঠিতে. ‘‘অঞ্ঞস্স পুগ্গলস্স ৰা’’তি ইদং মূলট্ঠস্স অনাপত্তিদস্সনত্থং ৰুত্তং. যেন পন লদ্ধং, তস্সাপি তং নিট্ঠাপেন্তস্স ‘‘পরেহি ৰিপ্পকতং অত্তনা পরিযোসাপেতি, আপত্তি সঙ্ঘাদিসেসস্সা’’তিআদিৰচনতো (পারা. ৩৬৩) আপত্তিযেৰ. পুব্বে কতকম্মম্পি লদ্ধকালতো পট্ঠায অত্তনো অত্থাযেৰ কতং নাম হোতি, তস্মা তেনাপি সঙ্ঘস্স ৰা সামণেরাদীনং ৰা দত্ৰা নিট্ঠাপেতব্বং. ‘‘অঞ্ঞস্স ৰা’’তি ইদং অনুপসম্পন্নংযেৰ সন্ধায ৰুত্তন্তি গহেতব্বং, কেচি পন ‘‘পরতো লদ্ধায কুটিযা নিট্ঠাপনে অনাপত্তিআদিতো পট্ঠায অত্তনো অত্থায অকতত্তা’’তি ৰদন্তি. অপচিনিতব্বাতি যাৰ পাচিনা ৰিদ্ধংসেতব্বা. ভূমিসমং কত্ৰাতি পাচিনতলাৰসানং কত্ৰা.

৩৬৪. লেণন্তি পব্বতলেণং. ন হেত্থ লেপো ঘটীযতীতি ছদনলেপস্স অভাৰতো ৰুত্তং, ৰিসুং এৰ ৰা অনুঞ্ঞাতত্তা. সচে লেণস্স অন্তো উপরিভাগে চিত্তকম্মাদিকরণত্থং লেপং দেন্তি, উল্লিত্তকুটিসঙ্খ্যং ন গচ্ছতি, ৰট্টতি এৰ. ইট্ঠকাদীহি কতং চতুরস্সকূটাগারসণ্ঠানং এককণ্ণিকাবদ্ধং নাতিউচ্চং পটিস্সযৰিসেসং ‘‘গুহা’’তি ৰদন্তি, তাদিসং মহন্তম্পি উল্লিত্তাৰলিত্তং করোন্তস্স অনাপত্তি. ভূমিগুহন্তি উমঙ্গগুহং.

অট্ঠকথাসূতি কুক্কুটচ্ছিকগেহন্তিআদীসু অট্ঠকথাসু তিণকুটিকা কুক্কুটচ্ছিকগেহন্তি ৰত্ৰা পুন তং ৰিৰরন্তেহি অট্ঠকথাচরিযেহি ছদনং দণ্ডকেহি…পে… ৰুত্তাতি যোজনা দট্ঠব্বা. তত্থ দণ্ডকেহি জালবদ্ধং কত্ৰাতি দীঘতো, তিরিযতো চ ঠপেত্ৰা ৰল্লিযাদীহি বদ্ধদণ্ডকেহি জালং ৰিয কত্ৰা. সো চাতি উল্লিত্তাদিভাৰো. ছদনমেৰ সন্ধায ৰুত্তোতি ছদনস্স অন্তো চ বহি চ লিম্পনমেৰ সন্ধায ৰুত্তো. মত্তিকাকুট্টে ভিত্তিলেপং ৰিনাপি ভিত্তিযা সদ্ধিং ছদনলেপস্স ঘটনমত্তেনাপি আপত্তিসম্ভৰতো ছদনলেপোৰ পধানন্তি ৰেদিতব্বং. কিঞ্চাপি এৰং, অথ খো ‘‘উপচিকামোচনত্থমেৰ হেট্ঠা পাসাণকুট্টং কত্ৰা তং অলিম্পিত্ৰা উপরি লিম্পতি, লেপো ন ঘটীযতি নাম, অনাপত্তিযেৰা’’তিআদিৰচনতো পন ছদনলেপঘটনত্থং সকলাযপি ভিত্তিযা লেপো অৰস্সং ইচ্ছিতব্বোৰ তস্সা একদেসস্স অলেপেপি ছদনলেপস্স অঘটনতো. তেনাহ ‘‘লেপো ন ঘটীযতী’’তি. এত্থাতি তিণকুটিকাযং. ন কেৰলঞ্চ তিণকুটিকাযং এৰ, লেণগুহাদীসুপি সারম্ভাপরিক্কমনপচ্চযাপি অনাপত্তি এৰ, ইমিনা পন নযেন অঞ্ঞস্সত্থায কুটিং করোন্তস্সাপি সারম্ভাদিপচ্চযাপি অনাপত্তিভাৰো অত্থতো দস্সিতো এৰ হোতীতি.

তত্থ পাল়িৰিরোধং পরিহরিতুং ‘‘যং পনা’’তিআদি ৰুত্তং. অযঞ্হেত্থ অধিপ্পাযো – অঞ্ঞস্স উপজ্ঝাযাদিনো অত্থায করোন্তস্স সারম্ভাদিপচ্চযাপি অনাপত্তি এৰ, যং পন পাল়িযং ‘‘আপত্তিকারুকানং তিণ্ণং দুক্কটান’’ন্তিআদিৰচনং, তং অঞ্ঞস্সত্থায করোন্তস্স, ন সারম্ভাদিপচ্চযা আপত্তিদস্সনত্থং ৰুত্তং, কিঞ্চরহি যথাসমাদিট্ঠায কুটিযা অকরণপচ্চযা আপত্তিদস্সনত্থন্তি. তত্থ যথাসমাদিট্ঠাযাতি ‘‘ভিক্খু সমাদিসিত্ৰা পক্কমতি, ‘কুটিং মে করোথা’তি সমাদিসতি চ, দেসিতৰত্থুকা চ হোতু অনারম্ভা চ সপরিক্কমনা চা’’তি এৰং কারাপকেন আণত্তিক্কমং মুঞ্চিত্ৰা করণপচ্চযাতি অধিপ্পাযো. কত্থচি পন পোত্থকে ‘‘কুটিলক্খণপ্পত্তম্পি কুটিং অঞ্ঞস্স…পে… করোন্তস্স অনাপত্তী’’তি ইমস্স পাঠস্স অনন্তরং ‘‘যং পন আপত্তি কারুকান’’ন্তিআদিপাঠো দিস্সতি, সোৰ যুত্ততরো. এৰঞ্হি সতি তত্থ অধিপ্পাযো পাকটো হোতি.

