২. দুতিযপারাজিকং
অদুতিযেনাতি অসদিসেন জিনেন যং দুতিযং পারাজিকং পকাসিতং, তস্স ইদানি যস্মা সংৰণ্ণনাক্কমো পত্তো, তস্মা অস্স দুতিযস্স অযং সংৰণ্ণনা হোতীতি যোজনা.
ধনিযৰত্থুৰণ্ণনা
৮৪. রাজূহি গহিতন্তি রাজগহন্তি আহ ‘‘মন্ধাতূ’’তি. রাজপুরোহিতেন পরিগ্গহিতম্পি রাজপরিগ্গহিতমেৰাতি মহাগোৰিন্দগ্গহণং, নগরসদ্দাপেক্খায চেত্থ ‘‘রাজগহ’’ন্তি নপুংসকনিদ্দেসো. অঞ্ঞেপেত্থ পকারেতি সুসংৰিহিতারক্খত্তা রাজূনং গহং গেহভূতন্তি রাজগহন্তিআদিকে পকারে. ৰসন্তৰনন্তি কীল়াৰনং, ৰসন্তকালে কীল়ায যেভুয্যত্তা পন ৰসন্তৰনন্তি ৰুত্তং.
সদ্ৰারবন্ধাতি ৰস্সূপগমনযোগ্গতাদস্সনং. নালকপটিপদন্তি সুত্তনিপাতে (সু. নি. ৬৮৪ আদযো) নালকত্থেরস্স দেসিতং মোনেয্যপটিপদং. পঞ্চন্নং ছদনানন্তি তিণপণ্ণইট্ঠকসিলাসুধাসঙ্খাতানং পঞ্চন্নং. নো চে লভতি…পে… সামম্পি কাতব্বন্তি ইমিনা নাৰাসত্থৰজে ঠপেত্ৰা অঞ্ঞত্থ ‘‘অসেনাসনিকো অহ’’ন্তি আলযকরণমত্তেন উপগমনং ন ৰট্টতি. সেনাসনং পরিযেসিত্ৰা ৰচীভেদং কত্ৰা ৰস্সং উপগন্তব্বমেৰাতি দস্সেতি. ‘‘ন, ভিক্খৰে, অসেনাসনিকেনা’’তিআদিনা (মহাৰ. ২০৪) হি পাল়িযং ‘‘নালকপটিপদং পটিপন্নেনাপী’’তি অট্ঠকথাযঞ্চ অৰিসেসেন দল়্হং কত্ৰা ৰুত্তং, নাৰাসত্থৰজেসুযেৰ চ ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, নাৰায ৰস্সং উপগন্তু’’ন্তিআদিনা (মহাৰ. ২০৩) অসতিপি সেনাসনে আলযকরণৰসেন ৰস্সূপগমনং অনুঞ্ঞাতং, নাঞ্ঞত্থাতি গহেতব্বং. অযমনুধম্মতাতি সামীচিৰত্তং. কতিকৰত্তানীতি ভস্সারামতাদিং ৰিহায সব্বদা অপ্পমত্তেহি ভৰিতব্বন্তিআদিকতিকৰত্তানি. খন্ধকৰত্তানীতি ‘‘আগন্তুকাদিখন্ধকৰত্তং পূরেতব্ব’’ন্তি এৰং খন্ধকৰত্তানি চ অধিট্ঠহিত্ৰা.
