৪. চতুত্থপারাজিকং
ৰগ্গুমুদাতীরিযভিক্খুৰত্থুৰণ্ণনা
১৯৩. অধিট্ঠেমাতি সংৰিদহাম. ইরিযাপথং সণ্ঠপেত্ৰাতি পধানানুরূপং কত্ৰা. অনাগতসম্বন্ধে পন অসতীতি ভাসিতো ভৰিস্সতীতি পাঠসেসং কত্ৰা অনাগতসম্বন্ধে অসতি. ভাসিতোতি অতীতৰচনং কথং অনাগতৰচনেন সম্বন্ধমুপগচ্ছতীতি আহ লক্খণং পনাতিআদি. ঈদিসে হি ঠানে ধাতুসম্বন্ধে পচ্চযাতি ইমিনা লক্খণেন ধাত্ৰত্থসম্বন্ধে সতি অযথাকালৰিহিতাপি পচ্চযা সাধৰো ভৰন্তীতি সদ্দসত্থৰিদূ ৰদন্তি.
১৯৪. ৰণ্ণৰাতি ইমিনা অভিনৰুপ্পন্নৰণ্ণতা ৰুত্তা. পসন্নমুখৰণ্ণাতি ইমিনা মুখৰণ্ণস্স অতিপণীততা ৰুত্তা. ৰিপ্পসন্নচ্ছৰিৰণ্ণাতি ইমিনা পকতিসরীরৰণ্ণস্সেৰ যথাৰুত্তনযেন ৰিপ্পসন্নতা ৰুত্তা. যস্মা ইন্দ্রিযানং উপাদারূপত্তা নিস্সযৰসেনেৰ পীণনন্তি আহ ‘‘অভিনিৰিট্ঠোকাসস্স পরিপুণ্ণত্তা’’তি. পঞ্চপ্পসাদানং ৰিয হদযরূপস্সাপি পরিপুণ্ণতা ৰুত্তাযেৰাতি আহ ‘‘মনচ্ছট্ঠানং ইন্দ্রিযান’’ন্তি. উদ্দেসং পরিপুচ্ছং অনুযুঞ্জন্তা ইমং সরীরসোভং নেৰ পাপুণিংসূতি সম্বন্ধো. যথা তন্তি এত্থ তন্তি নিপাতমত্তং. চতুচক্কন্তি এত্থ পৰত্তনট্ঠেন ইরিযাপথোৰ চক্কন্তি ৰুত্তো.
১৯৫. উপলব্ভন্তীতি দিস্সন্তি, ঞাযন্তীতি অত্থো. পচন্তোতি পীল়েন্তো, গেহাদীনি ৰা সযং ডহন্তো, অঞ্ঞেহি ৰা পাচেন্তো. উদ্ধতেতি উদ্ধচ্চপকতিকে. উন্নল়েতি উগ্গতনল়সদিসেন উগ্গততুচ্ছমানেন সহিতে. চপলেতি পত্তচীৰরমণ্ডনাদিনা চাপল্লেন যুত্তে. মুখরেতি খরৰচনে. পাকতিন্দ্রিযেতি অসংৰুতত্তা গিহিকালে ৰিয পকতিযং ঠিতিন্দ্রিযে. ইরিযাপথসণ্ঠপনাদীনীতি আদি-সদ্দেন পচ্চযপটিসেৰনসামন্তজপ্পানং গহণং ৰেদিতব্বং. পরমসল্লেখৰুত্তীহি মহাঅরিযৰংসেহি ভিক্খূহি নিৰুত্থসেনাসনানি লোকসম্মতসেনাসনানি নাম. পরিপাচেতুন্তি ৰিম্হাপনৰসেন পরিণামেতুং. ভিক্খাচারে অসম্পজ্জমানেতি ইদং জনপদচারিকং চরন্তীতি ইমিনা সম্বন্ধিতব্বং, ন পন পাল়িং ৰাচেন্তোতিআদীহি, তানি পন পদানি অত্তনো নিরন্তরৰাসট্ঠানেপি জনপদেসুপি কত্তব্বকিচ্চদস্সনৰসেন ৰুত্তানি, তানি চ তে ৰত্তসীসেন করোন্তি, ন লাভনিমিত্তং, তেনাহ তন্তীতিআদি. কিচ্ছেনাতি ইমস্সেৰ ৰেৰচনং কসিরেনাতি. তদুভযম্পি পারমীপূরণৰাযামং সন্ধায ৰুত্তং. সাধারণপরিক্খারভাৰেনাতি সঙ্ঘিকপরিক্খারভাৰেন. তথাভাৰতো থেনেত্ৰাতি অৰিস্সজ্জিযঅৰেভঙ্গিযভাৰতো থেনেত্ৰা, ন ঠানাচাৰনৰসেনাতি অধিপ্পাযো, তেনাহ ‘‘কুলদূসকদুক্কটং আপজ্জতী’’তি. অসন্তন্তি ইমস্স অভূতন্তি ইদং কারণৰচনং, অনুপ্পন্নত্তা অৰিজ্জমানন্তি অত্থো. কিতৰস্সেৰাতি কিতৰস্স সকুণগহণমিৰ. কেরাটিকস্সাতি সঠস্স. সমণোতি গোত্তমত্তং অনুভোন্তি ধারেন্তীতি গোত্রভুনো, নামমত্তসমণাতি অত্থো. দুজ্জানপরিচ্ছেদন্তি অনন্তদুক্খত্তা ‘‘এত্তকং দুক্খ’’ন্তি সঙ্খ্যাৰসেন পরিচ্ছিন্দিত্ৰা ঞাতুং সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণেনাপি দুক্করং, ন পন সরূপৰসেন ঞাতুং বুদ্ধঞাণস্স অৰিসযভাৰা.