অনাপত্তীতি ৰত্ৰাতি ৰাসাগারত্থায এৰ অনিযমিতত্তা অনাপত্তীতি ৰত্ৰা. অদেসাপেত্ৰা করোতোতি পমাণযুত্তম্পি করোতো. অচিত্তকন্তি পণ্ণত্তিঅজাননচিত্তেন অচিত্তকং. উল্লিত্তাদীনং অঞ্ঞতরতা, হেট্ঠিমপ্পমাণসম্ভৰো, অদেসিতৰত্থুকতা, পমাণাতিক্কন্ততা, অত্তুদ্দেসিকতা, ৰাসাগারতা, লেপঘটনাতি সত্ত ৰা পমাণযুত্তঙ্গাদীসু ছ ৰা অঙ্গানি.

কুটিকারসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৭. ৰিহারকারসিক্খাপদৰণ্ণনা

৩৬৫. সত্তমে পূজাৰচনপ্পযোগে কত্তরি সামিৰচনস্সপি ইচ্ছিতত্তা ‘‘গামস্স ৰা পূজিত’’ন্তি ৰুত্তং. রূপিন্দ্রিযেসু ৰিজ্জমানং সন্ধায একিন্দ্রিযতা ৰুচ্চতীতি আহ ‘‘কাযিন্দ্রিযং সন্ধাযা’’তি. তে হি মনিন্দ্রিযম্পি ভূতগামানং ইচ্ছন্তি.

৩৬৬. কিরিযতো সমুট্ঠানাভাৰোতি ৰত্থুনো অদেসনাসঙ্খাতং অকিরিযং ৰিনা ন কেৰলং কিরিযায সমুট্ঠানভাৰো. কিরিযাকিরিযতো হি ইদং সমুট্ঠাতি. ইমস্মিং সিক্খাপদে ভিক্খূ ৰা অনভিনেয্যাতি এত্থ ৰা-সদ্দো সমুচ্চযত্থো, তেন ‘‘মহল্লকঞ্চ ৰিহারং করেয্য, ভিক্খূ চ অনভিনেয্যা’’তি কিরিযঞ্চ অকিরিযঞ্চ সমুচ্চিনোতি.

ৰিহারকারসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৮. পঠমদুট্ঠদোসসিক্খাপদৰণ্ণনা

৩৮০. অট্ঠমে পাকারেন চ পরিক্খিত্তন্তি সম্বন্ধো. গোপুরট্টালকযুত্তন্তি এত্থ পাকারেসু যুদ্ধত্থায কতো ৰঙ্কসণ্ঠানো সরক্খেপছিদ্দসহিতো পতিস্সযৰিসেসো অট্টালকো নাম.

সোল়সৰিধস্সাতি চতূহি মগ্গেহি পচ্চেকং চতূসু সচ্চেসু কত্তব্বস্স পরিঞ্ঞাপহানসচ্ছিকিরিযাভাৰনাসঙ্খাতস্স সোল়সৰিধস্স. তে গারৰেনাতি তে কিলন্তরূপা ভিক্খূ ভত্তুদ্দেসকট্ঠানে সন্নিপতিতানং ভিক্খূনং পুরতো অত্তনো কিলন্তসরীরং দস্সেত্ৰা উদ্দিসাপনে গারৰেন, লজ্জাযাতি অত্থো. তেরসপীতি ভত্তুদ্দেসকসেনাসনগাহাপকভণ্ডাগারিকচীৰরপটিগ্গাহকচীৰরভাজকযাগুভাজকফলভাজকখজ্জভাজকঅপ্পমত্তকৰিস্সজ্জকসাটিযগাহাপকপত্তগাহাপকআরামিকপেসকসামণেরপেসকসম্মুতীনং ৰসেন তেরসপি.

পাল়িযং ‘‘অপিসূ’’তি ইদং ‘‘অপিচা’’তি ইমিনা সমানত্থো নিপাতো. এৰং সব্বপদেসূতি পীঠাদীসু সেনাসনসাধারণেসু, কতিকসণ্ঠানপৰেসনিক্খমনকালাদীসু পন ৰিসুং ৰিসুং অধিট্ঠহিত্ৰা কথাপেতীতি ৰেদিতব্বং. অযঞ্হি নিম্মিতানং ধম্মতাতি অনিযমেত্ৰা নিম্মিতানং ৰসেন ৰুত্তং, নিযমেত্ৰা পন ‘‘এত্তকা ইদঞ্চিদঞ্চ কথেন্তু, এত্তকা তুণ্হী ভৰন্তু, নানাপ্পকারং ইরিযাপথং, কিরিযঞ্চ কপ্পেন্তু, নানাৰণ্ণসণ্ঠানৰযোনিযমা চ হোন্তূ’’তি পরিকম্মং কত্ৰা সমাপজ্জিত্ৰা ৰুট্ঠায অধিট্ঠিতে ইচ্ছিতিচ্ছিতপ্পকারা অঞ্ঞমঞ্ঞম্পি ৰিসদিসাৰ হোন্তি. অৰত্থুকৰচনন্তি নিরত্থকৰচনং.