ৰস্সংৰুত্থাতি পদস্স অট্ঠকথাযং ‘‘পুরিমিকায উপগতা মহাপৰারণায পৰারিতা পাটিপদদিৰসতো পট্ঠায ‘ৰুত্থৰস্সা’তি ৰুচ্চন্তী’’তি ৰুত্তত্তা মহাপৰারণাদিৰসে পৰারেত্ৰা ৰা অপ্পৰারেত্ৰা ৰা অঞ্ঞত্থ গচ্ছন্তেহি সত্তাহকরণীযনিমিত্তে সতি এৰ গন্তব্বং, নাসতি, ইতরথা ৰস্সচ্ছেদো দুক্কটঞ্চ হোতীতি ৰেদিতব্বং. ‘‘ইমং তেমাসং ৰস্সং উপেমী’’তি হি ‘‘ন, ভিক্খৰে, ৰস্সং উপগন্ত্ৰা পুরিমং ৰা তেমাসং পচ্ছিমং ৰা তেমাসং অৰসিত্ৰা চারিকা পক্কমিতব্বা’’তি (মহাৰ. ১৮৫) চ ৰুত্তং. ইধেৰ চ ৰস্সংৰুত্থা তেমাসচ্চযেন…পে… পক্কমিংসূতি ৰুত্তং. পৰারণাদিৰসোপি তেমাসপরিযাপন্নোৰ. কেচি পন ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, ৰস্সংৰুত্থানং ভিক্খূনং তীহি ঠানেহি পৰারেতুন্তি (মহাৰ. ২০৯) পৰারণাকম্মস্স পুব্বেযেৰ ৰস্সংৰুত্থানন্তি ৰুত্থৰস্সতায ৰুত্তত্তা মহাপৰারণাদিৰসে সত্তাহকরণীযনিমিত্তং ৰিনাপি যথাসুখং গন্তুং ৰট্টতী’’তি ৰদন্তি, তং তেসং মতিমত্তং, ৰুত্থৰস্সানঞ্হি পৰারণানুজাননং অনুপগতছিন্নৰস্সাদীনং নিৰত্তনত্থং কতং, ন পন পৰারণাদিৰসে অৰসিত্ৰা পক্কমিতব্বন্তি দস্সনত্থং তদত্থস্স ইধ পসঙ্গাভাৰা, পৰারণং কাতুং অনুচ্ছৰিকানং পৰারণা ইধ ৰিধীযতি, যে চ ৰস্সং উপগন্ত্ৰা ৰস্সচ্ছেদঞ্চ অকত্ৰা যাৰ পৰারণাদিৰসা ৰসিংসু, তে তত্তকেন পৰারণাকম্মং পতি পরিযাযতো ৰুত্থৰস্সাতি ৰুচ্চন্তি, অপ্পকং ঊনমধিকং ৰা গণনূপগং ন হোতীতি ঞাযতো, ন কথিনকম্মং পতি তেমাসস্স অপরিপুণ্ণত্তা, ইতরথা তস্মিং মহাপৰারণাদিৰসেপি কথিনত্থারপ্পসঙ্গতো. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, ৰস্সংৰুত্থানং ভিক্খূনং কথিনং অত্থরিতু’’ন্তি (মহাৰ. ৩০৬) ইদং পন ‘‘ন, ভিক্খৰে, ৰস্সং উপগন্ত্ৰা পুরিমং ৰা তেমাসং পচ্ছিমং ৰা তেমাসং অৰসিত্ৰা চারিকা পক্কমিতব্বা’’তিআদি (মহাৰ. ১৮৫) চ নিপ্পরিযাযতো মহাপৰারণায অনন্তরপাটিপদদিৰসতো পট্ঠায কথিনত্থারং পক্কমনঞ্চ সন্ধায ৰুত্তং, পরিৰারে চ ‘‘কথিনস্স অত্থারমাসো জানিতব্বো’’তি (পরি. ৪১২) ৰত্ৰা ‘‘ৰস্সানস্স পচ্ছিমো মাসো জানিতব্বো’’তি (পরি. ৪১২) ৰুত্তং. যো হি কথিনত্থারস্স কালো, ততো পট্ঠাযেৰ চারিকাপক্কমনস্সাপি কালো, ন ততো পুরে ৰস্সংৰুত্থানংযেৰ কথিনত্থারারহত্তা. যদগ্গেন হি পৰারণাদিৰসে কথিনত্থারো ন ৰট্টতি, তদগ্গেন ভিক্খূপি ৰুত্থৰস্সা ন হোন্তি পৰারণাদিৰসস্স অৰুত্থত্তা.
যং পন সারত্থদীপনিযং (সারত্থ. টী. পারাজিককণ্ড ২.৮৪) ‘‘একদেসেন অৰুত্থম্পি তং দিৰসং ৰুত্থভাগাপেক্খায ৰুত্থমেৰ হোতী’’তিআদি ৰুত্তং, তং ন যুত্তং, তংদিৰসপরিযোসানে অরুণুগ্গমনকালে ৰসন্তোৰ হি তং দিৰসং ৰুত্থো নাম হোতি পরিৰাসঅরঞ্ঞৰাসাদীসু ৰিয, অযঞ্চ ৰিচারণা উপরি ৰস্সূপনাযিকক্খন্ধকে আৰি ভৰিস্সতীতি তত্থেৰ তং পাকটং করিস্সাম.