অধিমানৰত্থুৰণ্ণনা
১৯৬. অরহত্তেতি অগ্গফলে. ঞাণচক্খুনাতি পচ্চৰেক্খণঞাণসঙ্খাতেন চক্খুনা, অথ ৰা ফলচিত্তসম্পযুত্তেনেৰ ঞাণচক্খুনা. অত্তনা সম্পযুত্তেনাপি হি ঞাণেন অসম্মোহতো সযং দিট্ঠং নাম হোতি, তথা তস্মিং অদিট্ঠেতি অত্থো. সব্বেসং কিলেসানং পহাযকৰসেন আজানাতি, সমন্ততো সব্বেন ৰা পকারেন জানাতীতি ‘‘অঞ্ঞা’’তি অগ্গমগ্গো ৰুচ্চতি, তদুপচারেন পন তপ্ফলম্পীতি আহ ‘‘অঞ্ঞং ব্যাকরিংসূতি অরহত্তং ব্যাকরিংসূ’’তি. অন্তরা ঠপেতীতি সেখভূমিযং অধিমানো ঠপেতি. কিলেসসমুদাচারং অপস্সন্তোতি পুরিমমগ্গত্তযৰজ্ঝানংযেৰ কিলেসানং ৰসেন ৰুত্তং, ন ভৰরাগাদীনং.
সৰিভঙ্গসিক্খাপদৰণ্ণনা
১৯৭. পকতিমনুস্সেহি উত্তরিতরানং বুদ্ধাদিউত্তমপুরিসানং অধিগমধম্মো উত্তরিমনুস্সধম্মোতি আহ উত্তরিমনুস্সানন্তিআদি. পাল়িযং (পারা. ১৯৮) ‘‘অত্থি চ মে এতে ধম্মা মযী’’তি এত্থ মেতি ইদং পদপূরণমত্তং. অধিগন্তব্বতো অধিগমসঙ্খাতস্স ঝানাদিনো পুচ্ছা অধিগমপুচ্ছা, সা চ ঝানাদীসু সামঞ্ঞতো পৰত্তাতি ইদানি তত্থ পঠমজ্ঝানং ৰা দুতিযাদীসু অঞ্ঞতরং ৰা তত্থাপি কসিণাদিআরম্মণেসু কতরমারম্মণং ঝানং ৰা লোকুত্তরেসু চ সোতাপত্তিমগ্গং ৰা সকদাগামিমগ্গাদীসু অঞ্ঞতরং ৰা তত্থাপি সুঞ্ঞতৰিমোক্খং ৰা অপ্পণিহিতৰিমোক্খাদীসু অঞ্ঞতরং ৰাতি এৰং পচ্চেকং ভেদনিদ্ধারণৰসেন পুচ্ছনাকারং দস্সেতুং পাল়িযং (পারা. ১৯৮) ‘‘পুন কতমেসং ত্ৰং ধম্মানং লাভী’’তি অযং পুচ্ছা দস্সিতাতি দট্ঠব্বা, তেনাহ পঠমমগ্গাদীসূতিআদি. যায অনুক্কমপটিপত্তিযা লোকুত্তরো অধিগমো আগচ্ছতি, সা পুব্বভাগপটিপত্তি আগমনপটিপদা. ন সুজ্ঝতীতি পুচ্ছিযমানো পটিপত্তিক্কমং উল্লঙ্ঘিত্ৰা কথেতি. অপনেতব্বোতি তযা ৰুত্তক্কমেনাযং ন সক্কা অধিগন্তুন্তি অধিগতমানতো অপনেতব্বো. সন্নিহিতেসু কপ্পিযেসুপি চতূসু পচ্চযেসু অলগ্গত্তা ‘‘আকাসে পাণিসমেন চেতসা’’তি ৰুত্তং. ৰুত্তসদিসং ব্যাকরণং হোতীতি যোজনা. খীণাসৰপটিপত্তিসদিসা পটিপদা হোতি সুৰিক্খম্ভিতকিলেসত্তা. ইদঞ্চ অরহত্তং পটিজানন্তস্স ৰসেন ৰুত্তং, তেনাহ খীণাসৰস্স নামাতিআদি. এৰং সুৰিক্খম্ভিতকিলেসস্স ৰত্তনসেক্খধম্মপটিজাননং ইমিনা ভযুপ্পাদনেন, অম্বিলাদিদস্সনে খেল়ুপ্পাদাদিনা চ ন সক্কা ৰীমংসিতুং, তস্মা তস্স ৰচনেনেৰ তং সদ্ধাতব্বং. অযং ভিক্খু সম্পন্নব্যাকরণোতি ইদং ন কেৰলং অভাযনকমেৰ সন্ধায ৰুত্তং একচ্চস্স সূরজাতিকস্স পুথুজ্জনস্সাপি অভাযনতো, রজ্জনীযারম্মণানং বদরসাল়ৰাদিঅম্বিলমদ্দনাদীনং উপনযনেপি খেল়ুপ্পাদাদিতণ্হাপৰত্তরহিতং সব্বথা সুসোধিতমেৰ সন্ধায ৰুত্তন্তি গহেতব্বং.