৩৮৩. একচারিকভত্তন্তি অতিমনাপত্তা সব্বেসম্পি পটিলাভত্থায ৰিসুং ঠিতিকায পাপেতব্বভত্তং. তদ্ধিতৰোহারেনাতি চত্তারি পমাণমস্স চতুক্কন্তি এৰং তদ্ধিতৰোহারেন. ভৰোতি ভৰিতব্বো. অতীতং দিৰসভাগন্তি তস্মিঞ্ঞেৰ দিৰসে সলাকদানক্খণং সন্ধায ৰুত্তং. হিয্যোতি ইমস্স অজ্জ ইচ্চেৰ অত্থো. তেনেৰাহংসু ‘‘স্ৰে অম্হে’’তিআদি. পধূপাযন্তাতি পুনপ্পুনং উপ্পজ্জনকোধৰসেন পধূপাযন্তা. পাল়িযং কিস্স মন্তি কেন কারণেন মযাতি অত্থো.

৩৮৪. ‘‘সরসি ত্ৰ’’ন্তি ইদং একং ৰাক্যং কত্ৰা, ‘‘কত্তা’’তি ইদঞ্চ কত্তরি রিতুপচ্চযন্তং কত্ৰা, ‘‘অসী’’তি অজ্ঝাহারপদেন সহ একৰাক্যং কত্ৰা, ‘‘এৰরূপ’’ন্তি ইদং, ‘‘যথাযং ভিক্খুনী আহা’’তি ইদঞ্চ দ্ৰীসু ৰাক্যেসু পচ্চেকং যোজেতব্বন্তি দস্সেতুং ‘‘অথ ৰা’’তিআদিমাহ. উজুকমেৰাতি ত্ৰা-পচ্চযন্তৰসেন পঠমং অত্থগ্গহণং উজুকন্তি অধিপ্পাযো.

দুতিযো দব্ব-সদ্দো পণ্ডিতাদিৰচনোতি আহ ‘‘ন খো দব্ব দব্বা পণ্ডিতা’’তি. নিব্বেঠেন্তীতি দোসতো মোচেন্তি. ৰিনযলক্খণে তন্তিন্তি ৰিনযৰিনিচ্ছযলক্খণৰিসযে আগমং ঠপেন্তো. পাল়িযং যতো অহন্তিআদীসু যস্মিং কালে অহং জাতো, ততো পভুতি সুপিনন্তেনপি মেথুনং ধম্মং নাভিজানামি, ন চ তস্স মেথুনধম্মস্স পটিসেৰিতা অহোসিন্তি অত্থো দট্ঠব্বো. তেনাহ ‘‘সুপিনন্তেনপী’’তিআদি. ইদানি একৰাক্যৰসেন যোজনং দস্সেতুং ‘‘অথ ৰা’’তিআদি ৰুত্তং. ন ঘটতীতি যস্মা খীণাসৰস্স ৰচনেন এতিস্সা ৰচনং ন সমেতি, তঞ্চ ন ঘটনং যস্মা পুব্বে ভিক্খূসু পসিদ্ধায এৰ অচ্চন্তদুস্সীলতায এৰ অহোসি, তস্মা মেত্তিযং ভিক্খুনিং নাসেথাতি অধিপ্পাযো.

চর পিরেতি চর গচ্ছ পিরে পর অমামক ত্ৰং. ৰিনস্সাতি অদস্সনং গচ্ছ. অকারিকাতি অমূলকেন চোদনায ন কারিকা. কারকো হোতীতি ‘‘অয্যেনম্হি দূসিতা’’তি ইমায পটিঞ্ঞায যদি নাসিতা, তদা থেরো ভিক্খুনীদূসকত্তসিদ্ধিতো তস্স দোসস্স কারকো হোতি. অকারকো হোতীতি তায কতপটিঞ্ঞং অনপেক্খিত্ৰা সামঞ্ঞতো ‘‘মেত্তিযং ভিক্খুনিং নাসেথা’’তি ভগৰতা ৰুত্তত্তা অকারকো হোতি. যদি হি থেরো কারকো ভৰেয্য, অৰস্সং তমেৰ দোসং অপদিসিত্ৰা ইমিনা নাম কারণেন ‘‘মেত্তিযং ভিক্খুনিং নাসেথা’’তি ৰত্তব্বং সিযা, তথা অৰুত্তত্তা, ‘‘দব্বঞ্চ অনুযুঞ্জথা’’তি অৰত্ৰা ‘‘ইমে চ ভিক্খূ অনুযুঞ্জথা’’তি ৰুত্তত্তা চ সামত্থিযতো মেত্তিযায ভিক্খুনিযা অঞ্ঞেন দোসেন নাসনারহতা, ৰত্থুস্স চ অমূলকভাৰো, থেরস্স অকারকভাৰো চ সিদ্ধো হোতীতি অধিপ্পাযো.