মহাপৰারণায পৰারিতাতি পুরিমিকায ৰস্সং উপগন্ত্ৰা অচ্ছিন্নৰস্সতাদস্সনপরং এতং কেনচি অন্তরাযেন অপ্পৰারিতানম্পি ৰুত্থৰস্সত্তা. ন ওৰস্সিযতীতি অনোৰস্সকন্তি কম্মসাধনং দট্ঠব্বং, যথা ন তেমিযতি, তথা কত্ৰাতি অত্থো. অনৰযোতি এত্থ অনুসদ্দো ৰিচ্ছাযং ৰত্ততীতি আহ অনু অনু অৰযোতিআদি. আচরিযস্স কম্মং আচরিযকন্তি আহ ‘‘আচরিযকম্মে’’তি. কট্ঠকম্মং থম্ভাদি. তেলতম্বমত্তিকাযাতি তেলমিস্সায তম্বমত্তিকায.
৮৫. কুটিকায করণভাৰন্তি কুটিযা কতভাৰং. কিং-সদ্দপ্পযোগে অনাগতপ্পচ্চযৰিধানং সন্ধায তস্স লক্খণন্তিআদি ৰুত্তং. কিঞ্চাপি থেরস্স পাণঘাতাধিপ্পাযো নত্থি, অনুপপরিক্খিত্ৰা করণেন পন বহূনং পাণানং মরণত্তা পাণে ব্যাবাধেন্তস্সাতিআদি ৰুত্তং. পাতব্যভাৰন্তি ৰিনাসেতব্বতং. পাণাতিপাতং করোন্তানন্তি থেরেন অকতেপি পাণাতিপাতে পাণকানং মরণমত্তেন পচ্ছিমানং লেসেন গহণাকারং দস্সেতি, তেন চ ‘‘মম তাদিসং অকুসলং নত্থী’’তি পচ্ছিমানং ৰিপল্লাসলেসগ্গহণনিমিত্তকিচ্চং ন কত্তব্বন্তি দীপিতং হোতি. দিট্ঠানুগতিন্তি দিট্ঠস্স কম্মস্স অনুপগমনং অনুকিরিযং, দিট্ঠিযা ৰা লদ্ধিযা অনুগমনং গাহং. ঘংসিতব্বেতি মদ্দিতব্বে, ৰিনাসিতব্বেতি অত্থো. কতং লভিত্ৰা তত্থ ৰসন্তানম্পি দুক্কটমেৰাতি ইদং ভগৰতা কুটিযা ভেদাপনৰচনেন সিদ্ধং, সাপি তিণদব্বসম্ভারেহি তুলাথম্ভাদীহি অমিস্সা সুদ্ধমত্তিকামযাপি ইট্ঠকাহি কতা ৰট্টতি. কেচি হি ইট্ঠকাহিযেৰ থম্ভে চিনিত্ৰা তদুপরি ইট্ঠকাহিযেৰ ৰিতানাদিসণ্ঠানেন তুলাদিদারুসম্ভারৰিরহিতং ছদনম্পি বন্ধিত্ৰা ইট্ঠকামযমেৰ আৰসথং করোন্তি, তাদিসং ৰট্টতি. গিঞ্জকাৰসথসঙ্খেপেন কতাতি এত্থ গিঞ্জকা ৰুচ্চন্তি ইট্ঠকা, তাহিযেৰ কতো আৰসথো গিঞ্জকাৰসথো. ৰযকম্মম্পীতি মত্তিকুদ্ধারণইট্ঠকদারুচ্ছেদনাদিকারকানং দিন্নভত্তৰেত্তনাদিৰত্থুব্বযেন নিপ্ফন্নকম্মম্পি অত্থি, এতেন কুটিভেদকানং গীৰাদিভাৰং পরিসঙ্কতি. তিত্থিযধজোতি তিত্থিযানমেৰ সঞ্ঞাণভূতত্তা ৰুত্তং. তে হি ঈদিসেসু চাটিআদীসু ৰসন্তি. অঞ্ঞানিপীতি পি-সদ্দেন অত্তনা ৰুত্তকারণদ্ৰযম্পি মহাঅট্ঠকথাযমেৰ ৰুত্তন্তি দস্সেতি. যস্মা সব্বমত্তিকামযা কুটি সীতকালে অতিসীতা উণ্হকালে চ উণ্হা সুকরা চ হোতি চোরেহি ভিন্দিতুং, তস্মা তত্থ ঠপিতপত্তচীৰরাদিকং সীতুণ্হচোরাদীহি ৰিনস্সতীতি ৰুত্তং ‘‘পত্তচীৰরগুত্তত্থাযা’’তি. ছিন্দাপেয্য ৰা ভিন্দাপেয্য ৰা অনুপৰজ্জোতি ইদং অযং কুটি ৰিয সব্বথা অনুপযোগারহং সন্ধায ৰুত্তং. যং পন পঞ্চৰণ্ণসুত্তেহি ৰিনদ্ধছত্তাদিকং, তত্থ অকপ্পিযভাগোৰ ছিন্দিতব্বো, ন তদৰসেসো তস্স কপ্পিযত্তা, তং ছিন্দন্তো উপৰজ্জোৰ হোতি. তেনেৰ ৰক্খতি ‘‘ঘটকম্পি ৰাল়রূপম্পি ভিন্দিত্ৰা ধারেতব্ব’’ন্তিআদি.
