১. পারাজিককণ্ডো
১. পঠমপারাজিকং
সুদিন্নভাণৰারৰণ্ণনা
২৪. ৰিক্কাযিকভণ্ডস্স ৰিক্কিণনং ইণদানঞ্চ ভণ্ডপ্পযোজনং নাম. এৰং পযোজিতস্স মূলস্স সহ ৰড্ঢিযা গহণৰাযামো উদ্ধারো নাম. অসুকদিৰসে দিন্নন্তিআদিনা পমুট্ঠস্স সতুপ্পাদনাদি সারণং নাম. চতুব্বিধাযাতি খত্তিযব্রাহ্মণগহপতিসমণানং ৰসেন, ভিক্খুআদীনং ৰা ৰসেন চতুব্বিধায. দিস্ৰানস্স এতদহোসীতি হেতুঅত্থে অযং দিস্ৰান-সদ্দো অসমানকত্তুকত্তা, যথা ঘতং পিৰিত্ৰা বলং হোতীতি, এৰমঞ্ঞত্থাপি এৰরূপেসু. ভব্বকুলপুত্তোতি উপনিস্সযমত্তসভাৰেন ৰুত্তং, ন পচ্ছিমভৰিকতায. তেনেৰস্স মাতাদিঅকল্যাণমিত্তসমাযোগেন কতৰীতিক্কমনং নিস্সায উপ্পন্নৰিপ্পটিসারেন অধিগমন্তরাযো জাতো. পচ্ছিমভৰিকানং পুব্ববুদ্ধুপ্পাদেসু লদ্ধব্যাকরণানং ন সক্কা কেনচি অন্তরাযং কাতুং. তেনেৰ অঙ্গুলিমালত্থেরাদযো অকুসলং কত্ৰাপি অধিগমসম্পন্না এৰ অহেসুন্তি. চরিমকচিত্তন্তি চুতিচিত্তং. সঙ্খং ৰিয লিখিতং ঘংসিত্ৰা ধোৰিতং সঙ্খলিখিতন্তি আহ ধোতইচ্চাদি. অজ্ঝাৰসতাতি অধি-সদ্দযোগেন অগারন্তি ভুম্মত্থে উপযোগৰচনন্তি আহ ‘‘অগারমজ্ঝে’’তি. কসাযরসরত্তানি কাসাযানীতি আহ ‘‘কসাযরসপীততাযা’’তি. কসাযতো নিব্বত্ততায চ হি রসোপি ‘‘কসাযরসো’’তি ৰুচ্চতি.
২৬. যদা জানাতি-সদ্দো বোধনত্থো ন হোতি, তদা তস্স পযোগে সপ্পিনো জানাতি মধুনো জানাতীতিআদীসু ৰিয করণত্থে সামিৰচনং সদ্দসত্থৰিদূ ইচ্ছন্তীতি আহ ‘‘কিঞ্চি দুক্খেন নানুভোসী’’তি. কেনচি দুক্খেন নানুভোসীতি অত্থো, কিঞ্চীতি এত্থাপি হি করণত্থে সামিৰচনস্স লোপো কতো, তেনেৰ ৰক্খতি ‘‘ৰিকপ্পদ্ৰযেপি পুরিমপদস্স উত্তরপদেন সমানৰিভত্তিলোপো দট্ঠব্বো’’তি. যদা পন জানাতি-সদ্দো সরণত্থো হোতি, তদা মাতু সরতীতিআদীসু ৰিয উপযোগত্থে সামিৰচনং সদ্দসত্থৰিদূ ৰদন্তীতি আহ ‘‘অথ ৰা কিঞ্চি দুক্খং নস্সরতীতি অত্থো’’তি, কস্সচি দুক্খস্স অননুভূততায নস্সরতীতি অত্থো. ৰিকপ্পদ্ৰযেপীতি অনুভৰনসরণত্থৰসেন ৰুত্তে দুতিযততিযৰিকপ্পদ্ৰযে. পুরিমপদস্সাতি কিঞ্চীতি পদস্স. উত্তরপদেনাতি দুক্খস্সাতিপদেন. সমানায সামিৰচনভূতায ৰিভত্তিযা ‘‘কস্সচি দুক্খস্সা’’তি ৰত্তব্বে ‘‘কিঞ্চি দুক্খস্সা’’তি লোপোতি দট্ঠব্বো. মরণেনপি মযং তেতি এত্থ তেতি পদস্স সহত্থে করণৰসেনপি অত্থং দস্সেতুং তযা ৰিযোগং ৰা পাপুণিস্সামাতি অত্থন্তরং ৰুত্তং.
২৮. গন্ধব্বা নাম গাযনকা. নটা নাম রঙ্গনটা. নাটকা লঙ্ঘনকাদযো. সুখূপকরণেহি অত্তনো পরিচরণং করোন্তো যস্মা লল়ন্তো কীল়ন্তো নাম হোতি, তস্মা দুতিযে অত্থৰিকপ্পে লল়াতিআদি ৰুত্তং. দানপ্পদানাদীনীতি এত্থ নিচ্চদানং দানং নাম, ৰিসেসদানং পদানং নাম, আদি-সদ্দেন সীলাদীনি সঙ্গণ্হাতি.
৩০. চুদ্দস ভত্তানীতি সঙ্ঘভত্তং উদ্দেসভত্তং নিমন্তনং সলাকং পক্খিকং উপোসথিকং পাটিপদিকং আগন্তুকং গমিকং গিলানং গিলানুপট্ঠাকং ৰিহার-ধুর-ৰারভত্তন্তি ইমানি চুদ্দস ভত্তানি. এত্থ চ সেনাসনাদিপচ্চযত্তযনিস্সিতেসু আরঞ্ঞকঙ্গাদিপধানঙ্গানং গহণৰসেন সেসধুতঙ্গানিপি গহিতানেৰ হোন্তীতি ৰেদিতব্বং. ৰজ্জীনন্তি ৰজ্জীরাজূনং. ৰজ্জীসূতি জনপদাপেক্খং বহুৰচনং, ৰজ্জীনামকে জনপদেতি অত্থো. পঞ্চকামগুণাযেৰ উপভুঞ্জিতব্বতো পরিভুঞ্জিতব্বতো চ উপভোগপরিভোগা, ইত্থিৰত্থাদীনি চ তদুপকরণানীতি আহ ‘‘যেহি তেস’’ন্তিআদি. উক্কট্ঠপিণ্ডপাতিকত্তাতি সেসধুতঙ্গপরিৰারিতেন উক্কট্ঠপিণ্ডপাতিকধুতঙ্গেন সমন্নাগতত্তা, তেনাহ ‘‘সপদানচারং চরিতুকামো’’তি.
৩১. দোসাতি রত্তি. তত্থ অভিৰুত্থং পরিৰুসিতং আভিদোসিকং, অভিদোসং ৰা পচ্চূসকালং গতো পত্তো অতিক্কন্তো আভিদোসিকো, তেনাহ একরত্তাতিক্কন্তস্স ৰাতিআদি.
৩২. উদককঞ্জিযন্তি পানীযপরিভোজনীযউদকঞ্চ যাগু চ. তথাতি সমুচ্চযত্থে.অনোকপ্পনং অসদ্দহনং, অমরিসনং অসহনং.
৩৪. তদ্ধিতলোপন্তি পিতামহতো আগতং ‘‘পেতামহ’’ন্তি ৰত্তব্বে তদ্ধিতপচ্চযনিমিত্তস্স এ-কারস্স লোপং কত্ৰাতি অত্থো. যেসং সন্তকং ধনং গহিতং, তে ইণাযিকা. পলিবুদ্ধোতি ‘মা গচ্ছ মা ভুঞ্জা’তিআদিনা কতাৰরণো, পীল়িতোতি অত্থো.
৩৫. অত্তনাতি সযং. সপতিনো ধনসামিনো ইদং সাপতেয্যং, ধনং. তদেৰ ৰিভৰো.
৩৬. ভিজ্জন্তীতি অগহিতপুব্বা এৰ ভিজ্জন্তি. দিন্নাপি পটিসন্ধীতি পিতরা দিন্নং সুক্কং নিস্সায উপ্পন্নস্স সত্তস্স পটিসন্ধিপি তেন দিন্না নাম হোতীতি ৰুত্তং. সুক্কমেৰ ৰা ইধ পটিসন্ধিনিস্সযত্তা ‘‘পটিসন্ধী’’তি ৰুত্তং, তেনাহ ‘‘খিপ্পং পতিট্ঠাতী’’তি. ন হি পিতু সংযোগক্খণেযেৰ সত্তস্স উপ্পত্তিনিযমো অত্থি সুক্কমেৰ তথা পতিট্ঠাননিযমতো. সুক্কে পন পতিট্ঠিতে যাৰ সত্ত দিৰসানি, অড্ঢমাসমত্তং ৰা, তং গব্ভসণ্ঠানস্স খেত্তমেৰ হোতি মাতু মংসস্স লোহিতলেসস্স সব্বদাপি ৰিজ্জমানত্তা. পুব্বেপি পঞ্ঞত্তসিক্খাপদানং সব্ভাৰতো অপঞ্ঞত্তে সিক্খাপদেতি ইমস্স পঠমপারাজিকসিক্খাপদে অট্ঠপিতেতি অত্থো ৰুত্তো. এৰরূপন্তি এৰং গরুকসভাৰং, পারাজিকসঙ্ঘাদিসেসৰত্থুভূতন্তি অত্থো, তেনাহ ‘‘অৰসেসে পঞ্চখুদ্দকাপত্তিক্খন্ধে এৰ পঞ্ঞপেসী’’তি. যং আদীনৰন্তি সম্বন্ধো. কাযৰিঞ্ঞত্তিচোপনতোতি কাযৰিঞ্ঞত্তিযা নিব্বত্তচলনতো.
তেনেৰাতি অৰধারণেন যানি গব্ভগ্গহণকারণানি নিৰত্তিতানি, তানিপি দস্সেতুং কিং পনাতিআদি ৰুত্তং. তত্থ উভযেসং ছন্দরাগৰসেন কাযসংসগ্গো ৰুত্তো. ইত্থিযা এৰ ছন্দরাগৰসেন নাভিপরামসনং ৰিসুং ৰুত্তং. সামপণ্ডিতস্স হি মাতা পুত্তুপ্পত্তিযা সঞ্জাতাদরা নাভিপরামসনকালে কামরাগসমাকুলচিত্তা অহোসি, ইতরথা পুত্তুপ্পত্তিযা এৰ অসম্ভৰতো. ‘‘সক্কো চস্সা কামরাগসমুপ্পত্তিনিমিত্তানি অকাসী’’তিপি ৰদন্তি, ৰত্থুৰসেন ৰা এতং নাভিপরামসনং কাযসংসগ্গতো ৰিসুং ৰুত্তন্তি দট্ঠব্বং. মাতঙ্গপণ্ডিতস্স দিট্ঠমঙ্গলিকায নাভিপরামসনেন মণ্ডব্যস্স নিব্বত্তি অহোসি. চণ্ডপজ্জোতমাতু নাভিযং ৰিচ্ছিকা ফরিত্ৰা গতা, তেন চণ্ডপজ্জোতস্স নিব্বত্তি অহোসীতি আহ এতেনেৰ নযেনাতিআদি.
অযন্তি সুদিন্নস্স পুরাণদুতিযিকা. যং সন্ধাযাতি যং অজ্ঝাচারং সন্ধায. মাতাপিতরো চ সন্নিপতিতা হোন্তীতি ইমিনা সুক্কস্স সম্ভৰং দীপেতি, মাতা চ উতুনী হোতীতি ইমিনা সোণিতস্স. গন্ধব্বোতি তত্রুপগো সত্তো অধিপ্পেতো, গন্তব্বোতি ৰুত্তং হোতি, ত-কারস্স চেত্থ ধ-কারো কতো. অথ ৰা গন্ধব্বা নাম রঙ্গনটা, তে ৰিয তত্র তত্র ভৰেসু নানাৰেসগ্গহণতো অযম্পি ‘‘গন্ধব্বো’’তি ৰুত্তো, সো মাতাপিতূনং সন্নিপাতক্খণতো পচ্ছাপি সত্তাহব্ভন্তরে তত্র উপপন্নো ‘‘পচ্চুপট্ঠিতো’’তি ৰুত্তো. গব্ভস্সাতি কললরূপসহিতস্স পটিসন্ধিৰিঞ্ঞাণস্স. তঞ্হি ইধ ‘‘গব্ভো’’তি অধিপ্পেতং সা তেন গব্ভং গণ্হীতিআদীসু (পারা. ৩৬) ৰিয. অস্স তং অজ্ঝাচারন্তি সম্বন্ধো. পাল়িযং নিরব্বুদো ৰত ভো ভিক্খুসঙ্ঘো নিরাদীনৰোতি ইমস্স অনন্তরং তস্মিং ভিক্খুসঙ্ঘেতি অজ্ঝাহরিত্ৰা সুদিন্নেন…পে… আদীনৰো উপ্পাদিতোতি যোজনা ৰেদিতব্বা. ইতিহাতি নিপাতসমুদাযস্স এৰন্তি ইদং অত্থভৰনং. মুহুত্তেনাতি ইদং খণেনাতি পদস্স ৰেৰচনং. যাৰ ব্রহ্মলোকা অব্ভুগ্গতোপি দেৰানং তাৰমহন্তো সদ্দো তেসং রূপং ৰিয মনুস্সানং গোচরো ন হোতি. তস্মা পচ্ছা সুদিন্নেন ৰুত্তে এৰ জানিংসূতি দট্ঠব্বং.
৩৭. মগ্গব্রহ্মচরিযন্তি মগ্গপদট্ঠানং সিক্খত্তযমেৰ উপচারতো ৰুত্তং তস্সেৰ যাৰজীৰং চরিতব্বত্তা. অৰিপ্ফারিকোতি উদ্দেসাদীসু অব্যাৰটো. ৰহচ্ছিন্নোতি ছিন্নপাদো, ছিন্নখন্ধো ৰা. চিন্তযীতি ইমিনা পজ্ঝাযীতি পদস্স কিরিযাপদত্তং দস্সেতি. তেন ‘‘কিসো অহোসি…পে… পজ্ঝাযি চা’’তি চ-কারং আনেত্ৰা পাল়িযোজনা কাতব্বা.
৩৮. গণে জনসমাগমে সন্নিপাতনং গণসঙ্গণিকা, সাৰ পপঞ্চা, তেন গণসঙ্গণিকাপপঞ্চেন. যস্সাতি যে অস্স. কথাফাসুকাতি ৰিস্সাসিকভাৰেন ফাসুককথা, সুখসম্ভাসাতি অত্থো. উপাদারূপং ভূতরূপমুখেনেৰ মন্দনং পীননঞ্চ হোতীতি আহ পসাদইচ্চাদি. দানীতি নিপাতো ইধ পন-সদ্দত্থে ৰত্ততি তক্কালৰাচিনো এতরহি-পদস্স ৰিসুং ৰুচ্চমানত্তাতি আহ ‘‘সো পন ত্ৰ’’ন্তি. নো-সদ্দোপি নু-সদ্দো ৰিয পুচ্ছনত্থোতি আহ ‘‘কচ্চি নু ত্ৰ’’ন্তি. তমেৰাতি গিহিভাৰপত্থনালক্খণমেৰ. অনভিরতিমেৰাতি এৰ-কারেন নিৰত্তিতায পন তদঞ্ঞায অনভিরতিযা ৰিজ্জমানত্তং দস্সেতুং অধিকুসলানন্তিআদি ৰুত্তং, সমথৰিপস্সনা অধিকুসলা নাম. ইদং পনাতিআদি উপরি ৰত্তব্বৰিসেসদস্সনং. পরিযাযৰচনমত্তন্তি সদ্দত্থকথনমত্তং.
তস্মিন্তি ধম্মে, এৰং ৰিরাগায দেসিতে সতীতি অত্থো. নামাতি গরহাযং. লোকুত্তরনিব্বানন্তি ৰিরাগাযাতিআদিনা ৰুত্তকিলেসক্খযনিব্বানতো ৰিসেসেতি. জাতিং নিস্সায উপ্পজ্জনকমানো এৰ মদজননট্ঠেন মদোতি মানমদো. ‘‘অহং পুরিসো’’তি পৰত্তো মানো পুরিসমদো. ‘‘অসদ্ধম্মসেৰনাসমত্থতং নিস্সায মানো, রাগো এৰ ৰা পুরিসমদো’’তি কেচি. আদি-সদ্দেন বলমদাদিং সঙ্গণ্হাতি. তেভূমকৰট্টন্তি তীসু ভূমীসু কম্মকিলেসৰিপাকা পৰত্তনট্ঠেন ৰট্টং. ৰিরজ্জতীতি ৰিগচ্ছতি. যোনিযোতি অণ্ডজাদযো, তা পন যৰন্তি তাহি সত্তা অমিস্সিতাপি সমানজাতিতায মিস্সিতা হোন্তীতি ‘‘যোনিযো’’তি ৰুত্তা.
ঞাততীরণপহানৰসেনাতি এত্থ লক্খণাদিৰসেন সপ্পচ্চযনামরূপপরিগ্গহো ঞাতপরিঞ্ঞা নাম. কলাপসম্মসনাদিৰসেন পৰত্তা লোকিযৰিপস্সনা তীরণপরিঞ্ঞা নাম. অরিযমগ্গো পহানপরিঞ্ঞা নাম. ইধ পন ঞাততীরণকিচ্চানম্পি অসম্মোহতো মগ্গক্খণে সিজ্ঝনতো অরিযমগ্গমেৰ সন্ধায তিৰিধাপি পরিঞ্ঞা ৰুত্তা, তেনেৰ ‘‘লোকুত্তরমগ্গোৰ কথিতো’’তি ৰুত্তং. কামেসু পাতব্যতানন্তি ৰত্থুকামেসু পাতব্যতাসঙ্খাতানং সুভাদিআকারানং তদাকারগাহিকানং তণ্হানন্তি অত্থো. ৰিসযমুখেন হেত্থ ৰিসযিনো গহিতা. তীসু ঠানেসূতি ‘‘ৰিরাগায ধম্মো দেসিতো…পে… নো সউপাদানাযা’’তি এৰং ৰুত্তেসু.
৩৯. কলিসাসনারোপনত্থাযাতি দোসারোপনত্থায. কলীতি কোধস্স নামং, তস্স সাসনং কলিসাসনং, কোধৰসেন ৰুচ্চমানা গরহা. অজ্ঝাচারোৰ ৰীতিক্কমো. সমণকরণানং ধম্মানন্তি সমণভাৰকরানং হিরোত্তপ্পাদিধম্মানং. পাল়িযং কথং-সদ্দযোগেন ন সক্খিস্সসীতি অনাগতৰচনং কতং, ‘‘নাম-সদ্দযোগেনা’’তিপি ৰদন্তি. অতিৰিয দুক্খৰিপাকন্তি গহট্ঠানং নাতিসাৰজ্জম্পি কম্মং পব্বজিতানং ভগৰতো আণাৰীতিক্কমতো চেৰ সমাদিন্নসিক্খত্তযৰিনাসনতো চ মহাসাৰজ্জং হোতীতি ৰুত্তং. উদকে ভৰং ওদকং, ধোৰনকিচ্চন্তি আহ উদককিচ্চন্তিআদি. সমাপজ্জিস্সসীতি অনাগতৰচনং নাম-সদ্দযোগেন কতন্তি আহ ‘‘নাম-সদ্দেন যোজেতব্ব’’ন্তি. দুব্ভরতাদীনং হেতুভূতো অসংৰরো ইধ দুব্ভরতাদি-সদ্দেন ৰুত্তো কারণে কারিযোপচারেনাতি আহ ‘‘দুব্ভরতাদীনং ৰত্থুভূতস্স অসংৰরস্সা’’তি. অত্তাতি অত্তভাৰো. দুব্ভরতন্তি অত্তনা উপট্ঠাকেহি চ দুক্খেন ভরিতব্বতং. সত্তেহি কিলেসেহি চ সঙ্গণনং সমোধানং সঙ্গণিকাতি আহ গণসঙ্গণিকাযাতিআদি. অট্ঠকুসীতৰত্থুপারিপূরিযাতি এত্থ কম্মং কাতব্বন্তি একং, তথা অকাসিন্তি, মগ্গো গন্তব্বোতি অগমাসিন্তি, নালত্থং ভোজনস্স পারিপূরিন্তি, অলত্থন্তি, উপ্পন্নো মে আবাধোতি, অচিরৰুট্ঠিতো গেলঞ্ঞাতি একন্তি ইমানি অট্ঠ কুসীতৰত্থূনি নাম. এত্থ চ কোসজ্জং কুসীত-সদ্দেন ৰুত্তং. ৰিনাপি হি ভাৰজোতনপচ্চযং ভাৰত্থো ৰিঞ্ঞাযতি যথা পটস্স সুক্কন্তি. সব্বকিলেসাপচযভূতায ৰিৰট্টাযাতি রাগাদিসব্বকিলেসানং অপচযহেতুভূতায নিব্বানায, নিব্বানত্থন্তি অত্থো. সংৰরপ্পহানপটিসংযুত্তন্তি সীলসংৰরাদীহি পঞ্চহি সংৰরেহি চেৰ তদঙ্গপ্পহানাদীহি পঞ্চহি পহানেহি চ উপেতং. অসুত্তন্ত ৰিনিবদ্ধন্তি তীসু পিটকেসু পাল়িসঙ্খাতসুত্তন্তৰসেন অরচিতং, সঙ্গীতিকারেহি চ অনারোপিতং, তেনাহ ‘‘পাল়িৰিনিমুত্ত’’ন্তি. তেন চ অট্ঠকথাসু যথানুরূপং সঙ্গহিতন্তি দস্সেতি. এৰরূপা হি পকিণ্ণকদেসনা অট্ঠকথায মূলং. ওক্কন্তিকধম্মদেসনা নাম তস্মিং তস্মিং পসঙ্গে ওতারেত্ৰা ওতারেত্ৰা নানানযেহি কথিযমানা ধম্মদেসনা, তেনাহ ভগৰা কিরাতিআদি. পটিক্খিপনাধিপ্পাযাতি পঞ্ঞত্তম্পি সিক্খাপদং ‘‘কিমেতেনা’’তি মদ্দনচিত্তা.
ৰুত্তত্থৰসেনাতি পতিট্ঠাঅধিগমুপাযৰসেন. সিক্খাপদৰিভঙ্গে যা তস্মিং সমযে কামেসুমিচ্ছাচারা আরতি ৰিরতীতিআদিনা (ৰিভ. ৭০৬) নিদ্দিট্ঠৰিরতিযো চেৰ, যা তস্মিং সমযে চেতনা সঞ্চেতনাতিআদিনা (ৰিভ. ৭০৪) নিদ্দিট্ঠচেতনা চ, কামেসুমিচ্ছাচারা ৰিরমন্তস্স ফস্সো…পে… অৰিক্খেপোতিআদিনা (ৰিভ. ৭০৫) নিদ্দিট্ঠফস্সাদিধম্মা চ সিক্খাপদন্তি দস্সেতুং ‘‘অযঞ্চ অত্থো সিক্খাপদৰিভঙ্গে ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বো’’তি ৰুত্তং. ‘‘যো তত্থ নামকাযো পদকাযোতি ইদং মহাঅট্ঠকথাযং ৰুত্ত’’ন্তি ৰদন্তি. নামকাযোতি নামসমূহো নামপঞ্ঞত্তিযেৰ, সেসানিপি তস্সেৰ ৰেৰচনানি. সিক্খাকোট্ঠাসোতি ৰিরতিআদযো ৰুত্তা তপ্পকাসকঞ্চ ৰচনং.
অত্থৰসেতি হিতৰিসেসে আনিসংসৰিসেসে, তে চ সিক্খাপদপঞ্ঞত্তিযা হেতূতি আহ ‘‘কারণৰসে’’তি. সুখৰিহারাভাৰে সহজীৰনস্স অভাৰতো সহজীৰিতাতি সুখৰিহারোৰ ৰুত্তো. দুস্সীলপুগ্গলাতি নিস্সীলা দূসিতসীলা চ. পারাজিকসিক্খাপদপ্পসঙ্গে হি নিস্সীলা অধিপ্পেতা, সেসসিক্খাপদপসঙ্গে তেহি তেহি ৰীতিক্কমেহি খণ্ডছিদ্দাদিভাৰপ্পত্তিযা দূসিতসীলা অধিপ্পেতা. উভযেনপি অলজ্জিনোৰ ইধ ‘‘দুস্সীলা’’তি ৰুত্তাতি ৰেদিতব্বা. সব্বসিক্খাপদানম্পি দস অত্থৰসে পটিচ্চেৰ পঞ্ঞত্তত্তা উপরি দুস্সীলপুগ্গলে নিস্সাযাতি এত্থাপি এসেৰ নযো, তেনেৰ ‘‘যে মঙ্কুতং…পে… নিগ্গহেস্সতী’’তি সব্বসিক্খাপদসাধারণৰসেন অত্থো ৰুত্তো. তত্থ মঙ্কুতন্তি নিত্তেজতং অধোমুখতং. ধম্মেনাতিআদীসু ধম্মোতি ভূতং ৰত্থু. ৰিনযোতি চোদনা চেৰ সারণা চ. সত্থুসাসনন্তি ঞত্তিসম্পদা চেৰ অনুসাৰনসম্পদা চ. সন্দিট্ঠমানাতি সংসযং আপজ্জমানা. উব্বাল়্হাতি পীল়িতা. দুস্সীলপুগ্গলে নিস্সায হি উপোসথো ন তিট্ঠতি, পৰারণা ন তিট্ঠতি, সঙ্ঘকম্মানি নপ্পৰত্তন্তি, সামগ্গী ন হোতীতি ইমিনা অলজ্জীহি সদ্ধিং উপোসথাদিসকলসঙ্ঘকম্মং কাতুং ন ৰট্টতি ধম্মপরিভোগত্তাতি দস্সেতি. উপোসথপৰারণানং নিযতকালিকতায চ অৰস্সং কত্তব্বত্তা সঙ্ঘকম্মতো ৰিসুং গহণং ৰেদিতব্বং. অকিত্তি গরহা. অযসো পরিৰারহানি.
চুদ্দস খন্ধকৰত্তানি নাম ৰত্তক্খন্ধকে (চূল়ৰ. ৩৫৬ আদযো) ৰুত্তানি আগন্তুকৰত্তং আৰাসিকগমিকঅনুমোদনভত্তগ্গপিণ্ডচারিকআরঞ্ঞকসেনাসনজন্তাঘরৰচ্চকুটিউপজ্ঝাযসদ্ধিৰিহারিকআচরিযঅন্তেৰাসিকৰত্তন্তি ইমানি চুদ্দস ৰত্তানি, এতানি চ সব্বেসং ভিক্খূনং সব্বদা চ যথারহং চরিতব্বানি. দ্ৰে অসীতি মহাৰত্তানি পন তজ্জনীযকম্মকতাদিকালেযেৰ চরিতব্বানি, ন সব্বদা. তস্মা ৰিসুং গণিতানি. তানি পন ‘‘পারিৰাসিকানং ভিক্খূনং ৰত্তং পঞ্ঞপেস্সামী’’তি (চূল়ৰ. ৭৫) আরভিত্ৰা ‘‘ন উপসম্পাদেতব্বং…পে… ন ছমায চঙ্কমন্তে চঙ্কমে চঙ্কমিতব্ব’’ন্তি ৰুত্তাৰসানানি ছসট্ঠি, ততো পরং ‘‘ন, ভিক্খৰে, পারিৰাসিকেন ভিক্খুনা পারিৰাসিকেন ৰুড্ঢতরেন ভিক্খুনা সদ্ধিং, মূলাযপটিকস্সনারহেন, মানত্তচারিকেন, মানত্তারহেন, অব্ভানারহেন ভিক্খুনা সদ্ধিং একচ্ছন্নে আৰাসে ৰত্থব্ব’’ন্তিআদিনা (চূল়ৰ. ৮২) ৰুত্তৰত্তানি পকতত্তেন চরিতব্বেহি অনঞ্ঞত্তা ৰিসুং অগণেত্ৰা পারিৰাসিকৰুড্ঢতরাদীসু পুগ্গলন্তরেসু চরিতব্বত্তা তেসং ৰসেন সম্পিণ্ডেত্ৰা একেকং কত্ৰা গণিতানি পঞ্চাতি একসত্ততিৰত্তানি চ উক্খেপনীযকম্মকতৰত্তেসু চ ৰুত্তং ‘‘ন পকতত্তস্স ভিক্খুনো অভিৰাদনং পচ্চুট্ঠানং…পে… নহানে পিট্ঠিপরিকম্মং সাদিতব্ব’’ন্তি (চূল়ৰ. ৮৬) ইদং অভিৰাদনাদীনং অসাদিযনং একং, ‘‘ন পকতত্তো ভিক্খু সীলৰিপত্তিযা অনুদ্ধংসেতব্বো’’তিআদীনি (চূল়ৰ. ৫১) চ দসাতি এৰং দ্ৰাসীতি ৰত্তানি হোন্তি, এতেস্ৰেৰ পন কানিচি তজ্জনীযকম্মাদিৰত্তানি কানিচি পারিৰাসিকাদিৰত্তানীতি অগ্গহিতগ্গহণেন দ্ৰাসীতিযেৰ. অঞ্ঞত্থ পন অট্ঠকথাপদেসে অপ্পকং ঊনমধিকং ৰা গণনূপগং ন হোতীতি অসীতিখন্ধকৰত্তানীতি আগতং. অথ ৰা পুরিমেহি চুদ্দসৰত্তেহি অসঙ্গহিতানি ৰিনযাগতানি সব্বানি ৰত্তানি যথা দ্ৰাসীতি ৰত্তানি, অসীতি ৰত্তানি এৰ ৰা হোন্তি, তথা সঙ্গহেত্ৰা ঞাতব্বানি.
সংৰরৰিনযোতি সীলসংৰরো সতিসংৰরো ঞাণসংৰরো খন্তিসংৰরো ৰীরিযসংৰরোতি পঞ্চৰিধোপি সংৰরো যথাসকং সংৰরিতব্বানং ৰিনেতব্বানঞ্চ কাযদুচ্চরিতাদীনং সংৰরণতো সংৰরো, ৰিনযনতো ৰিনযোতি ৰুচ্চতি. পহানৰিনযোতি তদঙ্গপ্পহানং ৰিক্খম্ভনপ্পহানং সমুচ্ছেদপ্পহানং পটিপ্পস্সদ্ধিপ্পহানং নিস্সরণপ্পহানন্তি পঞ্চৰিধম্পি পহানং, যস্মা চাগট্ঠেন পহানং, ৰিনযনট্ঠেন ৰিনযো, তস্মা ‘‘পহানৰিনযো’’তি ৰুচ্চতি. সমথৰিনযোতি সত্ত অধিকরণসমথা. পঞ্ঞত্তিৰিনযোতি সিক্খাপদমেৰ. তম্পি হি ভগৰতো সিক্খাপদপঞ্ঞত্তিযাৰ অনুগ্গহিতং হোতি তব্ভাৰে এৰ ভাৰতো. সঙ্খলিকনযং কত্ৰা দসক্খত্তুং যোজনঞ্চ কত্ৰা যং ৰুত্তন্তি সম্বন্ধো. তত্থ পুরিমপুরিমপদস্স অনন্তরপদেনেৰ যোজিতত্তা অযোসঙ্খলিকসদিসন্তি ‘‘সঙ্খলিকনয’’ন্তি ৰুত্তং. দসসু পদেসু একমেকং পদং তদৰসেসেহি নৰনৰপদেহি যোজিতত্তা ‘‘একেকপদমূলিক’’ন্তি ৰুত্তং.