অত্তনো সুত্তন্তি ‘‘সকায পটিঞ্ঞাযা’’তি ইমিনা পক্খেপৰচনেন সহিতং কূটসুত্তং. থেরো কারকো হোতীতি এত্থ অযমধিপ্পাযো – ‘‘সকায পটিঞ্ঞাযা’’তি অৰত্ৰা সামঞ্ঞতো ‘‘মেত্তিযং ভিক্খুনিং নাসেথা’’তি ওতিণ্ণৰত্থুস্মিংযেৰ তস্সা নাসনা ৰিহিতাতি তুম্হাকং ৰাদে থেরো কারকো হোতি, ‘‘সকায পটিঞ্ঞাযা’’তি পন ৰুত্তে পুব্বেযেৰ সিদ্ধস্স পারাজিকস্স সুচিকায অস্সা সকায পটিঞ্ঞায নাসেথাতি সিজ্ঝনতো অম্হাকং ৰাদে থেরো অকারকো হোতীতি. মহাৰিহারৰাসীনম্পি পন ‘‘সকায পটিঞ্ঞাযা’’তি ৰুত্তে ওতিণ্ণৰত্থুস্মিংযেৰ তস্সা নাসনা ৰিহিতা হোতি, ন সামঞ্ঞতোতি অধিপ্পাযো. এত্থাতি ইমেসু দ্ৰীসু ৰাদেসু, সুত্তেসু ৰা. যং পচ্ছা ৰুত্তন্তি মহাৰিহারৰাসীহি যং ৰুত্তং, তং যুত্তন্তি অত্থো. ৰিচারিতং হেতন্তি এতং পচ্ছিমস্স যুত্তত্তং ৰিচারিতং, ‘‘তত্র সঙ্ঘাদিসেসো ৰুট্ঠানগামিনী…পে… অসুদ্ধতাযেৰ নাসেসী’’তি ৰক্খমাননযেন ৰিনিচ্ছিতন্তি অত্থো. ‘‘ভিক্খুনিং অনুদ্ধংসেতি দুক্কট’’ন্তি ইমিনা মহাঅট্ঠকথাৰাদো দস্সিতো.

তত্রাতি তেসু দুক্কটপাচিত্তিযেসু. দুক্কটন্তি ৰুত্তমহাঅট্ঠকথাৰাদস্স অধিপ্পাযং দস্সেত্ৰা ‘‘পাচিত্তিয’’ন্তি পৰত্তস্স কুরুন্দিৰাদস্স অধিপ্পাযং দস্সেতুং ‘‘পচ্ছিমনযেপী’’তিআদি ৰুত্তং. ৰচনপ্পমাণতোতি ৰিসংৰাদনাধিপ্পাযে সমানেপি অনুদ্ধংসনাদিৰিসেসে সঙ্ঘাদিসেসাদিনো ৰিধাযকৰচনবলেনাতি অত্থো. ভিক্খুস্স পন ভিক্খুনিযা দুক্কটন্তি ভিক্খুনিং অনুদ্ধংসেন্তস্স ভিক্খুস্স দুক্কটং.

এৰং দ্ৰীসুপি অট্ঠকথাৰচনেসু অধিপ্পাযং ৰিভাৰেত্ৰা ইদানি পচ্ছিমে পাচিত্তিযৰাদে দোসং দস্সেত্ৰা পুরিমদুক্কটৰাদমেৰ পতিট্ঠাপেতুং ‘‘তত্র পনা’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ ৰিসুন্তি সম্পজানমুসাৰাদে পাচিত্তিযতো (পাচি. ১) ৰিসুং পাচিত্তিযং ৰুত্তং, তত্থ অনন্তোগধভাৰাতি অধিপ্পাযো. তস্মাতি যস্মা অমূলকানুদ্ধংসনে ৰিসুঞ্ঞেৰ পাচিত্তিযং পঞ্ঞত্তং, তস্মা পুরিমনযোতি দুক্কটৰাদো. এৰং অন্তরা পৰিট্ঠং দুক্কটপাচিত্তিযৰাদং দস্সেত্ৰা ইদানি পাকটমেৰ অত্থং ৰিভাৰেতুং ‘‘তথা ভিক্খুনী’’তিআদি আরদ্ধং. তত্থ তথাতি যথা ভিক্খুস্স ভিক্খুং, ভিক্খুনিঞ্চ অনুদ্ধংসেন্তস্স সঙ্ঘাদিসেসদুক্কটানি ৰুত্তানি, তথাতি অত্থো. এতেহি নাসনা নত্থীতি সামঞ্ঞতো ৰুত্তং, দুক্কটেন ইমিস্সা পন নাসনা নত্থীতি অধিপ্পাযো. দুস্সীলাতি পারাজিকা.

৩৮৬. আকারনানত্তেনাতি দূসিতাকারস্স, দূসকাকারস্স চ নানত্তেন. অনভিরদ্ধোতি অতুট্ঠো. তেনাহ ‘‘ন সুখিতো’’তি. ন পসাদিতোতি অনুপ্পাদিতপ্পসাদো. খীল-সদ্দো থদ্ধভাৰৰচনো, কচৰরপরিযাযো চ হোতীতি আহ ‘‘চিত্ত…পে… খীল’’ন্তি. নপ্পতীতোতি পীতিসুখাদীহি ন অভিগতো ন উপগতো. তেনাহ ‘‘ন অভিসটো’’তি.

যেন দুট্ঠোতি চ কুপিতোতি চ ৰুত্তোতি এত্থ যেন দুট্ঠোতি চ ৰুত্তো যেন কুপিতোতি চ ৰুত্তো, তং মাতিকাযঞ্চ পদভাজনে (পারা. ৩৮৬) চ ৰুত্তং উভযম্পেতন্তি যোজেতব্বং. দ্ৰীহীতি ‘‘তেন চ কোপেন, তেন চ দোসেনা’’তি ৰুত্তকোপদোসপদেহি দ্ৰীহি, অত্থতো পন দ্ৰীহিপি দোসোৰ দস্সিতোতি আহ ‘‘সঙ্খারক্খন্ধমেৰ দস্সেতী’’তি. যাযাতি অনত্তমনতায.