পাল়িমুত্তকৰিনিচ্ছযৰণ্ণনা
ছত্তদণ্ডগ্গাহকং সলাকপঞ্জরন্তি এত্থ যো পঞ্জরসলাকানং মজ্ঝট্ঠো বুন্দে পুথুলো অহিচ্ছত্তকসদিসো অগ্গে সছিদ্দো যত্থ দণ্ডন্তরং পৰেসেত্ৰা ছত্তং গণ্হন্তি, যো ৰা সযমেৰ দীঘতায গহণদণ্ডো হোতি, অযং ছত্তদণ্ডো নাম, তস্স অপরিগল়নত্থায ছত্তসলাকানং মূলপ্পদেসদণ্ডস্স সমন্ততো দল়্হপঞ্জরং কত্ৰা সুত্তেহি ৰিনন্ধন্তি, সো পদেসো ছত্তদণ্ডগাহকসলাকপঞ্জরং নাম, তং ৰিনন্ধিতুং ৰট্টতি. ন ৰণ্ণমট্ঠত্থাযাতি ইমিনা থিরকরণত্থমেৰ একৰণ্ণসুত্তেন ৰিনন্ধিযমানং যদি ৰণ্ণমট্ঠং হোতি, ন তত্থ দোসোতি দস্সেতি. আরগ্গেনাতি নিখাদনমুখেন. দণ্ডবুন্দেতি দণ্ডমূলে কোটিযং. ছত্তমণ্ডলিকন্তি ছত্তপঞ্জরে মণ্ডলাকারেন বদ্ধদণ্ডৰলযং. উক্কিরিত্ৰাতি নিন্নং, উন্নতং ৰা কত্ৰা.
নানাসুত্তকেহীতি নানাৰণ্ণেহি সুত্তেহি. ইদঞ্চ তথা করোন্তানং ৰসেন ৰুত্তং, একৰণ্ণসুত্তকেনাপি ন ৰট্টতিযেৰ, ‘‘পকতিসূচিকম্মমেৰ ৰট্টতী’’তি হি ৰুত্তং. পট্টমুখেতি দ্ৰিন্নং পট্টানং সঙ্ঘটিতট্ঠানং সন্ধাযেতং ৰুত্তং. পরিযন্তেতি চীৰরপরিযন্তে, অনুৰাতং সন্ধাযেতং ৰুত্তং. ৰেণিন্তি ৰরকসীসাকারেন সিব্বনং. সঙ্খলিকন্তি দিগুণসঙ্খলিকাকারেন সিব্বনং, ৰেণিং ৰা সঙ্খলিকং ৰা করোন্তীতি পকতেন সম্বন্ধো. অগ্ঘিযং নাম চেতিযসণ্ঠানং, যং অগ্ঘিযত্থম্ভোতি ৰদন্তি. উক্কিরন্তীতি উট্ঠপেন্তি. চতুকোণমেৰ ৰট্টতীতি গণ্ঠিকপাসকপট্টানি সন্ধায ৰুত্তং. কোণসুত্তপিল়কাতি গণ্ঠিকপাসকপট্টানং কোণেহি বহি নিগ্গতসুত্তানং পিল়কাকারেন ঠপিতকোটিযোতি কেচি ৰদন্তি, তে পিল়কে ছিন্দিত্ৰা দুৰিঞ্ঞেয্যা কাতব্বাতি তেসং অধিপ্পাযো. কেচি পন ‘‘কোণসুত্তা চ পিল়কাতি দ্ৰেযেৰা’’তি ৰদন্তি, তেসং মতেন গণ্ঠিকপাসকপট্টানং কোণতো কোণেহি নীহতসুত্তা কোণসুত্তা নাম. সমন্ততো পন পরিযন্তেন কতা চতুরস্সসুত্তা পিল়কা নাম. তং দুৰিধম্পি কেচি চীৰরতো ৰিসুং