অত্থসতং ধম্মসতন্তি এত্থ যো হি সো পরিৰারে (পরি. ৩৩৪) যং সঙ্ঘসুট্ঠু, তং সঙ্ঘফাসূতি আদিংকত্ৰা যং সদ্ধম্মট্ঠিতিযা, তং ৰিনযানুগ্গহাযাতি পরিযোসানং খণ্ডচক্কৰসেনেৰ সঙ্খলিকনযো ৰুত্তো, তস্মিং একমূলকনযে আগতবদ্ধচক্কনযেন যং ৰিনযানুগ্গহায, তং সঙ্ঘসুট্ঠূতি ইদম্পি যোজেত্ৰা বদ্ধচক্কে কতে পুরিমপুরিমানি দস ধম্মপদানি, পচ্ছিমপচ্ছিমানি দস অত্থপদানি চাতি ৰীসতি পদানি হোন্তি. একমূলকনযে পন একস্মিং ৰারে নৰেৰ অত্থপদানি লব্ভন্তি. এৰং দসহি ৰারেহি নৰুতি অত্থপদানি নৰুতি ধম্মপদানি চ হোন্তি, তানি সঙ্খলিকনযে ৰুত্তেহি দসহি অত্থপদেহি দসহি ধম্মপদেহি চ সদ্ধিং যোজিতানি যথাৰুত্তং অত্থসতং ধম্মসতঞ্চ হোন্তীতি ৰেদিতব্বং. যং পনেত্থ সারত্থদীপনিযং (সারত্থ টী. পারাজিককণ্ড ২.৩৯) সঙ্খলিকনযেপি একমূলকনযেপি পচ্চেকং অত্থসতস্স ধম্মসতস্স যোজনামুখং ৰুত্তং, তং তথা সিদ্ধেপি অত্থসতং ধম্মসতন্তি (পরি. ৩৩৪) গাথায ন সমেতি দ্ৰে অত্থসতানি দ্ৰে ধম্মসতানি চত্তারি নিরুত্তিসতানি অট্ঠ ঞাণসতানীতি ৰত্তব্বতো. তস্মা ইধ ৰুত্তনযেনেৰ অত্থসতং ধম্মসতন্তি ৰুত্তন্তি গহেতব্বং. দ্ৰে চ নিরুত্তিসতানীতি অত্থজোতিকানং নিরুত্তীনং ৰসেন নিরুত্তিসতং, ধম্মভূতানং নিরুত্তীনঞ্চ ৰসেন নিরুত্তিসতন্তি দ্ৰে নিরুত্তিসতানি. চত্তারি চ ঞাণসতানীতি অত্থসতে ঞাণসতং, ধম্মসতে ঞাণসতং, দ্ৰীসু নিরুত্তিসতেসু দ্ৰে ঞাণসতানীতি চত্তারি ঞাণসতানি. অতিরেকানযনত্থোতি অৰুত্তসমুচ্চযত্থো.
পঠমপঞ্ঞত্তিকথাৰণ্ণনানযো নিট্ঠিতো.
সুদিন্নভাণৰারৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
মক্কটীৰত্থুকথাৰণ্ণনা
৪০. পচুরত্থে হি ৰত্তমানৰচনন্তি একদা পটিসেৰিত্ৰা পচ্ছা অনোরমিত্ৰা দিৰসে দিৰসে সেৰনিচ্ছায ৰত্তমানত্তা সেৰনায অভাৰক্খণেপি ইহ মল্লা যুজ্ঝন্তীতিআদীসু ৰিয অব্বোচ্ছিন্নতং বাহুল্লৰুত্তিতঞ্চ উপাদায পটিসেৰতীতি ৰত্তমানৰচনং কতন্তি অত্থো. আহিণ্ডন্তাতি ৰিচরন্তা.
৪১. সহোড্ঢগ্গহিতোতি সভণ্ডগ্গহিতো, অযমেৰ ৰা পাঠো. তং সিক্খাপদং তথেৰ হোতীতি মনুস্সামনুস্সাদিপুগ্গলৰিসেসং কিঞ্চি অনুপাদিযিত্ৰা সামঞ্ঞতো ‘‘যো পন ভিক্খু মেথুনং ধম্মং পটিসেৰেয্যা’’তি (পারা. ৩৯) ৰুত্তত্তা মনুস্সামনুস্সতিরচ্ছানগতানং ইত্থিপুরিসপণ্ডকউভতোব্যঞ্জনানং তিংসৰিধেপি মগ্গে মেথুনং সেৰন্তস্স তং সিক্খাপদং মূলচ্ছেজ্জকরং হোতি এৰাতি অধিপ্পাযো. এতেন যং অনুপঞ্ঞত্তিমূলপঞ্ঞত্তিযা এৰ অধিপ্পাযপ্পকাসনৰসেন সুবোধত্থায ৰত্থুৰসেন পৰত্তানং ৰিসেসত্থজোতকৰসেনাতি দস্সিতং হোতি. আমসনং আমট্ঠমত্তং. ততো দল়্হতরং ফুসনং. ঘট্টনং পন ততো দল়্হতরং কত্ৰা সরীরেন সরীরস্স সঙ্ঘট্টনং. তং সব্বম্পীতি অনুরাগেন পৰত্তিতং দস্সনাদিসব্বম্পি.
৪২. পাণাতিপাতাদিসচিত্তকসিক্খাপদানং সুরাপানাদিঅচিত্তকসিক্খাপদানঞ্চ (পাচি. ৩২৬ আদযো) একেনেৰ লক্খণৰচনেন লোকৰজ্জতং দস্সেতুং ‘‘যস্স সচিত্তকপক্খে চিত্তং অকুসলমেৰ হোতি, তং লোকৰজ্জং নামা’’তি ৰুত্তং. তত্থ সচিত্তকপক্খেতি ইদং কিঞ্চাপি অচিত্তকসিক্খাপদং সন্ধাযেৰ ৰত্তুং যুত্তং তস্সেৰ সচিত্তকপক্খসম্ভৰতো, তথাপি সচিত্তকসিক্খাপদানম্পি অসঞ্চিচ্চ চঙ্কমনাদীসু লোকে পাণঘাতৰোহারসম্ভৰেন অচিত্তকপক্খং পরিকপ্পেত্ৰা উভিন্নম্পি সচিত্তকাচিত্তকসিক্খাপদানং সাধারণৰসেন ‘‘সচিত্তকপক্খে’’তি ৰুত্তং. ইতরথা সচিত্তকসিক্খাপদানং ইমস্মিং ৰাক্যে লোকৰজ্জতালক্খণং ন ৰুত্তং সিযা. ‘‘সচিত্তকপক্খে চিত্তং অকুসলমেৰা’’তি ৰুত্তে পন সচিত্তকসিক্খাপদানং চিত্তং অকুসলমেৰ, ইতরেসং সচিত্তকপক্খেযেৰ অকুসলনিযমো, ন অচিত্তকপক্খে. তত্থ পন যথাসম্ভৰং কুসলং ৰা সিযা, অকুসলং ৰা, অব্যাকতং ৰাতি অযমত্থো সামত্থিযতো সিজ্ঝতীতি ৰেদিতব্বং. সচিত্তকপক্খেতি ৰত্থুৰীতিক্কমৰিজাননচিত্তেন সচিত্তকপক্খেতি গহেতব্বং, ন পণ্ণত্তিৰিজাননচিত্তেন তথা সতি সব্বসিক্খাপদানম্পি লোকৰজ্জতাপসঙ্গতো. ‘‘পটিক্খিত্তমিদং কাতুং ন ৰট্টতী’’তি জানন্তস্স হি পণ্ণত্তিৰজ্জেপি অনাদরিযৰসেন পটিঘচিত্তমেৰ উপ্পজ্জতি, তস্মা ইদং ৰাক্যং নিরত্থকমেৰ সিযা সব্বসিক্খাপদানিপি লোকৰজ্জানীতি এত্তকমত্তস্সেৰ ৰত্তব্বতাপসঙ্গতো.
এত্থ চ সচিত্তকপক্খেযেৰ চিত্তং অকুসলন্তি নিযমস্স অকতত্তা সুরাপানাদীসু অচিত্তকপক্খে চিত্তং অকুসলং ন হোতেৰাতি ন সক্কা নিযমেতুং, কেৰলং পন সচিত্তকপক্খে চিত্তং অকুসলমেৰ, ন কুসলাদীতি এৰমেত্থ নিযমো সিজ্ঝতি, এৰঞ্চ সুরাতি অজানিত্ৰা পিৰন্তানম্পি অকুসলচিত্তেনেৰ পানং গন্ধৰণ্ণকাদিভাৰং অজানিত্ৰা লিম্পন্তীনং ভিক্খুনীনং ৰিনাপি অকুসলচিত্তেন লিম্পনঞ্চ, উভযত্থাপি আপত্তিসম্ভৰো চ সমত্থিতো হোতি. যং পন সারত্থদীপনিযং (সারত্থ. টী. পারাজিককণ্ড ২.৪২) ‘‘সচিত্তকপক্খে চিত্তং অকুসলমেৰাতি ৰচনতো অচিত্তকস্স ৰত্থুঅজাননৰসেন অচিত্তকপক্খে চিত্তং অকুসলমেৰাতি অযং নিযমো নত্থীতি ৰিঞ্ঞাযতী’’তি ৰুত্তং, তং ন যুত্তং. অচিত্তকেসু হি তেরসসু লোকৰজ্জেসু সুরাপানস্সেৰ অচিত্তকপক্খেপি অকুসলচিত্তনিযমো, ন ইতরেসং দ্ৰাদসন্নং অকুসলাদিচিত্তেনাপি আপজ্জিতব্বতো. যং পন এৰং কেনচি অনিচ্ছমানং সদ্দতোপি অপতীযমানমিমং নিযমং পরাধিপ্পাযং কত্ৰা দস্সেতুং ‘‘যদি হি অচিত্তকস্স অচিত্তকপক্খেপি চিত্তং অকুসলমেৰ সিযা, সচিত্তকপক্খেতি ইদং ৰিসেসনং নিরত্থকং সিযা’’তিআদি ৰুত্তং, তং নিরত্থকমেৰ এৰং নিযমস্স কেনচি অনধিপ্পেতত্তা. ন হি কোচি সদ্দসত্থৰিদূ নিযমং ইচ্ছতি, যেন সচিত্তকপক্খেতি ইদং ৰিসেসনং নিরত্থকং সিযাতিআদি ৰুত্তং ভৰেয্য, কিন্তু সচিত্তকপক্খে চিত্তং অকুসলমেৰ, অচিত্তকপক্খে পন চিত্তং অনিযতং অকুসলমেৰ ৰা সিযা, কুসলাদীসু ৰা অঞ্ঞতরন্তি এৰমেৰ ইচ্ছতি. তেন সচিত্তকপক্খেতি ৰিসেসনম্পি সাত্থকং সিযা. অচিত্তকসিক্খাপদানং সচিত্তকপক্খেসু অকুসলনিযমেন লোকৰজ্জতা চ সিজ্ঝতি. তেসু চ সুরাপানস্সেৰ অচিত্তকপক্খেপি লোকৰজ্জতা অকুসলচিত্ততা চ, ইতরেসং পন সচিত্তকপক্খে এৰাতি ৰাদোপি ন ৰিরুজ্ঝতীতি ন কিঞ্চেত্থ অনুপপন্নং নাম.
যং পনেত্থ ‘‘সুরাতি অজানিত্ৰা পিৰন্তস্স…পে… ৰিনাপি অকুসলচিত্তেন আপত্তিসম্ভৰতো…পে… সুরাপানাদিঅচিত্তকসিক্খাপদানং লোকৰজ্জতা ন সিযা’’তিআদি ৰুত্তং. যঞ্চ তমত্থং সাধেতুং গণ্ঠিপদেসু আগতৰচনং দস্সেত্ৰা বহুং পপঞ্চিতং, তং ন সারতো পচ্চেতব্বং অট্ঠকথাহি ৰিরুদ্ধত্তা. তথা হি ‘‘ৰত্থুঅজাননতায চেত্থ অচিত্তকতা ৰেদিতব্বা অকুসলেনেৰ পাতব্বতায লোকৰজ্জতা’’তি ৰুত্তং. যঞ্চেতস্স ‘‘সচিত্তকপক্খে অকুসলেনেৰ পাতব্বতো লোকৰজ্জতা’’তি ৰুত্তং অট্ঠকথাৰচনং, তং ন সুন্দরং. ‘‘সচিত্তকপক্খে চিত্তং অকুসলমেৰা’’তি সব্বেসং লোকৰজ্জানং ইধেৰ পারাজিকট্ঠকথায সামঞ্ঞতো ৰত্ৰা সুরাপানসিক্খাপদট্ঠকথাযং ‘‘অকুসলেনেৰ পাতব্বতাযা’’তি এৰং অচিত্তকপক্খেপি অকুসলচিত্ততায ৰিসেসেত্ৰা ৰুত্তত্তা. ন হি ‘‘সামঞ্ঞতো ইধ ৰুত্তোৰ অত্থো পুন সুরাপানট্ঠকথাযম্পি ৰুত্তো’’তি সক্কা ৰত্তুং ৰুত্তস্সেৰ পুন ৰচনে পযোজনাভাৰা, তদঞ্ঞেসুপি অচিত্তকলোকৰজ্জেসু ৰত্তব্বতাপসঙ্গতো চ, নাপি একত্থ ৰুত্তো নযো তদঞ্ঞেসুপি একলক্খণতায ৰুত্তো এৰ হোতীতি ‘‘সুরাপানসিক্খাপদেযেৰ (পাচি. ৩২৬ আদযো) ৰুত্তো’’তি সক্কা ৰত্তুং অচিত্তকলোকৰজ্জানং সব্বপঠমে উয্যুত্তসিক্খাপদেযেৰ (পাচি. ৩১১ আদযো) ৰত্তব্বতো, সুরাপানসিক্খাপদেযেৰ ৰা ৰত্ৰা এসেৰ নযো সেসেসু অচিত্তকলোকৰজ্জেসুপীতি অতিদিসিতব্বতো চ.
অপিচ ৰুত্তমেৰত্থং ৰদন্তেন ‘‘সচিত্তকপক্খে অকুসলেনেৰ পাতব্বতাযা’’তি পুব্বে ৰুত্তক্কমেনেৰ ৰত্তব্বং সন্দেহাদিৰিগমত্থত্তা পুন ৰচনস্স. সিক্খাপদৰিসযে চ ৰিসেসিতব্বং ৰিসেসেত্ৰাৰ ৰুচ্চতি, ইতরথা আপত্তানাপত্তাদিভেদস্স দুৰিঞ্ঞেয্যত্তা. তথা হি ভিক্খুনীৰিভঙ্গট্ঠকথাযং ‘‘ৰিনাপি চিত্তেন আপজ্জিতব্বত্তা অচিত্তকানি, চিত্তে পন সতি অকুসলেনেৰ আপজ্জিতব্বত্তা লোকৰজ্জানি চেৰ অকুসলচিত্তানি চা’’তি গিরগ্গসমজ্জাদীনং সচিত্তকপক্খে এৰ লোকৰজ্জতা অকুসলচিত্ততা চ ৰিসেসেত্ৰা ৰুত্তা, ন এৰং সুরাপানস্স. তস্স পন পক্খদ্ৰযস্সাপি সাধারণৰসেন ‘‘অকুসলেনেৰ পাতব্বতাযা’’তি ৰুত্তং, ন পন ‘‘সচিত্তকপক্খে’’তি ৰিসেসেত্ৰা. তস্মা ইদং সুরাপানং সচিত্তকাচিত্তকপক্খদ্ৰযেপি লোকৰজ্জং অকুসলচিত্তঞ্চাতি দস্সেতুমেৰ ‘‘অকুসলেনেৰ পাতব্বতায লোকৰজ্জতা’’তি ৰিসুং ৰুত্তন্তি সুট্ঠু সিজ্ঝতি. এতেনেৰ যং সারত্থদীপনিযং ‘‘সচিত্তকপক্খে অকুসলেনেৰ পাতব্বতায লোকৰজ্জতা’’তি ৰুত্তস্স ইমস্সেৰ অধিপ্পাযস্স পটিপাদকমেতন্তি সঞ্ঞায ইমিনা এৰ হি অধিপ্পাযেন অঞ্ঞেসুপি লোকৰজ্জেসু অচিত্তকসিক্খাপদেসু অকুসলচিত্ততা এৰ ৰুত্তা, ন পন তিচিত্ততা. তেনেৰ ভিক্খুনীৰিভঙ্গট্ঠকথাযং ৰুত্তং ‘‘গিরগ্গসমজ্জং চিত্তাগারসিক্খাপদং সঙ্ঘাণি ইত্থালঙ্কারো গন্ধৰণ্ণকো ৰাসিতকপিঞ্ঞাকো ভিক্খুনীআদীহি উম্মদ্দনপরিমদ্দনানীতি ইমানি দস সিক্খাপদানি অচিত্তকানি অকুসলচিত্তানি, অযং পনেত্থ অধিপ্পাযো ৰিনাপি চিত্তেন আপজ্জিতব্বত্তা অচিত্তকানি, চিত্তে পন সতি অকুসলেনেৰ আপজ্জিতব্বত্তা লোকৰজ্জানি চেৰ অকুসলচিত্তানি চা’’তি ৰুত্তং, তম্পি পটিসিদ্ধং হোতি তব্বিপরীতস্সেৰ অত্থস্স যথাৰুত্তনযেন সাধনতো. তস্মা সুরাপানস্স অচিত্তকপক্খেপি চিত্তং অকুসলমেৰাতি ইমং ৰিসেসং দস্সেতুমেৰ ইদং ৰচনং ৰুত্তন্তি গহেতব্বং. অযঞ্হেত্থ অত্থো ৰত্থুঅজাননতায চেত্থাতি এত্থ চ-কারো ৰিসেসত্থজোতকো অপিচাতি ইমিনা সমানত্থো. তস্মা যদিদং অঞ্ঞেসু অচিত্তকলোকৰজ্জেসু ৰিনাপি চিত্তেন আপজ্জিতব্বত্তা অচিত্তকানি, চিত্তে পন সতি অকুসলেনেৰ আপজ্জিতব্বত্তা লোকৰজ্জানি চেৰ অকুসলচিত্তানি চাতি লোকৰজ্জতায অকুসলচিত্ততায চ লক্খণং ৰুচ্চতি, তং এত্থ সুরাপানসিক্খাপদে নাগচ্ছতি, ইধ পন ৰিসেসো অত্থীতি ৰুত্তং হোতি. সো কতরোতি চে? ৰত্থুঅজাননতায এৰ ৰত্থুজাননচিত্তেন ৰিনাপি আপজ্জিতব্বতায এৰ অচিত্তকতা ৰেদিতব্বা, নত্থেত্থ অচিত্তকতায ৰিসেসো. কিন্তু ৰত্থুঅজাননসঙ্খাতঅচিত্তকপক্খেপি অকুসলচিত্তেনেৰ সুরামেরযস্স অজ্ঝোহরিতব্বতাযাতি ইমস্স সিক্খাপদস্স সচিত্তকপক্খেপি অচিত্তকপক্খেপি লোকৰজ্জতা অকুসলচিত্ততা চ ৰেদিতব্বাতি অযমেত্থ ৰিসেসো. ইধ হি ‘‘চিত্তে পন সতী’’তি অৰিসেসেত্ৰা ‘‘অকুসলেনেৰা’’তি সামঞ্ঞতো ৰুত্তত্তা উভযপক্খেপি লোকৰজ্জতা অকুসলচিত্ততা চ সিদ্ধাতি ৰেদিতব্বা. তেনেৰ পরমত্থজোতিকায (খু. পা. অট্ঠ. ২.পচ্ছিমপঞ্চসিক্খাপদৰণ্ণনা) খুদ্দকট্ঠকথায সিক্খাপদৰণ্ণনায ‘‘সুরামেরযমজ্জপমাদট্ঠানং কাযতো চ কাযচিত্ততো চাতি দ্ৰিসমুট্ঠান’’ন্তি ৰুত্তং. সুরাতি জাননচিত্তাভাৰেনেৰ হেত্থ চিত্তঙ্গৰিরহিতো কেৰলোপি কাযো একসমুট্ঠানং ৰুত্তো, তস্মিঞ্চ একসমুট্ঠানক্খণেপি যায চেতনায পিৰতি, সা একন্তঅকুসলা এৰ হোতি. তেনেৰ তত্থেৰ অট্ঠকথাযং ‘‘পঠমা চেত্থ পঞ্চ একন্তঅকুসলচিত্তসমুট্ঠানত্তা পাণাতিপাতাদীনং পকতিৰজ্জতো ৰেরমণিযো, সেসা পণ্ণত্তিৰজ্জতো’’তি এৰং পঞ্চন্নম্পি সামঞ্ঞতো অকুসলচিত্ততা লোকৰজ্জতাসঙ্খাতা পকতিৰজ্জতা চ ৰুত্তা. অঙ্গেসু চ জাননঙ্গং ন ৰুত্তং. তথা হি ‘‘সুরামেরযমজ্জপমাদট্ঠানস্স পন সুরাদীনং অঞ্ঞতরং হোতি মদনীযং, পাতুকামতাচিত্তঞ্চ পচ্চুপট্ঠিতং হোতি, তজ্জঞ্চ ৰাযামং আপজ্জতি, পীতে চ পৰিসতীতি ইমানি চত্তারি অঙ্গানী’’তি ৰুত্তং, ন পন সুরাতি জাননঙ্গেন সদ্ধিং পঞ্চাতি. যদি হি সুরাতি জাননম্পি অঙ্গং সিযা, অৰস্সমেৰ তং ৰত্তব্বং সিযা, ন চ ৰুত্তং. যথা চেত্থ, এৰং অঞ্ঞাসুপি সুত্তপিটকাদিঅট্ঠকথাসু কত্থচি জাননঙ্গং ন ৰুত্তং. তস্মা ‘‘অকুসলেনেৰ পাতব্বতায লোকৰজ্জতা’’তি ইমস্স অট্ঠকথাপাঠস্স অচিত্তকপক্খেপি ‘‘অকুসলেনেৰ পাতব্বতায লোকৰজ্জতা’’তি এৰমেৰ অত্থোতি নিট্ঠমেত্থ গন্তব্বং.
অপিচ যং গণ্ঠিপদেসু ‘‘এতং সত্তং মারেস্সামীতি তস্মিংযেৰ পদেসে নিপন্নং অঞ্ঞং মারেন্তস্স পাণসামঞ্ঞস্স অত্থিতায যথা পাণাতিপাতো হোতি, এৰং এতং মজ্জং পিৰিস্সামীতি অঞ্ঞং মজ্জং পিৰন্তস্স মজ্জসামঞ্ঞস্স অত্থিতায অকুসলমেৰ হোতি, যথা পন কট্ঠসঞ্ঞায সপ্পং ঘাতেন্তস্স পাণাতিপাতো ন হোতি, এৰং নাল়িকেরপানসঞ্ঞায মজ্জং পিৰন্তস্স অকুসলং ন হোতী’’তি পাণাতিপাতেন সদ্ধিং সব্বথা সমানত্তেন উপমেত্ৰা ৰুত্তং, তং অতিৰিয অযুত্তং সব্বেসং সিক্খাপদানং পাণাতিপাতাদিঅকুসলানঞ্চ অঞ্ঞমঞ্ঞং সমানতায নিযমাভাৰা. পাণাতিপাতো হি পরিযাযেনাপি সিজ্ঝতি, ন তথা অদিন্নাদানং. তং পন আণত্তিযাপি সিজ্ঝতি, ন চ মেথুনাদীসু. তস্মা পযোগঙ্গাদীহিপি ভিন্নানমেৰ সংসট্ঠং সব্বথা সমীকরণং অযুত্তমেৰ. ‘‘পাণাতিপাতো ৰিয অদিন্নাদানমেথুনাদীনিপি পরিযাযকথাদীহি সিজ্ঝন্তী’’তি কেনচি ৰুত্তে তং কিন্তি ন গয্হতি তথা ৰচনাভাৰাতি চে? ইধাপি ‘‘তথা পাণাতিপাতসদিসং সুরাপান’’ন্তি ৰচনাভাৰা ইদম্পি ন গহেতব্বমেৰ. কিঞ্চি অট্ঠকথাৰচনেনেৰ সিদ্ধমেৰত্থং পটিবাহন্তেন ৰিনযঞ্ঞুনা সুত্তসুত্তানুলোমাদীহি তস্স ৰিরোধং দস্সেত্ৰা পটিবাহেতব্বং, ন পন পযোগঙ্গাদীহি অচ্চন্তৰিভিন্নেন সিক্খাপদন্তরেন সহ সমীকরণমত্তেন. ন হি ‘‘সুরাতি অজানিত্ৰা পিৰন্তস্সাপি অকুসলমেৰা’’তি এত্থ সুত্তাদিৰিরোধো অত্থি, ৰিনযপিটকে তাৰ এতস্স অত্থস্স ৰিরুদ্ধং সুত্তাদিকং ন দিস্সতি, নাপি সুত্তপিটকাদীসু.
যং পনেত্থ কেচি ৰদন্তি ‘‘মনোপুব্বঙ্গমা ধম্মাতি (ধ. প. ১, ২) ৰুত্তত্তা সব্বানি অকুসলানি পুব্বে ৰীতিক্কমৰত্থুং জানন্তস্সেৰ হোন্তী’’তি. তং তেসং সুত্তাধিপ্পাযানভিঞ্ঞাতমেৰ পকাসেতি. ন হি ‘‘মনোপুব্বঙ্গমা ধম্মা’’তি ইদং ৰচনং পুব্বে ৰীতিক্কমৰত্থুং জানন্তস্সেৰ অকুসলা ধম্মা উপ্পজ্জন্তীতি ইমমত্থং দীপেতি, অথ খো কুসলাকুসলা ধম্মা উপ্পজ্জমানা উপ্পাদপচ্চযট্ঠেন পুব্বঙ্গমভূতং সহজাতচিত্তং নিস্সাযেৰ উপ্পজ্জন্তি, ন ৰিনা চিত্তেনাতি ইমমত্থং দীপেতি. ন হেত্থ ‘‘সুরাতি অজানিত্ৰা পিৰন্তস্স অকুসলমেৰা’’তি ৰুত্তে সহজাতচিত্তং ৰিনাপি লোভাদিঅকুসলচেতসিকা ধম্মা উপ্পজ্জন্তীতি অযমত্থো আপজ্জতি. যেন তং নিসেধায ইদং সুত্তং আহরণীযং সিযা, অভিধম্মৰিরোধোপেত্থ নত্থি পুব্বে নামজাতিআদিৰসেন অজানন্তস্সেৰ পঞ্চৰিঞ্ঞাণৰীথিযং কুসলাকুসলজৰনুপ্পত্তিৰচনতো.
অপিচ বালপুথুজ্জনানং ছসু দ্ৰারেসু উপ্পজ্জমানানি জৰনানি যেভুয্যেন অকুসলানেৰ উপ্পজ্জন্তি. কুসলানি পন তেসং কল্যাণমিত্তাদিউপনিস্সযবলেন অপ্পকানেৰ উপ্পজ্জন্তি, তুণ্হীভূতানম্পি নিদ্দাযিত্ৰা সুপিনং পস্সন্তানম্পি উদ্ধচ্চাদিঅকুসলজৰনস্সেৰ যেভুয্যপ্পৰত্তিতো কুসলাকুসলৰিরহিতস্স জৰনস্স তেসং অভাৰা. অকুসলা হি ৰিসযানুগুণং ৰাসনানুগুণঞ্চ যথাপচ্চযং সমুপ্পজ্জন্তি, তত্থ কিং পুব্বে জাননাজানননিবদ্ধেন. যে পন জাননাদিঅঙ্গসম্পন্না পাণাতিপাতাদযো, যে চ জাননাদিং ৰিনাপি সিজ্ঝমানা সুরাপানমিচ্ছাদিট্ঠিআদযো, তে তে তথা তথা যাথাৰতো ঞত্ৰা সম্মাসম্বুদ্ধেন নিদ্দিট্ঠা, তেসঞ্চ যথানিদ্দিট্ঠৰসেন গহণে কো নাম অভিধম্মৰিরোধো. এৰং সুত্তাদিৰিরোধাভাৰতো, অট্ঠকথায চ ৰুত্তত্তা যথাৰুত্তৰসেনেৰেত্থ অত্থো গহেতব্বো. যদি এৰং কস্মা ‘‘সামণেরো জানিত্ৰা পিৰন্তো সীলভেদং আপজ্জতি, ন অজানিত্ৰা’’তি অট্ঠকথাযং ৰুত্তন্তি? নাযং দোসো সীলভেদস্স ভগৰতো আণাযত্তত্তা উক্খিত্তানুৰত্তিকাদীনং সীলভেদো ৰিয. ন হি তাসং অকুসলুপ্পত্তিযা এৰ সীলভেদো হোতি সঙ্ঘাযত্তসমনুভাসনানন্তরেযেৰ ৰিহিতত্তা. এৰমিধাপি জানিত্ৰা পিৰনে এৰ ৰিহিতো, ন অজানিত্ৰা পিৰনে. অঞ্ঞো হি সিক্খাপদৰিসযো, অঞ্ঞো অকুসলৰিসযো. তেনেৰ সামণেরানং পুরিমেসু পঞ্চসু সিক্খাপদেসু একস্মিং ভিন্নে সব্বানিপি সিক্খাপদানি ভিজ্জন্তি. অকুসলং পন যং ভিন্নং, তেন একেনেৰ হোতি, নাঞ্ঞেহি. তস্মা সামণেরস্স অজানিত্ৰা পিৰন্তস্স সীলভেদাভাৰেপি কম্মপথপ্পত্তং অকুসলমেৰাতি গহেতব্বং.