ন চুদিতকৰসেনাতি যদি চুদিতকৰসেনাপি অমূলকং অধিপ্পেতং সিযা, অমূলকং নাম অনজ্ঝাপন্নন্তি পদভাজনং ৰদেয্যাতি অধিপ্পাযো. যং পারাজিকন্তি ভিক্খুনো অনুরূপেসু একূনৰীসতিযা পারাজিকেসু অঞ্ঞতরং. পদভাজনে (পারা. ৩৮৬) পন ভিক্খুৰিভঙ্গে আগতানেৰ গহেত্ৰা ‘‘চতুন্নং অঞ্ঞতরেনা’’তি ৰুত্তং. এতং ইধ অপ্পমাণন্তি এতং আপন্নানাপন্নতং ইধানুদ্ধংসনে আপত্তিযা অনঙ্গং, আপত্তিং পন আপন্নে ৰা অনাপন্নে ৰা পুগ্গলে ‘‘অনাপন্নো এসো সুদ্ধো’’তি সুদ্ধসঞ্ঞায ৰা ৰিমতিযা ৰা চাৰনাধিপ্পাযোৰ ইধ অঙ্গন্তি অধিপ্পাযো.

তথেৰাতি পসাদসোতেন, দিব্বসোতেন ৰাতি ইমমত্থং অতিদিসতি. দিট্ঠানুসারেনেৰ সমুপ্পন্না পরিসঙ্কাৰ দিট্ঠপরিসঙ্কিতং নাম. এৰং সেসেসুপি. ‘‘অদিস্ৰা ৰা’’তি ইদং উক্কট্ঠৰসেন ৰুত্তং, দিস্ৰা পক্কন্তেসুপি দোসো নত্থিযেৰ. ইমেসন্তি ইমেহি. করিস্সন্তীতি তস্মিং খণে উপ্পজ্জনাকারদস্সনং, পচ্ছা পন এত্তকেন কালেন কতং ৰাতি সঙ্কায চোদেতি. ন হি করিস্সন্তীতি চোদনা অত্থি. ‘‘অরিট্ঠং পীত’’ন্তি ইদং মুখে সুরাগন্ধৰাযননিমিত্তদস্সনং. অরিট্ঠঞ্হি সুরাসদিসৰণ্ণগন্ধং কপ্পিযভেসজ্জং.

দিট্ঠং অত্থি সমূলকন্তিআদীসু অজ্ঝাচারস্স সম্ভৰাসম্ভৰানং মূলামূলভাৰদস্সনং. অত্থি সঞ্ঞাসমূলকন্তিআদি পন দিট্ঠসঞ্ঞায সম্ভৰাসম্ভৰানং মূলামূলভাৰদস্সনং. দিস্ৰাৰ দিট্ঠসঞ্ঞী হুত্ৰা চোদেতীতি এত্থ যং চোদেতি, ততো অঞ্ঞং পুগ্গলং ৰীতিক্কমন্তং, পটিচ্ছন্নোকাসতো নিক্খমন্তং ৰা দিস্ৰা ‘‘অযং সো’’তি সঞ্ঞায চোদেন্তোপি সঙ্গয্হতি. এস নযো সুতাদীসুপি. সমূলকেন ৰা সঞ্ঞাসমূলকেন ৰাতি এত্থ পারাজিকমাপন্নং দিট্ঠাদিমূলকেন চ ‘‘অযং আপন্নো’’তি অসুদ্ধসঞ্ঞায চোদেন্তো সমূলকেন চোদেতি নাম. সঞ্ঞাসমূলকত্তে এৰ অনাপত্তিসম্ভৰতো আপন্নে ৰা অনাপন্নে ৰা পুগ্গলে আপন্নসঞ্ঞী দিট্ঠাদীসু, অদিট্ঠাদীসু ৰা মূলেসু দিট্ঠসুতাদিসঞ্ঞী তেন দিট্ঠাদিমূলকেন তং পুগ্গলং চোদেন্তো সঞ্ঞাসমূলকেন চোদেতি নাম. ইমেসং অনাপত্তি, ৰুত্তৰিপরিযাযেন আপত্তিৰারে অত্থো ৰেদিতব্বো.

সমীপে ঠত্ৰাতি হত্থৰিকারৰচীঘোসানং চোদনাৰসেন পৰত্তিযমানানং দস্সনসৰনূপচারে ঠত্ৰাতি অত্থো. কেচি পন ‘‘দ্ৰাদসহত্থব্ভন্তরে ঠত্ৰা’’তি (সারত্থ. টী. ২.৩৮৫-৩৮৬) ৰদন্তি, তং ন যুত্তং. পরতো ব্যতিরেকতো অনাপত্তিং দস্সেন্তেন ‘‘দূতং ৰা পণ্ণং ৰা সাসনং ৰা পেসেত্ৰা’’তি এত্তকমেৰ ৰুত্তং, ন পন ‘‘দ্ৰাদসহত্থং মুঞ্চিত্ৰা চোদেন্তস্স সীসং ন এতী’’তি ৰুত্তং. ৰাচায ৰাচাযাতি সকিং আণত্তস্স সকলম্পি দিৰসং ৰদতো ৰাচায ৰাচায চোদাপকস্সেৰ আপত্তি. সোপীতি আণত্তোপি. তস্স চ ‘‘মযাপি দিট্ঠ’’ন্তিআদিং অৰত্ৰাপি ‘‘অমূলক’’ন্তি সঞ্ঞায চাৰনাধিপ্পাযেন ‘‘ত্ৰং পারাজিকং ধম্মং অজ্ঝাপন্নোসী’’তি ইদমেৰ ৰাচং পরস্স ৰচনং ৰিয অকত্ৰা সামঞ্ঞতো ৰদন্তস্সাপি সঙ্ঘাদিসেসো এৰ. সতিপি পন অনুদ্ধংসনাধিপ্পাযে ‘‘অসুকেন এৰং ৰুত্ত’’ন্তি পরেন ৰুত্তমেৰ ৰদন্তস্স নত্থি সঙ্ঘাদিসেসো. সচে পন পরেন অৰুত্তম্পি ৰুত্তন্তি ৰদতি, আপত্তি এৰ.