অসন্তগুণসম্ভাৰনলক্খণা পাপিচ্ছাতি আহ যা সা ইধেকচ্চোতিআদি. আদি-সদ্দেন অস্সদ্ধোতিআদিপাঠং সঙ্গণ্হাতি. সামঞ্ঞং দুপ্পরামট্ঠন্তি সমণধম্মসঙ্খাতং সামঞ্ঞং খণ্ডসীলাদিতায দুপ্পরামট্ঠং দুট্ঠু গহিতং নিরযায নিরযদুক্খায তং পুগ্গলং তত্থ নিরযে উপকড্ঢতি নিব্বত্তাপেতীতি অত্থো. সিথিলোতি ওলীযিত্ৰা করণেন সিথিলগাহেন কতো, সথেন ৰা সাঠেয্যেন আদিণ্ণো সিথিলো. পরিব্বজোতি সমণভাৰো. ভিয্যোতি পুব্বে ৰিজ্জমানানং রাগরজাদীনং উপরি অপরম্পি রজং আকিরতীতি অত্থো. ভিক্খুভাৰোতি অধম্মিকপটিঞ্ঞামত্তসিদ্ধো ভিক্খুভাৰো. অজানমেৰাতি এত্থ এৰ-সদ্দো অৰধারণে অজানন্তো এৰাতি, ‘‘অজানমেৰ’’ন্তিপি পাঠো, তত্থ পন এৰং জানামি এৰং পস্সামীতি যোজেতব্বং.
পদভাজনীযৰণ্ণনা
১৯৯. এৰন্তি চ পঠমজ্ঝানাদিপরামসনং পঠমজ্ঝানং জানামি দুতিযাদিঝানন্তি. অসুভজ্ঝানাদীনীতি আদি-সদ্দেন কাযগতাসতিজ্ঝানং কসিণজ্ঝানং কসিণমূলকানি আরুপ্পজ্ঝানানি চ সঙ্গণ্হাতি. ৰিমোক্খোতি চতুব্বিধো মগ্গো, তস্স সগুণতো সুঞ্ঞতাদিনামং দস্সেন্তো আহ সো পনাযন্তিআদি. মগ্গো হি নাম পঞ্চহি কারণেহি নামং লভতি সরসেন ৰা পচ্চনীকেন ৰা সগুণেন ৰা আরম্মণেন ৰা আগমনেন ৰা. সচে হি সঙ্খারুপেক্খা অনিচ্চতো সঙ্খারে সম্মসিত্ৰা ৰুট্ঠাতি, মগ্গো অনিমিত্তৰিমোক্খেন ৰিমুচ্চতি. সচে দুক্খতো সম্মসিত্ৰা ৰুট্ঠাতি, অপ্পণিহিতৰিমোক্খেন ৰিমুচ্চতি. সচে অনত্ততো সম্মসিত্ৰা ৰুট্ঠাতি, সুঞ্ঞতৰিমোক্খেন ৰিমুচ্চতি, ইদং সরসতো নামং নাম. যস্মা পনেস সঙ্খারেসু অনিচ্চানুপস্সনায নিচ্চনিমিত্তং পজহন্তো আগতো, তস্মা অনিমিত্তো. দুক্খানুপস্সনায সুখসঞ্ঞং পণিধিং পত্থনং পহায আগতত্তা অপ্পণিহিতো. অনত্তানুপস্সনায অত্তসঞ্ঞং পহায অত্তসুঞ্ঞতাদস্সনৰসেন সুঞ্ঞতা হোতি, ইদং পচ্চনীকতো নামং নাম. রাগাদীহি পনেস সুঞ্ঞতত্তা সুঞ্ঞতো, রূপনিমিত্তাদীনং, রাগনিমিত্তাদীনং এৰ ৰা অভাৰেন অনিমিত্তো, রাগপণিধিআদীনং অভাৰতো অপ্পণিহিতোতি ৰুচ্চতি, ইদং অস্স সগুণতো নামং. রাগাদিসুঞ্ঞং অনিমিত্তং অপ্পণিহিতঞ্চ নিব্বানং আরম্মণং করোতীতি সুঞ্ঞতো অনিমিত্তো অপ্পণিহিতোতি ৰুচ্চতি, ইদমস্স আরম্মণতো নামং. আগমনং পন দুৰিধং ৰিপস্সনাগমনং মগ্গাগমনঞ্চ. তত্থ মগ্গে ৰিপস্সনাগমনমেৰ, ফলে পন মগ্গানন্তরে মগ্গাগমনং, ফলসমাপত্তিযং ৰিপস্সনাগমনম্পি. অনত্তানুপস্সনাৰসেন মগ্গো সুঞ্ঞতো অনিচ্চদুক্খানুপস্সনাহি অনিমিত্তো অপ্পণিহিতোতি এৰং ৰিপস্সনা অত্তনো নামং মগ্গস্স দেতি, মগ্গো ফলস্সাতি ইদং আগমনতো নামং.