পঞ্ঞাযনত্থায ৰিকারযুত্তং করোন্তি, তং নিসেধায ‘‘দুৰিঞ্ঞেয্যরূপা ৰট্টন্তী’’তি ৰুত্তং, ন পন সব্বথা অচক্খুগোচরভাৰেন সিব্বনত্থায তথাসিব্বনস্স অসক্কুণেয্যত্তা. যথা পকতিচীৰরতো ৰিকারো ন পঞ্ঞাযতি, এৰং সিব্বিতব্বন্তি অধিপ্পাযো. রজনকম্মতো পুব্বে পঞ্ঞাযমানোপি ৰিসেসো চীৰরে রত্তে একৰণ্ণতায ন পঞ্ঞাযতীতি আহ ‘‘চীৰরে রত্তে’’তি. মণিনাতি নীলমণিআদিমট্ঠপাসাণেন, অংসৰদ্ধককাযবন্ধনাদিকং পন অচীৰরত্তা সঙ্খাদীহি ঘংসিতুং ৰট্টতীতি ৰদন্তি. কণ্ণসুত্তকন্তি চীৰরস্স দীঘতো তিরিযঞ্চ সিব্বিতানং চতূসু কণ্ণেসু কোণেসু চ নিক্খন্তানং সুত্তসীসানমেতং নামং, তং ছিন্দিত্ৰাৰ পারুপিতব্বং, তেনাহ ‘‘রজিতকালে ছিন্দিতব্ব’’ন্তি. ভগৰতা অনুঞ্ঞাতং একং কণ্ণসুত্তম্পি অত্থি, তং পন নামেন সদিসম্পি ইতো অঞ্ঞমেৰাতি দস্সেতুং যং পনাতিআদি ৰুত্তং. লগ্গনত্থাযাতি চীৰররজ্জুযং চীৰরবন্ধনত্থায. গণ্ঠিকেতি দন্তাদিমযে. পীল়কাতি বিন্দুং বিন্দুং কত্ৰা উট্ঠাপেতব্বপীল়কা.
থালকে ৰাতি তম্বাদিমযে পুগ্গলিকে তিৰিধেপি কপ্পিযথালকে. ন ৰট্টতীতি মণিৰণ্ণকরণপ্পযোগো ন ৰট্টতি, তেলৰণ্ণকরণত্থং পন ৰট্টতি. পত্তমণ্ডলেতি তিপুসীসাদিমযে. ‘‘ন, ভিক্খৰে, চিত্তানি পত্তমণ্ডলানি ধারেতব্বানি রূপকাকিণ্ণানি ভিত্তিকম্মকতানী’’তি (চূল়ৰ. ২৫৩) ৰুত্তত্তা ‘‘ভিত্তিকম্মং ন ৰট্টতী’’তি ৰুত্তং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, মকরদন্তকং ছিন্দিতু’’ন্তি (চূল়ৰ. ২৫৩) ৰুত্তত্তা ‘‘মকরদন্তকং পন ৰট্টতী’’তি ৰুত্তং, ইদং পন পাল়িযা লদ্ধম্পি ইধ পাল়িযা মুত্তত্তা পাল়িমুত্তকনযে ৰুত্তং. এৰমঞ্ঞম্পি ঈদিসং.
লেখা ন ৰট্টতীতি আরগ্গেন দিন্নলেখাৰ ন ৰট্টতি, জাতিহিঙ্গুলিকাদিৰণ্ণেহি কতলেখা ৰট্টতি. ছত্তমুখৰট্টিযন্তি ধমকরণস্স হত্থেন গহণছত্তাকারস্স মুখৰট্টিযং, ‘‘পরিস্সাৰনচোল়বন্ধনট্ঠানে’’তি কেচি.