সম্বহুলা সম্বহুলে সম্বহুলেহি ৰত্থূহীতি এত্থ সম্বহুলেতি চুদিতকবহুত্তনিদ্দেসেন পুরিমেসু তীসু ৰারেসু চুদিতকবহুত্তেনাপি ৰারভেদসব্ভাৰং ঞাপেতি. একস্মিঞ্হি চুদিতকৰত্থুচোদকভেদেন ইদং চতুক্কং ৰুত্তং, চুদিতকবহুত্তেনাপি চতুক্কন্তরং লব্ভতীতি অট্ঠকং হোতি এৰ.

অমূলকচোদনাপসঙ্গেন সমূলকচোদনালক্খণাদিং দস্সেতুং ‘‘চোদেতুং পন কো লভতী’’তিআদি আরদ্ধং. ভিক্খুস্স সুত্ৰা চোদেতীতিআদি সুত্তং যস্মা যে চোদকস্স অঞ্ঞেসং ৰিপত্তিং পকাসেন্তি, তেপি তস্মিং খণে চোদকভাৰে ঠত্ৰাৰ পকাসেন্তি, তেসঞ্চ ৰচনং গহেত্ৰা ইতরোপি যস্মা চোদেতুঞ্চ অসম্পটিচ্ছন্তং তেহি তিত্থিযসাৰকপরিযোসানেহি পঠমচোদকেহি সম্পটিচ্ছাপেতুঞ্চ লভতি, তস্মা ইধ সাৰকভাৰেন উদ্ধটন্তি ৰেদিতব্বং.

দূতং ৰাতিআদীসু ‘‘ত্ৰং এৰং গন্ত্ৰা চোদেহী’’তি দূতং ৰা পেসেত্ৰা যো চোদেতুং সক্কোতি, তস্স পণ্ণং, মূলসাসনং ৰা পেসেত্ৰা. সমযেনাতি পকতিযা জাননক্খণে.

গরুকানং দ্ৰিন্নন্তি পারাজিকসঙ্ঘাদিসেসানং. মিচ্ছাদিট্ঠি নাম ‘‘নত্থি দিন্ন’’ন্তিআদিনযপ্পৰত্তা (ম. নি. ১.৪৪৫; ২.৯৪, ৯৫, ২২৫; ৩.৯১, ১১৬, ১৩৬; সং. নি. ৩.২১০) দসৰত্থুকা দিট্ঠি, সস্সতুচ্ছেদসঙ্খাতং অন্তং গণ্হাপকদিট্ঠি অন্তগ্গাহিকা নাম. আজীৰহেতু পঞ্ঞত্তানং ছন্নন্তি আজীৰহেতুপি আপজ্জিতব্বানং উত্তরিমনুস্সধম্মপারাজিকং (পারা. ১৯৫), সঞ্চরিত্তে (পারা. ৩০১, ৩০২) সঙ্ঘাদিসেসো, ‘‘যো তে ৰিহারে ৰসতি, সো অরহা’’তি (পারা. ২২০) পরিযাযেন থুল্লচ্চযং, ভিক্খুস্স পণীতভোজনৰিঞ্ঞত্তিযা পাচিত্তিযং (পাচি. ২৫৭), ভিক্খুনিযাপণীতভোজনৰিঞ্ঞত্তিযা পাটিদেসনীযং (পাচি. ১২৩৬), সূপোদনৰিঞ্ঞত্তিযা (পাচি. ৬১২-৬১৩) দুক্কটন্তি ইমেসং পরিৰারে (পরি. ২৮৭) ৰুত্তানং ছন্নং. ন হেতা আপত্তিযো আজীৰহেতু এৰ পঞ্ঞত্তা সঞ্চরিত্তাদীনং অঞ্ঞথাপি আপজ্জিতব্বতো. আজীৰহেতুপি এতাসং আপজ্জনং সন্ধায এৰং ৰুত্তং, আজীৰহেতুপি পঞ্ঞত্তানন্তি অত্থো. ন কেৰলঞ্চ এতা এৰ, অঞ্ঞাপি অদিন্নাদানকুলদূসনপাণৰধৰেজ্জকম্মাদিৰসেন আজীৰহেতু আপজ্জিতব্বাপি সন্তি, তা পন আপত্তিসভআগতায পারাজিকাদীসু ছসু এৰ সঙ্গয্হন্তীতি ৰিসুং ন ৰুত্তাতি ৰেদিতব্বা.

এত্তাৰতা পন সীসং ন এতীতি সঙ্ঘাদিসেসং সন্ধায ৰুত্তং, চোদনা পন কতা এৰ হোতি. তিংসানীতি তিংসং এতেসমত্থীতি তিংসানি, তিংসাধিকানীতি ৰুত্তং হোতি. নৰুতানীতি এত্থাপি এসেৰ নযো.

অত্তাদানং আদাতুকামেনাতি এত্থ অত্তনা আদাতব্বতো দিট্ঠাদিমূলকেহি গহেতব্বতো পরস্স ৰিপ্ফন্দিতুং অদত্ৰা পগ্গণ্হনতো অত্তাদানন্তি চোদনা ৰুচ্চতি, তং আদাতুকামেন, চোদনং কত্তুকামেনাতি অত্থো.