সুঞ্ঞত্তাতি ৰিৰিত্তত্তা. রাগাদযোৰ পতিট্ঠানট্ঠেন পণিধীতি আহ ‘‘রাগদোসমোহপণিধীন’’ন্তি. ইমিস্সা ৰিজ্জাযাতি দিব্বচক্খুৰিজ্জাযাতিআদিনা একেকৰিজ্জং সন্ধায ৰদন্তি. এৰং একিস্সাপি নামং অগ্গহেত্ৰাপি তা এৰ সন্ধায ‘‘ৰিজ্জানং লাভিম্হী’’তি ভণন্তোপি পারাজিকো হোতীতি সঙ্খেপট্ঠকথাযং অধিপ্পাযো. ৰত্থুৰিজ্জাদীনি পন সন্ধায ৰদন্তো ন হোতি. একেককোট্ঠাসৰসেনাতি মহাঅট্ঠকথাযং ৰুত্তনযেন লোকুত্তরৰিসেসং অকত্ৰা কেৰলং ‘‘সতিপট্ঠানানং লাভী’’তি একেককোট্ঠাসৰসেনাতি অধিপ্পাযো. তত্থাতি তেসু কোট্ঠাসেসু. কিলেসানং পহানং নাম অভাৰমত্তম্পি লোকুত্তরকিচ্চত্তা লোকুত্তরন্তি সমত্থেতুং তং পনাতিআদি ৰুত্তং. রাগা চিত্তং ৰিনীৰরণতাতি রাগতো চিত্তস্স ৰিনীৰরণতা, ততো রাগতো ৰিমুত্তত্তা এৰ ৰীতরাগনীৰরণতাতি অত্থো, যা চ পঞ্চ ৰিজ্জাতি যোজেতব্বং. ন আগতাতি ইধ পদভাজনে ‘‘ঞাণন্তি তিস্সো ৰিজ্জা’’তি (পারা. ১৯৯) ৰুত্তত্তা সেসা পঞ্চ ৰিজ্জা ন আগতাতি অত্থো. নিব্বত্তিতলোকুত্তরত্তাতি লোকিযধম্মসাধারণসঙ্খতস্সাপি অভাৰা লোকিযেহি সব্বথা অসম্মিস্সলোকুত্তরত্তা. অঞ্ঞন্তি সঙ্খেপট্ঠকথাদিং ৰদন্তি, তম্পি তত্থেৰ পটিক্খিত্তন্তি সম্বন্ধো.
২০০. পুন আনেত্ৰা পঠমজ্ঝানাদীহি ন যোজিতন্তি এত্থ ‘‘পঠমজ্ঝানেনাতি পাঠো’’তি কেচি ৰদন্তি, তং যুত্তমেৰ আদি-সদ্দেন গহেতব্বস্স ঝানস্স অভাৰা. পঠমজ্ঝানমূলকঞ্হি একমেৰ খণ্ডচক্কং. কত্তুসাধনোপি ভণিত-সদ্দো হোতীতি আহ অথ ৰাতিআদি. যেন চিত্তেন মুসা ভণতি, তেনেৰ চিত্তেন ন সক্কা ‘‘মুসা ভণামী’’তি জানিতুং, অন্তরন্তরা পন অঞ্ঞাহি মনোদ্ৰারৰীথীহি ‘‘মুসা ভণামী’’তি জানাতীতি ৰুত্তং ‘‘ভণন্তস্স হোতি মুসা ভণামী’’তি. অযমেত্থ অত্থো দস্সিতোতি তীহি অঙ্গেহি সমন্নাগতো মুসাৰাদোতি অযমত্থো দস্সিতো. দৰাতি সহসা. রৰাতি অঞ্ঞং ৰত্তুকামস্স খলিত্ৰা অঞ্ঞভণনং. তং জানাতীতি তংঞাণং, তস্স ভাৰো তংঞাণতা, ঞাণস্স ৰিসযৰিসযীভাৰেন অত্তসংৰেদনন্তি অত্থো. ঞাণসমোধানন্তি বহূনং ঞাণানং একস্মিং খণে সমোধানং, সহুপ্পত্তীতি অত্থো. যেন চিত্তেন ‘‘মুসা ভণিস্স’’ন্তি জানাতীতি ইদং পুব্বভাগচেতনঞ্চ সন্নিট্ঠানচেতনঞ্চ একতো কত্ৰা ৰুত্তং. যেন চিত্তেন পুব্বভাগচেতনাভূতেন সন্নিট্ঠানচেতনাভূতেন চ ৰিসংৰাদিতব্বসত্তসঙ্খারে জানাতি, যেন চিত্তেন মুসা ভণিস্সন্তি অত্থো. তেনেৰ…পে… পরিচ্চজিতব্বাতি তেনেৰ চিত্তেন ‘‘এৰং অহং মুসা ভণামী’’তি ৰা ‘‘ভণিত’’ন্তি ৰা তদেৰ মুসাৰাদচিত্তমারম্মণং কত্ৰা ভিক্খু জানাতীতি এৰং পুব্বাপরসন্নিট্ঠানচেতনাক্খণেসু তীসু একেনেৰ চিত্তেন ঞাণৰিসযঞ্চ ঞাণঞ্চাতি উভযম্পি একক্খণে পুগ্গলো জানাতীতি অযং তংঞাণতা পরিচ্চজিতব্বা ৰিসযস্সেৰ তদা পকাসনতোতি অধিপ্পাযো, তেনাহ ন হীতিআদি. যদি ঞাণস্স অত্তনো সরূপং ন ঞাযতি, কথং পচ্ছিমং চিত্তং জানাতীতি আহ পুরিমং পুরিমন্তিআদি. তত্থ ভণিস্সামীতিআদিনা তীসু কালেসু উপ্পন্নং পুরিমপুরিমচিত্তং অত্তানং ৰিসযং কত্ৰা উপ্পজ্জমানস্স পচ্ছিমস্স পচ্ছিমস্স চিত্তস্স তথা উপ্পত্তিযা পচ্চযো হোতীতি অত্থো. তেনাতি যেন কারণেন তীসু খণেসু চিত্তানি তদঞ্ঞেহেৰ চিত্তেহি জানিতব্বানি, তানি চ পুরিমপুরিমচিত্তেনেৰ অৰস্সং উপ্পজ্জন্তি, তেন কারণেনাতি অত্থো. তস্মিং সতীতি ভণিস্সামীতি পুব্বভাগে সতি. সেসদ্ৰযন্তি ভণামি, ভণিতন্তি ইদং দ্ৰযং ন হেস্সতীতি এতং নত্থীতি যোজনা হোতিযেৰাতি অত্থো. একং ৰিয পকাসতীতি ভিন্নক্খণানম্পি নিরন্তরুপ্পত্তিযা ‘‘তদেৰেদ’’ন্তি গহেতব্বতং সন্ধায ৰদতি.