যং পন সারত্থদীপনিযং (সারত্থ. টী. পারাজিককণ্ড ২.৪২) ‘‘সামণেরস্স সুরাতি অজানিত্ৰা পিৰন্তস্স পারাজিকং নত্থি, অকুসলং পন হোতী’’তি কেহিচি ৰুত্তৰচনং ‘‘তং তেসং মতিমত্ত’’ন্তি পটিক্খিপিত্ৰা ‘‘ভিক্খুনো অজানিত্ৰাপি বীজতো পট্ঠায মজ্জং পিৰন্তস্স পাচিত্তিযং. সামণেরো জানিত্ৰা পিৰন্তো সীলভেদং আপজ্জতি, ন অজানিত্ৰাতি এত্তকমেৰ হি অট্ঠকথাযং ৰুত্তং, অকুসলং পন হোতীতি ন ৰুত্ত’’ন্তি তত্থ কারণং ৰুত্তং, তং অকারণং. ন হি অট্ঠকথাযং সামণেরানং জানিত্ৰা পিৰনে এৰ সীলভেদো, ন অজানিত্ৰাতি সীলভেদকথনট্ঠানে অকুসলং পন হোতীতি অৰচনং অজাননপক্খে অকুসলাভাৰস্স কারণং হোতি, তত্থ পসঙ্গাভাৰা, ৰত্তব্বট্ঠানে এৰ ‘‘অকুসলেনেৰ পাতব্বতায লোকৰজ্জতা’’তি ৰুত্তত্তা চ. ন চ তে ‘‘অকুসলং পন হোতী’’তি ৰদন্তা আচরিযা ইমং সামণেরানং সীলভেদপ্পকাসকং খন্ধকট্ঠকথাপাঠমেৰ গহেত্ৰা অৰোচুং, যেন ‘‘এত্তকমেৰ অট্ঠকথাযং ৰুত্ত’’ন্তি ৰত্তব্বং সিযা, অথ খো সুরাপানট্ঠকথাগতং সুত্তপিটকট্ঠকথাগতঞ্চ অনেকৰিধং ৰচনং, মহাৰিহারৰাসীনং পরম্পরোপদেসঞ্চ গহেত্ৰা অৰোচুং. ভিন্নলদ্ধিকানং অভযগিরিকাদীনং মতঞ্হেতং, যদিদং জানিত্ৰা পিৰন্তস্সেৰ অকুসলন্তি গহণং. তস্মা যং ৰুত্তং কেহিচি ‘‘সামণেরস্স সুরাতি অজানিত্ৰা পিৰন্তস্স পারাজিকং নত্থি, অকুসলং পন হোতী’’তি, তং সুৰুত্তন্তি গহেতব্বং.
যঞ্চ সারত্থদীপনিযং (সারত্থ. টী. পারাজিককণ্ড ২.৪২) ‘‘অজানিত্ৰা পিৰন্তস্সাপি সোতাপন্নস্স মুখং সুরা ন পৰিসতি কম্মপথপ্পত্তঅকুসলচিত্তেনেৰ পাতব্বতো’’তি কেহিচি ৰুত্তৰচনং ‘‘ন সুন্দর’’ন্তি পটিক্খিপিত্ৰা ‘‘বোধিসত্তে কুচ্ছিগতে বোধিসত্তমাতু সীলং ৰিয হি ইদম্পি অরিযসাৰকানং ধম্মতাসিদ্ধন্তি ৰেদিতব্ব’’ন্তি ৰত্ৰা ধম্মতাসিদ্ধত্তংযেৰ সমত্থেতুং ‘‘ভৰন্তরেপি হি অরিযসাৰকো জীৰিতহেতুপি নেৰ পাণং হনতি, ন সুরং পিৰতি. সচে পিস্স সুরঞ্চ খীরঞ্চ মিস্সেত্ৰা মুখে পক্খিপন্তি, খীরমেৰ পৰিসতি, ন সুরা. যথা কিং? যথা কোঞ্চসকুণানং খীরমিস্সকে উদকে খীরমেৰ পৰিসতি, ন উদকং. ইদং যোনিসিদ্ধন্তি চে, ইদম্পি ধম্মতাসিদ্ধন্তি ৰেদিতব্ব’’ন্তি ইদং অট্ঠকথাৰচনং দস্সিতং, তম্পি ন যুত্তমেৰ. যথা হি বোধিসত্তমাতু সীলং ৰিয অরিযসাৰকানং ধম্মতাসিদ্ধন্তি এত্থ বোধিসত্তমাতু ধম্মতা নাম বোধিসত্তস্স চ অত্তনো চ পারমিতানুভাৰেন অকুসলানুপ্পত্তিনিযমো এৰ. তথা অরিযসাৰকানম্পি ভৰন্তরে পাণাতিপাতাদীনং দসন্নং কম্মপথানং অঞ্ঞেসঞ্চ অপাযহেতুকানং অকুসলানং অচ্চন্তপ্পহাযকস্স মগ্গস্স আনুভাৰেন তংতংসীলৰীতিক্কমহেতুকস্স অকুসলস্স অনুপ্পত্তিনিযমো এৰ ধম্মতা. ন হি সভাৰৰাদীনং ধম্মতা ৰিয অহেতুকতা ইধ ধম্মতা নাম. যথা ৰা এৰংধম্মতানযে কারণস্স ভাৰে অভাৰে চ কারিযস্স ভাৰো অভাৰো চ ধম্মতা, ন অহেতুঅপ্পচ্চযাভাৰাভাৰো, এৰমিধাপি পাণাতিপাতাদিকম্মপথানং হেতুভূতস্স কিলেসস্স অচ্চন্তাভাৰেন তেসং অভাৰো, তদৰসেসানং অকুসলানং হেতুনো ভাৰেন ভাৰো চ ধম্মতা, ন অহেতুকতা. তস্মা অপাযহেতুনো রাগস্স অভাৰেনেৰ অরিযানং অজানিত্ৰাপি সুরায অনজ্ঝোহরণন্তি সুৰুত্তমেৰিদং কেহিচি ‘‘অজানিত্ৰা পিৰন্তস্সাপি সোতাপন্নস্স মুখং সুরা ন পৰিসতি কম্মপথপ্পত্তঅকুসলচিত্তেনেৰ পাতব্বতো’’তি, তং কেন হেতুনা ন সুন্দরং জাতন্তি ন ঞাযতি, ধম্মতাসিদ্ধন্তি ৰা কথনেন কথং তং পটিক্খিত্তন্তি.
যম্পি দীঘনিকাযট্ঠকথাযং (দী. নি. অট্ঠ. ১.৩৫২) ‘‘সুরঞ্চ খীরঞ্চ মিস্সেত্ৰা…পে… ইদং ধম্মতাসিদ্ধ’’ন্তি ৰচনং, তম্পি সুরাপানস্স অচিত্তকপক্খেপি অকুসলচিত্তঞ্ঞেৰ সাধেতি. তথা হি ‘‘ভৰন্তরেপি হি অরিযসাৰকো জীৰিতহেতুপি পাণং ন হনতি, নাদিন্নং আদিযতি…পে… ন সুরং পিৰতী’’তি ৰুত্তে ‘‘পুরিমানং তাৰ চতুন্নং কম্মপথানং সচিত্তকত্তা ৰিরমণং সুকরং, পচ্ছিমস্স পন সুরাপানস্স অচিত্তকত্তা কথং ৰিরমণং ভৰেয্যা’’তি চোদনাসম্ভৰং মনসিকত্ৰা ৰত্থুঅজাননৰসেন অচিত্তকত্তেপি যস্মা কম্মপথপ্পত্তঅকুসলেনেৰ সুরা অজ্ঝোহরিতব্বা, তাদিসী চ অকুসলপ্পৰত্তি অরিযসাৰকস্স মগ্গেনেৰ হতা, তস্মাস্স পরগলং সুরায পৰিসনং নত্থীতি অত্থতো গম্যমানত্থং পরিহারৰচনং ৰদতা ‘‘সচে পিস্স সুরঞ্চ খীরঞ্চা’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ খীরমেৰ পৰিসতি, ন সুরাতি ইদং সুরায সব্বথাপি পরগলপ্পৰেসাভাৰদস্সনপরং, ন পন সুরামিস্সখীরস্স সুরায ৰিযোজনসামত্থিযদস্সনপরং. অযঞ্হেত্থ অধিপ্পাযো – যদি হি সুরামিস্সে খীরে কিঞ্চি পৰিসেয্য, খীরমেৰ পৰিসেয্য, ন সুরা. খীরে পন সুরায অৰিযুত্তে ন কিঞ্চি পৰিসতীতি. ইদং যোনিসিদ্ধন্তি উদকস্স মুখে অপ্পৰিসনং যোনিসিদ্ধং. যোনীতি চেত্থ জাতি অধিপ্পেতা. তস্মা কোঞ্চজাতিকানং মুখতুণ্ডসঙ্খাতানং রূপধম্মানং খীরমিস্সউদকজ্ঝোহরণহেতুত্তাভাৰেন তং অপ্পৰিসনং সিদ্ধন্তি অত্থো. ইদম্পি হি খীরমিস্সায সুরায খীরে পৰিসন্তেপি পরগলাপৰিসনন্তি. ধম্মতাসিদ্ধন্তি অরিযসাৰকস্স অরূপধম্মানং সুরাপিৰনহেতুভূতকিলেসসহিতত্তাভাৰসঙ্খাতায ধম্মতায সিদ্ধং. এৰমেত্থ অচিত্তকপক্খেপি সুরায অকুসলচিত্তেনেৰ পাতব্বতো অরিযসাৰকানং অপিৰনং সমত্থিতন্তি ৰেদিতব্বং. অথাপি সিযা অজাননপক্খে অকুসলচিত্তেন ৰিনাৰ পাতব্বত্তেপি সুরায অপিৰনং অরিযানং ধম্মতাতি সমত্থনপরমেতন্তি, তং ন, অট্ঠকথাৰচনন্তরেহি ৰিরুজ্ঝনতো. যথা হি ৰচনন্তরেহি ন ৰিরুজ্ঝতি, তথাযেৰ অত্থো গহেতব্বো.
অপিচ পাণাতিপাতাদীনং পঞ্চন্নং কম্মপথানং ভৰন্তরেপি অকরণং অরিযানং ধম্মতাসীলমেৰ, তেসঞ্চ যদি সচিত্তকতং সমানং. সুরাপানং ৰিয ইতরানিপি চত্তারি অজানন্তেনাপি অরিযসাৰকেন ন কত্তব্বানি সিযুং, তথা চ অজানন্তানং অরিযানং কুসলাব্যাকতচিত্তেহিপি ৰিরমণপরমারণপরসন্তকগহণাদীসু কাযৰচীপৰত্তি ন সম্পজ্জেয্য, নো চে সম্পজ্জতি, চক্খুপালত্থেরস্স চঙ্কমনেন পাণৰিযোগস্স, উপ্পলৰণ্ণত্থেরিযা বলক্কারেন মগ্গেনমগ্গফুসনস্স চ পৰত্তত্তা. তস্মা সুরাপানস্স অচিত্তকপক্খেপি অকুসলেনেৰ পাতব্বতায সুরা অরিযানং পরগলং ন পৰিসতীতি ৰিসেসেত্ৰা ৰুত্তন্তি ৰেদিতব্বং.
ননু ৰত্থুং জানন্তস্সেৰ সব্বে কম্মপথা ৰুত্তাতি? ন, মিচ্ছাদিট্ঠিযা ৰিপরীতগ্গহণেনেৰ পৰত্তত্তা. কথঞ্হি নাম অসব্বঞ্ঞুং সব্বঞ্ঞুতো, অনিচ্চাদিং নিচ্চাদিতো চ গহণন্তী দিট্ঠি ৰত্থুং ৰিজানাতি. যদি হি জানেয্য, মিচ্ছাদিট্ঠিযেৰ ন সিযা. সা চ কম্মপথেসু গণিতাতি কুতো জানন্তস্সেৰ কম্মপথপ্পৰত্তিনিযমো. অথ সব্বঞ্ঞুং সব্বঞ্ঞূতি গণ্হন্তীপি ‘‘অযং সত্তো’’তি তস্স সরূপগ্গহণতো দিট্ঠিপি ৰত্থুং ৰিজানাতীতি চে? ন, সুরাপানস্সপি ‘‘অযং ন সুরা’’তি সরূপগ্গহণস্স সমানত্তা. ‘‘অয’’ন্তি চ ৰত্থুপরামসনেপি ‘‘সুরা’’তি ৰিসেসৰিজাননাভাৰা ন জানাতীতি চে? ‘‘অয’’ন্তি পুগ্গলত্তং জানন্তীপি ‘‘অসব্বঞ্ঞূ’’তিপি ৰিসেসজাননাভাৰা দিট্ঠিপি ৰত্থুং ন জানাতীতি সমানমেৰ. এৰঞ্হি তেসং বুদ্ধাতি অহিতোতি অহিতং ৰা পূরণকস্সপাদিং হিতো পটিঘস্স ৰা অনুনযস্স ৰা উপ্পাদনেপি এসেৰ নযো. ৰিপল্লাসপুব্বকঞ্হি সব্বং অকুসলং.
অপিচ সুরায পীযমানায নিযমেন অকুসলুপ্পাদনং সভাৰো পীতায ৰিয. খীরাদিসঞ্ঞায পীতসুরস্স পুগ্গলস্স মাতুভগিনিআদীসুপি রাগদোসাদিঅকুসলপ্পবন্ধো ৰত্থুসভাৰেনেৰ উপ্পজ্জতি, এৰং পীযমানক্খণেপি তিখিণো রাগো উপ্পজ্জতেৰ, তেনেৰ সাগতত্থেরস্স অজানিত্ৰা পিৰনকালে পঞ্চাভিঞ্ঞাদিঝানপরিহানি, পচ্ছা চ বুদ্ধাদীসু অগারৰাদিঅকুসলপ্পবন্ধো যাৰ সুরাৰিগমা পৰত্তিত্থ. তেনেৰ ভগৰাপি তস্স অগারৰাদিঅকউসলপ্পৰত্তিদস্সনমুখেন সুরাদোসং পকাসেত্ৰা সিক্খাপদং পঞ্ঞপেসি. ন হি পঞ্চনীৰরণুপ্পত্তিং ৰিনা ঝানপরিহানি হোতি. তস্মা অজানন্তস্সাপি সুরা পীযমানা পীতা চ অত্তনো সভাৰেনেৰ অকুসলুপ্পাদিকাতি অযমত্থো সাগতত্থেরস্স ঝানপরিহানিযা অন্ৰযতোপি, অরিযানং কিলেসাভাৰেন মুখেন সুরায অপ্পৰেসসঙ্খাতব্যতিরেকতোপি সিজ্ঝতীতি নিট্ঠমেত্থ গন্তব্বং, এৰং গহণমেৰ হি ৰিভজ্জৰাদীমতানুসারং.
যং পন ‘‘জানিত্ৰা পিৰন্তস্সেৰ অকুসল’’ন্তি গহণং, তং ভিন্নলদ্ধিকানং অভযগিরিকাদীনমেৰ মতং, তং পন গণ্ঠিপদকারকাদীহি ‘‘পরৰাদো’’তি অজানন্তেহি অত্তনো মতিযা সংসন্দিত্ৰা লিখিতং ৰিভজ্জৰাদীমণ্ডলম্পি পৰিসিত্ৰা যাৰজ্জতনা সাসনং দূসেতি, পুরাপি কির ইমস্মিম্পি দমিল়রট্ঠে কোচি ভিন্নলদ্ধিকো নাগসেনো নাম থেরো কুণ্ডলকেসীৰত্থুং পরৰাদমথননযদস্সনত্থং দমিল়কব্বরূপেন কারেন্তো ‘‘ইমং সুরাপানস্স জানিত্ৰাৰ পিৰনে অকুসলনযং, অঞ্ঞঞ্চ দেসকালাদিভেদেন অনন্তম্পি ঞেয্যং সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং সলক্খণৰসেনেৰ ঞাতুং ন সক্কোতি ঞাণেন পরিচ্ছিন্নত্তেন ঞেয্যস্স অনন্তত্তহানিপ্পসঙ্গতো. অনিচ্চাদিসামঞ্ঞলক্খণৰসেনেৰ পন ঞাতুং সক্কোতী’’তি চ, ‘‘পরমত্থধম্মেসু নামরূপন্তিআদিভেদো ৰিয পুগ্গলাদিসম্মুতিপি ৰিসুং ৰত্থুভেদো এৰা’’তি চ এৰমাদিকং বহুং ৰিপরীতত্থনযং কব্বাকারস্স কৰিনো উপদিসিত্ৰা তস্মিং পবন্ধে কারণাভাসেহি সতিং সম্মোহেত্ৰা পবন্ধাপেসি, তঞ্চ কব্বং নিস্সায ইমং ভিন্নলদ্ধিকমতং ইধ ৰিভজ্জৰাদীমতে সম্মিস্সং চিরং পৰত্তিত্থ. তং পন পচ্ছা আচরিযবুদ্ধপ্পিযমহাথেরেন বাহিরব্ভরিকং দিট্ঠিজালং ৰিঘাটেত্ৰা ইধ পরিসুদ্ধং সাসনং পতিট্ঠাপেন্তেন সোধিতম্পি সারত্থদীপনিযা (সারত্থ. টী. পারাজিককণ্ড ২.৪২) ৰিনযটীকায সুরাপানস্স সচিত্তকপক্খেযেৰ চিত্তং অকুসলন্তি সমত্থনৰচনং নিস্সায কেহিচি ৰিপল্লত্তচিত্তেহি পুন উক্খিত্তসিরং জাতং, তঞ্চ মহাথেরেহি ৰিনিচ্ছিনিত্ৰা গারয্হৰাদং কত্ৰা মদ্দিত্ৰা লদ্ধিগাহকে চ ভিক্খূ ৰিযোজেত্ৰা ধম্মেন ৰিনযেন সত্থুসাসনেন চিরেনেৰ ৰূপসমিতং. তেনেৰেত্থ মযং এৰং ৰিত্থারতো ইদং পটিক্খিপিম্হ ‘‘মা অঞ্ঞেপি ৰিভজ্জৰাদিনো অযং লদ্ধি দূসেসী’’তি. তস্মা ইধ ৰুত্তানি অৰুত্তানি চ কারণানি সুট্ঠু সল্লক্খেত্ৰা যথা আগমৰিরোধো ন হোতি, তথা অত্থো গহেতব্বো.
সেসন্তি যস্স ৰত্থুৰিজাননচিত্তেন সচিত্তকপক্খেপি চিত্তং অকুসলমেৰাতি নিযমো নত্থি, তং সব্বন্তি অত্থো. রুন্ধন্তীতি ‘‘তিরচ্ছানগতিত্থিযা দোসো নত্থী’’তিআদিনা অনাপত্তিযা লেসগ্গহণং নিৰারেন্তী. দ্ৰারং পিদহন্তীতি ‘‘তঞ্চ খো মনুস্সিত্থিযা’’তিআদিনা (পারা. ৪১) লেসগ্গহণস্স কারণসঙ্খাতং দ্ৰারং পিদহন্তী. সোতং পচ্ছিন্দমানাতি তদুভযলেসগ্গহণদ্ৰারানং ৰসেন অৰিচ্ছিন্নং ৰীতিক্কমসোতং পচ্ছিন্দমানা. গাল়্হতরং করোন্তীতি যথাৰুত্তেহি কারণেহি পঠমপঞ্ঞত্তিসিদ্ধং আপত্তিঞ্ঞেৰ দল়্হং করোন্তী, অনাপত্তিযা ওকাসং অদদমানাতি অত্থো. সা চ যস্মা ৰীতিক্কমাভাৰে, অৰিসযতায অব্বোহারিকে ৰীতিক্কমে চ লোকৰজ্জেপি সিথিলং করোন্তী উপ্পজ্জতি, তস্মা তথা উপ্পত্তিং উপ্পত্তিকারণঞ্চ দস্সেন্তো আহ অঞ্ঞত্র অধিমানাতিআদি. অঞ্ঞত্র অধিমানাতি ইমিস্সা অনুপঞ্ঞত্তিযা ‘‘ৰীতিক্কমাভাৰা’’তি কারণং ৰুত্তং. অঞ্ঞত্র সুপিনন্তাতি ইমিস্সা ‘‘অব্বোহারিকত্তা’’তি কারণং ৰুত্তং. তত্থ ৰীতিক্কমাভাৰাতি পাপিচ্ছায অৰিজ্জমানস্স উত্তরিমনুস্সধম্মস্স ৰিজ্জমানতো পকাসনৰসপ্পৰত্তৰিসংৰাদনাধিপ্পাযসঙ্খাতস্স ৰীতিক্কমস্স অভাৰতো. অধিমানিকস্স হি অনধিগতে অধিগতসঞ্ঞিতায যথাৰুত্তৰীতিক্কমো নত্থি. অব্বোহারিকত্তাতি ‘‘অত্থেসা, ভিক্খৰে, চেতনা, সা চ খো অব্বোহারিকা’’তি (পারা. ২৩৫) ৰচনতো মোচনস্সাদচেতনায উপক্কমনস্স চ ৰিজ্জমানত্তেপি থিনমিদ্ধেন অভিভূততায অৰসত্তেন অব্বোহারিকত্তা, আপত্তিকারণৰোহারাভাৰাতি অত্থো. ৰা-সদ্দো চেত্থ সমুচ্চযত্থো দট্ঠব্বো, ‘‘অব্বোহারিকত্তা চা’’তি ৰা পাঠো. ৰুত্তাতি দুৰিধাপি চেসা অনুপঞ্ঞত্তি অনাপত্তিকরা ৰুত্তাতি অধিপ্পাযো.
অকতে ৰীতিক্কমেতি আপদাসুপি ভিক্খূহি সিক্খাপদৰীতিক্কমে অকতে, কুক্কুচ্চা ন ভুঞ্জিংসূতিআদীসু ৰিয ৰীতিক্কমং অকত্ৰা ভিক্খূহি অত্তনো দুক্খুপ্পত্তিযা আরোচিতাযাতি অত্থো. সিথিলং করোন্তীতি পঠমং সামঞ্ঞতো বদ্ধসিক্খাপদং মোচেত্ৰা অত্তনো ৰিসযে অনাপত্তিকরণৰসেন সিথিলং করোন্তী. দ্ৰারং দদমানাতি অনাপত্তিযা দ্ৰারং দদমানা. অপরাপরম্পি অনাপত্তিং কুরুমানাতি দিন্নেন তেন দ্ৰারেন উপরূপরি অনাপত্তিভাৰং দীপেন্তী. পঞ্ঞত্তেপি সিক্খাপদে উদাযিনা ‘‘মুহুত্তিকায ৰেসিযা ন দোসো’’তি লেসেন ৰীতিক্কমিত্ৰা সঞ্চরিত্তাপজ্জনৰত্থুস্মিং (পারা. ২৯৬ আদযো) পঞ্ঞত্তত্তা ‘‘কতে ৰীতিক্কমে’’তি ৰুত্তং. পঞ্ঞত্তিগতিকাতি অত্থতো মূলপঞ্ঞত্তিযেৰাতি অধিপ্পাযো.
মক্কটীৰত্থুকথাৰণ্ণনানযো নিট্ঠিতো.
সন্থতভাণৰারো
ৰজ্জিপুত্তকৰত্থুকথাৰণ্ণনা
৪৩-৪৪. ৰজ্জিপুত্তকৰত্থুকথায পাল়িযং ‘‘ৰেসালিকা…পে… মেথুনং ধম্মং পটিসেৰিংসূ’’তি এত্থ তে ঞাতিকুলং গন্ত্ৰা গিহিলিঙ্গং গহেত্ৰা ‘‘গিহিভূতা ময’’ন্তি সঞ্ঞায মেথুনং পটিসেৰিংসূতি গহেতব্বং, তেনাহ ঞাতিব্যসনেনপি ফুট্ঠাতিআদি. ঞাতীনং ৰিনাসো রাজদণ্ডাদিকারণেন হোতীতি আহ রাজদণ্ডইচ্চাদি. ধঞ্ঞহিরঞ্ঞদাসিদাসগোমহিংসাদিধনানি ভোগা নাম, তেসম্পি রাজদণ্ডাদিনাৰ ৰিনাসোতি আহ ‘‘এস নযো দুতিযপদেপী’’তি. ন সব্বঞ্ঞুবুদ্ধোতিআদিনা তীসু ৰত্থূসু অপ্পসন্নাৰ সাসনে অভব্বাতি সঞ্ঞায অত্তনো ভব্বতং পকাসেন্তা ন মযন্তিআদিমাহংসূতি ৰেদিতব্বং. ‘‘অট্ঠতিংসারম্মণেসূ’’তি পাল়িযং অনাগতে আলোকাকাসকসিণে ৰজ্জেত্ৰা ৰুত্তং, তেহি পন সদ্ধিং চত্তালীস হোন্তি. ৰিভত্তা কুসলা ধম্মাতি ‘‘ইমস্মিং আরম্মণে ইদং হোতী’’তি ৰিভাগসো দস্সিতা সউপচারজ্ঝানা মহগ্গতকুসলা ধম্মা. গিহিপলিবোধন্তি সহসোকিতাদিৰসেন গিহীসু ব্যাৰটতং. আৰাসপলিবোধন্তি সেনাসনেসু নৰকম্মাদিৰসেন নিচ্চব্যাৰটতং. দুপ্পরিচ্চাগানং ইমেসং দ্ৰিন্নং পলিবোধানং ৰসেন সব্বেপি পলিবোধা সঙ্গহিতা এৰাতি ৰেদিতব্বং.
যেনাতি কারণেন. অসংৰাসোতি ইদং তস্মিং অত্তভাৰে কেনচিপি পরিযাযেন ভিক্খু হুত্ৰা ভিক্খূহি সদ্ধিং সংৰাসং নারহতীতি ইমমত্থং সন্ধায ৰুত্তন্তি আহ ‘‘অসংৰাসো’’তি. পঞ্ঞত্তং সমূহনেয্যাতি ‘‘সো আগতো ন পব্বাজেতব্বো’’তি অৰত্ৰা ‘‘ন উপসম্পাদেতব্বো’’তি এত্তকস্সেৰ ৰুত্তত্তা পারাজিকস্স সামণেরভূমি অনুঞ্ঞাতাতি ৰিঞ্ঞাযতি, তেনাহ সামণেরভূমিযং পন ঠিতোতিআদি. ‘‘যো পন ভিক্খূ’’তি ৰুত্তত্তা (পারা. ৩৯) পচ্চক্খাতসিক্খো যস্মা ভিক্খু ন হোতি, মেথুনসেৰনে চ পারাজিকং নাপজ্জতি, তস্মাস্স ‘‘আগতো উপসম্পাদেতব্বো’’তি উপসম্পদং অনুজানন্তো পারাজিকং ন সমূহনতি নাম, তেনাহ ‘‘ভিক্খুভাৰে ঠত্ৰা অৰিপন্নসীলতাযা’’তি. উত্তমত্থং অরহত্তং, নিব্বানমেৰ ৰা.
চতুব্বিধৰিনযাদিকথাৰণ্ণনা
৪৫. নীহরিত্ৰাতি পাল়িতো উদ্ধরিত্ৰা, তথা হি ‘‘পঞ্চহুপালি, অঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা নানুযুঞ্জিতব্বং. কতমেহি পঞ্চহি? সুত্তং ন জানাতি, সুত্তানুলোমং ন জানাতী’’তিআদিপাল়িতো সুত্তং সুত্তানুলোমঞ্চ নীহরিংসু. ‘‘অনাপত্তি এৰং অম্হাকং আচরিযানং উগ্গহো পরিপুচ্ছাতি ভণতী’’তি এৰমাদিতো আচরিযৰাদং. ‘‘আযস্মা উপালি এৰমাহ – ‘অনাপত্তি, আৰুসো, সুপিনন্তেনা’তি’’ এৰমাদিতো অত্তনো মতিং নীহরিংসু, সা চ থেরস্স অত্তনোমতি সুত্তেন সঙ্গহিতত্তা সুত্তং জাতং, এৰমঞ্ঞাপি সুত্তাদীহি সঙ্গহিতাৰ গহেতব্বা, নেতরাতি ৰেদিতব্বং. অথ ৰা নীহরিত্ৰাতি ৰিভজিত্ৰা সাট্ঠকথং সকলং ৰিনযপিটকং সুত্তাদীসু চতূসু পদেসেসু পক্খিপিত্ৰা চতুধা ৰিভজিত্ৰা ৰিনযং পকাসেসুং তব্বিনিমুত্তস্স অভাৰাতি অধিপ্পাযো. ৰুত্তন্তি নাগসেনত্থেরেন মিলিন্দপঞ্হে ৰুত্তং. কণ্ঠাদিৰণ্ণুপ্পত্তিট্ঠানকরণাদীহি আহরিত্ৰা অত্তনো ৰচীৰিঞ্ঞত্তিযাৰ ভাসিতৰচনং আহচ্চপদং. রসোতি সারো ‘‘পত্তরসো’’তিআদীসু (ধ. স. ৬২৮-৬৩০) ৰিয, পটিক্খিত্তঅনুঞ্ঞাতসুত্তসারোতি অত্থো, রসোতি ৰা লক্খণং পটিৰত্থুকং অনুদ্ধরিত্ৰা লক্খণানুলোমেন ৰুত্তত্তা. ধম্মসঙ্গাহকাদিআচরিযৰংসেন আভতা অট্ঠকথা আচরিযৰংসোতি আহ ‘‘আচরিযৰংসোতি আচরিযৰাদো’’তি.
ৰিনযপিটকে পাল়ীতি ইধ অধিকারৰসেন ৰুত্তং. সেসপিটকেসুপি সুত্তাদিচতুনযা যথানুরূপং লব্ভন্তেৰ. মহাপদেসাতি মহাওকাসা মহাৰিসযা, তে অত্থতো ‘‘যং, ভিক্খৰে’’তিআদিপাল়িৰসেন অকপ্পিযানুলোমতো কপ্পিযানুলোমতো চ পুগ্গলেহি নযতো তথা তথা গয্হমানা অত্থনযা এৰ. তে হি ভগৰতা সরূপতো অৰুত্তেসুপি পটিক্খিত্তানুলোমেসু, অনুঞ্ঞাতানুলোমেসু চ সেসেসু কিচ্চেসু নিৰত্তিপৰত্তিহেতুতায মহাগোচরাতি ‘‘মহাপদেসা’’তি ৰুত্তা, ন পন ‘‘যং, ভিক্খৰে, মযা ইদং ন কপ্পতী’’তিআদিনা ৰুত্তা সাধিপ্পাযা পাল়িযেৰ তস্সা সুত্তে পৰিট্ঠত্তা. ‘‘সুত্তানুলোমম্পি সুত্তে ওতারেতব্বং…পে… সুত্তমেৰ বলৰতর’’ন্তি (পারা. অট্ঠ. ১.৪৫) হি ৰুত্তং, ন হেসা সাধিপ্পাযা পাল়ি সুত্তে ওতারেতব্বা, ন গহেতব্বা ৰা হোতি, যেনাযং সুত্তানুলোমং সিযা. তস্মা ইমং পাল়িঅধিপ্পাযং নিস্সায পুগ্গলেহি গহিতা যথাৰুত্তঅত্থাৰ সুত্তানুলোমং. তপ্পকাসকত্তা পন অযং পাল়িপি সুত্তানুলোমন্তি গহেতব্বং, তেনাহ যে ভগৰতা এৰং ৰুত্তাতিআদি. যং ভিক্খৰেতিআদিপাল়িনযেন হি পুগ্গলেহি গহেতব্বা যে অকপ্পিযানুলোমাদযো অত্থা ৰুত্তা, তে মহাপদেসাতি অত্থো.