উব্বাহিকাযাতি উব্বহন্তি ৰিযোজেন্তি এতায অলজ্জীনং তজ্জনিং ৰা কলহং ৰাতি উব্বাহিকা, সঙ্ঘসম্মুতি, তায. ৰিনিচ্ছিননং নাম তায সম্মতভিক্খূহি ৰিনিচ্ছননমেৰ. অলজ্জুস্সন্নায হি পরিসায সমথক্খন্ধকে (চূল়ৰ. ২২৭) আগতেহি দসঙ্গেহি সমন্নাগতা দ্ৰে তযো ভিক্খূ তত্থেৰ ৰুত্তায ঞত্তিদুতিযকম্মৰাচায সম্মন্নিতব্বা, তেহি চ সম্মতেহি ৰিসুং ৰা নিসীদিত্ৰা, তস্সা এৰ ৰা পরিসায ‘‘অঞ্ঞেহি ন কিঞ্চি কথেতব্ব’’ন্তি সাৰেত্ৰা তং অধিকরণং ৰিনিচ্ছিতব্বং.

কিম্হীতি কিস্মিং ৰত্থুস্মিং, কতরৰিপত্তিযন্তি অত্থো. ‘‘কিম্হি নং নামা’’তি ইদং ‘‘কতরায ৰিপত্তিযা এতং চোদেসী’’তি যায কাযচি ৰিঞ্ঞাযমানায ভাসায ৰুত্তেপি চোদকস্স ৰিনযে অপকতঞ্ঞুতায ‘‘সীলাচারদিট্ঠিআজীৰৰিপত্তীসু কতরাযাতি মং পুচ্ছতী’’তি ঞাতুং অসক্কোন্তস্স পুচ্ছা, ন পন কিম্হীতিআদিপদত্থমত্তং অজানন্তস্স. ন হি অনুৰিজ্জকো চোদকং বালং অপরিচিতভাসায ‘‘কিম্হি ন’’ন্তি পুচ্ছতি. ‘‘কিম্হি নম্পি ন জানাসী’’তি ইদম্পি ৰচনমত্তং সন্ধায ৰুত্তং ন হোতি, ‘‘কতরৰিপত্তিযা’’তি ৰুত্তে ‘‘অসুকায ৰিপত্তিযা’’তি ৰত্তুম্পি ন জানাসীতি ৰচনস্স অধিপ্পাযমেৰ সন্ধায ৰুত্তন্তি গহেতব্বং. তেনেৰ ৰক্খতি ‘‘বালস্স লজ্জিস্স নযো দাতব্বো’’তি ৰত্ৰা চ ‘‘কিম্হি নং চোদেসীতি সীলৰিপত্তিযা’’তিআদি অধিপ্পাযপ্পকাসনমেৰ নযদানং ৰুত্তং, ন পন কিম্হি-নং-পদানং পরিযাযমত্তদস্সনং. ন হি বালো ‘‘কতরৰিপত্তিযং নং চোদেসী’’তি ইমস্স ৰচনস্স অত্থে ঞাতেপি ৰিপত্তিপ্পভেদনং, অত্তনা চোদিযমানং ৰিপত্তিসরূপঞ্চ জানিতুং সক্কোতি, তস্মা তেনেৰ অজাননেন অলজ্জী অপসাদেতব্বো. ‘‘কিম্হি ন’’ন্তি ইদম্পি উপলক্খণমত্তং, অঞ্ঞেন ৰা যেন কেনচি আকারেন অৰিঞ্ঞুতং পকাসেত্ৰা ৰিস্সজ্জেতব্বোৰ.

‘‘দুম্মঙ্কূনং পুগ্গলানং নিগ্গহাযা’’তিআদিৰচনতো (পারা. ৩৯; পরি. ২) ‘‘অলজ্জীনিগ্গহত্থায…পে… পঞ্ঞত্ত’’ন্তি ৰুত্তং. এহিতীতি হি-কারো এত্থ আগমো দট্ঠব্বো, আগমিস্সতীতি অত্থো. দিট্ঠসন্তানেনাতি দিট্ঠনিযামেন. অলজ্জিস্স পটিঞ্ঞায এৰ কাতব্বন্তি ৰচনপটিৰচনক্কমেনেৰ দোসে আৰিভূতেপি অলজ্জিস্স ‘‘অসুদ্ধোহ’’ন্তি দোসসম্পটিচ্ছনপঅঞ্ঞায এৰ আপত্তিযা কাতব্বন্তি অত্থো. কেচি পন ‘‘অলজ্জিস্স এতং নত্থীতি সুদ্ধপটিঞ্ঞায এৰ অনাপত্তিযা কাতব্বন্তি অযমেত্থ অত্থো সঙ্গহিতো’’তি ৰদন্তি, তং ন যুত্তং অনুৰিজ্জকস্সেৰ নিরত্থকত্তাপত্তিতো চোদকেনেৰ অলজ্জিপটিঞ্ঞায ঠাতব্বতো. দোসাপগমপটিঞ্ঞা এৰ হি ইধ পটিঞ্ঞাতি অধিপ্পেতা. তেনেৰ ৰক্খতি ‘‘এতম্পি নত্থীতি পটিঞ্ঞং ন দেতী’’তিআদি (পারা. অট্ঠ. ২.৩৮৫-৩৮৬).