বলৰধম্মৰিনিধানৰসেনাতি বলৰগাহস্স ৰিনিধানৰসেন. দুব্বলদুব্বলানন্তি দুব্বলদুব্বলানং গাহানং. সকভাৰপরিচ্চজনৰসেনাতি অত্তনো সন্তকভাৰস্স পরিচ্চজনৰসেন.
২০৭. উত্তাসিতত্তাতি ভযং জনেত্ৰা ৰিয পলাপিতত্তা. এৰং পলাপিতো ন পুন তং ঠানং আগচ্ছতীতি আহ ‘‘পুন অনল্লীযনভাৰদস্সনৰসেনা’’তি. খেট-সদ্দং সদ্দত্থৰিদূ উত্তাসত্থে পঠন্তীতি আহ স্ৰাযমত্থোতিআদি. অণু এৰ অণুসহগতং, অণুত্তেন ৰা যুত্তন্তি অত্থো.
ৰত্তুকামৰারকথাৰণ্ণনা
২১৫. কেৰলঞ্হিযন্তি কেৰলঞ্হি অযং ৰারোতি অজ্ঝাহরিতব্বং. তঙ্খণঞ্ঞেৰ জানাতীতি পকতিযা ৰচনানন্তরং ৰিজাননং সন্ধায ৰুত্তং. এৰং পন ৰচীভেদং অকত্ৰা ‘‘যো ইমম্হা আৰাসা পঠমং পক্কমিস্সতি, নং মযং ‘অরহা’তি জানিস্সামা’’তি এৰং কতসঙ্কেতা ৰিহারা পঠমং পক্কমনেন তস্মিং খণে অৰীতিৰত্তেপি নিক্খন্তমত্তেপি পারাজিকং অঞ্ঞতরো ভিক্খু ‘‘মং ‘অরহা’তি জানন্তূ’’তি তম্হা আৰাসা পঠমং পক্কামীতি আগতৰত্থুম্হি (পারা. ২২৭) ৰিয. ৰিঞ্ঞত্তিপথেতি কাযৰচীৰিঞ্ঞত্তীনং গহণযোগ্গে পদেসে, তেন ৰিঞ্ঞত্তিপথং অতিক্কমিত্ৰা ঠিতো কোচি দিব্বেন চক্খুনা কাযৰিকারং দিস্ৰা দিব্বায সোতধাতুযা ৰচীভেদঞ্চ সুত্ৰা জানাতি, ন পারাজিকন্তি দীপেতি. পাল়িযং ‘‘পটিৰিজানন্তস্স আপত্তি পারাজিকস্সা’’তি (পারা. ২১৫) ইমস্মিং পটিৰিজাননৰারে যস্মিং অক্খরে ৰা উচ্চারিতে কাযপ্পযোগে ৰা কতেযেৰ অযং পঠমজ্ঝানং সমাপন্নোতিআদিঅত্থং পরো ৰিজানাতি, ততো পুরিমেসু অক্খরুচ্চারণাদিপ্পযোগেসু থুল্লচ্চযং আপজ্জিত্ৰা পচ্ছিমেৰ পটিৰিজাননপযোগক্খণে পারাজিকং আপজ্জতীতি ৰেদিতব্বং থুল্লচ্চযস্সেৰেত্থ সামন্তত্তা, তেনেৰ বুদ্ধদত্তাচরিযেন –
‘‘দুক্কটং পঠমস্সেৰ, সামন্তমিতি ৰণ্ণিতং;
সেসানং পন তিণ্ণম্পি, থুল্লচ্চযমুদীরিত’’ন্তি –
ৰুত্তং, অযঞ্চত্থো ‘‘ন পটিৰিজানন্তস্স আপত্তি থুল্লচ্চযস্সা’’তি ইমিনা সুত্তেন সঙ্গহিতোতি দট্ঠব্বো. উগ্গহপরিপুচ্ছাদিৰসেনাতিআদিনা ঝানসমাধিআদিসদ্দানমত্থেসু পুব্বে অকতপরিচযত্তা সুত্ৰা ‘‘অত্থং ঈদিস’’ন্তি অজানিত্ৰা কেৰলং ‘‘ৰিসিট্ঠো কোচি সমণগুণো অনেন লদ্ধো’’তি পরেন ঞাতেপি পারাজিকমেৰাতি দস্সেতি.
অনাপত্তিভেদকথাৰণ্ণনা
২২০. অনুল্লপনাধিপ্পাযস্সাতি ‘‘এৰং ৰুত্তে উত্তরিমনুস্সধম্মো মযা পকাসিতো হোতী’’তি অমনসিকত্ৰা ‘‘নাহং, আৰুসো, মচ্চুনো ভাযামী’’তিআদিকং কথেন্তস্স. এৰং কথেন্তো চ ৰোহারতো অঞ্ঞং ব্যাকরোন্তো নাম হোতীতি ৰুত্তং ‘‘অঞ্ঞং ব্যাকরোন্তস্সা’’তি. ভাযন্তোতি ‘‘ঞত্ৰা গরহন্তি নু খো’’তি ভাযন্তো.
পদভাজনীযৰণ্ণনানযো নিট্ঠিতো.