ভগৰতো পকিণ্ণকদেসনাভূতা চ সুত্তানুলোমভূতা চ অট্ঠকথা. যস্মা ধম্মসঙ্গাহকত্থেরেহি পাল়িৰণ্ণনাক্কমেন সঙ্গহেত্ৰা ৰুত্তা, তস্মা ‘‘আচরিযৰাদো’’তি ৰুত্তা, এতেন চ অট্ঠকথা সুত্তসুত্তানুলোমেসু অত্থতো সঙ্গয্হতীতি ৰেদিতব্বা. যথা চ এসা, এৰং অত্তনোমতিপি পমাণভূতা. ন হি ভগৰতো ৰচনং ৰচনানুলোমঞ্চ অনিস্সায অগ্গসাৰকাদযোপি অত্তনো ঞাণবলেন সুত্তাভিধম্মৰিনযেসু কঞ্চি সম্মুতিপরমত্থভেদং অত্থং ৰত্তুং সক্কোন্তি, তস্মা সব্বম্পি ৰচনং সুত্তে সুত্তানুলোমে চ সঙ্গয্হতি. ৰিসুং পন অট্ঠকথাদীনং সঙ্গহিতত্তা তদৰসেসং সুত্তসুত্তানুলোমতো গহেত্ৰা চতুধা ৰিনযো নিদ্দিট্ঠো. সুত্তাদযো নিস্সাযেৰ পৰত্তাপি অত্তনোমতি তেসু সরূপেন অনাগতত্তা ৰুত্তং ‘‘সুত্তসুত্তানুলোমআচরিযৰাদে মুঞ্চিত্ৰা’’তি, তেনাহ ‘‘অনুবুদ্ধিযা নযগ্গাহেনা’’তি. তত্থ সুত্তাদীনি অনুগতায এৰ বুদ্ধিযা তেহি লদ্ধনযগ্গাহেন চাতি অত্থো.
থেরৰাদোতি মহাসুমত্থেরাদীনং গাহো. সুত্তাদিং নিস্সাযেৰ ৰিপরীততোপি অত্তনোমতি উপ্পজ্জতীতি আহ তং পনাতিআদি. অত্থেনাতি অত্তনা নযগ্গহিতেন অত্থেন. পাল়িন্তি অত্তনো গাহস্স নিস্সযভূতং সাট্ঠকথং পাল়িং. পাল়িযাতি তপ্পটিক্খেপত্থং পরেনাহটায সাট্ঠকথায পাল়িযা, অত্তনা গহিতং অত্থং নিস্সায পাল়িঞ্চ সংসন্দিত্ৰাতি অত্থো. আচরিযৰাদেতি অত্তনা পরেন চ সমুদ্ধটঅট্ঠকথায. ওতরতি চেৰ সমেতি চাতি অত্তনা উদ্ধটেহি সংসন্দনৰসেন ওতরতি, পরেন উদ্ধটেন সমেতি. সব্বদুব্বলাতি অসব্বঞ্ঞুপুগ্গলস্স দোসৰাসনায যাথাৰতো অত্থসম্পটিপত্তিঅভাৰতো ৰুত্তং. পমাদপাঠৰসেন আচরিযৰাদস্স সুত্তানুলোমেন অসংসন্দনাপি সিযাতি আহ ‘‘ইতরো ন গহেতব্বো’’তি.
সমেন্তমেৰ গহেতব্বন্তি যে সুত্তেন সংসন্দন্তি, এৰরূপাৰ অত্থা মহাপদেসতো উদ্ধরিতব্বাতি দস্সেতি তথা তথা উদ্ধটঅত্থানমেৰ সুত্তানুলোমত্তা, তেনাহ ‘‘সুত্তানুলোমতো হি সুত্তমেৰ বলৰতর’’ন্তি. অপ্পটিৰত্তিযন্তি অপ্পটিবাহিযং. কারকসঙ্ঘসদিসন্তি পমাণত্তা সঙ্গীতিকারকসঙ্ঘসদিসং. বুদ্ধানং ঠিতকালসদিসন্তি ধরমানকবুদ্ধসদিসন্তি অত্থো. সকৰাদী সুত্তং গহেত্ৰা কথেতীতিআদীসু যো যথাভূতমত্থং গহেত্ৰা কথনসীলো, সো সকৰাদী. সুত্তন্তি সঙ্গীতিত্তযারুল়্হং পাল়িৰচনং. পরৰাদীতি মহাৰিহারৰাসী ৰা হোতু অঞ্ঞনিকাযৰাসী ৰা, যো ৰিপরীততো অত্থং গহেত্ৰা কথনসীলো, সোৰ ইধ ‘‘পরৰাদী’’তি ৰুত্তো. সুত্তানুলোমন্তি সঙ্গীতিত্তযারুল়্হং ৰা অনারুল়্হং ৰা যংকিঞ্চি ৰিপল্লাসতো ৰা ৰঞ্চনায ৰা ‘‘সঙ্গীতিত্তযাগতমিদ’’ন্তি দস্সিযমানং সুত্তানুলোমং. কেচি ‘‘অঞ্ঞনিকাযে সুত্তানুলোম’’ন্তি ৰদন্তি, তং ন যুত্তং সকৰাদীপরৰাদীনং উভিন্নম্পি সঙ্গীতিত্তযারুল়্হসুত্তাদীনং এৰ গহেতব্বতো. তথা হি ৰক্খতি ‘‘তিস্সো সঙ্গীতিযো আরুল়্হং পাল়িআগতং পঞ্ঞাযতি, গহেতব্ব’’ন্তিআদি. ন হি সকৰাদী অঞ্ঞনিকাযসুত্তাদিং পমাণতো গণ্হাতি, যেন তেসু সুত্তাদীসু দস্সিতেসু তত্থ ঠাতব্বং ভৰেয্য, ৰক্খতি চ ‘‘পরো তস্স অকপ্পিযভাৰসাধকং সুত্ততো বহুং কারণঞ্চ ৰিনিচ্ছযঞ্চ দস্সেতি…পে… ‘সাধূ’তি সম্পটিচ্ছিত্ৰা অকপ্পিযেযেৰ ঠাতব্ব’’ন্তি (পারা. অট্ঠ. ১.৪৫). তস্মা পরৰাদিনাপি সঙ্গীতিত্তযে অনারুল়্হম্পি অনারুল়্হমিচ্চেৰ দস্সীযতি, কেৰলং তস্স তস্স সুত্তাদিনো সঙ্গীতিত্তযে অনাগতস্স কূটতা, আগতস্স চ ব্যঞ্জনচ্ছাযায অঞ্ঞথা অধিপ্পাযযোজনা চ ৰিসেসো. তত্থ চ যং কূটং, তং অপনীযতি. যং অঞ্ঞথা যোজিতং, তস্স ৰিপরীততাসন্দস্সনত্থং তদঞ্ঞেন সুত্তাদিনা সংসন্দনা করীযতি. যো পন পরৰাদিনা গহিতো অধিপ্পাযো সুত্তন্তাদিনা সংসন্দতি, সো সকৰাদিনাপি অত্তনো গাহং ৰিস্সজ্জেত্ৰা গহেতব্বোতি উভিন্নম্পি সঙ্গীতিত্তযাগতমেৰ সুত্তাদিপমাণন্তি ৰেদিতব্বং. তেনেৰ কথাৰত্থুপ্পকরণে সকৰাদে পঞ্চ সুত্তসতানি পরৰাদে পঞ্চাতি (ধ. স. অট্ঠ. নিদানকথা; কথা. অট্ঠ. নিদানকথা) সুত্তসহস্সম্পি অধিপ্পাযগ্গহণনানত্তেন সঙ্গীতিত্তযাগতমেৰ গহিতং, ন নিকাযন্তরে কিঞ্চীতি.
খেপন্তি ‘‘কিং ইমিনা’’তি পটিক্খেপং ছড্ডনং. গরহন্তি ‘‘কিমেস বালো জানাতী’’তি নিন্দনং. সুত্তে ওতারেতব্বন্তি যস্স সুত্তস্স অনুলোমনতো ইদং সুত্তানুলোমং অকাসি, তস্মিং, তদনুরূপে ৰা অঞ্ঞতরস্মিং সুত্তে অত্তনা গহিতং সুত্তানুলোমং অত্থতো সংসন্দনৰসেন ওতারেতব্বং, ‘‘ইমিনা চ ইমিনা চ কারণেন ইমস্মিং সুত্তে সংসন্দতী’’তি সংসন্দিত্ৰা দস্সেতব্বন্তি অত্থো. অযন্তি সকৰাদী. পরোতি পরৰাদী. আচরিযৰাদো সুত্তে ওতারেতব্বোতি যস্স সুত্তস্স ৰণ্ণনাৰসেন অযং আচরিযৰাদো পৰত্তো, তস্মিং, তাদিসে চ অঞ্ঞতরস্মিং সুত্তে পুব্বাপরঅত্থসংসন্দনৰসেন ওতারেতব্বং. গারয্হাচরিযৰাদোতি পমাদলিখিতো, ভিন্নলদ্ধিকেহি ৰা ঠপিতো, এস নযো সব্বত্থ.
যং কিঞ্চি কূটসুত্তং বাহিরকসুত্তাদিৰচনং ন গহেতব্বন্তি দস্সেতুং সুত্তং সুত্তানুলোমে ওতারেতব্বন্তিআদি ৰুত্তং. গুল়্হৰেস্সন্তরাদীনি মহাসঙ্ঘিকাদিভিন্নলদ্ধিকানং পকরণানি. আদি-সদ্দেন গুল়্হউম্মগ্গাদীনং গহণং. সকৰাদী সুত্তং গহেত্ৰা কথেতি, পরৰাদীপি সুত্তন্তিআদিনা অঞ্ঞেপি ৰাদালম্বনা ৰুত্তনযেন সক্কা ঞাতুন্তি ইধ ন ৰুত্তা.
এৰং সুত্তসুত্তানুলোমাদিমুখেন সামঞ্ঞতো ৰিৰাদং দস্সেত্ৰা ইদানি ৰিসেসতো ৰিৰাদৰত্থুং তব্বিনিচ্ছযমুখেন সুত্তাদীনঞ্চ দস্সেতুং অথ পনাযং কপ্পিযন্তিআদি ৰুত্তং. সুত্তে চ সুত্তানুলোমে চাতি এত্থ চ-কারো ৰিকপ্পত্থো, তেন আচরিযৰাদাদীনম্পি সঙ্গহো, তেনাহ ‘‘কারণঞ্চ ৰিনিচ্ছযঞ্চ দস্সেতী’’তি. তত্থ কারণন্তি সুত্তাদিনযং নিস্সায অত্তনোমতিযা উদ্ধটং হেতুং. ৰিনিচ্ছযন্তি অট্ঠকথাৰিনিচ্ছযং. কারণচ্ছাযাতি সুত্তাদীসু ‘‘কপ্পিয’’ন্তি গাহস্স, ‘‘অকপ্পিয’’ন্তি গাহস্স চ নিমিত্তভূতং কিচ্ছেন পটিপাদনীযং অৰিভূতকারণং কারণচ্ছাযা, কারণপতিরূপকন্তি অত্থো. ৰিনযঞ্হি পত্ৰাতি ইমস্স ৰিৰরণং কপ্পিযাকপ্পিযৰিচারণমাগম্মাতি. রুন্ধিতব্বন্তি কপ্পিযসঞ্ঞায ৰীতিক্কমকরণং রুন্ধিতব্বং, তংনিৰারণচিত্তং দল়্হতরং কাতব্বং. সোতং পচ্ছিন্দিতব্বন্তি তত্থ ৰীতিক্কমপ্পৰত্তি পচ্ছিন্দিতব্বা. গরুকভাৰেতি অকপ্পিযভাৰে. সুত্তৰিনিচ্ছযকারণেহীতি সুত্তেন অট্ঠকথাৰিনিচ্ছযেন চ লদ্ধকারণেহি. এৰন্তিআদি যথাৰুত্তস্স অত্থস্স নিগমনৰচনং. অতিরেককারণন্তি সুত্তাদীসু পুরিমং পুরিমং অতিরেককারণং নাম, বহুকারণং ৰা.
ৰাচুগ্গতন্তি ৰাচায উগ্গতং, তত্থ নিরন্তরং ঠিতন্তি অত্থো. ‘‘সুত্তং নাম সকলং ৰিনযপিটক’’ন্তি ৰুত্তত্তা পুন সুত্ততোতি তদত্থপটিপাদকং সুত্তাভিধম্মপাল়িৰচনং অধিপ্পেতং. অনুব্যঞ্জনতোতি ইমস্স ৰিৰরণং পরিপুচ্ছতো চ অট্ঠকথাতো চাতি. তত্থ পরিপুচ্ছাতি আচরিযস্স সন্তিকা পাল়িযা অত্থসৰনং. অট্ঠকথাতি পাল়িমুত্তকৰিনিচ্ছযো. তদুভযম্পি হি পাল়িং অনুগন্ত্ৰা অত্থস্স ব্যঞ্জনতো ‘‘অনুব্যঞ্জন’’ন্তি ৰুত্তং. ৰিনযেতি ৰিনযাচারে, তেনেৰ ৰক্খতি ৰিনযং অৰিজহন্তো অৰোক্কমন্তোতিআদি. তত্থ পতিট্ঠানং নাম সঞ্চিচ্চ আপত্তিযা অনাপজ্জনাদি হোতীতি আহ ‘‘লজ্জীভাৰেন পতিট্ঠিতো’’তি, তেন লজ্জী হোতীতি ৰুত্তং হোতি. ৰিনযধরস্স লক্খণে ৰত্তব্বে কিং ইমিনা লজ্জীভাৰেনাতি আহ অলজ্জী হীতিআদি. তত্থ বহুস্সুতোপীতি ইমিনা পঠমলক্খণসমন্নাগমং দস্সেতি. লাভগরুতাযাতিআদিনা ৰিনযে ঠিততায অভাৰে পঠমলক্খণযোগো কিচ্চকরো ন হোতি, অথ খো অকিচ্চকরো অনত্থকরো এৰাতি দস্সেতি. সঙ্ঘভেদস্স পুব্বভাগো কলহো সঙ্ঘরাজি.
ৰিত্থুনতীতি ৰিত্থম্ভতি, নিত্থুনতি ৰা সন্তিট্ঠিতুং ন সক্কোতি, তেনাহ যং যন্তিআদি. আচরিযপরম্পরাতি আচরিযানং ৰিনিচ্ছযপরম্পরা, তেনেৰ ৰক্খতি ‘‘অত্তনো মতিং পহায…পে… যথা আচরিযো চ আচরিযাচরিযো চ পাল়িঞ্চ পরিপুচ্ছঞ্চ ৰদন্তি, তথা ঞাতুং ৰট্টতী’’তি. ন হি আচরিযানং নামমত্ততো পরম্পরাজাননে পযোজনমত্থি. পুব্বাপরানুসন্ধিতোতি পুব্বৰচনস্স অপরৰচনেন সহ অত্থসম্বন্ধজাননতো. অত্থতোতি পদত্থপিণ্ডত্থঅধিপ্পেতত্থাদিতো. কারণতোতি তদত্থুপপত্তিতো. থেরৰাদঙ্গন্তি থেরৰাদপটিপাটিং, তেসং ৰিনিচ্ছযপটিপাটিন্তি অত্থো.
ইমেহি চ পন তীহি লক্খণেহীতি এত্থ পঠমেন লক্খণেন ৰিনযস্স সুট্ঠু উগ্গহিতভাৰো ৰুত্তো. দুতিযেনস্স লজ্জীভাৰেন চেৰ অচলতায চ পতিট্ঠিততা. ততিযেন পাল়িঅট্ঠকথাসু অনুরূপেন অনাগতম্পি তদনুলোমতো আচরিযেহি দিন্ননযতো ৰিনিচ্ছিনিতুং সমত্থতা. ওতিণ্ণে ৰত্থুস্মিন্তি চোদনাৰসেন ৰীতিক্কমৰত্থুস্মিং সঙ্ঘমজ্ঝে ওতিণ্ণে. চোদকেন চুদিতকেন চ ৰুত্তে ৰত্তব্বেতি এৰং ওতিণ্ণে ৰত্থুং নিস্সায চোদকেন ‘‘দিট্ঠং সুত’’ন্তিআদিনা চুদিতকেন ‘‘অত্থি নত্থী’’তিআদিনা চ যং ৰত্তব্বং, তস্মিং ৰত্তব্বে ৰুত্তেতি অত্থো. থুল্লচ্চযদুব্ভাসিতানং মাতিকায অনাগতত্তা ‘‘পঞ্চন্নং আপত্তীন’’ন্তি ৰুত্তং. তিকদুক্কটন্তি ‘‘অনুপসম্পন্নে উপসম্পন্নসঞ্ঞী উজ্ঝাযতি ৰা খীযতি ৰা আপত্তি দুক্কটস্সা’’তিআদিনা (পাচি. ১০৬ থোকং ৰিসদিসং) আগতং তিকদুক্কটং. অঞ্ঞতরং ৰা আপত্তিন্তি ‘‘কালে ৰিকালসঞ্ঞী আপত্তি দুক্কটস্স, কালে ৰেমতিকো আপত্তি দুক্কটস্সা’’তিআদিকং (পাচি. ২৫০) দুকদুক্কটং সন্ধায ৰুত্তং. অন্তরাপত্তিন্তি তস্মিং তস্মিং সিক্খাপদে আগতৰত্থুৰীতিক্কমং ৰিনা অঞ্ঞস্মিং ৰত্থুৰীতিক্কমে নিদানতো পভুতি ৰিনীতৰত্থুপরিযোসানা অন্তরন্তরা ৰুত্তং আপত্তিং. ইধ পন ‘‘ৰত্থুং ওলোকেতী’’তি ৰিসুং গহিতত্তা তদৰসেসা অন্তরাপত্তীতি গহিতা. পটিলাতং উক্খিপতীতি ইদং ৰিসিব্বনসিক্খাপদে (পাচি. ৩৫০-৩৫১) আগতং. তত্থ ডয্হমানং অলাতং অগ্গিকপালাদিতো বহি পতিতং অৰিজ্ঝাতমেৰ পটিউক্খিপতি, পুন যথাঠানে ঠপেতীতি অত্থো. ৰিজ্ঝাতং পন পক্খিপন্তস্স পাচিত্তিযমেৰ. অনাপত্তিন্তি এত্থ অন্তরন্তরা ৰুত্তা অনাপত্তিপি অত্থি, ‘‘অনাপত্তি, ভিক্খৰে, ইদ্ধিমস্স ইদ্ধিৰিসযে’’তিআদি (পারা. ১৫৯) ৰিয সাপি সঙ্গয্হতি.
পারাজিকাপত্তীতি ন তাৰ ৰত্তব্বন্তি ইদং আপন্নপুগ্গলেন লজ্জীধম্মে ঠত্ৰা যথাভূতং আৰিকরণেপি দুব্বিনিচ্ছযং অদিন্নাদানাদিং সন্ধায ৰুত্তং. যং পন মেথুনাদীসু ৰিজাননং, তং ৰত্তব্বমেৰ, তেনাহ মেথুনধম্মৰীতিক্কমো হীতিআদি. যো পন অলজ্জিতায পটিঞ্ঞং অদত্ৰা ৰিক্খেপং করোতি, তস্স আপত্তি ন সক্কা ওল়ারিকাপি ৰিনিচ্ছিনিতুং, যাৰ সো যথাভূতং নাৰি করোতি, সঙ্ঘস্স চ আপত্তিসন্দেহো ন ৰিগচ্ছতি, তাৰ নাসিতকোৰ ভৰিস্সতি. সুখুমাতি চিত্তপরিৰত্তিযা সুখুমতায সুখুমা. তেনাহ ‘‘চিত্তলহুকা’’তি, চিত্তং তস্স লহুকন্তি অত্থো. তেতি ৰীতিক্কমে. তংৰত্থুকন্তি অদিন্নাদানাদিমূলকং. যং আচরিযো ভণতি, তং করোহীতিআদি সব্বং লজ্জীপেসলং কুক্কুচ্চকমেৰ সন্ধায ৰুত্তং. যো যাথাৰতো পকাসেত্ৰা সুদ্ধিমেৰ গৰেসতি, তেনাপি, পারাজিকোসীতি ন ৰত্তব্বোতি অনাপত্তিকোটিযাপি সঙ্কিযমানত্তা ৰুত্তং, তেনেৰ ‘‘পারাজিকচ্ছাযা’’তি ৰুত্তং. সীলানি সোধেত্ৰাতি যস্মিং ৰীতিক্কমে পারাজিকাসঙ্কা ৰত্ততি, তত্থ পারাজিকাভাৰপক্খং গহেত্ৰা দেসনাৰুট্ঠানগামিনীনং আপত্তীনং সোধনৰসেন সীলানি সোধেত্ৰা. দ্ৰত্তিংসাকারন্তি পাকটভাৰতো উপলক্খণৰসেন ৰুত্তং, যং কিঞ্চি অভিরুচিতং মনসিকাতুং ৰট্টতেৰ. কম্মট্ঠানং ঘটিযতীতি ৰিপ্পটিসারমূলকেন ৰিক্খেপেন অন্তরন্তরা খণ্ডং অদস্সেত্ৰা পবন্ধৰসেন চিত্তেন সঙ্ঘটিযতি. সঙ্খারাতি ৰিপস্সনাকম্মট্ঠানৰসেন ৰুত্তং. সাপত্তিকস্স হি পগুণম্পি কম্মট্ঠানং ন সুট্ঠু উপট্ঠাতি, পগেৰ পারাজিকস্স. তস্স হি ৰিপ্পটিসারনিন্নতায চিত্তং একগ্গং ন হোতি. একস্স পন ৰিতক্কৰিক্খেপাদিবহুলস্স সুদ্ধসীলস্সপি চিত্তং ন সমাধিযতি, তং ইধ পারাজিকমূলকন্তি ন গহেতব্বং. কতপাপমূলকেন ৰিপ্পটিসারেনেৰেত্থ চিত্তস্স অসমাধিযনং সন্ধায ‘‘কম্মট্ঠানং ন ঘটিযতী’’তি ৰুত্তং, তেনাহ ৰিপ্পটিসারগ্গিনাতিআদি. অত্তনাতি চিত্তেন করণভূতেন পুগ্গলো কত্তা জানাতি, পচ্চত্তে ৰা করণৰচনং, অত্তা সযং পজানাতীতি অত্থো.
চতুব্বিধৰিনযাদিকথাৰণ্ণনানযো নিট্ঠিতো.
পদভাজনীযৰণ্ণনা
যো ৰিয দিস্সতীতি যাদিসো, যং-সদ্দত্থে যথা-সদ্দো ৰত্ততীতি আহ ‘‘যেন ৰা তেন ৰা যুত্তো’’তি. যেন তেনাতি হি পদদ্ৰযেন অনিযমতো যং-সদ্দত্থোৰ দস্সিতো. ৰাসধুরযুত্তোতি ৰিপস্সনাধুরযুত্তো. যা জাতি অস্সাতি যংজাতি, পুগ্গলো, সোৰ যংজচ্চো সকত্থে যপচ্চযং কত্ৰা. গোত্তৰসেন যেন ৰা তেন ৰা গোত্তেন যথাগোত্তো ৰা তথাগোত্তো ৰা হোতূতি সম্বন্ধো. সীলেসূতি পকতীসু. অথ খোতি ইদং কিন্তূতি ইমস্মিং অত্থে. কিং ৰুত্তং হোতীতি অত্থো. ইমস্মিং অত্থেতি ইমস্মিং পারাজিকৰিসযে. এসোতি যথাৰুত্তেহি পকারেহি যুত্তো. অরিযাযাতি ‘‘উদ্দিস্স অরিযা তিট্ঠন্তি, এসা অরিযানং যাচনা’’তি এৰং ৰুত্তায, ন, ‘‘দেহি মে’’তি কপণায. লিঙ্গসম্পটিচ্ছনেনাতি ‘‘ভিক্খং চরিস্সামী’’তি চিত্তাভাৰেপি ভিক্খাহারনিস্সিতপব্বজ্জালিঙ্গস্স সম্পটিচ্ছনেন. কাজভত্তন্তি কাজেহি আনীতভত্তং. অধম্মিকাযাতি অধিসীলসিক্খাদিভিক্খুগুণাভাৰতো ৰুত্তং, তেনাহ ‘‘অভূতাযা’’তি. ‘‘মযং ভিক্খূ’’তি ৰদন্তা পটিঞ্ঞামত্তেনেৰ ভিক্খূ, ন অত্থতোতি অত্থো. ইদঞ্চ ‘‘মযং ভিক্খূ’’তি পটিজাননস্সাপি সম্ভৰতো ৰুত্তং. ‘‘মযং ভিক্খূ’’তি অপ্পটিজানন্তাপি হি ভিক্খুৰোহারনিমিত্তস্স লিঙ্গস্স গহণেন চেৰ ভিক্খূনং দিন্নপচ্চযভাগগ্গহণাদিনা চ ভিক্খুপটিঞ্ঞা এৰ নাম হোন্তি. তথা হি ৰুত্তং পুগ্গলপঞ্ঞত্তিঅট্ঠকথাযং –
‘‘‘অব্রহ্মচারী ব্রহ্মচারিপটিঞ্ঞো’তি অঞ্ঞে ব্রহ্মচারিনো সুনিৰত্থে সুপারুতে সুম্ভকপত্তধরে গামনিগমজনপদরাজধানীসু পিণ্ডায চরিত্ৰা জীৰিকং কপ্পেন্তে দিস্ৰা সযম্পি তাদিসেন আকারেন তথা পটিপজ্জনতো ‘অহং ব্রহ্মচারী’তি পটিঞ্ঞং দেন্তো ৰিয হোতি. ‘অহং ভিক্খূ’তি ৰত্ৰা উপোসথগ্গাদীনি পৰিসন্তো পন ব্রহ্মচারিপটিঞ্ঞো হোতিযেৰ, তথা সঙ্ঘিকং লাভং গণ্হন্তো’’তি (পু. প. অট্ঠ. ৯১).
তস্মা এৰরূপেহি পটিঞ্ঞায ভিক্খূহি গোত্রভুপরিযোসানেহি সদ্ধিং সম্ভোগপরিভোগো ন ৰট্টতি, অলজ্জীপরিভোগোৰ হোতি. সঞ্চিচ্চ আপত্তিআপজ্জনাদিঅলজ্জীলক্খণং পন উক্কট্ঠানং ভিক্খূনং ৰসেন ৰুত্তং সামণেরাদীনম্পি অলজ্জীৰোহারদস্সনতো. ‘‘অলজ্জীসামণেরেহি হত্থকম্মম্পি ন কারেতব্ব’’ন্তি হি ৰুত্তং. যথাৰিহিতপটিপত্তিযং অতিট্ঠনঞ্হি সব্বসাধারণং অলজ্জীলক্খণং. দুস্সীলা লিঙ্গগ্গহণতো পট্ঠায যথাৰিহিতপটিপত্তিযা অভাৰতো একন্তা লজ্জিনোৰ মহাসঙ্ঘিকাদিনিকাযন্তরিকা ৰিয, লিঙ্গত্থেনকাদযো ৰিয, চ. যাৰ ১১ চ তেসং ভিক্খুপটিঞ্ঞা অনুৰত্ততি, তাৰ ভিক্খু এৰ, তেহি চ পরিভোগো অলজ্জিপঅভোগোৰ, তেসঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘসঞ্ঞায দিন্নং সঙ্ঘে দিন্নং নাম হোতি. ৰুত্তঞ্হি ভগৰতা –
‘‘ভৰিস্সন্তি খো পনানন্দ, অনাগতমদ্ধানং গোত্রভুনো কাসাৰকণ্ঠা দুস্সীলা পাপধম্মা, তেসু দুস্সীলেসু সঙ্ঘং উদ্দিস্স দানং দস্সন্তি, তদাপাহং, আনন্দ, সঙ্ঘগতং দক্খিণং অসঙ্খ্যেয্যং অপ্পমেয্যং ৰদামী’’তি (ম. নি. ৩.৩৮০).
ভগৰতো সঙ্ঘং উদ্দিস্স দিন্নত্তা দক্খিণা অসঙ্খ্যেয্যা অপ্পমেয্যা জাতা. দুস্সীলানং দিন্নত্তা নাতি চে? ন, তেসু সঙ্ঘং উদ্দিস্সাতি গোত্রভূনং পটিগ্গাহকত্তেন পরামট্ঠত্তা, ইতরথা ‘‘যেসু কেসুচি গহট্ঠেসু ৰা পব্বজিতেসু ৰা সঙ্ঘং উদ্দিস্সা’’তি ৰত্তব্বতাপসঙ্গতো, তথা চ ‘‘তদাপাহং, আনন্দা’’তি হেট্ঠিমকোটিদস্সনস্স পযোজনং ন সিযা. তস্মা গোত্রভূনম্পি অভাৰে সঙ্ঘং উদ্দিস্স দানং নত্থি, হেট্ঠিমকোটিযা তেসুপি দিন্না সঙ্ঘগতা দক্খিণা অসঙ্খ্যেয্যা, ন ততো পরং সিজ্ঝতীতি তেপি পটিঞ্ঞায ভিক্খু এৰাতি গহেতব্বং.
ব্রহ্মঘোসন্তি উত্তমঘোসং, ব্রহ্মুনো ঘোসসদিসং ৰা ঘোসং. এহি ভিক্খূতি ‘‘ভিক্খূ’’তিসম্বোধনং. সংসারে ভযইক্খক তস্স ভযস্স সব্বসো ৰিনাসনত্থং তিসরণং, সাসনং ৰা এহি মনসা ‘‘তাণং লেণ’’ন্তি পৰিস উপগচ্ছ. উপগন্ত্ৰাপি চর ব্রহ্মচরিযন্তি সাসনব্রহ্মচরিযং মগ্গব্রহ্মচরিযঞ্চ চরস্সু. ভণ্ডূতি মুণ্ডিতকেসো. ৰাসীতি দন্তকট্ঠাদিচ্ছেদনৰাসি. বন্ধনন্তি কাযবন্ধনং. যুত্তো যোগো সমাধিপঞ্ঞাৰসেন সো যুত্তযোগো, তস্স অট্ঠেতে পরিক্খারাতি সেসো. সরীরে পটিমুক্কেহিযেৰ উপলক্খিতোতি সেসো. ‘‘তীণি সতানী’’তি ৰত্তব্বে গাথাবন্ধসুখত্থং ‘‘তীণি সত’’ন্তি ৰুত্তং.
তস্মাতি ভগৰা হেট্ঠা ৰুত্তং পরামসতি. হেট্ঠা হি ‘‘অহং খো পন, কস্সপ, জানঞ্ঞেৰ ৰদামি ‘জানামী’তি, পস্সঞ্ঞেৰ ৰদামি ‘পস্সামী’’’তি (সং. নি. ২.১৫৪) ৰুত্তং, তং পরামসতি, যস্মা অহং জানং ৰদামি, তস্মাতি অত্থো. ইহাতি ইমস্মিং সাসনে. তিব্বন্তি মহন্তং. পচ্চুপট্ঠিতং ভৰিস্সতীতি থেরাদিউপসঙ্কমনতো পুরেতরমেৰ তেসু যংনূন মে হিরোত্তপ্পং উপট্ঠিতং ভৰিস্সতীতি অত্থো. কুসলূপসংহিতন্তি অনৰজ্জধম্মনিস্সিতং. অট্ঠিং কত্ৰাতি অত্তানং তেন ধম্মেন অট্ঠিকং কত্ৰা, তং ৰা ধম্মং ‘‘এস মে অত্থো’’তি অত্থং কত্ৰা. ওহিতসোতোতি ধম্মে নিহিতসোতো. এৰঞ্হি তে, কস্সপ, সিক্খিতব্বন্তি ঞাণসোতঞ্চ পসাদসোতঞ্চ ওদহিত্ৰা ‘‘ধম্মং সক্কচ্চমেৰ সুণিস্সামী’’তি এৰমেৰ তযা সিক্খিতব্বং. সাতসহগতা চ মে কাযগতাসতীতি অসুভেসু চেৰ আনাপানে চ পঠমজ্ঝানৰসেন সুখসম্পযুত্তকাযগতাসতি. যং পনেতস্স ওৰাদস্স সক্কচ্চপটিগ্গহণং, অযমেৰ থেরস্স পব্বজ্জা চ উপসম্পদা চ অহোসি (সং. নি. অট্ঠ. ২.২.১৫৪).