তদত্থদীপনত্থন্তি অলজ্জিস্স দোসে আৰিভূতেপি তস্স দোসাপগমপটিঞ্ঞায এৰ কাতব্বতাদীপনত্থং. ৰিৰাদৰত্থুসঙ্খাতে অত্থে পচ্চত্থিকা অত্থপচ্চত্থিকা. সঞ্ঞং দত্ৰাতি নেসং কথাপচ্ছেদত্থং, অভিমুখকরণত্থঞ্চ সদ্দং কত্ৰা. ৰিনিচ্ছিনিতুং অননুচ্ছৰিকোতি ‘‘অসুদ্ধো’’তি সঞ্ঞায চোদকপক্খে পৰিট্ঠত্তা অনুৰিজ্জকভাৰতো বহিভূতত্তা অনুৰিজ্জিতুং অসক্কুণেয্যতং সন্ধায ৰুত্তং. সন্দেহে এৰ হি সতি অনুৰিজ্জিতুং সক্কা, অসুদ্ধদিট্ঠিযা পন সতি চুদিতকেন ৰুত্তং সব্বং অসচ্চতোপি পটিভাতি, কথং তত্থ অনুৰিজ্জনা সিযাতি.

‘‘তথা নাসিতকোৰ ভৰিস্সতী’’তি ইমিনা ৰিনিচ্ছযং অদত্ৰা সঙ্ঘতো ৰিযোজনং নাম লিঙ্গনাসনা ৰিয অযম্পি একো নাসনপ্পকারোতি দস্সেতি. ৰিরদ্ধং হোতীতি সঞ্চিচ্চ আপত্তিং সহসা আপন্নো হোতি. ‘‘আদিতো পট্ঠায অলজ্জী নাম নত্থী’’তি ইদং ‘‘পক্খানুরক্খণত্থায পটিঞ্ঞং ন দেতী’’তি ইমস্স অলজ্জিলক্খণসম্ভৰস্স কারণৰচনং. পটিচ্ছাদিতকালতো পট্ঠায অলজ্জী নাম এৰ, পুরিমো লজ্জিভাৰো ন রক্খতীতি অত্থো. পটিঞ্ঞং ন দেতীতি সচে মযা কতদোসং ৰক্খামি, ময্হং অনুৰত্তকা ভিজ্জিস্সন্তীতি পটিঞ্ঞং ন দেতি. ঠানে ন তিট্ঠতীতি লজ্জিট্ঠানে ন তিট্ঠতি, কাযৰাচাসু ৰীতিক্কমো হোতি এৰাতি অধিপ্পাযো. তেনাহ ‘‘ৰিনিচ্ছযো ন দাতব্বো’’তি, পুব্বে পক্খিকানং পটিঞ্ঞায ৰূপসমিতস্সাপি অধিকরণস্স দুৰূপসন্ততায অযম্পি তথা নাসিতকোৰ ভৰিস্সতীতি অধিপ্পাযো.

চুদিতকচোদকেসু পটিপত্তিং ঞত্ৰাতি ‘‘তুম্হে অম্হাকং ৰিনিচ্ছযেন তুট্ঠা ভৰিস্সথা’’তিআদিনা ৰুত্তং চুদিতকচোদকেসু অনুৰিজ্জকেন পটিপজ্জিতব্বকম্মং ঞত্ৰা. ৰিনিচ্ছযো মজ্ঝেতি আপত্তীতি ৰা অনাপত্তীতি ৰা ৰিনিচ্ছযপরিযোসানঅনুৰিজ্জনানং মজ্ঝং নামাতি অত্থো.

অমূলকম্পি সমূলকং কত্ৰা ৰদন্তীতি আহ ‘‘দ্ৰে মূলানী’’তি. কালেন ৰক্খামীতিআদীসু ওকাসং কারাপেত্ৰা ৰদন্তো কালেন ৰদতি নাম. সলাকগ্গযাগুঅগ্গভিক্খাচারট্ঠানাদীসু চোদেন্তো অকালেন ৰদতি নাম. দোসতো ৰুট্ঠাপেতুকামতায ৰদন্তো অত্থসংহিতেন ৰদতি নাম. দোসন্তরোতি দোসচিত্তো. পন্নরসসু ধম্মেসূতি ‘‘পরিসুদ্ধকাযসমআচারতা, তথা ৰচীসমাচারতা, সব্রহ্মচারীসু মেত্তচিত্ততা, বহুস্সুততা, উভিন্নং পাতিমোক্খানং স্ৰাগতাদিতা, কালেন ৰক্খামী’’তিআদিনা (পরি. ৩৬২) ৰুত্তপঞ্চধম্মা চ কারুঞ্ঞতা, হিতেসিতা, অনুকম্পতা, আপত্তিৰুট্ঠানতা, ৰিনযপুরেক্খারতাতি (চূল়ৰ. ৪০১) ইমেসু পন্নরসসু. তত্থ ‘‘কারুঞ্ঞতা’’তি ইমিনা করুণা দস্সিতা. হিতেসিতাতি হিতগৰেসনতা. অনুকম্পতাতি তেন হিতেন সংযোজনতা, ইমেহি দ্ৰীহিপি মেত্তা দস্সিতা. আপত্তিৰুট্ঠানতাতি সুদ্ধন্তে পতিট্ঠাপনতা. ৰত্থুং চোদেত্ৰা সারেত্ৰা পটিঞ্ঞং আরোপেত্ৰা যথাপটিঞ্ঞায কম্মকরণং ৰিনযপুরেক্খারতা নাম.

অধিকরণট্ঠেনাতি অধিকাতব্বট্ঠেন, সমথেহি ৰূপসমেতব্বট্ঠেনাতি অত্থো. তং নানত্তং দস্সেতুন্তি ইধ অনধিপ্পেতম্পি অত্থুদ্ধারৰসেন তং নানত্তং দস্সেতুন্তি অধিপ্পাযো. তেনেৰ ৰক্খতি ‘‘সেসানি অত্থুদ্ধারৰসেন ৰুত্তানী’’তি (পারা. অট্ঠ. ২.৩৮৫-৩৮৬). যং অধিকিচ্চাতিআদিনা অধিকরণসদ্দস্স কম্মসাধনতা ৰুত্তা.