ৰিনীতৰত্থুৰণ্ণনা
২২৩. সেক্খভূমিযন্তি ইমিনা ঝানভূমিম্পি সঙ্গণ্হাতি. তিণ্ণং ৰিৰেকানন্তি কাযচিত্তউপধিৰিৰেকানং. পিণ্ডায চরণস্স ভোজনপরিযোসানতায ৰুত্তং ‘‘যাৰ ভোজনপঅযোসান’’ন্তি. অন্তরঘরে ভুত্ৰা আগচ্ছন্তস্সাপি ৰুত্তনযেনেৰ সম্ভাৰনিচ্ছায চীৰরসণ্ঠাপনাদীনি করোন্তস্স দুক্কটমেৰ, পাল়িযং পন দুক্করাদিৰত্থূসু ‘‘অনাপত্তি অনুল্লপনাধিপ্পাযস্সা’’তি ইদং থুল্লচ্চযেনাপি অনাপত্তিদস্সনত্থং ৰুত্তং. উল্লপনাধিপ্পাযস্সাপি হি ‘‘নাৰুসো, দুক্করং অঞ্ঞং ব্যাকাতু’’ন্তি ৰুত্তে থুল্লচ্চযমেৰ অত্তুপনাযিকত্তাভাৰতোতি দট্ঠব্বং.
২২৭. ন দানাহং তত্থ গমিস্সামীতি পুন তত্থ ৰসিতট্ঠানে ন গমিস্সামি, এৰং সতি পঠমং গতো অযং পুন চ নাগতো, তস্মা অরহাতি মঞ্ঞিস্সন্তীতি অধিপ্পাযো. তং ঠানন্তি আৰাসং ৰাতিআদিনা পুব্বে পরিচ্ছিন্নট্ঠানং. পদসা গমনং সন্ধায কতিকায কতত্তা যানেনাতিআদি ৰুত্তং. ৰিজ্জামযিদ্ধিং সন্ধায ‘‘ইদ্ধিযা’’তি ৰুত্তং উল্লপনাধিপ্পাযস্স অভিঞ্ঞিদ্ধিযা অসম্ভৰতো. অঞ্ঞমঞ্ঞং রক্খন্তীতি উল্লপনাধিপ্পাযে সতিপি একস্সাপি পঠমগমনাভাৰা রক্খন্তি. সচে পন কতিকং কত্ৰা নিসিন্নেসু একং দ্ৰে ঠপেত্ৰা অৰসেসা উল্লপনাধিপ্পাযেন একতো গচ্ছন্তি, গতানং সব্বেসং পারাজিকমেৰ. তেসু যস্স উল্লপনাধিপ্পাযো নত্থি, তস্স অনাপত্তি. এতন্তি হেট্ঠা ৰুত্তং সব্বং কতিকৰত্তং. নানাৰেরজ্জকাতি নানাজনপদৰাসিনো. সঙ্ঘলাভোতি যথাৰুড্ঢং পাপুণনককোট্ঠাসো. অযঞ্চ পটিক্খেপো অৰিসেসেত্ৰা করণং সন্ধায কতো, ৰিসেসেত্ৰা পন ‘‘এত্তকো অসুকস্সা’’তি পরিচ্ছিন্দিত্ৰা অপলোকেত্ৰা দাতুং ৰট্টতি.
২২৮. ধম্মধাতূতি সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং, ধম্মানং সভাৰো ৰা. উপপত্তীতি অত্তভাৰং সন্ধায ৰদতি. দুস্সদ্ধাপযা হোন্তীতি পুথুজ্জনে সন্ধায ৰুত্তং, ন লক্খণত্থেরাদিকে অরিযপুগ্গলে. ৰিতুডেন্তীতি ৰিনিৰিজ্ঝিত্ৰা ডেন্তি গচ্ছন্তি, ফাসুল়ন্তরিকাযো ছিদ্দাৰছিদ্দং কত্ৰা তাহি গচ্ছন্তীতি নিস্সক্কৰসেন অত্থো. ৰিতুদেন্তীতি পাঠে ফাসুল়ন্তরিকাহীতি আধারত্থে নিস্সক্কৰচনং. লোহতুণ্ডেহীতি কাল়লোহমযেহি তুণ্ডেহি. অচ্ছরিযং ৰতাতি গরহিতব্বতায অচ্ছরং পহরিতুং যুত্তরূপং. চক্খুভূতাতি লোকস্স চক্খু ৰিয ভূতা সঞ্জাতা, চক্খুসদিসাতিপি অত্থো. তস্সেৰ কম্মস্সাতি যেন গোঘাতককম্মেনেৰ নিরযে নিব্বত্তো, তস্সেৰাতি অত্থে গয্হমানে একায চেতনায বহুপটিসন্ধিযো হোন্তীতি আপজ্জতি, ন চেতং যুত্তং একস্স অম্বাদিবীজস্স অনেকঙ্কুরুপ্পত্তি ৰিযাতি তং পরিহরন্তো আহ তস্স নানাচেতনাহি আযূহিতস্সাতিআদি, তেন গোঘাতককম্মক্খণে পুব্বচেতনা অপরচেতনা সন্নিট্ঠাপকচেতনাতি একস্মিম্পি পাণাতিপাতে বহূ চেতনা হোন্তি, নানাপাণাতিপাতেসু ৰত্তব্বমেৰ নত্থি. তত্থ একায চেতনায নরকে পচিত্ৰা তদঞ্ঞচেতনাসু একায অপরাপরিযচেতনায ইমস্মিং পেতত্তভাৰে নিব্বত্তোতি দস্সেতি, তেনাহ ‘‘অৰসেসকম্মং ৰা কম্মনিমিত্তং ৰা’’তি. এত্থ চ কম্মসরিক্খৰিপাকুপ্পত্তিং সন্ধায কম্মকম্মনিমিত্তানমেৰ গহণং কতং, ন গতিনিমিত্তস্স, তেনাহ ‘‘অট্ঠিরাসিযেৰ নিমিত্তং অহোসী’’তি. পাল়িযং ৰিতচ্ছেন্তীতি তুণ্ডেহি তচ্ছেন্তো ৰিয লুঞ্চন্তি. ৰিরাজেন্তীতি ৰিলিখন্তি.