উদ্ধুমাতকপটিভাগারম্মণং ঝানং উদ্ধুমাতকসঞ্ঞা. কসিণারম্মণং রূপাৰচরজ্ঝানং রূপসঞ্ঞা. ইমেতি সঞ্ঞাসীসেন নিদ্দিট্ঠা ইমে দ্ৰে ঝানধম্মা. সোপাকো চ ভগৰতা পুট্ঠো ‘‘রূপাৰচরভাৰেন একত্থা, ব্যঞ্জনমেৰ নান’’ন্তি আহ. আরদ্ধচিত্তোতি আরাধিতচিত্তো. গরুধম্মপটিগ্গহণাদিউপসম্পদা উপরি সযমেৰ আৰি ভৰিস্সতি.
সব্বন্তিমেন পরিযাযেনাতি সব্বন্তিমেন পরিচ্ছেদেন. ঞত্তিচতুত্থা কম্মৰাচা উপসম্পদাকম্মস্স কারণত্তা ঠানং, তস্স ঠানস্স অরহং অনুচ্ছৰিকন্তি ৰত্থুদোসাদিৰিনিমুত্তকম্মং ‘‘ঠানারহ’’ন্তি ৰুত্তং ৰত্থাদিদোসযুত্তস্স কম্মস্স সভাৰতো কম্মৰাচারহত্তাভাৰা. অথ ৰা ঠানন্তি নিব্বানপ্পত্তিহেতুতো সিক্খত্তযসঙ্গহং সাসনং ৰুচ্চতি, তস্স অনুচ্ছৰিকং কম্মং ঠানারহং. যথাৰিহিতলক্খণেন হি কম্মেন উপসম্পন্নোৰ সকলং সাসনং সমাদায পরিপূরেতুমরহতি. তস্মা পরিসুদ্ধকম্মৰাচাপরিযোসানং সব্বং সঙ্ঘকিচ্চং ঠানারহং নাম, তেনাহ ‘‘সত্থুসাসনারহেনা’’তি, সীলাদিসকলসাসনপরিপুণ্ণস্স অনুচ্ছৰিকেনাতি অত্থো. অযং ইমস্মিং অত্থেতি ঞত্তিচতুত্থকম্মেন উপসম্পন্নস্সেৰ সব্বসিক্খাপদেসু ৰুত্তত্তা কিঞ্চাপি এহিভিক্খূপসম্পদাদীহি উপসম্পন্নানং সুদ্ধসত্তানং পণ্ণত্তিৰজ্জসিক্খাপদৰীতিক্কমেপি অভব্বতা ৰা দোসাভাৰো ৰা সদ্দতো পঞ্ঞাযতি, তথাপি অত্থতো তেসম্পি পণ্ণত্তিৰজ্জেসু, লোকৰজ্জেসুপি ৰা সুরাপানাদিলহুকেসু মগ্গুপ্পত্তিতো পুব্বে অসঞ্চিচ্চাদিনা আপত্তিআপজ্জনং সিজ্ঝতিযেৰ. তথা হি ‘‘দ্ৰে পুগ্গলা অভব্বা আপত্তিং আপজ্জিতুং বুদ্ধা চ পচ্চেকবুদ্ধা চ. দ্ৰে পুগ্গলা ভব্বা আপত্তিং আপজ্জিতুং ভিক্খূ চ ভিক্খুনিযো চা’’তি (পরি. ৩২২) ৰুত্তং. ঞত্তিচতুত্থেন কম্মেন উপসম্পন্নোতি ইদং পন সব্বসিক্খাপদৰীতিক্কমারহে সব্বকালিকে চ ভিক্খূ গহেত্ৰা যেভুয্যৰসেন ৰুত্তং. নিরুত্তিৰসেনাতি নিব্বচনৰসেন. অভিলাপৰসেনাতি ৰোহারৰসেন. গুণৰসেনাতি ভিক্খুৰোহারনিমিত্তানং গুণানং ৰসেন.
সাজীৰপদভাজনীযৰণ্ণনা
ৰিৰট্টূপনিস্সযা সীলাদযো লোকিযেহি অভিৰিসিট্ঠত্তা অধিসীলাদিৰোহারেন ৰুত্তাতি দস্সেতুং কতমং পনাতিআদি আরদ্ধং. তত্থ পঞ্চঙ্গদসঙ্গসীলন্তি অবুদ্ধুপ্পাদকালে সীলং সন্ধায ৰুত্তং তস্স ৰিৰট্টূপনিস্সযত্তাভাৰা. যং পন বুদ্ধুপ্পাদে রতনত্তযগুণং তথতো ঞত্ৰা সাসনে সুনিৰিট্ঠসদ্ধাহি উপাসকোপাসিকাহি চেৰ সামণেরসিক্খমানাহি চ রক্খিযমানং পঞ্চঙ্গঅট্ঠঙ্গদসঙ্গসীলং, তম্পি অধিসীলমেৰ মগ্গুপ্পত্তিহেতুতো. ৰিপস্সনামগ্গুপ্পত্তিনিমিত্ততায হি পাতিমোক্খসংৰরসীলং লোকিযানং সীলেহি অধিসীলং জাতং অধিচিত্তং ৰিয. ন হি ৰিপস্সনামগ্গনিমিত্ততং মুঞ্চিত্ৰা লোকিযচিত্ততো অধিচিত্তস্স অঞ্ঞো কোচি ৰিসেসো উপলব্ভতি, তদুভযঞ্চ অনাদিমতো সংসারৰট্টস্স অত্তাদিসারৰিরহিততায তিলক্খণব্ভাহতত্তং, ‘‘অহং মমা’’তি আকারেন পৰত্তঅৰিজ্জাতণ্হাদিদোসমূলকত্তঞ্চ, তংদোসমূলৰিদ্ধংসনসমত্থায সীলচিত্তবলোপত্থদ্ধায ৰিপস্সনায উক্কংসেনেৰ তস্স সংসারৰট্টস্স ৰিগমঞ্চ, তদুপদেসকস্স সম্মাসম্বুদ্ধস্স সব্বঞ্ঞুতাদিঅপরিমিতগুণগণযোগেন অৰিপরীতসদ্ধম্মদেসকত্তঞ্চ যাথাৰতো ঞত্ৰা পটিপন্নেন সমাদায সিক্খিতব্বতায ৰিৰট্টূপনিস্সযং জাতং, ন অঞ্ঞেন কারণেন, তঞ্চ ৰিৰট্টূপনিস্সযত্তং যদি সাসনে পঞ্চসীলাদিস্সাপি সমানং, কিমিদং অধিসীলং ন সিযা. পঞ্চসীলাদিমত্তে ঠিতানঞ্হি অনাথপিণ্ডিকাদীনং গহট্ঠানম্পি মগ্গো উপ্পজ্জতি. ন হি অধিসীলাধিচিত্তং ৰিনা মগ্গুপ্পত্তি হোতি, তঞ্চ কিঞ্চাপি কেসঞ্চি অনুপনিস্সযতায তস্মিং অত্তভাৰে মগ্গুপ্পত্তিযা হেতু ন হোতি, তথাপি ভৰন্তরে অৰস্সং হোতেৰাতি অধিসীলমেৰ কালং করোন্তানং কল্যাণপুথুজ্জনানং পাতিমোক্খসংৰরসীলং ৰিয, তেনাহ বুদ্ধুপ্পাদেযেৰ চ পৰত্ততীতিআদি. ৰিৰট্টং পত্থেত্ৰা রক্খিযমানম্পি পঞ্চসীলাদি বুদ্ধুপ্পাদেযেৰ পৰত্ততি. ন হি তং পঞ্ঞত্তিন্তিআদি পন উক্কট্ঠৰসেন সব্বং পাতিমোক্খং সন্ধায ৰুত্তং. তদেকদেসভূতম্পি হি পাণাতিপাতাদিন্নাদানাদিগহট্ঠসীলম্পি. বুদ্ধাযেৰ ৰিনযে পারাজিকসুত্তৰিভঙ্গাদীসু আগতৰসেন সব্বসো কাযৰচীদ্ৰারেসু মগ্গুপ্পত্তিযা ৰিবন্ধকঅজ্ঝাচারসোতং ৰিচ্ছিন্দিত্ৰা মগ্গুপ্পত্তিযা পদট্ঠানভাৰেন পঞ্ঞপেতুং সক্কোন্তি, ন অঞ্ঞে. মগ্গুপ্পত্তিং সন্ধায হিস্স অধিসীলতা ৰুত্তা. তেনাহ ‘‘পাতিমোক্খসংৰরতোপি চ মগ্গফলসম্পযুত্তমেৰ সীলং অধিসীল’’ন্তি. তস্সেৰ হি অধিসীলন্তি অব্যৰধানেন মগ্গাধিট্ঠানাতি. ইধ অনধিপ্পেতন্তি ইমস্মিং পঠমপারাজিকৰিসযে ‘‘সিক্খা’’তি অনধিপ্পেতং.
লোকিযঅট্ঠসমাপত্তিচিত্তানীতি সাসনসভাৰং অজানন্তেহি লোকিযজনেহি সমাপজ্জিতব্বানি অট্ঠ রূপারূপজ্ঝানসম্পযুত্তচিত্তানি সন্ধায ৰুত্তং. ন হি মহগ্গতেসু লোকিযলোকুত্তরভেদো অত্থি, যেন লোকিযৰিসেসনং লোকুত্তরনিৰত্তনং সিযা. তস্মা সাসনিকেহি সমাপজ্জিতব্বমহগ্গতজ্ঝাননিৰত্তনমেৰ লোকিযৰিসেসনং কতং. যথা চেত্থ, এৰং কামাৰচরানি পন অট্ঠ কুসলচিত্তানীতি এত্থাপি লোকিযৰিসেসনং কাতব্বমেৰ. অযমেৰ হি অধিচিত্ততো চিত্তস্স ভেদো, যং সাসনং অজানন্তস্স পুগ্গলস্স সমুপ্পজ্জনং. এৰঞ্চ অবুদ্ধুপ্পাদেপি সাসনসভাৰং জানন্তানং পচ্চেকবুদ্ধাদীনম্পি সীলচিত্তানং অধিসীলাধিচিত্ততা সমত্থিতা হোতি. ন ৰিনা বুদ্ধুপ্পাদাতি ইদং পন অঞ্ঞেসং অভিসমযহেতুভাৰেন পচ্চেকবুদ্ধবোধিসত্তাদীনং দেসনাসামত্থিযাভাৰতো ৰুত্তং. আযতিং ৰাসনাহেতুং পন সীলচিত্তং তেপি দেসেন্তিযেৰ, তঞ্চ মগ্গহেতুতায অধিসীলাধিচিত্তম্পি হোন্তং অপ্পকতায ৰিপ্ফারিকতাবাহুজঞ্ঞত্তাভাৰেন অব্বোহারিকন্তি ‘‘বুদ্ধুপ্পাদেযেৰা’’তি অৰধারণং কতন্তি ৰেদিতব্বং. ন হি তংসমাপন্নোতিআদিঅট্ঠকথাৰচনেহি ইধ অধিচিত্তনিদ্দেসে, উপরি অধিপঞ্ঞানিদ্দেসে চ মগ্গফলসম্পযুত্তঅধিচিত্তঅধিপঞ্ঞানমেৰ পটিক্খেপতো লোকিযাধিচিত্তাধিপঞ্ঞানং ইধ অধিপ্পেততা, তং দ্ৰযং সমাপন্নস্সাপি মেথুনধম্মসমাপজ্জনসভাৰো চ ৰিঞ্ঞাযতি, পাল়িযং পন ‘‘যাযং অধিসীলসিক্খা, অযং ইমস্মিং অত্থে অধিপ্পেতা সিক্খা’’তি ৰুত্তত্তা লোকিযাপি অধিচিত্তাধিপঞ্ঞা অনধিপ্পেতাতি ৰিঞ্ঞাযতি. তস্মা পাল়িযং অট্ঠকথাযঞ্চ এৰমধিপ্পাযো ৰেদিতব্বো – ‘‘মেথুনং ধম্মং পটিসেৰিস্সামী’’তি চিত্তে উপ্পন্নমত্তে লোকিযং অধিচিত্তং অধিপঞ্ঞা চ পরিহাযতি, অধিসীলং পন চিত্তুপ্পাদমত্তেন ন পরিহাযতীতি পাল়িযং অধিসীলসিক্খাৰ ৰুত্তা. অট্ঠকথাযং পন পটিলদ্ধলোকুত্তরমগ্গস্স ভিক্খুনো ‘‘মেথুনং পটিসেৰিস্সামী’’তি চিত্তম্পি ন উপ্পজ্জতি সব্বসো অকুপ্পধম্মত্তা, পুথুজ্জনানং সমাপত্তিলাভীনম্পি কেনচি কারণেন উপ্পজ্জতি কুপ্পধম্মত্তাতি ইমং ৰিসেসং দস্সেতুং ‘‘ন হি তংসমাপন্নো’’তি লোকুত্তরাৰ পটিক্খিত্তাতি ৰেদিতব্বং.
অত্থি দিন্নন্তি এত্থ দিন্নন্তি দানচেতনা অধিপ্পেতা, তস্স দিন্নস্স ফলং অত্থীতি অত্থো. এস নযো অত্থি যিট্ঠন্তি এত্থাপি. আদি-সদ্দেন হুতাদীনং সঙ্গহো. তত্থ যিট্ঠন্তি মহাযাগো সব্বসাধারণং মহাদানমেৰ. হুতন্তি পহোনকসক্কারো, অত্তনো ৰা হোতু, পরেসং ৰা দস অকুসলকম্মপথা, সব্বেপি ৰা অকুসলা ধম্মা অনত্থুপ্পাদনতো ন সকং কম্মং নাম, তব্বিপরীতা কুসলা ধম্মা সকং নাম, তদুভযম্পি ৰা কুসলাকুসলং কম্মস্সকোম্হীতিআদিৰচনতো সতি সংসারপ্পৰত্তিযং অধিমুচ্চনট্ঠেন সত্তানং সকন্তি এৰং কম্মস্সকতায সকভাৰে অত্তনো সন্তকতায উপ্পজ্জনকঞাণং কম্মস্সকতঞ্ঞাণং, উপলক্খণমত্তঞ্চেতং. সাসননিস্সিতা পন সব্বাপি ৰট্টগামিনিকুসলপঞ্ঞা কম্মস্সকতঞ্ঞাণে পৰিট্ঠা. সাসননিস্সিতা হি ৰিৰট্টগামিনী সব্বাপি পঞ্ঞা ‘‘সচ্চানুলোমিকঞাণ’’ন্তি ৰুচ্চতি. সা এৰ চ অধিপঞ্ঞা তদৰসেসং সব্বং কম্মস্সকতঞ্ঞাণন্তি ৰেদিতব্বং, তেনেৰ ভগৰা ‘‘কম্মস্সকতঞ্ঞাণং সচ্চানুলোমিকঞাণং মগ্গসমঙ্গিস্স ঞাণং ফলসমঙ্গিস্স ঞাণ’’ন্তি সব্বম্পি ঞাণচতুক্কেযেৰ সঙ্গহেসি. তিলক্খণাকারপরিচ্ছেদকং পন ৰিপস্সনাঞাণন্তি ইদং পন মগ্গস্স আসন্নপচ্চযতায উক্কট্ঠৰসেন ৰুত্তং. তদিতরাসঞ্হি রতনত্তযানুস্সরণাদিপঞ্ঞানম্পি মগ্গহেতুতায অধিপঞ্ঞতা সমানাৰাতি গহেতব্বং.
সাজীৰপদভাজনীযৰণ্ণনানযো নিট্ঠিতো.
পচ্চক্খানৰিভঙ্গৰণ্ণনা
দুব্বল্যে আৰিকতেতি যংনূনাহং বুদ্ধং পচ্চক্খেয্যন্তিআদিনা দুব্বলভাৰে পকাসিতে. মুখারুল়্হতাতি লোকজনানং সত্তট্ঠাতিআদীসু মুখারুল়্হঞাযেনাতি অধিপ্পাযো. দিরত্ততিরত্তন্তি (পাচি. ৫২) এত্থ যথা অন্তরন্তরা সহসেয্যাৰসেন তিরত্তং অগ্গহেত্ৰা নিরন্তরমেৰ তিস্সো রত্তিযো অনুপসম্পন্নেন সদ্ধিং সহসেয্যায অরুণুট্ঠাপনৰসেন তিরত্তগ্গহণত্থং ‘‘দিরত্ততিরত্ত’’ন্তি অব্যৰধানেন ৰুত্তন্তি দিরত্তগ্গহণস্স পযোজনম্পি সক্কা গহেতুং, এৰমিধাপি দুব্বল্যং অনাৰিকত্ৰাতি ইমস্সাপি গহণস্স পযোজনমত্থেৰাতি দস্সেতুং যস্মা ৰা সিক্খাপচ্চক্খানস্সাতিআদি ৰুত্তং.
ইদানি দুব্বল্যং অনাৰিকত্ৰাতি ইমস্স পুরিমপদস্সেৰ ৰিৰরণভাৰং ৰিনাপি ৰিসুং অত্থসব্ভাৰং দস্সেতুং অপিচাতিআদি ৰুত্তং. ৰিসেসাৰিসেসন্তি এত্থ যেন ৰাক্যেন দুব্বল্যাৰিকম্মমেৰ হোতি, ন সিক্খাপচ্চক্খানং, তত্থ সিক্খাপচ্চক্খানদুব্বল্যাৰিকম্মানং অঞ্ঞমঞ্ঞং ৰিসেসো হোতি. যেন পন ৰচনেন তদুভযম্পি হোতি, তত্থ নেৰত্থি ৰিসেসো অৰিসেসোপি, তং ৰিসেসাৰিসেসং. ‘‘কঠ কিচ্ছজীৰনে’’তি ধাতূসু পঠিতত্তা ৰুত্তং ‘‘কিচ্ছজীৰিকপ্পত্তো’’তি. উক্কণ্ঠনঞ্হি উক্কণ্ঠা, তং ইতো গতোতি উক্কণ্ঠিতো, কিচ্ছজীৰিকং পত্তোতি অত্থো. উদ্ধং গতো কণ্ঠো এতিস্সাতি উক্কণ্ঠা, অনভিরতিযা ৰজে নিরুদ্ধগোগণো ৰিয গমনমগ্গং গৰেসন্তো পুগ্গলো উক্কণ্ঠো হোতি, তং উক্কণ্ঠং. অনভিরতিং ইতোতিপি উক্কণ্ঠিতোতি অত্থং দস্সেন্তো আহ – ‘‘উদ্ধং কণ্ঠং কত্ৰা ৰিহরমানো’’তি. সা চ উক্কণ্ঠতা ৰিক্খেপেনেৰাতি ৰিক্খিত্তোতিআদি ৰুত্তং.
সমণভাৰতোতি উপসম্পদতো. ভাৰৰিকপ্পাকারেনাতি ভিক্খুভাৰতো চৰিত্ৰা যং যং গিহিআদিভাৰং পত্তুকামো ‘‘অহং অস্স’’ন্তি অত্তনো ভৰনং ৰিকপ্পেতি, তেন তেন গিহিআদিআকারেন, অত্তনো ভৰনস্স ৰিকপ্পনাকারেনাতি অধিপ্পাযো.
৪৬. পাল়িযং যদি পনাহন্তি অহং যদি বুদ্ধং পচ্চক্খেয্যং, সাধু ৰতস্সাতি অত্থো. অপাহং, হন্দাহন্তি এত্থাপি ৰুত্তনযেনেৰ অত্থো গহেতব্বো. ‘‘হোতি মে বুদ্ধং পচ্চক্খেয্য’’ন্তি মম চিত্তং উপ্পজ্জতীতি ৰদতি.
৫০. ন রমামীতি পব্বজ্জায দুক্খবহুলতায সুখাভাৰং দস্সেতি. নাভিরমামীতি পব্বজ্জায ৰিজ্জমানেপি অনৰজ্জসুখে অত্তনো অভিরতিঅভাৰং দস্সেতি.
৫১. তেনেৰ ৰচীভেদেনাতি ৰচীভেদং কত্ৰাপি অঞ্ঞেন কাযপ্পযোগেন ৰিঞ্ঞাপনং নিৰত্তেতি. অযং সাসনং জহিতুকামোতিআদিনা ভাসাকোসল্লাভাৰেন সব্বসো পদত্থাৰবোধাভাৰেপি ‘‘অযং অত্তনো পব্বজিতভাৰং জহিতুকামো ইমং ৰাক্যভেদং করোতী’’তি এত্তকং অধিপ্পেতত্থমত্তং চেপি সো তাৰ জানাতি, পচ্চক্খানমেৰ হোতীতি দস্সেতি. তেনাহ ‘‘এত্তকমত্তম্পি জানাতী’’তি. পদপচ্ছাভট্ঠন্তি পদপরাৰত্তি, মাগধভাসতো অৰসিট্ঠা সব্বাপি ভাসা ‘‘মিলক্খভাসা’’তি ৰেদিতব্বা. খেত্তমেৰ ওতিণ্ণন্তি সিক্খাপচ্চক্খানস্স রুহনট্ঠানভূতং খেত্তমেৰ ওতিণ্ণং.
দূতন্তি মুখসাসনং. সাসনন্তি পণ্ণসাসনং, ভিত্তিথম্ভাদীসু অক্খরং ৰা ছিন্দিত্ৰা দস্সেতি. পচ্চক্খাতুকামতাচিত্তে ধরন্তেযেৰ ৰচীভেদসমুপ্পত্তিং সন্ধায ‘‘চিত্তসম্পযুত্ত’’ন্তি ৰুত্তং, চিত্তসমুট্ঠানন্তি অত্থো. নিযমিতানিযমিতৰসেন ৰিজাননভেদং দস্সেতুমাহ যদি অযমেৰ জানাতূতিআদি. অযঞ্চ ৰিভাগো ৰদতি ৰিঞ্ঞাপেতীতি এত্থ যস্স ৰদতি, তস্সেৰ ৰিজাননং অধিপ্পেতন্তি ইমিনা ৰুত্তনযেন লদ্ধোতি দট্ঠব্বং, ন হেত্থ একস্স ৰদতি অঞ্ঞস্স ৰিঞ্ঞাপেতীতি অযমত্থো সম্ভৰতি. ‘‘তেসু একস্মিং জানন্তেপী’’তি ৰুত্তত্তা ‘‘দ্ৰেযেৰ জানন্তু একো মা জানাতূ’’তি এৰং দ্ৰিন্নম্পি জনানং নিযমেত্ৰা আরোচিতেপি তেসু একস্মিম্পি জানন্তে পচ্চক্খানং হোতিযেৰাতি গহেতব্বং. পরিসঙ্কমানোতি ‘‘ৰারেস্সন্তী’’তি আসঙ্কমানো. সমযঞ্ঞূতি সাসনসঙ্কেতঞ্ঞূ, ইধ পন অধিপ্পাযমত্তজাননেনাপি সমযঞ্ঞূ নাম হোতি, তেনাহ উক্কণ্ঠিতোতিআদি. তস্মা বুদ্ধং পচ্চক্খামীতিআদিখেত্তপদানং সব্বসো অত্থং ঞত্ৰাপি সচে ‘‘ভিক্খুভাৰতো চৰিতুকামতায এস ৰদতী’’তি অধিপ্পাযং ন জানাতি, অপ্পচ্চক্খাতাৰ হোতি সিক্খা. অত্থং পন অজানিত্ৰাপি ‘‘উক্কণ্ঠিতো ৰদতী’’তি তং জানাতি, পচ্চক্খাতাৰ হোতি সিক্খা. সোতৰিঞ্ঞাণৰীথিযা সদ্দমত্তগ্গহণমেৰ, অত্থগ্গহণং পন মনোৰিঞ্ঞাণৰীথিপরম্পরাযাতি আহ তঙ্খণঞ্ঞেৰাতিআদি.
৫৩. ৰণ্ণপট্ঠানন্তি সত্থুগুণৰণ্ণপ্পকাসকং পকরণং. উপালিগাথাসূতি উপালিসুত্তে উপালিগহপতিনা ধীরস্স ৰিগতমোহস্সাতিআদিনা ৰুত্তগাথাসু. যথারুতন্তি পাল়িযং ৰুত্তমেৰাতি অত্থো. অনন্তবুদ্ধীতিআদীনি ৰণ্ণপট্ঠানে আগতনামানি. ধীরন্তিআদীনি (ম. নি. ২.৭৬) পন উপালিগাথাসু. তত্থ বোধি ৰুচ্চতি সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং, সা জাননহেতুত্তা পঞ্ঞাণং এতস্সাতি বোধিপঞ্ঞাণো. স্ৰাক্খাতং ধম্মন্তিআদীসু ধম্ম-সদ্দো স্ৰাক্খাতাদিপদানং ধম্মৰেৰচনভাৰং দস্সেতুং ৰুত্তো. তস্মা স্ৰাক্খাতং পচ্চক্খামীতিআদিনা ৰুত্তেযেৰ ৰেৰচনেন পচ্চক্খানং নাম হোতি. ধম্ম-সদ্দেন সহ যোজেত্ৰা ৰুত্তে পন যথারুতৰসেন পচ্চক্খানন্তি ৰেদিতব্বং. সুপ্পটিপন্নং সঙ্ঘন্তিআদীসুপি এসেৰ নযো. কুসলং ধম্মন্তিআদীনিপি কুসলা ধম্মা অকুসলা ধম্মাতিআদিধম্মমেৰ (ধ. স. তিকমাতিকা ১) সন্ধায ৰুত্তনামানি, ইতরথা অকুসলধম্মপচ্চক্খানে দোসাভাৰপ্পসঙ্গতোতি, তেনাহ চতুরাসীতিধম্মক্খন্ধসহস্সেসূতিআদি. পঠমপারাজিকন্তিআদিনা সিক্খাপদানংযেৰ গহণং ৰেদিতব্বং, ন আপত্তীনং.
যস্স মূলেনাতি যস্স সন্তিকে. আচরিযৰেৰচনেসু যো উপজ্ঝং অদত্ৰা আচরিযোৰ হুত্ৰা পব্বাজেসি, তং সন্ধায ‘‘যো মং পব্বাজেসী’’তি ৰুত্তং. তস্স মূলেনাতি তস্স সন্তিকে. ওকল্লকোতি খুপ্পিপাসাদিদুক্খাতুরানং কিসলূখসরীরৰেসানং গহট্ঠমনুস্সানং অধিৰচনং. মোল়িবদ্ধোতি বদ্ধকেসকলাপো গহট্ঠো. কুমারকোতি কুমারাৰত্থো অতিৰিয দহরো সামণেরো. চেল্লকোতি ততো কিঞ্চি মহন্তো. চেটকোতি মজ্ঝিমো. মোল়িগল্লোতি মহাসামণেরো. সমণুদ্দেসোতি অৰিসেসতো সামণেরাধিৰচনং. অসুচিসঙ্কস্সরসমাচারোতি অসুচি হুত্ৰা ‘‘মযা কতং পরে জানন্তি নু খো, ন নু খো’’তি অত্তনা, ‘‘অসুকেন নু খো ইদং কত’’ন্তি পরেহি চ সঙ্কায সরিতব্বেন অনুস্সরিতব্বেন সমাচারেন যুত্তো. সঞ্জাতরাগাদিকচৰরত্তা কসম্বুজাতো. কোণ্ঠোতি দুস্সীলাধিৰচনমেতং.
৫৪. তিহেতুকপটিসন্ধিকাতি অতিখিপ্পং জাননসমত্থে সন্ধায ৰুত্তং, ন দুহেতুকানং তত্থ অসম্ভৰতো. সভাগস্সাতি পুরিসস্স. ৰিসভাগস্সাতি মাতুগামস্স. পোত্থকরূপসদিসস্সাতি মত্তিকাদীহি কতরূপসদিসস্স. গরুমেধস্সাতি আরম্মণেসু লহুপ্পৰত্তিযা অভাৰতো দন্ধগতিকতায গরুপঞ্ঞস্স, মন্দপঞ্ঞস্সাতি ৰুত্তং হোতি.
ইদানেত্থ সিক্খাপচ্চক্খানৰারস্স পাল়িযং অট্ঠকথাযঞ্চ ৰুত্তনযানং সম্পিণ্ডনত্থৰসেন এৰং ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বো – তত্থ হি সামঞ্ঞা চৰিতুকামোতিআদীহি পদেহি চিত্তনিযমং দস্সেতি. বুদ্ধন্তিআদীহি পদেহি খেত্তনিযমং, পচ্চক্খামি ধারেতীতি এতেন কালনিযমং, ৰদতীতি ইমিনা পযোগনিযমং, অলং মে বুদ্ধেন, কিং নু মে, ন মমত্থো, সুমুত্তাহন্তিআদীহি অনামট্ঠকালৰসেনপি পচ্চক্খানং হোতীতি দস্সেতি, ৰিঞ্ঞাপেতীতি ইমিনা ৰিজানননিযমং, উম্মত্তকো সিক্খং পচ্চক্খাতি উম্মত্তকস্স সন্তিকেতিআদীহি পুগ্গলনিযমং, সো চ নপ্পটিৰিজানাতীতিআদীহি ৰিজানননিযমাভাৰেন পচ্চক্খানাভাৰং দস্সেতি, দৰাযাতিআদীহি চিত্তনিযমাভাৰেন, সাৰেতুকামো ন সাৰেতীতি ইমিনা পযোগনিযমাভাৰেন, অৰিঞ্ঞুস্স সাৰেতি ৰিঞ্ঞুস্স ন সাৰেতীতি এতেহি যং পুগ্গলং উদ্দিস্স সাৰেতি, তস্সেৰ সৰনে সীসং এতি, নাঞ্ঞস্সাতি. সব্বসো ৰা পন ন সাৰেতি অপ্পচ্চক্খাতা হোতি সিক্খাতি ইদং পন চিত্তাদিনিযমেনেৰ সিক্খাপচ্চক্খানং হোতি, ন অঞ্ঞথাতি দস্সনত্থং ৰুত্তং. তস্মা চিত্তখেত্তকালপযোগপুগ্গলৰিজাননৰসেন সিক্খায পচ্চক্খানং ঞত্ৰা তদভাৰেন অপ্পচ্চক্খানং ৰেদিতব্বং.