২২৯. ৰল্লূরৰিক্কযেনাতি সুক্খাপিতমংসৰিক্কযেন. নিপ্পক্খচম্মেতি ৰিগতপক্খলোমচম্মে. একং মিগন্তি দীপকমিগং. কারণাহীতি ঘাতনাহি. ঞত্ৰাতি কম্মট্ঠানং ঞত্ৰা.
২৩০. মঙ্গনৰসেন উলতীতি মঙ্গুলি, ৰিরূপবীভচ্ছভাৰেন পৰত্ততীতি অত্থো. চিত্তকেল়িন্তি চিত্তরুচিযং অনাচারকীল়ং.
২৩১. নিস্সেৰালপণককদ্দমোতি তিলবীজকাদিসেৰালেন নীলমণ্ডূকপিট্ঠিৰণ্ণেন উদকপিট্ঠে উদকং নীলৰণ্ণং কুরুমানেন পণকেন কদ্দমেন চ ৰিরহিতো. উণ্হভাৰেন তপনতো তপং উদকং অস্সাতি তপোদকাতি ৰত্তব্বে ক-কারলোপং কত্ৰা ‘‘তপোদা’’তি ৰুচ্চতি. পেতলোকোতি পকট্ঠেন অকুসলকম্মেন সুগতিতো দুগ্গতিং ইতানং গতানং লোকো সমূহো, নিৰাসট্ঠানং ৰা. কতহত্থাতি ধনুসিপ্পে সুট্ঠু সিক্খিতহত্থা, অৰিরজ্ঝনলক্খৰেধাতি অত্থো. সিপ্পদস্সনৰসেন রাজকুলাদীসু রাজসমূহং উপেচ্চ কতং অসনং সরক্খেপো এতেসন্তি কতুপাসনা, সব্বত্থ দস্সিতসিপ্পাতি অত্থো. পভগ্গোতি পভঞ্জিতো, পরাজিতোতি অত্থো.
২৩২. আনেঞ্জসমাধিন্তি অরূপসমাপত্তিযং নিরুদ্ধে সতিপি সদ্দকণ্টকেন উট্ঠানারহো রূপাৰচরসমাধিযেৰ ইধ ৰত্তব্বোতি আহ অনেজং অচলন্তিআদি. সমাধিপরিপন্থকেতি ৰিতক্কাদিকে সন্ধায ৰদতি, ইদং পন পঠমবোধিযং উপ্পন্নম্পি ৰত্থুং অনাচারমত্তৰসেন ভিক্খূহি চোদিতেপি ভগৰতা ‘‘অনাপত্তি, ভিক্খৰে, মোগ্গল্লানস্সা’’তি (পারা. ২২৮) এৰং আযতিং অত্তনা পঞ্ঞপিযমানপারাজিকানুগুণং তদা এৰ ৰিনীতন্তি ধম্মসঙ্গাহকত্থেরেহি পচ্ছা পঞ্ঞত্তস্স ইমস্স সিক্খাপদস্স ৰিনীতৰত্থুভাৰেন সঙ্গহমারোপিতন্তি দট্ঠব্বং. সাৰকানং উপ্পটিপাটিযা অনুস্সরণাভাৰং দস্সেতুং ‘‘ন উপ্পটিপাটিযা’’তি ৰুত্তং. দুক্করং কতন্তি অনন্তরে পঞ্চকপ্পসতিকে কালে ৰিঞ্ঞাণসন্ততিং অদিস্ৰাপি অসম্মুয্হিত্ৰা পরতো ততিযত্তভাৰে দিট্ঠচুতিচিত্তেন সদ্ধিং ৰত্তমানভৰপটিসন্ধিযা অনুমানেনাপি কারিযকারণাভাৰগহণং নাম সাৰকানং দুক্করত্তা ৰুত্তং. পটিৰিদ্ধাতি পটিৰিদ্ধসদিসা. যথা নাম সত্তধা ফালিতস্স চামরৰাললোমস্স একায অগ্গকোটিযা অপরস্স ৰাললোমংসুনো কোটিং দূরে ঠত্ৰা ৰিজ্ঝেয্য আৰুনন্তো ৰিয পটিপাদেয্য, এৰমেৰ ইমিনাপি দুক্করং কতন্তি ৰুত্তং হোতি. এতদগ্গন্তি এসো অগ্গো. যদিদন্তি যো অযং.