কথং? উপসম্পন্নভাৰতো চৰিতুকামতাচিত্তেনেৰ হি সিক্খাপচ্চক্খানং হোতি, ন দৰা ৰা রৰা ৰা ভণন্তস্স. এৰং চিত্তৰসেন সিক্খাপচ্চক্খানং হোতি, ন তদভাৰেন. তথা বুদ্ধং পচ্চক্খামীতিআদিনা ৰুত্তানং বুদ্ধাদীনং সব্রহ্মচারিপরিযোসানানং চতুদ্দসন্নঞ্চেৰ গিহীতি মং ধারেহীতিআদিনা ৰুত্তানং গিহিআদীনং অসক্যপুত্তিযপরিযোসানানং অট্ঠন্নঞ্চাতি ইমেসং দ্ৰাৰীসতিযা খেত্তপদানং যস্স কস্সচি সৰেৰচনস্স ৰসেন তেসু যং কিঞ্চি ৰত্তুকামস্স যং কিঞ্চি ৰদতোপি সিক্খাপচ্চক্খানং হোতি. এৰং খেত্তৰসেন সিক্খাপচ্চক্খানং হোতি, ন তদভাৰেন. তত্থ যদেতং ‘‘পচ্চক্খামীতি চ মং ধারেহীতি চা’’তি ৰুত্তং ৰত্তমানকালৰচনং, যানি চ ‘‘অলং মে বুদ্ধেন, কিং নু মে বুদ্ধেন, ন মমত্থো বুদ্ধেন, সুমুত্তাহং বুদ্ধেনা’’তিআদিনা নযেন আখ্যাতৰসেন কালং অনামসিত্ৰা পুরিমেহি চুদ্দসহি পদেহি সদ্ধিং যোজেত্ৰা ৰুত্তানি অলং মেতিআদীনি চত্তারি পদানি, তেসংযেৰ চ সৰেৰচনানং ৰসেন পচ্চক্খানং হোতি, ন পন ‘‘পচ্চক্খাসি’’ন্তি ৰা, ‘‘পচ্চক্খিস্স’’ন্তি ৰা, ‘‘মং ধারেসী’’তি ৰা, ‘‘মং ধারেস্সসী’’তি ৰা, ‘‘যংনূন পচ্চক্খেয্য’’ন্তি ৰাতিআদীনি অতীতানাগতপরিকপ্পৰচনানি ভণন্তস্স. এৰং ৰত্তমানকালৰসেন চেৰ অনামট্ঠকালৰসেন চ পচ্চক্খানং হোতি, ন তদভাৰেন. পযোগো পন দুৰিধো কাযিকো ৰাচসিকো, তত্থ বুদ্ধং পচ্চক্খামীতিআদিনা নযেন যায কাযচি ভাসায ৰচীভেদং কত্ৰা ৰাচসিকপযোগেনেৰ পচ্চক্খানং হোতি, ন অক্খরলিখনং ৰা হত্থমুদ্দাদিদস্সনং ৰা কাযপযোগং করোন্তস্স. এৰং ৰাচসিকপযোগেনেৰ পচ্চক্খানং হোতি, ন তদভাৰেন.
পুগ্গলো পন দুৰিধো যো চ পচ্চক্খাতি, যস্স চ পচ্চক্খাতি, তত্থ যো পচ্চক্খাতি, সো সচে উম্মত্তকখিত্তচিত্তৰেদনট্টানং অঞ্ঞতরো ন হোতি, যস্স পন পচ্চক্খাতি, সো সচে মনুস্সজাতিকো হোতি, ন চ উম্মত্তকাদীনং অঞ্ঞতরো সম্মুখীভূতো চ, সিক্খাপচ্চক্খানং হোতি. ন হি অসম্মুখীভূতস্স দূতেন ৰা পণ্ণেন ৰা আরোচনং রুহতি. এৰং যথাৰুত্তপুগ্গলৰসেন পচ্চক্খানং হোতি, ন তদভাৰেন. ৰিজাননম্পি নিযমিতানিযমিতৰসেন দুৰিধং. তত্থ যস্স যেসং ৰা নিযমেত্ৰা ইমস্স ইমেসং ৰা আরোচেমীতি ৰদতি, সচে তে যথা পকতিযা লোকে মনুস্সা ৰচনং সুত্ৰা আৰজ্জনসমযে জানন্তি, এৰং তস্স ৰচনানন্তরমেৰ ‘‘অযং উক্কণ্ঠিতো’’তি ৰা, ‘‘গিহিভাৰং পত্থযতী’’তি ৰা যেন কেনচি আকারেন মনুস্সজাতিকো ৰচনত্থং জানাতি, পচ্চক্খাতাৰ হোতি সিক্খা. অথ অপরভাগে ‘‘কিং ইমিনা ৰুত্ত’’ন্তি চিন্তেত্ৰা জানন্তি, অঞ্ঞে ৰা জানন্তি, অপ্পচ্চক্খাতাৰ হোতি. অনিযমেত্ৰা আরোচেন্তস্স পন সচে ৰুত্তনযেন যো কোচি মনুস্সজাতিকো ৰচনত্থং জানাতি, পচ্চক্খাতা হোতি সিক্খা, এৰং জাননৰসেন পচ্চক্খানং হোতি, ন তদভাৰেন. ইতি ইমেসং ৰুত্তপ্পকারানং চিত্তাদীনং ৰসেনেৰ সিক্খাপচ্চক্খানং হোতি, ন অঞ্ঞথাতি দট্ঠব্বং.
সিক্খাপচ্চক্খানৰণ্ণনানযো নিট্ঠিতো.
মূলপঞ্ঞত্তিৰণ্ণনা
৫৫. ইতো পট্ঠাযাতি দুট্ঠুল্লপদতো পট্ঠায. মেথুনধম্মো যথা সরূপেনেৰ দুট্ঠুল্লং, এৰং দস্সনাদিদুট্ঠুল্লধম্মপরিৰারত্তাপি দুট্ঠুল্লন্তি দস্সেতুং যস্মাতিআদি ৰুত্তং. অৰস্সুতানন্তি মেথুনরাগেন তিন্তানং. পরিযুট্ঠিতানন্তি মেথুনরাগেন অভিভূতচিত্তানং. মেথুন-সদ্দস্স সদিসসদ্দপঅযাযত্তা ৰুত্তং ‘‘সদিসান’’ন্তি, রত্ততাদীহি সদিসানন্তি অত্থো. ইদঞ্চ যেভুয্যতো ৰুত্তং উভোসু অঞ্ঞতরস্স রাগাভাৰেপি ইতরস্স মেথুনসেৰনসংসিদ্ধিতো. মেথুন-সদ্দো ৰা উভযসদ্দপঅযাযো, মেথুনং যুগল়ং যমকং উভযন্তি হি অত্থতো একং, তেনাহ ‘‘উভিন্নং রত্তান’’ন্তি. ‘‘দ্ৰযংদ্ৰযসমাপত্তী’’তি হি পাল়িযম্পি ৰুত্তং. নিমিত্তেনাতি ভুম্মত্থে করণৰচনং, ইত্থিনিমিত্তে অত্তনো নিমিত্তং পৰেসেতীতি অত্থো. নিমিত্তং অঙ্গজাতন্তি অত্থতো একং. তিলফলন্তি সাসপমত্তং তিলবীজং অধিপ্পেতং, ন কোসসহিতং ফলন্তি আহ ‘‘তিলবীজমত্তম্পী’’তি. অল্লোকাসেতি সভাৰেন পিহিতস্স নিমিত্তস্স পকতিৰাতেন অসম্ফুট্ঠে তিন্তপ্পদেসে. তাদিসো পদেসো সচেপি কেনচি ৰাতাদিৰিকারেন সুক্খতি, তথাপি অনল্লোকাসোতি উপক্কমতো পারাজিকমেৰ.
ৰেমজ্ঝন্তি যথা চত্তারি পস্সানি অফুসন্তো পৰেসেতি, এৰং কতৰিৰরস্স ইত্থিনিমিত্তস্স অব্ভন্তরতলং ৰুচ্চতি. পুরিসনিমিত্তে পন মজ্ঝন্তি অগ্গকোটিং সন্ধায ৰদতি. উপরীতি মজ্ঝিমপব্বেন সমিঞ্জিত্ৰা পৰেসিযমানস্স অঙ্গজাতস্স সমিঞ্জিতঙ্গুলিযা মজ্ঝিমপব্বপিট্ঠিসদিসঅগ্গকোটিযেৰ. হেট্ঠা পৰেসেন্তোতি ইত্থিনিমিত্তস্স হেট্ঠাভাগেন ছুপিযমানং পৰেসেন্তো, যথা ইত্থিনিমিত্তস্স অল্লোকাসং হেট্ঠিমতলং তিলবীজমত্তম্পি অত্তনো নিমিত্তেন ছুপতি, এৰং পৰেসেন্তোতি অত্থো. ছুপনমেৰ হেত্থ পৰেসনং, এৰং সেসেসুপি. মজ্ঝেন পৰেসেন্তোতি অব্ভন্তরতলেন ছুপিযমানং পৰেসেন্তো, যথা অব্ভন্তরতলং ছুপতি, এৰং পৰেসেন্তোতি অত্থো. কত্থচি অচ্ছুপন্তং পৰেসেত্ৰা আকাসগতমেৰ নীহরন্তস্স নত্থি পারাজিকং, দুক্কটং পন হোতি ছিন্নসীসৰত্থুস্মিং (পারা. ৭৩) ৰিয. মজ্ঝেনেৰ ছুপন্তং পৰেসেন্তোতি অগ্গকোটিযা ছুপন্তং পৰেসেন্তো. মজ্ঝিমপব্বপিট্ঠিযা সঙ্কোচেত্ৰাতি নিমিত্তং অত্তনো মজ্ঝিমপব্বপিট্ঠিযা সমিঞ্জিত্ৰা উপরিভাগেন ছুপন্তং পৰেসেন্তোপি. কিং ৰিয? সমিঞ্জিতঙ্গুলি ৰিযাতি যোজনা. অথ ৰা মজ্ঝিমপব্বপিট্ঠিযা সমিঞ্জিতঙ্গুলি ৰিযাতি সম্বন্ধো, সমিঞ্জিতঙ্গুলিং ৰা মজ্ঝিমপব্বপিট্ঠিযা পৰেসেন্তো ৰিযাতিপি যোজেতব্বং. উপরিভাগেনাতি সঙ্কোচিতস্স নিমিত্তস্স উপরিকোটিযা.
ইদানি পুরিসনিমিত্তস্স হেট্ঠা ৰুত্তেসু ছসু ‘‘উপরী’’তি ৰুত্তস্স ছট্ঠস্স ঠানস্স ৰসেন ৰিসুং চত্তারি পস্সানি গহেত্ৰা পুরিসনিমিত্তে দসট্ঠানভেদং দস্সেন্তো তত্থাতিআদিমাহ. হেট্ঠা পন অগহিতগ্গহণৰসেন ছ ঠানানি ৰুত্তানি. তুলাদণ্ডসদিসং পৰেসেন্তস্সাপীতি অসমিঞ্জিত্ৰা উজুকং পৰেসেন্তস্স. চম্মখীলন্তি এল়কাদীনং গীৰায ৰিয নিমিত্তে জাতং চম্মঙ্কুরং, ‘‘উণ্ণিগণ্ডো’’তিপি ৰদন্তি. ‘‘উপহতকাযপ্পসাদ’’ন্তি অৰত্ৰা নট্ঠকাযপ্পসাদন্তি ৰচনেন উপাদিন্নভাৰে সতি কেনচি পচ্চযেন উপহতেপি কাযপ্পসাদে উপহতিন্দ্রিযৰত্থুস্মিং (পারা. ৭৩) ৰিয পারাজিকমেৰাতি দস্সেতি. ইত্থিনিমিত্তস্স পন নট্ঠেপি উপাদিন্নভাৰে সতি মতসরীরে ৰিয পারাজিকক্খেত্ততা ন ৰিজহতীতি ৰেদিতব্বা. মেথুনস্সাদেনাতি ইদং কাযসংসগ্গরাগে সতি সঙ্ঘাদিসেসো হোতীতি ৰুত্তং. বীজানীতি অণ্ডানি.
মুখং অপিধাযাতি পমাদেন সমুপ্পন্নম্পি হাসং বীজনিযা পটিচ্ছাদনম্পি অকত্ৰা নিসীদনং অগারৰন্তি ৰুত্তং. অথ ৰা অপিধাযাতি পিদহিত্ৰা, বীজনিযা মুখং পটিচ্ছাদেত্ৰা হসমানেন ন নিসীদিতব্বন্তি অত্থো. দন্তৰিদংসকন্তি দন্তে দস্সেত্ৰা. গব্ভিতেনাতি ‘‘অযুত্তকথা’’তি সঙ্কোচং অনাপজ্জন্তেন, নিরৰসেসাধিপ্পাযকথনে সঞ্জাতুস্সাহেনাতি অত্থো.
অনুপঞ্ঞত্তিৰণ্ণনা
পারাজিকৰত্থুভূতাতি যেসং তীসু মগ্গেসু তিলবীজমত্তম্পি নিমিত্তস্স পৰেসোকাসো হোতি, তে ইত্থিপুরিসাদিভেদা সব্বে সঙ্গয্হন্তি, ন ইতরে. ইধ পন তিরচ্ছানগতাযাতি-পাল়িপদানুরূপতো ন সব্বাতিআদিনা ইত্থিলিঙ্গৰসেন ৰুত্তং. গোনসাতি সপ্পৰিসেসা, যেসং পিট্ঠীসু মহন্তমহন্তানি মণ্ডলানি হোন্তি. কচ্ছপমণ্ডূকানং চতুপ্পদত্তেপি ওদকতাসামঞ্ঞেন অপদেহি সহ গহণং. মুখসণ্ঠানন্তি ওট্ঠচম্মসণ্ঠানং. ৰণসঙ্খেপন্তি ৰণসঙ্গহং. ৰণে থুল্লচ্চযঞ্চ ‘‘অমগ্গেন অমগ্গং পৰেসেতি, আপত্তি থুল্লচ্চযস্সা’’তি (পারা. ৬৬) ইমস্স সুত্তস্স ৰসেন ৰেদিতব্বং. মঙ্গুসাতি নকুলা. এতমেৰ হি অত্থন্তি যো নং অজ্ঝাপজ্জতি, তং পরাজেতীতি ইমমত্থং ৰুত্তানংযেৰ পারাজিকাদিসদ্দানং নিব্বচনপ্পসঙ্গে ইমিস্সা পরিৰারগাথায পৰত্তত্তা. ভট্ঠোতি সাসনতো পরিহীনো. নিরঙ্কতোতি নিরাকতো. এতন্তি আপত্তিরূপং পারাজিকং. ছিন্নোতি অন্তরাখণ্ডিতো.
পকতত্তেহি ভিক্খূহীতি এত্থ পকতত্তা নাম পারাজিকং অনাপন্না অনুক্খিত্তা চ. কেচি পন ‘‘পকতত্তেহি ভিক্খূহি একতো কত্তব্বত্তাতি অট্ঠকথাযং ৰুত্তত্তা পকতত্তভূতেহি অলজ্জীহিপি সদ্ধিং উপোসথাদিসঙ্ঘকম্মকরণে দোসো নত্থী’’তি ৰদন্তি, তং ন যুত্তং, ইমিনা ৰচনেন তস্স অত্থস্স অসিজ্ঝনতো. যদি হি সঙ্ঘকম্মং করীযতি, পকতত্তেহেৰ করীযতি, ন অপকতত্তেহীতি এৰং অপকতত্তেহি সহসংৰাসপটিক্খেপপরং ইদং ৰচনং, ন পন পকতত্তেহি সব্বেহি অলজ্জীআদীহি একতো সঙ্ঘকম্মং কত্তব্বমেৰাতি. এৰং সংৰাসৰিধানপরং পকতত্তেসুপি সভাগাপত্তিং আপন্নেহি অঞ্ঞমঞ্ঞঞ্চ অলজ্জীহি চ সদ্ধিং একতো কম্মকরণস্স পটিক্খিত্তত্তা. ৰুত্তঞ্হি ‘‘সচে সব্বো সঙ্ঘো সভাগাপত্তিযা সতি ৰুত্তৰিধিং অকত্ৰা উপোসথং করোতি, ৰুত্তনযেনেৰ সব্বো সঙ্ঘো আপত্তিং আপজ্জতী’’তিআদি (কঙ্খা. অট্ঠ. নিদানৰণ্ণনা). ‘‘যত্থ আমিসপরিভোগো ৰট্টতি, ধম্মপরিভোগোপি তত্থ ৰট্টতী’’তি অলজ্জীহি সহ পরিভোগো চ অট্ঠকথাযং পটিক্খিত্তো একতো কম্মকরণস্সাপি ধম্মপরিভোগত্তা. তস্মা যথা হি পাল়িযং পারাজিকাপত্তিআপজ্জনকপুগ্গলনিযমত্থং য্ৰাযং ঞত্তিচতুত্থেন কম্মেন…পে… উপসম্পন্নো, অযং ইমস্মিং অত্থে অধিপ্পেতো ভিক্খূতি ইমস্মিং ৰচনে সব্বেপি ঞত্তিচতুত্থকম্মেন উপসম্পন্না পারাজিকাপজ্জনকপুগ্গলাযেৰাতি নিযমো ন সিজ্ঝতি পারাজিকানাপজ্জনকানম্পি সেক্খাদীনং সম্ভৰা, অথ খো ঞত্তিচতুত্থকম্মেন উপসম্পন্নেসুযেৰ পারাজিকাপত্তিআপজ্জনকা অলজ্জী বালপুথুজ্জনা লব্ভন্তি, ন পন এহিভিক্খুআদীসূতি এৰং নিযমো সিজ্ঝতি, এৰমিধাপি পকতত্তেসুযেৰ একতো কম্মকরণারহা অনাপত্তিকা লজ্জী কুক্কুচ্চকা সিক্খাকামা উপলব্ভন্তি, ন অপকতত্তেসূতি এৰমেৰ নিযমো সিজ্ঝতি অপকতত্তানং গণপূরণত্তাভাৰেন অসংৰাসিকত্তনিযমতো. অলজ্জিনো পন গণপূরকা হুত্ৰা কম্মস্স সাধনতো অসংৰাসিকেসু ন গহিতা কত্তব্বৰিধিং অকত্ৰা তেহি সহ মদ্দিত্ৰা কম্মং করোন্তানং আপত্তি অলজ্জিতা চ ন ৰিগচ্ছতীতি ৰেদিতব্বং. ‘‘একো অলজ্জী অলজ্জীসতম্পি করোতী’’তি (পারা. অট্ঠ. ২.৫৮৫) হি ৰুত্তং, তেনেৰ ৰক্খতি ‘‘সব্বেপি লজ্জিনো এতেসু কম্মাদীসু সহ ৰসন্তী’’তিআদি. অযঞ্চত্থো উপরি ৰিত্থারতো আৰি ভৰিস্সতি.
তথাতি সীমাপরিচ্ছিন্নেহীতিআদিং পরামসতি. একতো ৰন্দনভুঞ্জনগামপ্পৰেসনৰত্তাপটিৰত্তকরণউগ্গহপরিপুচ্ছাসজ্ঝাযকরণাদিসামগ্গিকিরিযাৰসেন ভগৰতা পঞ্ঞত্তসিক্খাপদসিক্খনং সমসিক্খতা নাম, তঞ্চ লজ্জীহেৰ সমং সিক্খিতব্বং, ন অলজ্জীহীতি দস্সেতুং ‘‘পঞ্ঞত্তং পন…পে… সমসিক্খতা নামা’’তি ৰুত্তং. তত্থ অনতিক্কমনৰসেন উগ্গহপরিপুচ্ছাদিৰসেন চ লজ্জীপুগ্গলেহি সমং একতো সিক্খিতব্বা সমসিক্খাতি সিক্খাপদানি ৰুত্তানি, তাসং সমসিক্খনং যথাৰুত্তনযেন লজ্জীহি সিক্খিতব্বভাৰো সমসিক্খতা নামাতি অধিপ্পাযো. যথাৰুত্তেসু এককম্মাদীসু অলজ্জীনং লজ্জিধম্মে অনোক্কন্তে লজ্জীহি সহ সংৰাসো নত্থি, ততো বহিযেৰ তে সন্দিস্সন্তীতি আহ সব্বেপি লজ্জিনোতিআদি.
৫৬. যং তং ৰুত্তন্তি সম্বন্ধো. ৰত্থুমেৰ ন হোতীতি সুৰণ্ণাদীহি কতইত্থিরূপানং অঙ্গজাতেসুপি নিমিত্তৰোহারদস্সনতো তত্থ পারাজিকাসঙ্কানিৰত্তনত্থং ৰুত্তং. তেনেৰ ৰিনীতৰত্থূসু লেপচিত্তাদিৰত্থূসু সঞ্জাতকুক্কুচ্চস্স পারাজিকেন অনাপত্তি ৰুত্তা.
পঠমচতুক্কৰণ্ণনা
৫৭. অস্সাতি আখ্যাতপদন্তি তস্স অত্থং দস্সেন্তো ‘‘হোতী’’তি আহ, ভৰেয্যাতি অত্থো, হোতীতি ৰুত্তং হোতি. দুতিযে অত্থৰিকপ্পে ‘‘হোতী’’তি ইদং ৰচনসেসো.
৫৮. সাদিযন্তস্সেৰাতি এত্থ সাদিযনং নাম সেৰেতুকামতাচিত্তস্স উপ্পাদনমেৰাতি আহ ‘‘পটিসেৰনচিত্তসমঙ্গিস্সা’’তি. পটিপক্খন্তি অনিট্ঠং অহিতং. ‘‘ভিক্খূনং পচ্চত্থিকা ভিক্খুপচ্চত্থিকা’’তি ৰুত্তে উপরি ৰুচ্চমানা রাজপচ্চত্থিকাদযোপি ইধেৰ পৰিসন্তীতি তং নিৰত্তনত্থং ভিক্খূ এৰ পচ্চত্থিকাতি রাজপচ্চত্থিকানুরূপেন অত্থো দস্সিতো. তস্মিং খণেতি পৰেসনক্খণে. অগ্গতো হি যাৰ মূলা পৰেসনকিরিযায ৰত্তমানকালো পৰেসনক্খণো নাম. পৰিট্ঠকালেতি অঙ্গজাতস্স যত্তকং ঠানং পৰেসনারহং, তত্তকং অনৰসেসতো পৰিট্ঠকালে, পৰেসনকিরিযায নিট্ঠিতক্খণেতি অত্থো. এৰং পৰিট্ঠস্স উদ্ধরণারম্ভতো অন্তরা ঠিতকালে ঠিতং অঙ্গজাতং, তস্স ঠিতি ৰা ঠিতং নাম, অট্ঠকথাযং পন মাতুগামস্স সুক্কৰিস্সট্ঠিং পত্ৰা সব্বথা ৰাযামতো ওরমিত্ৰা ঠিতকালং সন্ধায ‘‘সুক্কৰিস্সট্ঠিসমযে’’তি ৰুত্তং, তদুভযম্পি ঠিতমেৰাতি গহেতব্বং. উদ্ধরণং নাম যাৰ অগ্গা নীহরণকিরিযায ৰত্তমানকালোতি আহ ‘‘নীহরণকালে পটিসেৰনচিত্তং উপট্ঠাপেতী’’তি.
এত্থ চ যস্মা পরেহি উপক্কমিযমানস্স অঙ্গজাতাদিকাযচলনস্স ৰিজ্জমানত্তা সেৰনচিত্তে উপট্ঠিতমত্তে তস্মিং খণে চিত্তজরূপেন সঞ্জাযমানং অঙ্গজাতাদিচলনং ইমিনা সেৰনচিত্তেন উপ্পাদিতমেৰ হোতি. অপিচ সেৰনচিত্তে উপ্পন্নে পরেহি অনুপক্কমিযমানস্সাপি অঙ্গজাতে চলনং হোতেৰ, তঞ্চ তেন কতং নাম হোতি, তস্মা কাযচিত্ততো সমুট্ঠিতং পারাজিকাপত্তিং সো আপজ্জতিযেৰ উব্ভজাণুমণ্ডলিকা (পাচি. ৬৫৭-৬৫৮) ৰিয. তত্থাপি হি ‘‘অধক্খকং উব্ভজাণুমণ্ডলং আমসনং ৰা…পে… পটিপীল়নং ৰা সাদিযেয্যা’’তি (পাচি. ৬৫৭) সাদিযনমত্তেযেৰ আপত্তি ৰুত্তা, ভিক্খুনো কাযসংসগ্গে পন ‘‘কাযসংসগ্গং সমাপজ্জেয্যা’’তি (পারা. ২৭০) অত্তনো উপক্কমস্স আপত্তিনিমিত্তভাৰেন ৰুত্তত্তা ইত্থিযা ফুসিযমানস্স কাযসংসগ্গরাগে চ ইত্থিযা সঞ্জনিতকাযচলনে চ ৰিজ্জমানেপি অত্তনো পযোগাভাৰেন অনাপত্তিযেৰ ৰুত্তাতি গহেতব্বং. কেচি পন ‘‘পঠমসঙ্ঘাদিসেসৰিসযেপি পরেহি বলক্কারেন হত্থাদীহি উপক্কমিযমানস্স মোচনস্সাদো চ উপ্পজ্জতি, তেন চ অসুচিম্হি মুত্তে সঙ্ঘাদিসেসো, অমুত্তে থুল্লচ্চযং এৰা’’তি ৰদন্তি. অঙ্গারকাসুন্তি অঙ্গাররাসিং, অঙ্গারপুণ্ণাৰাটং ৰা. ইত্থিযা উপক্কমিযমানে অসাদিযনং নাম ন সব্বেসং ৰিসযোতি আহ ইমঞ্হীতিআদি. একাদসহি অগ্গীহীতি রাগদোসমোহজাতিজরামরণসোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসসঙ্খাতেহি একাদসগ্গীহি. অস্সাতি অসাদিযন্তস্স. চতুক্কং নীহরিত্ৰা ঠপেসীতি এত্থ একপুগ্গলৰিসযতায একোপি অনাপত্তিৰারো পৰেসনপৰিট্ঠঠিতউদ্ধরণসঙ্খআতানং চতুন্নং পদানং ৰসেন ‘‘চতুক্ক’’ন্তি ৰুত্তো. পঠমচতুক্ককথাতি এত্থ পন অনাপত্তিৰারেন সদ্ধিং পঞ্চন্নং ৰারানং ৰুত্তনযেন ‘‘পঞ্চ চতুক্কা’’তি ৰত্তব্বেপি একমগ্গৰিসযতায তেসং একত্তং আরোপেত্ৰা পঠমচতুক্কতা ৰুত্তা. তেনেৰ ৰক্খতি তিণ্ণং মগ্গানং ৰসেন তীণি সুদ্ধিকচতুক্কানীতিআদি.
একূনসত্ততিদ্ৰিসতচতুক্ককথাৰণ্ণনা
৫৯-৬০. মত্তন্তি সুরাদীহি মত্তং. অক্খাযিতনিমিত্তা ইধ উত্তরপদলোপেন অক্খাযিতসদ্দেন ৰুত্তাতি আহ ‘‘অক্খাযিতনিমিত্ত’’ন্তি. জাগরন্তিন্তিআদি ৰিসেসনরহিতত্তা ‘‘সুদ্ধিকচতুক্কানী’’তি ৰুত্তং. সমানাচরিযকাথেরাতি একাচরিযস্স উদ্দেসন্তেৰাসিকা. গঙ্গায অপরভাগো অপরগঙ্গং. ৰতরেতি গরহত্থে নিপাতো. এৰং ৰিনযগরুকানন্তি ইমিনা উপরি উপতিস্সত্থেরেন ৰুচ্চমানৰিনিচ্ছযস্স গরুকরণীযতায কারণং ৰুত্তং. সব্বং পরিযাদিযিত্ৰাতি সব্বং পারাজিকখেত্তং অনৰসেসতো গহেত্ৰা. যদি হি সাৰসেসং কত্ৰা পঞ্ঞপেয্য, অলজ্জীনং তত্থ লেসেন অজ্ঝাচারসোতো পৰত্ততীতি আহ ‘‘সোতং ছিন্দিত্ৰা’’তি. সহসেয্যাদিপণ্ণত্তিৰজ্জসিক্খাপদেসুযেৰ (পাচি. ৪৯-৫১) সাৰসেসং কত্ৰাপি পঞ্ঞাপনং সম্ভৰতি, ন লোকৰজ্জেসূতি আহ ইদঞ্হীতিআদি. সহসেয্যসিক্খাপদে হি (পাচি. ৪৯ আদযো) কিঞ্চাপি যেভুয্যচ্ছন্নে যেভুয্যপরিচ্ছন্নে হেট্ঠিমপরিচ্ছেদতো পাচিত্তিযং দস্সিতং, উপড্ঢচ্ছন্নে উপড্ঢপরিচ্ছন্নে দুক্কটং, তথাপি সাৰসেসত্তা পঞ্ঞত্তিযা যেভুয্যচ্ছন্নউপড্ঢপরিচ্ছন্নাদীসুপি অট্ঠকথাযং পাচিত্তিযমেৰ দস্সিতং. ইধ পন নিরৰসেসত্তা পঞ্ঞত্তিযা ভগৰতা দস্সিতং যেভুয্যেন অক্খাযিতনিমিত্ততো হেট্ঠা পারাজিকক্খেত্তং নত্থি, থুল্লচ্চযাদিমেৰ তত্থ লব্ভতি.
উপতিস্সত্থেরেন ৰুত্তস্সেৰ ৰিনিচ্ছযস্স অঞ্ঞম্পি উপত্থম্ভকারণং দস্সেন্তো অপিচাতিআদিমাহ. নিমিত্তে অপ্পমত্তিকাপি মংসরাজি সচে অৰসিট্ঠা হোতি, তং যেভুয্যক্খাযিতমেৰ হোতি, ততো পরং পন সব্বসো খাযিতে নিমিত্তে দুক্কটমেৰাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘ততো পরং থুল্লচ্চযং নত্থী’’তি. কেচি পনেত্থ ৰচ্চমগ্গাদিং চত্তারো কোট্ঠাসে কত্ৰা ‘‘তেসু দ্ৰে কোট্ঠাসে অতিক্কম্ম যাৰ ততিযকোট্ঠাসস্স পরিযোসানা খাযিতং যেভুয্যক্খাযিতং নাম, ততো পরং থুল্লচ্চযং নত্থি, যাৰ চতুত্থকোট্ঠাসস্স পরিযোসানা খাযিতং, তম্পি দুক্কটৰত্থুযেৰা’’তি চ ৰদন্তি, তং ন যুত্তং. মতসরীরস্মিংযেৰ ৰেদিতব্বন্তি মতং যেভুয্যেন অক্খাযিতন্তিআদিৰচনতো ৰুত্তং. যদিপি নিমিত্তন্তিআদি জীৰমানকসরীরমেৰ সন্ধায ৰুত্তং তস্সেৰ অধিকতত্তা. তেনেৰ মাতিকাট্ঠকথাযং (কঙ্খা. অট্ঠ. পঠমপারাজিকৰণ্ণনা) ‘‘জীৰমানকসরীরস্স ৰুত্তপ্পকারে মগ্গে সচেপি তচাদীনি অনৰসেসেত্ৰা সব্বসো ছিন্নে’’তিআদি ৰুত্তং. সব্বসো খাযিতন্তি নিমিত্তমংসং সব্বং ছিন্নন্তি অত্থো. নিমিত্তসণ্ঠানন্তি ছিন্নমংসস্স অন্তো যাৰ মুত্তৰত্থিকোসা ছিদ্দাকারো অব্ভন্তরছৰিচম্মমত্তো ইত্থিনিমিত্তাকারো, তেনাহ ‘‘পৰেসনং জাযতী’’তি. নিমিত্তসণ্ঠানং পন অনৰসেসেত্ৰাতি পৰেসনারহছিদ্দাকারেন ঠিতঅব্ভন্তরমংসাদিং অনৰসেসেত্ৰা. এতেন যাৰ পৰেসো লব্ভতি, তাৰ মগ্গোযেৰাতি দস্সেতি. নিমিত্ততো পতিতায মংসপেসিযাতি ইদং নিমিত্তসণ্ঠানৰিরহিতং অব্ভন্তরমংসখণ্ডং সন্ধায ৰুত্তং. নিমিত্তসণ্ঠানং অকোপেত্ৰা সমন্ততো ছিন্দিত্ৰা উদ্ধটমংসপেসিযা পন মতসরীরে যেভুয্যেন অক্খাযিতনিমিত্তে ৰিয উপক্কমন্তস্স পারাজিকমেৰ.
এৰং জীৰমানকমনুস্সসরীরে লব্ভমানৰিসেসং দস্সেত্ৰা ইদানি মতসরীরে দস্সেতুং মতসরীরে পনাতিআদিমাহ. ৰত্থিকোসেসূতি পুরিসানং অঙ্গজাতকোসচম্মেসু. ‘‘নৰদ্ৰারো মহাৰণো’’তিআদি (মি. প. ২.৬.১) ৰচনতো মনুস্সানং অক্খিনাসাদীনি ৰণসঙ্খেপেন থুল্লচ্চযক্খেত্তানীতি তেসুপি থুল্লচ্চযং ৰুত্তং, এৰং মনুস্সানং মতসরীরেপি, তেনাহ মতে অল্লসরীরেতিআদি. তত্থ অল্লসরীরেতি অকুথিতং সন্ধায ৰুত্তং. পারাজিকক্খেত্তেতি যেভুয্যেন অক্খাযিতম্পি সন্ধায ৰুত্তং. থুল্লচ্চযক্খেত্তেতি উপড্ঢক্খাযিতাদিম্পি সন্ধায ৰুত্তং. এত্থ চ অক্খিনাসাদিথুল্লচ্চযক্খেত্তেসু যেভুয্যেন অক্খাযিতেসুপি থুল্লচ্চযং, উপড্ঢক্খাযিতাদীসু দুক্কটন্তি ৰেদিতব্বং. সব্বেসম্পীতি যথাৰুত্তহত্থিআদীহি অঞ্ঞেসং তিরচ্ছানানং সঙ্গণ্হনত্থং ৰুত্তং. তিরচ্ছানগতানং অক্খিকণ্ণৰণেসু দুক্কটং পন অট্ঠকথাপ্পমাণেন গহেতব্বং, ‘‘অমগ্গেন অমগ্গং পৰেসেতি, আপত্তি থুল্লচ্চযস্সা’’তি (পারা. ৬৬) হি সামঞ্ঞতো ৰুত্তং, ন পন মনুস্সানন্তি ৰিসেসেত্ৰা. যদি হি মনুস্সানঞ্ঞেৰ ৰণেসু থুল্লচ্চযং সিযা, হত্থিঅস্সাদীনং নাসৰত্থিকোসেসুপি পটঙ্গমুখমণ্ডূকস্স মুখসণ্ঠানেপি চ ৰণসঙ্খেপতো থুল্লচ্চযং ন ৰত্তব্বং সিযা, ৰুত্তঞ্চ. তস্মা অট্ঠকথাচরিযা এৰেত্থ পমাণং. মতানং তিরচ্ছানগতানন্তি মতকেন সম্বন্ধো.
মেথুনরাগেন ৰত্থিকোসং পৰেসেন্তস্স থুল্লচ্চযং ৰুত্তন্তি আহ ‘‘ৰত্থিকোসং অপ্পৰেসেন্তো’’তি. মেথুনরাগো চ নাম কাযসংসগ্গরাগং মোচনস্সাদঞ্চ মুঞ্চিত্ৰা ৰিসুং দ্ৰযংদ্ৰযসমাপত্তিযা রাগো, সো চ পুরিসাদীসুপি উপ্পজ্জতি, তেন চ অপারাজিকক্খেত্তে ইত্থিসরীরেপি উপক্কমন্তস্স অসুচিম্হি মুত্তেপি সঙ্ঘাদিসেসো ন হোতি, খেত্তানুরূপং থুল্লচ্চযদুক্কটমেৰ হোতীতি ৰেদিতব্বং. অপ্পৰেসেন্তোতি ইমিনা তীসু মগ্গেসু পৰেসনাধিপ্পাযে অসতিপি মেথুনরাগেন বহি ঘট্টনং সম্ভৰতীতি দস্সেতি, তেনেৰ থুল্লচ্চযং ৰুত্তং, ইতরথা পৰেসনাধিপ্পাযেন বহি ছুপন্তস্স মেথুনস্স পুব্বপযোগত্তা দুক্কটমেৰ ৰত্তব্বং সিযা. নিমিত্তেন নিমিত্তং ছুপতি থুল্লচ্চযন্তি ইদঞ্চ ‘‘ন চ, ভিক্খৰে, রত্তচিত্তেন অঙ্গজাতং ছুপিতব্বং, যো ছুপেয্য, আপত্তি থুল্লচ্চযস্সা’’তি (মহাৰ. ২৫২) ইমস্স চম্মক্খন্ধকে আগতস্স সুত্তস্স ৰসেন ৰুত্তং. তত্থ চ কেসঞ্চি অঞ্ঞথাপি অত্থৰিকপ্পস্স বীজং দস্সেন্তো মহাঅট্ঠকথাযং পনাতিআদিমাহ. মুখেনেৰ ছুপনং সন্ধাযাতি ওট্ঠজিৰ্হাদিমুখাৰযৰেন ছুপনং সন্ধায. ওল়ারিকত্তাতি অজ্ঝাচারস্স থুল্লত্তা. তং সন্ধাযভাসিতন্তি তং যথাৰুত্তসুত্তং. সুত্তঞ্হি অজ্ঝাচারং সন্ধায পটিচ্চ ৰুত্তত্তা ‘‘সন্ধাযভাসিত’’ন্তি ৰুচ্চতি. সুট্ঠুসল্লক্খেত্ৰাতি পিট্ঠিং অভিরুহন্তানং অঙ্গজাতমুখেনেৰ নিমিত্তছুপনস্স সম্ভৰং মেথুনরাগীনঞ্চ অঙ্গজাতেন ছুপনস্সেৰ অনুরূপতঞ্চ সুত্তে চ ‘‘মুখেনা’’তি অৰুত্ততঞ্চ অঞ্ঞঞ্চ নযং যথাবলং সুট্ঠু সল্লক্খেত্ৰাতি অত্থো. সঙ্ঘাদিসেসোতি মনুস্সিত্থিং সন্ধায ৰুত্তং. পস্সাৰমগ্গন্তি ইদং চম্মক্খন্ধকে নিদানৰসেন ৰুত্তং. ইতরমগ্গদ্ৰযং পন নিমিত্তমুখেন ছুপন্তস্স ৰণসঙ্খেপেন থুল্লচ্চযমেৰ. ৰুত্তনযেনেৰাতি মেথুনরাগেনেৰ. নিমিত্তমুখেন পন ৰিনা মেথুনরাগেন মনুস্সিত্থিযা ৰা তিরচ্ছানগতিত্থিযা ৰা পস্সাৰমগ্গং পকতিমুখেন ছুপন্তস্স দুক্কটমেৰ পকতিমুখেন পকতিমুখছুপনে ৰিয, ইতরথা তত্থাপি থুল্লচ্চযেন ভৰিতব্বং, তঞ্চ ন যুত্তং খন্ধকসুত্তেপি তথা অৰুত্তত্তা. কাযসংসগ্গরাগেন দুক্কটন্তি নিমিত্তমুখেন ৰা পকতিমুখাদিং ইতরকাযেন ৰা কাযসংসগ্গরাগেন ছুপন্তস্স দুক্কটমেৰ.
এত্থ চ কাযসংসগ্গরাগেন বহিনিমিত্তে উপক্কমতো অজানন্তস্সেৰ অঙ্গজাতং যদি পারাজিকক্খেত্তং ছুপতি, তত্থ কিং হোতীতি? কেচি তাৰ ‘‘মেথুনরাগস্স অভাৰা মনুস্সিত্থিযা সঙ্ঘাদিসেসো, সেসেসু ৰত্থুৰসেন থুল্লচ্চযদুক্কটানী’’তি ৰদন্তি. অঞ্ঞে পন ‘‘পৰেসনক্খণে ফস্সস্স সাদিযনসম্ভৰতো বলক্কারেন উপক্কমনক্খণে ৰিয পারাজিকমেৰা’’তি ৰদন্তি, ইদমেৰ যুত্ততরং. মগ্গত্তযতো হি অঞ্ঞস্মিং পদেসেযেৰ কাযসংসগ্গাদিরাগভেদতো আপত্তিভেদো লব্ভতি, ন মগ্গত্তযে. তত্থ পন যেন কেনচি আকারেন ফস্সস্স সাদিযনক্খণে পারাজিকমেৰ, তেনেৰ পরোপক্কমেন পৰেসনাদীসু রাগভেদং অনুদ্ধরিত্ৰা সাদিযনমত্তেন পারাজিকং ৰুত্তং.
সন্থতচতুক্কভেদকথাৰণ্ণনা
৬১-২. পটিপন্নকস্সাতি আরদ্ধৰিপস্সকস্স. উপাদিন্নকন্তি কাযিন্দ্রিযং সন্ধায ৰুত্তং. উপাদিন্নকেন ফুসতীতি উপাদিন্নকসরীরেন ফুসীযতীতি কম্মসাধনেন অত্থো দট্ঠব্বো. অথ ৰা এৰং করোন্তো ভিক্খু কিঞ্চি উপাদিন্নকং উপাদিন্নকেন ন ফুসতীতি অত্থো. লেসং ওড্ডেস্সন্তীতি লেসং ঠপেস্সন্তি, পরিকপ্পেস্সন্তীতি অত্থো. সন্থতাদিভেদেহি ভিন্দিত্ৰাতি সন্থতাদিৰিসেসনেহি ৰিসেসেত্ৰা. সন্থতাযাতি সমুদাযে একদেসৰোহারো দড্ঢস্স পটস্স ছিদ্দন্তিআদীসু ৰিয. যথা হি পটস্স একদেসোৰ ৰত্থতো দড্ঢোতি ৰুচ্চতি, তং একদেসৰোহারং সমুদাযে পটে উপচারতো আরোপেত্ৰা পুন তং সমুদাযং দড্ঢপ্পদেসসঙ্খাতছিদ্দসম্বন্ধীভাৰেন ‘‘দড্ঢস্স পটস্স ছিদ্দ’’ন্তি ৰোহরন্তি, এৰমিধাপি ইত্থিযা মগ্গপ্পদেসৰোহারং সমুদাযভূতায ইত্থিযা আরোপেত্ৰা পুন তং ইত্থিং সন্থতমগ্গসম্বন্ধিনিং কত্ৰা সন্থতায ইত্থিযা ৰচ্চমগ্গেনাতিআদি ৰুত্তং. সারত্থদীপনিযং (সারত্থ. টী. পারাজিককণ্ড ২.৬১-৬২) পনেত্থ ‘‘একদেসে সমুদাযৰোহারো’’তি ৰুত্তং, তং ন যুত্তং অৰযৰৰোহারেন সমুদাযস্সেৰ পতীযমানত্তা. ইতরথা হি সন্থতায ৰচ্চমগ্গেনাতি ইত্থিলিঙ্গতা মগ্গসম্বন্ধিতা চ ন সিযা, একদেসে সমুদাযোপচারস্স পন একদেসোৰ অত্থো সাখায ছিজ্জমানায রুক্খো ছিজ্জতীতিআদীসু ৰিয.
ৰত্থাদীনি মগ্গস্স অন্তো অপ্পৰেসেত্ৰা বহিযেৰ ৰেঠনং সন্ধায ‘‘পলিৰেঠেত্ৰা’’তি ৰুত্তং. সমুদাযে অৰযৰূপচারেনেৰ ভিক্খুপি সন্থতো নামাতিআদি ৰুত্তং. যত্তকে পৰিট্ঠেতি তিলবীজমত্তে পৰিট্ঠে. অক্খিনাসাদীনং সন্থতত্তেপি যথাৰত্থুকমেৰাতি আহ থুল্লচ্চযক্খেত্তে থুল্লচ্চযন্তিআদি. খাণুং ঘট্টেন্তস্স দুক্কটন্তি ইত্থিনিমিত্তস্স অন্তো খাণুং পৰেসেত্ৰা সমতলং, অতিরিত্তং ৰা ঠিতং খাণুং সচে ঘট্টেতি, ঘট্টেন্তস্স দুক্কটং পৰেসাভাৰতো. সচে পন ঈসকং অন্তো অল্লোকাসে পৰেসেত্ৰা ঠিতং অনুপাদিন্নমেৰ খাণুসীসং অঙ্গজাতেন ছুপতি, পারাজিকমেৰ. তস্স তলন্তি ৰেল়ুনল়াদিকস্স অন্তোতলং. বহিদ্ধা খাণুকেতি অন্তো পৰেসিতৰেল়ুপব্বাদিকস্স বহি নিক্খন্তসীসং সন্ধায ৰুত্তং. যথা চ ইত্থিনিমিত্তেতিআদীসু যথা ইত্থিযা পস্সাৰমগ্গে খাণুং কত্ৰা ঘট্টনাদিকং ৰুত্তং, এৰং সব্বত্থ ৰচ্চমগ্গাদীসুপি লক্খণং ৰেদিতব্বন্তি অত্থো.
রাজপচ্চত্থিকাদিচতুক্কভেদকথাৰণ্ণনা
৬৫. কেরাটিকাতি ৰঞ্চকা. পঠমং ইত্থিধুত্তমেৰ দস্সেত্ৰা ইদানি ইতরধুত্তেপি সঙ্গহেত্ৰা দস্সেতুং ‘‘ইত্থিধুত্তসুরাধুত্তাদযো ৰা’’তি ৰুত্তং.
আপত্তানাপত্তিৰারৰণ্ণনা
৬৬. পটিঞ্ঞাতকরণং নত্থি সেৰেতুকামতা মগ্গেন মগ্গপ্পটিপত্তীতি দ্ৰিন্নং অঙ্গানং সিদ্ধত্তা. দূসিতস্স পন মগ্গেন মগ্গপ্পটিপত্তি এৰমেকং অঙ্গং সিদ্ধং, সেৰেতুকামতাসঙ্খাতং সাদিযনং অসিদ্ধং. তস্মা সো পুচ্ছিত্ৰা ‘‘সাদিযি’’ন্তি ৰুত্তপটিঞ্ঞায নাসেতব্বো. তত্থেৰাতি ৰেসালিযং মহাৰনে এৰ. সব্বঙ্গগতন্তি সব্বকাযগতং. ‘‘লোহিতং ৰিযা’’তি ৰুত্তত্তা কেসাদীনং ৰিনিমুত্তট্ঠানে সব্বত্থাতি গহেতব্বং. নিচ্চমেৰ উম্মত্তকো হোতীতি যস্স পিত্তকোসতো পিত্তং চলিত্ৰা সব্বদা বহি নিক্খন্তং হোতি, তং সন্ধায ৰুত্তং. যস্স পন পিত্তং চলিত্ৰা পিত্তকোসেযেৰ ঠিতং হোতি, কদাচি ৰা নিক্খন্তং পুন নিক্খমতি, সোপি অন্তরন্তরা সঞ্ঞং পটিলভতি ভেসজ্জেন চ পকতিআরোগ্যং পটিলভতীতি ৰেদিতব্বং.
পদভাজনীযৰণ্ণনানযো নিট্ঠিতো.
পকিণ্ণককথাৰণ্ণনা
পকিণ্ণকন্তি ৰোমিস্সকনযং. সমুট্ঠানন্তি উপ্পত্তিকারণং. কিরিযাতিআদি নিদস্সনমত্তং অকিরিযাদীনম্পি সঙ্গহতো. ৰেদনায সহ কুসলঞ্চ ৰেদিতব্বন্তি যোজেতব্বং. সব্বসঙ্গাহকৰসেনাতি সব্বেসং সিক্খাপদানং সঙ্গাহকৰসেন ‘‘কাযো ৰাচা কাযৰাচা কাযচিত্তং ৰাচাচিত্তং কাযৰাচাচিত্ত’’ন্তি এৰং ৰুত্তানি ছ আপত্তিসমুট্ঠানানি. সমুট্ঠানাদযো হি আপত্তিযা এৰ হোন্তি, ন সিক্খাপদস্স. তংতংসিক্খাপদস্স নিযতআপত্তিযা এৰ গহণত্থং পন সিক্খাপদসীসেন সমুট্ঠানাদীনং কথনং. এৰঞ্হি আপত্তিৰিসেসো পঞ্ঞাযতি আপত্তি-সদ্দস্স সব্বাপত্তিসাধারণত্তা, ইমেসু পন ছসু সমুট্ঠানেসু পুরিমানি তীণি অচিত্তকানি, পচ্ছিমানি সচিত্তকানি. সমাসতো তং ইমং পকিণ্ণকং ৰিদিত্ৰা ৰেদিতব্বন্তি সম্বন্ধো. ছ সমুট্ঠানানি এতস্সাতি ছসমুট্ঠানং. এৰং সেসেসুপি.
অত্থি কথিনসমুট্ঠানন্তিআদি সমুট্ঠানসীসৰসেন দ্ৰিসমুট্ঠানএকসমুট্ঠানানং দস্সনং. তেরস হি সমুট্ঠানসীসানি পঠমপারাজিকসমুট্ঠানং অদিন্নাদানসমুট্ঠানং সঞ্চরিত্তসমুট্ঠানং সমনুভাসনসমুট্ঠানং কথিনসমুট্ঠানং এল়কলোমসমুট্ঠানং পদসোধম্মসমুট্ঠানং অদ্ধানসমুট্ঠানং থেয্যসত্থসমুট্ঠানং ধম্মদেসনাসমুট্ঠানং ভূতারোচনসমুট্ঠানং চোরীৰুট্ঠাপনসমুট্ঠানং অননুঞ্ঞাতসমউট্ঠানন্তি. তত্থ অত্থি ছসমুট্ঠানন্তি ইমিনা সঞ্চরিত্তসমুট্ঠানং ৰুত্তং, পঞ্চসমুট্ঠানস্স অভাৰতো ‘‘অত্থি পঞ্চসমুট্ঠান’’ন্তি অৰত্ৰা ‘‘অত্থি চতুসমুট্ঠান’’ন্তি ৰুত্তং, ইমিনা চ অদ্ধানসমুট্ঠানং অননুঞ্ঞাতসমুট্ঠানঞ্চ সঙ্গহিতং. যঞ্হি পঠমততিযচতুত্থছট্ঠেহি সমুট্ঠানেহি সমুট্ঠাতি, ইদং অদ্ধানসমুট্ঠানং. যং পন দুতিযততিযপঞ্চমছট্ঠেহি সমুট্ঠাতি, ইদং অননুঞ্ঞাতসমুট্ঠানং. অত্থি তিসমুট্ঠানন্তি ইমিনা অদিন্নাদানসমুট্ঠানং ভূতারোচনসমুট্ঠানঞ্চ সঙ্গহিতং. যঞ্হি সচিত্তকেহি তীহি সমুট্ঠাতি, ইদং অদিন্নাদানসমুট্ঠানং. যং পন অচিত্তকেহি তীহি সমুট্ঠাতি, ইদং ভূতারোচনসমুট্ঠানং. অত্থি কথিনসমুট্ঠানন্তিআদিনা পন অৰসেসসমউট্ঠানসীসৰসেন দ্ৰিসমুট্ঠানং একসমুট্ঠানঞ্চ সঙ্গণ্হাতি. তত্থ হি যং ততিযছট্ঠেহি সমুট্ঠাতি, ইদং কথিনসমুট্ঠানং নাম. যং পন পঠমচতুত্থেহি সমুট্ঠাতি, ইদং এল়কলোমসমুট্ঠানং. যং ছট্ঠেনেৰ সমুট্ঠাতি, ইদং ধুরনিক্খেপসমুট্ঠানং, ‘‘সমনুভাসনসমউট্ঠান’’ন্তিপি তস্সেৰ নামং. ইতি সরূপেন অট্ঠ আপত্তিসীসানি দস্সিতানি. আদিসদ্দেন পনেত্থ অৰসেসানি পঠমপারাজিকসমুট্ঠানপদসোধম্মথেয্যসত্থধম্মদেসনাচোরীৰুট্ঠাপনসমুট্ঠানানি পঞ্চপি সমুট্ঠানসীসানি সঙ্গহিতানি. তত্থ যং কাযচিত্ততো সমুট্ঠাতি, ইদং পঠমপারাজিকসমুট্ঠানং. যং দুতিযপঞ্চমেহি সমুট্ঠাতি, ইদং পদসোধম্মসমুট্ঠানং. যং চতুত্থছট্ঠেহি সমুট্ঠাতি, ইদং থেয্যসত্থসমুট্ঠানং. যং পঞ্চমেনেৰ সমুট্ঠাতি, ইদং ধম্মদেসনাসমউট্ঠানং. যং পঞ্চমছট্ঠেহি সমুট্ঠাতি, ইদং চোরীৰুট্ঠাপনসমুট্ঠানং. এত্থ চ পচ্ছিমেসু তীসু সচিত্তকসমুট্ঠানেসু একেকসমুট্ঠানৰসেন একসমুট্ঠানানি তিৰিধানি. দ্ৰিসমুট্ঠানানি পন পঠমচতুত্থেহি ৰা দুতিযপঞ্চমেহি ৰা ততিযছট্ঠেহি ৰা চতুত্থছট্ঠেহি ৰা পঞ্চমছট্ঠেহি ৰা সমুট্ঠানৰসেন পঞ্চৰিধানীতি ৰেদিতব্বানি.
এৰং সমুট্ঠানৰসেন সব্বসিক্খাপদানি তেরসধা দস্সেত্ৰা ইদানি কিরিযাৰসেন পঞ্চধা দস্সেতুং তত্রাপীতিআদি ৰুত্তং. কিঞ্চীতি সিক্খাপদং. কিরিযতোতি পথৰীখণনাদি (পাচি. ৮৪-৮৫) ৰিয কাযৰচীৰিঞ্ঞত্তিজনিতকম্মতো. অকিরিযতোতি পঠমকথিনাদি (পারা. ৪৫৯ আদযো) ৰিয কত্তব্বস্স অকরণেনেৰ. কিরিযাকিরিযতোতি অঞ্ঞাতিকায ভিক্খুনিযা হত্থতো চীৰরপটিগ্গহণাদি (পারা. ৫০৮ আদযো) ৰিয. সিযা কিরিযতো, সিযা অকিরিযতো রূপিযপটিগ্গহণাদি (পারা. ৫৮২ আদযো) ৰিয, সিযা কিরিযতো, সিযা কিরিযাকিরিযতো কুটিকারাদি (পারা. ৩৪২) ৰিয. ৰীতিক্কমসঞ্ঞায অভাৰেন ৰিমোক্খো অস্সাতি সঞ্ঞাৰিমোক্খন্তি মজ্ঝেপদলোপীসমাসো দট্ঠব্বো. চিত্তঙ্গং লভতি সচিত্তকসমুট্ঠানেহেৰ সমুট্ঠহনতো. ইতরন্তি যস্স চিত্তঙ্গনিযমো নত্থি, তং, অনাপত্তিমুখেন চেতং সঞ্ঞাদুকং ৰুত্তং, আপত্তিমুখেন সচিত্তকদুকন্তি এত্তকমেৰ ৰিসেসো, অত্থতো সমানাৰ.
কাযৰচীদ্ৰারেহি আপজ্জিতব্বম্পি কাযকম্মে ৰা ৰচীকম্মে ৰা সঙ্গয্হতি. তত্থ বাহুল্লৰুত্তিতো অদিন্নাদানমুসাৰাদাদযো ৰিযাতি অত্থি সিক্খাপদং কাযকম্মন্তিআদিনা কাযকম্মং ৰচীকম্মঞ্চাতি দুকমেৰ ৰুত্তং, ৰিভাগতো পন কাযৰচীকম্মেন সদ্ধিং তিকমেৰ হোতি. তেনেৰ মাতিকাট্ঠকথাযং (কঙ্খা. অট্ঠ. পঠমপারাজিকৰণ্ণনা) ৰুত্তং ‘‘সব্বা চ কাযকম্মৰচীকম্মতদুভযৰসেন তিৰিধা হোন্তী’’তি. ততোযেৰ ইধাপি অদিন্নাদানাদীসু (পারা. ৮৯) কাযকম্মৰচীকম্মন্তি তদুভযৰসেন দস্সিতং. অত্থি পন সিক্খাপদং কুসলন্তিআদি আপত্তিসমুট্ঠাপকচিত্তৰসেন কারিযে কারণোপচারেন ৰুত্তং, ন পন আপত্তিযা কুসলাদিপরমত্থধম্মতাৰসেন আপত্তিযা সম্মুতিসভাৰত্তা. কুসলাকুসলাদিপরমত্থধম্মে উপাদায হি ভগৰতা আপত্তিসম্মুতি পঞ্ঞত্তা. ৰক্খতি হি ‘‘যং কুসলচিত্তেন আপজ্জতি, তং কুসল’’ন্তিআদি (পারা. অট্ঠ. ১.৬৬ পকণ্ণককথা). ন হি ভগৰতো আণাযত্তা আপত্তি কুসলাদিপরমত্থসভাৰা হোতি অনুপসম্পন্নানং আদিকম্মিকানঞ্চ আপত্তিপ্পসঙ্গতো, তস্সা দেসনাদীহি ৰিসুদ্ধিঅভাৰপ্পসঙ্গতো চ. ন হি কারণবলেন উপ্পজ্জমানা কুসলাদিসভাৰা আপত্তি অনুপসম্পন্নাদীসু নিৰত্ততি, উপ্পন্নায চ তস্সা কেনচি ৰিনাসো ন সম্ভৰতি. সরসৰিনাসতো দেসনাদিনা চ আপত্তি ৰিগচ্ছতীতি ৰচনমত্থি, ন পন তেন অকুসলাদি ৰিগচ্ছতি. পিতুঘাতাদিকম্মেন হি পারাজিকং আপন্নস্স ভিক্খুনো গিহিলিঙ্গং গহেত্ৰা ভিক্খুভাৰপরিচ্চাগেন পারাজিকাপত্তি ৰিগচ্ছতি, ন পাণাতিপাতাদিঅকুসলং আনন্তরিযাদিভাৰতো. তস্মা দুম্মঙ্কূনং নিগ্গহাদিদসঅত্থৰসে (পারা. ৩৯; পরি. ২) পটিচ্চ ভগৰতা যথাপচ্চযং সমুপ্পজ্জমানে কুসলাকুসলাদিনামরূপধম্মে উপাদায পঞ্ঞত্তা সম্মুতিযেৰ আপত্তি, সা চ যথাৰিধিপটিকম্মকরণেন ৰিগতা নাম হোতীতি ৰেদিতব্বং, তেনাহ দ্ৰত্তিংসেৰ হি আপত্তিসমুট্ঠাপকচিত্তানীতিআদি. আপত্তিসমুট্ঠাপকত্তেনেৰ হেত্থ কুসলাদীনং আপত্তিতো ভেদো সিদ্ধো. ন হি তংসমুট্ঠিতস্স ততো অভেদো যুত্তো সমুট্ঠানসমুট্ঠিতভেদব্যৰহারুপচ্ছেদপ্পসঙ্গতো. সারত্থদীপনিযং (সারত্থ. টী. পারাজিককণ্ড ২.৬৬ পকিণ্ণককথাৰণ্ণনা) পন আপত্তিযা পরমত্থতো কুসলত্তমেৰ ন সম্ভৰতি ‘‘আপত্তাধিকরণং সিযা অকুসলং, সিযা অব্যাকতং, নত্থি আপত্তাধিকরণং কুসল’’ন্তি ৰচনতো, ‘‘অকুসলত্তং পন অব্যাকতত্তঞ্চ আপত্তিযা সম্ভৰতী’’তি সঞ্ঞায কুসলচিত্তসমুট্ঠানক্খণেপি রূপাব্যাকতত্তং আপত্তিযা সমত্থেতুং যং কুসলচিত্তেন আপজ্জতি, তং কুসলং, ইতরেহি ইতরন্তি (পারা. অট্ঠ. ১.৬৬ পকিণ্ণককথা) ইমং অট্ঠকথাৰচনং নিস্সায ৰুত্তং ‘‘যং কুসলচিত্তেন আপজ্জতীতি যং সিক্খাপদসীসে গহিতং আপত্তিং কুসলচিত্তসমঙ্গী আপজ্জতি, ইমিনা পন ৰচনেন তং কুসলন্তি আপত্তিযা ৰুচ্চমানো কুসলভাৰো পরিযাযতো, ন পরমত্থতোতি দস্সেতি. কুসলচিত্তেন হি আপত্তিং আপজ্জন্তো সৰিঞ্ঞত্তিকং অৰিঞ্ঞত্তিকং ৰা সিক্খাপদৰীতিক্কমাকারপ্পৰত্তং রূপক্খন্ধসঙ্খাতং অব্যাকতাপত্তিং আপজ্জতী’’তি. তত্থ যং কুসলচিত্তেন আপজ্জতীতি ইমং ৰচনং উদ্দিস্স ‘‘ইমিনা পন ৰচনেন তং কুসলন্তি আপত্তিযা ৰুচ্চমানো কুসলভাৰো পরিযাযতো, ন পরমত্থতোতি দস্সেতী’’তি ৰুত্তং, এৰং ইতরেহি ইতরন্তি ৰচনেন ‘‘যং অকুসলচিত্তেন আপজ্জহি, তং অকুসলং, যং অব্যাকতচিত্তেন আপজ্জতি, তং অব্যাকত’’ন্তি ইমস্স অত্থস্স ৰুত্তত্তা ইতরেহীতি ৰচনং উদ্দিস্স ‘‘ইমিনাপি ৰচনেন ইতরন্তি আপত্তিযা ৰুচ্চমানো অকুসলভাৰো অব্যাকতভাৰো চ পরিযাযতো দস্সেতী’’তি ৰত্তব্বং. এৰং অৰত্ৰা কুসলপক্খে এৰ কথনস্স কারণং ন পস্সাম. যং পন আপত্তাধিকরণং সিযা অকুসলন্তিআদিৰচনং কারণত্তেন ৰুত্তং, তম্পি অকারণং যং অকুসলচিত্তেন আপজ্জতি, তং অকুসলন্তিআদিনা হেট্ঠা ৰুত্তনযেন অকুসলাদিভাৰস্স পরিযাযদেসিতত্তা, আপত্তিযা কুসলৰোহারস্স অযুত্ততায নত্থি আপত্তাধিকরণং কুসলন্তি ৰুত্তত্তা চ. আপত্তিযা হি কুসলচিত্তসমুট্ঠিতত্তেপি ভগৰতা পটিক্খিত্তভাৰেন সাৰজ্জধম্মত্তা কারণূপচারেনাপি অনৰজ্জকুসলৰোহারো ন যুত্তো সাৰজ্জানৰজ্জানং অঞ্ঞমঞ্ঞৰিরুদ্ধত্তা. যথা আকাসাদিসম্মুতিসচ্চানং উপ্পন্নতাদিৰোহারো ৰিয জাতিজরাভঙ্গানং উপ্পন্নতাদিৰোহারো অনৰট্ঠানাদিদেসতো অযুত্তো, এৰমিধাপি কুসলৰোহারো অযুত্তো ৰিরুদ্ধত্তা. অকুসলাদিৰোহারো পন যুত্তো, কারণূপচারেন পন অকুসলাদিসভাৰতা যথাৰুত্তদোসানতিৰত্তনতো. সুত্তস্সাপি হি যথা সুত্তসুত্তানুলোমাদীহি ৰিরোধো ন হোতি, তথেৰ অত্থো গহেতব্বো.