নিগমনৰণ্ণনা
২৩৩. ইধাতি ভিক্খুৰিভঙ্গে. উদ্দিট্ঠপারাজিকপরিদীপনন্তি সিক্খাপদেসু পাতিমোক্খুদ্দেসৰসেন উদ্দিট্ঠপারাজিকপরিদীপনং, ন পন সব্বস্মিং পারাজিকৰিভঙ্গে আগতআপত্তিপরিদীপনং তত্থ থুল্লচ্চযাদীনম্পি আগতত্তা তেনেৰ উদ্দিট্ঠ-সদ্দেন ৰুত্তৰিভঙ্গস্স নিদ্দেসত্তা. ভিক্খুনীনং অসাধারণানি চত্তারীতি উব্ভজাণুমণ্ডলিকা (পাচি. ৬৫৮) ৰজ্জপ্পটিচ্ছাদিকা (পাচি. ৬৬৫) উক্খিত্তানুৰত্তিকা (পাচি. ৬৬৯) অট্ঠৰত্থুকাতি (পাচি. ৬৭৫) ইমানি ভিক্খূহি অসাধারণানি ভিক্খুনীনং এৰ পঞ্ঞত্তানি পারাজিকানীতি অত্থো. ৰত্থুৰিপন্নাতি পব্বজ্জুপসম্পদানং ৰত্থুভাৰো ৰত্থু নাম, তেন ৰত্থুমত্তেন ৰিপন্না, ৰিপন্নৰত্থুকাতি অত্থো. অহেতুকপটিসন্ধিকাতি মগ্গানুপ্পত্তিকারণমাহ. কিঞ্চাপি দুহেতুকানম্পি মগ্গো নুপ্পজ্জতি, তে পন পব্বজ্জুপসম্পদাসু ঠত্ৰা আযতিং মগ্গহেতুং সম্পাদেতুং সক্কোন্তি, অহেতুকা পন পরিসুদ্ধে চতুপারিসুদ্ধিসীলে ঠত্ৰা সম্পাদেতুং ন সক্কোন্তি, তস্মা তে তম্পি পটিচ্চ ৰত্থুৰিপন্নাৰাতি ৰেদিতব্বা. পারাজিকাতি কম্মৰিপত্তিযা পটিসন্ধিক্খণেযেৰ পরাজযং আপন্না. থেয্যসংৰাসকাদীনং গিহিভাৰে ঠত্ৰা ৰিপস্সনায ৰাযমন্তানম্পি তস্মিং অত্তভাৰে মগ্গুপ্পত্তিঅভাৰতো ‘‘মগ্গো পন ৰারিতো’’তি ৰুত্তং. দীঘতায লম্বমানং অঙ্গজাতং লম্বং নাম, তং যস্স অত্থি সো লম্বী. সো এত্তাৰতা ন পারাজিকো, তং পন দীঘং অঙ্গজাতং অত্তনো মুখে ৰা ৰচ্চমগ্গে ৰা সেৰনাধিপ্পাযেন পৰেসেন্তোৰ পারাজিকো, ইধ পন ৰচ্চমগ্গে পৰেসেন্তোৰ অধিপ্পেতো মুদুপিট্ঠিকেনেৰ মুখে পৰেসনস্স ৰুত্তত্তা. সোপি হি কতপরিকম্মতায মুদুভূতায পিট্ঠিযা ওনমিত্ৰা অত্তনো অঙ্গজাতং মুখেন গণ্হন্তোৰ পারাজিকো হোতি, ন কেৰলো. যো পন মুখেন অত্তনো ৰচ্চমগ্গং ৰা পরেসং ৰচ্চমগ্গমুখং ৰা ইত্থীনং পস্সাৰমগ্গং ৰা গণ্হাতি, তস্স চ পুরিসনিমিত্তেন পুরিসনিমিত্তং ছুপন্তস্স চ মগ্গেন মগ্গপটিপাদনেপি পারাজিকং ন হোতি পুরিসনিমিত্তেন তদিতরমগ্গসম্পটিপাদনেনেৰ মেথুনধম্মৰোহারতো. পরস্স অঙ্গজাতে অভিনিসীদতীতি পরস্স উত্তানং সযন্তস্স কম্মনিযে অঙ্গজাতে অত্তনো ৰচ্চমগ্গং পৰেসেন্তো তস্সূপরি নিসীদতি, ইদঞ্চ উপলক্খণমত্তং পরেসং অঙ্গজাতং ৰচ্চমগ্গে পৰেসেন্তো সাদিযন্তোপি পারাজিকোৰ, বলক্কারেন পন ৰচ্চমগ্গে ৰা মুখে ৰা পরেন পৰেসিযমানো যদি ন সাদিযতি, অনাপত্তিকোৰ. এত্থ অসাদিযনং নাম দুক্করং ৰিরজ্জিতব্বতো. এত্থ চ অনুপসম্পন্নভাৰে ঠত্ৰা মাতুপিতুঅরহন্তেসু অঞ্ঞতরং ঘাতেন্তো ভিক্খুনিং দূসেন্তো চ সামণেরপব্বজ্জম্পি ন লভতীতি দস্সনত্থং ৰিসুং গহিতত্তা মাতুঘাতকাদীনং চতুন্নং ততিযপঠমপারাজিকেসু অন্তোগধতা ৰেদিতব্বা. যথা এত্থ, এৰং গিহিভাৰে ঠত্ৰা লোহিতুপ্পাদং করোন্তো লোহিতুপ্পাদকোৰাতি গহেতব্বং. এতেন পরিযাযেনাতি উভিন্নং রাগপরিযুট্ঠানসঙ্খাতেন পরিযাযেন. দুতিযৰিকপ্পে কচ্চি অত্থাতি পদচ্ছেদো ৰেদিতব্বো.
ইতি সমন্তপাসাদিকায ৰিনযট্ঠকথায ৰিমতিৰিনোদনিযং
চতুত্থপারাজিকৰণ্ণনানযো নিট্ঠিতো.
নিট্ঠিতো চ পারাজিককণ্ডৰণ্ণনানযো.