যং পন ৰুত্তং ‘‘কুসলচিত্তেন হি আপত্তিং আপজ্জন্তো…পে… রূপক্খন্ধসঙ্খাতং অব্যাকতাপত্তিং আপজ্জতী’’তি, তং অযুত্তমেৰ রূপক্খন্ধস্স খণিকতায আপত্তিযাপি দেসনাদিপটিকম্মং ৰিনাৰ পটিপস্সদ্ধিপ্পসঙ্গতো. রূপপরম্পরা আপত্তীতি চে? তন্ন, পটিকম্মেনাপি অৰিগমপ্পসঙ্গতো. ন হি রূপসন্ততিদেসনাদীহি ৰিগচ্ছতি সকারণাযত্তত্তা, ইতি সব্বথা আপত্তিযা পরমত্থতা অযুত্তা, এতেনেৰ যং ৰুত্তং ‘‘নিপজ্জিত্ৰা নিরোধসমাপন্নস্স সহসেয্যৰসেন তথাকারপ্পৰত্তরূপধম্মস্সেৰ আপত্তিভাৰতো’’তিআদি, তম্পি পটিসিদ্ধন্তি ৰেদিতব্বং. ইধ পন নিরোধসমাপন্নানং রূপধম্মমেৰ পটিচ্চ উপ্পন্নত্তা আপত্তি অচিত্তা অৰেদনা, অঞ্ঞত্থ পন সচিত্তা সৰেদনাৰ, সব্বত্থাপি পঞ্ঞত্তিসভাৰাতি ৰেদিতব্বা. তেনেৰ দুট্ঠদোসসিক্খাপদট্ঠকথাযং আপত্তিযা অকুসলাদিসভাৰং পরপরিকপ্পিতং নিসেধেতুং ‘‘আদিকম্মিকস্স অনাপত্তিৰচনতো…পে… পণ্ণত্তিমত্তমেৰ আপত্তাধিকরণন্তি ৰেদিতব্ব’’ন্তি সযমেৰ ৰক্খতি, তস্মা ‘‘তংতংকুসলাদিধম্মসমুপ্পত্তিযা ভগৰতা পঞ্ঞত্তা আপত্তিসম্মুতি সমুট্ঠিতা’’তি চ, ‘‘যাৰ পটিপ্পস্সদ্ধিকারণা তিট্ঠতী’’তি চ, ‘‘পটিপ্পস্সদ্ধিকারণেহি ৰিনস্সতী’’তি চ ৰোহরীযতি. আপত্তিযা চ সম্মুতিসভাৰত্তেপি হি সঞ্চিচ্চ তং আপজ্জন্তস্স, পটিকিরিযং অকরোন্তস্স চ অনাদরে অকুসলরাসি চেৰ সগ্গমগ্গন্তরাযো চ হোতীতি লজ্জিনো যথাৰিধিং নাতিক্কমন্তি, অনতিক্কমনপ্পচ্চযা চ তেসং অনন্তপ্পভেদা সীলাদযো ধম্মা পরিৰড্ঢন্তীতি গহেতব্বং. দ্ৰত্তিংসেৰাতি নিযমো আপত্তিনিমিত্তানং কাযৰচীৰিঞ্ঞত্তীনং এতেহেৰ সমুপ্পজ্জনতো কতো, ন পন সব্বাপত্তীনম্পি এতেহেৰ সমুপ্পজ্জনতো. নিপজ্জিত্ৰা নিদ্দাযন্তানঞ্হি ঝাননিরোধসমাপন্নানঞ্চ অৰিঞ্ঞত্তিজনকেহি ৰিপাকঅপ্পনাচিত্তেহি চেৰ রূপধম্মেহি চ সহসেয্যাদিআপত্তি সম্ভৰতি.
দসাতি কিরিযাহেতুকমনোৰিঞ্ঞাণধাতুদ্ৰযেন সহ অট্ঠ মহাকিরিযচিত্তানি. পঞ্ঞত্তিং অজানিত্ৰা ইদ্ধিৰিকুব্বনাদীসু অভিঞ্ঞানং আপত্তিসমুট্ঠাপকত্তং ৰেদিতব্বং. এত্থ চ কিঞ্চি সিক্খাপদং অকুসলচিত্তমেৰ, কিঞ্চি কুসলাব্যাকতৰসেন দ্ৰিচিত্তং, কিঞ্চি তিচিত্তন্তি অযমেৰ ভেদো লব্ভতি, নাঞ্ঞোতি ৰেদিতব্বং. কিরিযাসমুট্ঠানন্তি পরূপক্কমেন জাযমানং অঙ্গজাতাদিচলনং সাদিযনচিত্তসঙ্খাতে সেৰনচিত্তে উপ্পন্নে তেন চিত্তেন সমুপ্পাদিতমেৰ হোতীতি ৰুত্তং ইতরথা ‘‘সিযা কিরিযসমুট্ঠানং, সিযা অকিরিযসমুট্ঠান’’ন্তি ৰত্তব্বতো.
যং পন সারত্থদীপনিযং (সারত্থ. টী. পারাজিককণ্ড ২.৬৬ পকিণ্ণককথাৰণ্ণনা) ৰুত্তং ‘‘কিরিযসমুট্ঠানন্তি ইদং যেভুয্যৰসেন ৰুত্তং পরূপক্কমে সতি সাদিযন্তস্স অকিরিযসমুট্ঠানভাৰতো’’তিআদি, তং ন গহেতব্বং পঠমপারাজিকস্স অকিরিযসমুট্ঠানতায পাল়িঅট্ঠকথাসু অৰুত্তত্তা. ‘‘মনোদ্ৰারে আপত্তি নাম নত্থী’’তি (কঙ্খা. অট্ঠ. পঠমপারাজিকৰণ্ণনা; পারা. অট্ঠ. ২.৫৮৩-৪) হি ৰুত্তং. কথঞ্হি নাম পরূপক্কমেন মেথুনং সাদিযন্তো অত্তনো অঙ্গজাতাদিকাযচলনং ন সাদিযেয্য, সাদিযনচিত্তানুগুণমেৰ পন সকলসরীরে চিত্তজরূপসমুপ্পত্তিযা ৰিঞ্ঞত্তিপি সুখুমা সমুপ্পন্না এৰ হোতীতি দট্ঠব্বং, তেনাহ কাযদ্ৰারেনেৰ সমুট্ঠানতো কাযকম্মন্তিআদি. চিত্তং পনেত্থ অঙ্গমত্তং হোতীতি কাযৰিঞ্ঞত্তি এৰ কাযকম্মভাৰে কারণং, ন চিত্তং. তং পনেত্থ কাযসঙ্খাতায ৰিঞ্ঞত্তিযাযেৰ অঙ্গমত্তং, ন কাযকম্মভাৰস্স, ইতরথা মেথুনস্স ‘‘মনোকম্ম’’ন্তি ৰত্তব্বতো, তেনাহ ‘‘ন তস্স ৰসেন কম্মভাৰো লব্ভতী’’তি. কম্মভাৰোতি কাযকম্মভাৰো. সব্বঞ্চেতন্তি এতং সমুট্ঠানাদিকং. সিক্খাপদসীসেনাতি তংতংসিক্খাপদনিযতআপত্তিযা এৰ গহণত্থং সিক্খাপদমুখেন.
পকিণ্ণককথাৰণ্ণনানযো নিট্ঠিতো.
ৰিনীতৰত্থুৰণ্ণনা
ইদং কিন্তি কথেতুকামতাপুচ্ছা. ইমাতিআদি ৰিস্সজ্জনং. ৰিনীতানি আপত্তিং ত্ৰং ভিক্খু আপন্নোতিআদিনা (পারা. ৬৭) ভগৰতা ৰিনিচ্ছিনিতানি ৰত্থূনি ৰিনীতৰত্থূনি. তং তং ৰত্থুং উদ্ধরিত্ৰা দানতো দস্সনতো উদ্দানভূতা গাথা উদ্দানগাথা, সঙ্গহগাথা, উদ্দেসগাথাতি ৰুত্তং হোতি. ৰত্থু গাথাতি তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতরো ভিক্খূতিআদিকা ৰিনীতৰত্থুপাল়িযেৰ তেসং তেসং ৰিনীতৰত্থূনং গন্থনতো ‘‘ৰত্থুগাথা’’তি ৰুত্তা, ন ছন্দোৰিচিতিলক্খণেন. উদ্দানগাথানং ৰত্থু ৰত্থুগাথাতি এৰং ৰা এত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. এত্থাতি ৰিনীতৰত্থূসু. দুতিযাদীনন্তি দুতিযপারাজিকাদীনং. যং পস্সিত্ৰা চিত্তকারাদযো সিপ্পিকা চিত্তকম্মাদীনি সিক্খন্তি, তং পটিচ্ছন্নকরূপং, পটিমারূপন্তি অত্থো.
৬৭. পুরিমানি দ্ৰেতি মক্কটীৰজ্জিপুত্তকৰত্থূনি দ্ৰে. তানিপি ভগৰতা ৰিনীতভাৰেন পুন ৰিনীতৰত্থূসু পক্খিত্তানি. তত্থ তস্স কুক্কুচ্চং অহোসীতিআদি পন কিঞ্চাপি তেসং পঠমং কুক্কুচ্চং ন উপ্পন্নং, ভিক্খূহি পন ভগৰতা চ গরহিত্ৰা ৰুত্তৰচনং সন্ধায পচ্ছা উপ্পন্নত্তং সন্ধায ৰুত্তং. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুন্তিআদি চ ভিক্খূহি আনন্দত্থেরেন চ পঠমং ভগৰতো আরোচিতে, ভগৰতা চ তেসং পারাজিকত্তে পকাসিতে ভীতা তে সযম্পি গন্ত্ৰা অত্তনো কুক্কুচ্চং পচ্ছা আরোচেন্তি এৰ. ‘‘সচ্চং কির ত্ৰ’’ন্তিআদিনা ভগৰতা পুট্ঠা পন ‘‘সচ্চং ভগৰা’’তি পটিজাননৰসেনাপি আরোচেন্তি. ভগৰাপি আপত্তিং ত্ৰন্তিআদিনা তেসং পারাজিকত্তং ৰিনিচ্ছিনোতি এৰ. অনুপঞ্ঞত্তিকথাযং পন তং সব্বং অৰত্ৰা অনুপঞ্ঞত্তিযা অনুগুণমেৰ কিঞ্চিমত্তং ৰুত্তং, ইধাপি তেসং ৰত্থূনং ভগৰতা ৰিনীতভাৰদস্সনত্থং এৰং ৰুত্তন্তি ৰেদিতব্বং. কেচি ইমং অধিপ্পাযং অমনসিকত্ৰা ‘‘অঞ্ঞানেৰেতানি ৰত্থূনী’’তি ৰদন্তি. কুসেতি কুসতিণানি. কেসেহীতি মনুস্সকেসেহি.
৬৮. ৰণ্ণপোক্খরতাযাতি এত্থ পোক্খলং নাম সমিদ্ধং সুন্দরঞ্চ, তস্স ভাৰো ‘‘পোক্খরতা’’তি র-কারং কত্ৰা ৰুত্তো, সমিদ্ধতা সুন্দরতাতি অত্থো. পধংসেসীতি অভিভৰি. ন লিম্পতীতি ন অল্লীযতি.
৬৯. এৰরূপা পরিৰত্তলিঙ্গা ভিক্খুনিযো অত্থতো একতো উপসম্পন্নাপি উভতোসঙ্ঘে উপসম্পন্নাসুযেৰ সঙ্গয্হন্তি ভিক্খূপসম্পদায ভিক্খুনীউপসম্পদতোপি উক্কট্ঠত্তা. পাল়িযং ‘‘তাহি আপত্তীহি অনাপত্তি’’ন্তি উপযোগৰচনং কত্ৰা অনুজানামীতি পদেন সম্বন্ধিতব্বং. ইত্থিলিঙ্গন্তি থনাদিকং ইত্থিসণ্ঠানং ৰুত্তন্তি আহ – ‘‘পুরিস…পে… ইত্থিসণ্ঠানং উপ্পন্ন’’ন্তি. তং নানন্তরিকতো পন ‘‘পুরিসিন্দ্রিযম্পি অন্তরহিতং, ইত্থিন্দ্রিযঞ্চ উপ্পন্ন’’ন্তি ৰুত্তমেৰ হোতি, এৰং উপরিপি লিঙ্গগ্গহণেনেৰ ইত্থিন্দ্রিযাদিগ্গহণং ৰেদিতব্বং. তাতি আপত্তিযো, তস্স ৰুট্ঠাতুন্তি ইমিনা সম্বন্ধো, তাহি আপত্তীহি ৰুট্ঠাপেতুন্তি অত্থো. কথন্তি আহ তা সব্বাপি ভিক্খুনীহি কাতব্বন্তিআদি. তেন পটিচ্ছন্নাযপি অপ্পটিচ্ছন্নাযপি গরুকাপত্তিযা পক্খমানত্তচরণাদিকং ৰিধিং দস্সেতি.
ওক্কন্তিকৰিনিচ্ছযোতি পসঙ্গানুগুণং ওতরণকৰিনিচ্ছযো. বলৰঅকুসলেনাতি পরদারিককম্মাদিনা. দুব্বলকুসলেনাতি যথাৰুত্তবলৰাকুসলোপহতসত্তিনা ততো এৰ দুব্বলভূতেন কুসলেন. দুব্বলঅকুসলেনাতি পুরিসভাৰুপ্পাদকব্রহ্মচরিযাদিবলৰকুসলোপহতসত্তিনা ততো এৰ দুব্বলভূতেন পরদারিকাদিঅকুসলেন. সুগতিযং ভাৰদ্ৰযস্স কুসলকম্মজত্তা অকুসলেনেৰ ৰিনাসো কুসলেনেৰ উপ্পত্তীতি আহ উভযম্পীতিআদি. দুগ্গতিযং পন অকুসলেনেৰ উভিন্নম্পি উপ্পত্তি চ ৰিনাসো চ, তত্থ দুব্বলবলৰভাৰোৰ ৰিসেসো.
‘‘এহি মযং গমিস্সামা’’তি ভিক্খুনিযা সদ্ধিং সংৰিধায একদ্ধানগমনে পাচিত্তিযাপত্তিপরিহারত্থং ৰুত্তং ‘‘সংৰিদহনং পরিমোচেত্ৰা’’তি. তেন একগামক্খেত্তেপি বহিগামতো অন্তরঘরং সংৰিধায গমনম্পি আপত্তিকরমেৰাতি দস্সেতি. পরিমোচনৰিধিং দস্সেন্তো আহ মযন্তিআদি. বহিগামেতি গামন্তরে. দুতিযিকা ভিক্খুনী পক্কন্তা ৰা হোতীতিআদিনা (পাচি. ৬৯৩) ৰুত্তঅনাপত্তিলক্খণং অনুলোমেতীতি ৰুত্তং ‘‘গামন্তর…পে… অনাপত্তী’’তি. কোপেত্ৰাতি পরিচ্চজিত্ৰা. লজ্জিনিযো…পে… লব্ভতীতি লিঙ্গপরিৰত্তনদুক্খপীল়িতস্স সঙ্গহেপি অসতি হীনাযাৰত্তনম্পি ভৰেয্যাতি ‘‘আপদাসূ’’তি ৰুত্তঅনাপত্তিঅনুলোমেন ৰুত্তং. তায দুতিযিকং গহেত্ৰাৰ গন্তব্বং. অলজ্জিনিযো…পে… লব্ভতীতি অলজ্জিনীহি সদ্ধিং এককম্মাদিসংৰাসে আপত্তিসম্ভৰতো তা অসন্তপক্খং ভজন্তীতি ৰুত্তং, ইমিনাপেতং ৰেদিতব্বং ‘‘অলজ্জিনীহি সদ্ধিং পরিভোগো ন ৰট্টতী’’তি. যদি হি ৰট্টেয্য, ততোপি দুতিযিকং ৰিনা গামন্তরগমনাদীসু আপত্তি এৰ সিযা সঙ্গাহিকত্তা তাসং সঙ্গাহিকলজ্জিনিগণতো ৰিয. ঞাতিকা ন হোন্তি…পে… ৰট্টতীতি ৰদন্তীতি ইমিনা অট্ঠকথাসু অনাগতভাৰং দীপেতি. তত্থাপি ৰিস্সাসিকঞাতিকভিক্খুনিযো ৰিনা ভিক্খুনিভাৰে অরমন্তস্স মানপকতিকস্স আপদাট্ঠানসম্ভৰেন তং ৰচনং অপ্পটিক্খিত্তম্পি তদঞ্ঞেসং ন ৰট্টতিযেৰাতি গহেতব্বং. ভিক্খুভাৰেপীতি ভিক্খুকালেপি. তং নিস্সাযাতি তং নিস্সযাচরিযং কত্ৰা. উপজ্ঝা গহেতব্বাতি উপসম্পদাগহণত্থং উপজ্ঝা গহেতব্বা.
ৰিনযকম্মন্তি ৰিকপ্পনং সন্ধায ৰুত্তং. পুন কাতব্বন্তি পুন ৰিকপ্পেতব্বং. পুন পটিগ্গহেত্ৰা সত্তাহং ৰট্টতীতি ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, ভিক্খুনীনং সন্নিধিং ভিক্খূহি, ভিক্খূনং সন্নিধিং ভিক্খুনীহি চ পটিগ্গাহাপেত্ৰা পরিভুঞ্জিতু’’ন্তি (চূল়ৰ. ৪২১) ৰচনতো পুন পটিগ্গহেত্ৰা পরিভুঞ্জিতুং ৰট্টতীতি দস্সনত্থং ৰুত্তং. সত্তমে দিৰসেতি ইদঞ্চ নিস্সগ্গিযং অনাপজ্জিত্ৰাৰ পুনপি সত্তাহং পরিভুঞ্জিতুং ৰট্টতীতি দস্সনত্থং ৰুত্তং. পকতত্তোতি অপরিৰত্তলিঙ্গো. রক্খতীতি তং পটিগ্গহণৰিজহনতো রক্খতি, অৰিভত্ততায পটিগ্গহণং ন ৰিজহতীতি অধিপ্পাযো.
সামং গহেত্ৰান নিক্খিপেয্যাতি সহত্থেন পটিগ্গহেত্ৰান নিক্খিপেয্য. পরিভুঞ্জন্তস্স আপত্তীতি লিঙ্গপরিৰত্তে জাতে পুন অপ্পটিগ্গহেত্ৰা পরিভুঞ্জন্তস্স আপত্তি.
হীনাযাৰত্তনেনাতি এত্থ কেচি ‘‘পকতত্তস্স ভিক্খুনো সিক্খং অপ্পচ্চক্খায ‘গিহী ভৰিস্সামী’তি গিহিলিঙ্গগ্গহণং হীনাযাৰত্তন’’ন্তি ৰদন্তি, তং ন যুত্তং তত্তকেন ভিক্খুভাৰস্স অৰিজহনতো. অঞ্ঞে পন ‘‘পারাজিকং আপন্নস্স ভিক্খুপটিঞ্ঞং পহায গিহিলিঙ্গভাৰূপগমনম্পি হীনাযাৰত্তন’’ন্তি ৰদন্তি, তং যুত্তমেৰ. পারাজিকং আপন্নো হি তং পটিচ্ছাদেত্ৰা যাৰ ভিক্খুপটিঞ্ঞো হোতি, তাৰ ভিক্খু এৰ হোতি ভিক্খূনমেৰ পারাজিকস্স পঞ্ঞত্তত্তা. ‘‘যো পন ভিক্খূ’’তি হি ৰুত্তং. তথা হি সো সংৰাসং সাদিযন্তোপি থেয্যসংৰাসকো ন হোতি, সহসেয্যাদিআপত্তিঞ্চ ন জনেতি, অত্তানং ওমসন্তস্স পাচিত্তিযঞ্চ জনেতি. ৰুত্তঞ্হি –
‘‘অসুদ্ধো হোতি পুগ্গলো অঞ্ঞতরং পারাজিকং ধম্মং অজ্ঝাপন্নো, তঞ্চে সুদ্ধদিট্ঠি সমানো ওকাসং কারাপেত্ৰা অক্কোসাধিপ্পাযো ৰদেতি, আপত্তি ওমসৰাদস্সা’’তি (পারা. ৩৮৯).
একে পন ‘‘পারাজিকং আপন্নানং দোসং পটিজানিত্ৰা গিহিলিঙ্গগ্গহণং নাম সিক্খাপচ্চক্খানে সমোধানং গচ্ছতি তেনাপি পটিঞ্ঞায ভিক্খুভাৰস্স ৰিজহনতো. তেনেৰ ৰিনযৰিনিচ্ছযাদীসু হীনাযাৰত্তনং সিক্খাপচ্চক্খানে সমোধানেত্ৰা ৰিসুং তং ন ৰুত্তং. তস্মা ভিক্খুনীনং ৰিব্ভমিতুকামতায গিহিলিঙ্গগ্গহণং ইধ হীনাযাৰত্তনং তাসং সিক্খাপচ্চক্খানস্স অভাৰতো. তাসং পটিগ্গহণৰিজহনস্সাপি সব্বসো ৰত্তব্বত্তা’’তি ৰদন্তি, তম্পি অপ্পটিবাহিযমেৰ. তস্মা পারাজিকানং ভিক্খুনীনঞ্চ ‘‘উপ্পব্বজিস্সামী’’তি গিহিলিঙ্গগ্গহণং হীনাযাৰত্তনন্তি গহেতব্বং. ৰিব্ভমোতিপি এতস্সেৰ নামং, তেনেৰ তং খুদ্দসিক্খাযং ‘‘অচ্ছেদৰিস্সজ্জনগাহৰিব্ভমা’’তি অধিট্ঠানৰিজহনে ৰিব্ভমনামেন ৰুত্তং.
অনপেক্খৰিস্সজ্জনেনাতি অঞ্ঞস্স অদত্ৰাৰ অনত্থিকস্সেৰ পটিগ্গহিতৰত্থূনং বহি ছড্ডনেন. কেচি ‘‘পটিগ্গহিতৰত্থূসু সাপেক্খস্স পুরে পটিগ্গহিতভাৰতো পরিমোচনত্থং তত্থ পটিগ্গহমত্তস্স ৰিস্সজ্জনম্পি অনপেক্খৰিস্সজ্জনমেৰ চীৰরাদিঅধিট্ঠানপচ্চুদ্ধারো ৰিযা’’তি ৰদন্তি, তং ন সুন্দরং তথাৰচনাভাৰা. যথেৰ হি চীৰরাদীসু অনপেক্খৰিস্সজ্জনেন অধিট্ঠানৰিজহনং ৰত্ৰাপি ৰিসুং পচ্চুদ্ধারো চ ৰুত্তো, এৰমিধাপি ৰত্তব্বং, যথা চ চীৰরাদীসু কাযপটিবদ্ধেসুপি পচ্চুদ্ধারেন অধিট্ঠানং ৰিগচ্ছতি, ন এৰমিধ. ইধ পন পটিগ্গহিতৰত্থুস্মিং অনপেক্খস্সাপি কাযতো মুত্তেযেৰ তস্মিং পটিগ্গহণং ৰিজহতি. তথা হি ৰুত্তং ‘‘সতক্খত্তুম্পি পরিচ্চজতু, যাৰ অত্তনো হত্থগতং পটিগ্গহিতমেৰা’’তি. অনপেক্খৰিস্সজ্জনেনাতি এত্থ চ ‘‘অনপেক্খাযা’’তি এত্তকমেৰ ৰত্তব্বং অনপেক্খতং মুঞ্চিত্ৰা ইধ ৰিসুং ৰিস্সজ্জনস্স অভাৰা. ন হেত্থ পচ্চুদ্ধারে ৰিয ৰিস্সজ্জনৰিধানমত্থি. অপিচ পটিগ্গহণমত্তৰিস্সজ্জনে সতি পুরে পটিগ্গহিতোপি আহারো ভুঞ্জিতুকম্যতায উপ্পন্নায পটিগ্গহণমত্তং ৰিস্সজ্জেত্ৰা পুন পটিগ্গহেত্ৰা যথাসুখং ভুঞ্জিতব্বো সিযাতি, তথা চ সন্নিধিকারকসিক্খাপদে ৰুত্তা সব্বাপি ৰিনিচ্ছযভেদা নিরত্থকা এৰ সিযুং. ৰুত্তঞ্হি তত্থ –
‘‘গণ্ঠিকপত্তস্স ৰা গণ্ঠিকন্তরে স্নেহো পৰিট্ঠো হোতি…পে… তাদিসে পত্তেপি পুনদিৰসে ভুঞ্জন্তস্স পাচিত্তিয’’ন্তিআদি (পাচি. অট্ঠ. ২৫৩).
তত্থ পন ‘‘পটিগ্গহণং অনপেক্খচিত্তেন ৰিস্সজ্জেত্ৰা ভুঞ্জিতব্ব’’ন্তি এত্তকমেৰ ৰত্তব্বং, ন চ ৰুত্তং. কত্থচি ঈদিসেসু চ গণ্ঠিকপত্তাদীসু পটিগ্গহণে অপেক্খা কস্সচিপি নত্থেৰ তপ্পহানায ৰাযামতো, তথাপি তত্থগতআমিসে পটিগ্গহণং ন ৰিগচ্ছতি. কস্মা? ভিক্খুস্স পত্তে পুন ভুঞ্জিতুকামতাপেক্খায ৰিজ্জমানত্তা পত্তগতিকে আহারেপি তস্সা ৰত্তনতো. ন হি পত্তং অৰিস্সজ্জেত্ৰা তগ্গতিকং আহারং ৰিস্সজ্জেতুং সক্কা, নাপি আহারং অৰিস্সজ্জেত্ৰা তগ্গতিকং পটিগ্গহণং ৰিস্সজ্জেতুং. তস্মা ৰত্থুনো ৰিস্সজ্জনমেৰ অনপেক্খৰিস্সজ্জনং, ন পটিগ্গহণস্সাতি নিট্ঠমেত্থ গন্তব্বং. তেনেৰ সন্নিধিসিক্খাপদস্স অনাপত্তিৰারে –
‘‘অন্তোসত্তাহং অধিট্ঠেতি, ৰিস্সজ্জেতি, নস্সতি, ৰিনস্সতি, ডয্হতি, অচ্ছিন্দিত্ৰা গণ্হন্তি, ৰিস্সাসং গণ্হন্তি, অনুপসম্পন্নস্স চত্তেন ৰন্তেন মুত্তেন অনপেক্খো দত্ৰা পটিলভিত্ৰা পরিভুঞ্জতী’’তি –
এৰং সব্বত্থ ৰত্থুৰিস্সজ্জনমেৰ ৰুত্তং. এত্থ চ ‘‘অন্তোসত্তাহং অধিট্ঠেতী’’তি বাহিরপরিভোগায অধিট্ঠানৰচনতো ৰত্থুং অৰিস্সজ্জেত্ৰাপি কেৰলং অনজ্ঝোহরিতুকামতায সুদ্ধচিত্তেন বাহিরপরিভোগত্থায নিযমনম্পি ৰিসুং একং পটিগ্গহণৰিজহনকারণমেৰ, ইদঞ্চ সন্ধায পটিগ্গহণমত্তৰিস্সজ্জনং ৰুত্তং সিযা, সুৰুত্তমেৰ সিযা, তথা চ ‘‘পুন পটিগ্গহেত্ৰা পরিভুঞ্জিস্সামী’’তি পটিগ্গহণৰিস্সজ্জনং ন ৰত্তব্বং সিযা বাহিরপরিভোগাধিট্ঠানস্স ইধাধিপ্পেতত্তা.
সারত্থদীপনিযঞ্হি (সারত্থ. দী. পারাজিককণ্ড ২.৬৯) ‘‘অনপেক্খৰিস্সজ্জনেনাতি এত্থ অঞ্ঞস্স অদত্ৰাৰ অনত্থিকতায ‘নত্থি ইমিনা কম্মং ন দানি নং পরিভুঞ্জিস্সামী’তি ৰত্থূসু ৰা, ‘পুন পটিগ্গহেত্ৰা পটিভুঞ্জিস্সামী’তি পটিগ্গহণে ৰা অনপেক্খৰিস্সজ্জনেনা’’তি এৰং পরিভুঞ্জিতুকামস্সেৰ পটিগ্গহণমত্তৰিস্সজ্জনম্পি পটিগ্গহণৰিজহনকারণং ৰুত্তং, তং ন গহেতব্বং. পুরিমমেৰ পন বাহিরপরিভোগাধিট্ঠানং গহেতব্বং. ইদং পন অট্ঠকথাসু ‘‘অনপেক্খৰিস্সজ্জনসঙ্খাতে ৰিস্সজ্জেতী’’তি ৰুত্তপাল়িপদত্থে সঙ্গহেত্ৰা ৰিসুং ন ৰুত্তং. নস্সতি, ৰিনস্সতি, ডয্হতি, ৰিস্সাসং ৰা গণ্হন্তীতি ইমানি পন পদানি অচ্ছিন্দিত্ৰা গণ্হন্তীতি ইমস্মিং পদে সঙ্গহিতানীতি ৰেদিতব্বং.
অচ্ছিন্দিত্ৰা গহণেনাতি অনুপসম্পন্নানং বলক্কারাদিনা অচ্ছিন্দিত্ৰা গহণেন. উপসম্পন্নানঞ্হি অচ্ছিন্দনৰিস্সাসগ্গাহেসু পটিগ্গহণং ন ৰিজহতি. এত্থাতি ভিক্খুৰিহারে. উপরোপকাতি তেন রোপিতা রুক্খগচ্ছা. তেরসসু সম্মুতীসূতি ভত্তুদ্দেসকসেনাসনপঞ্ঞাপকভণ্ডাগারিকচীৰরপটিগ্গাহকচীৰরভাজকযাগুভাজকফলভাজকখজ্জভাজকঅপ্পমত্তকৰিস্সজ্জকসাদিযগাহাপকপত্তগাহাপকআরামিকপেসকসামণেরপেসকসম্মুতিসঙ্খাতাসু তেরসসু সম্মুতীসু.