দেড্ডুভসীসন্তি উদকসপ্পসীসং. অচ্ছীনীতি কুঞ্জরচ্ছিসণ্ঠানানি. একমেৰ ৰট্টতীতি এত্থ একরজ্জুকং দিগুণং তিগুণং কত্ৰাপি বন্ধিতুং ন ৰট্টতি, একমেৰ পন সতৰারম্পি সরীরং পরিক্খিপিত্ৰা বন্ধিতুং ৰট্টতি, বহুরজ্জুকে একতো কত্ৰা একেন নিরন্তরং ৰেঠেত্ৰা কতং ‘‘বহুরজ্জুক’’ন্তি ন ৰত্তব্বং ‘‘ৰট্টতী’’তি ৰুত্তত্তা, তং মুরজসঙ্খং ন গচ্ছতীতি ৰেদিতব্বং. মুরজঞ্হি নানাৰণ্ণেহি সুত্তেহি মুরজৰট্টিসণ্ঠানং ৰেঠেত্ৰা কতং, ইদং পন মুরজং মদ্দৰীণসঙ্খাতং পামঙ্গসণ্ঠানঞ্চ দসাসু ৰট্টতি ‘‘কাযবন্ধনস্স দসা জীরন্তি; অনুজানামি, ভিক্খৰে, মুরজং মদ্দৰীণ’’ন্তি (চূল়ৰ. ২৭৮) ৰুত্তত্তা.
ৰিধেতি দসাপরিযোসানে থিরভাৰায দন্তৰিসাণসুত্তাদীহি কত্তব্বে ৰিধে. অট্ঠ মঙ্গলানি নাম সঙ্খো চক্কং পুণ্ণকুম্ভো গযা সিরীৰচ্ছো অঙ্কুসো ধজং সোৰত্তিকন্তি ৰদন্তি. মচ্ছযুগল়ছত্তনন্দিযাৰট্টাদিৰসেনপি ৰদন্তি. পরিচ্ছেদলেখামত্তন্তি দন্তাদীহি কতৰিধস্স উভোসু কোটীসু কতপরিচ্ছেদরাজিমত্তং.
‘‘উজুকমেৰা’’তি ৰুত্তত্তা চতুরস্সাদিসণ্ঠানাপি অঞ্জনী ৰঙ্কগতিকা ন ৰট্টতি. সিপাটিকাযাতি ৰাসিআদিভণ্ডনিক্খিপনপসিব্বকে. আরকণ্টকং নাম পোত্থকাদিঅঅসঙ্খারণত্থং কতদীঘমুখসত্থকন্তি ৰদন্তি. ‘‘ভমকারানং দারুআদিলিখনসত্থক’’ন্তি কেচি. ৰট্টমণিকন্তি ৰট্টং কত্ৰা উট্ঠপেতব্বং পুপ্ফুল়কং. অঞ্ঞন্তি ইমিনা পিল়কাদিং সঙ্গণ্হাতি. পিপ্ফলিকেতি যং কিঞ্চি ছেদনকে খুদ্দকসত্থে. ৰলিতকন্তি নখচ্ছেদনকালে দল়্হগ্গহণত্থং ৰলীহি যুত্তমেৰ করোন্তি. তস্মা তং ৰট্টতীতি ইমিনা যং অঞ্ঞম্পি ৰিকারং দল়্হীকম্মাদিঅত্থায করোন্তি, ন ৰণ্ণমট্ঠত্থায, তং ৰট্টতীতি দীপিতং, তেন চ কত্তরদণ্ডকোটিযং অঞ্ঞমঞ্ঞম্পি ঘট্টনেন সদ্দনিচ্ছরণত্থায কতং অযোৰলযাদিকং সংযুত্তম্পি কপ্পিযতো উপপন্নং হোতি. মণ্ডলন্তি উত্তরারণিযা পৰেসনত্থং আৰাটমণ্ডলং হোতি. উজুকমেৰ বন্ধিতুন্তি সম্বন্ধো, উভোসু ৰা পস্সেসু একপস্সে ৰাতি ৰচনসেসো. ৰাসিদণ্ডস্স উভোসু পস্সেসু দণ্ডকোটীনং অচলনত্থং বন্ধিতুন্তি অত্থো.
আমণ্ডসারকেতি আমলকফলানি পিসিত্ৰা তেন কক্কেন কততেলভাজনে. তত্থ কির পক্খিত্তং তেলং সীতলং হোতি. ভূমত্থরণেতি কটসারাদিমযে পরিকম্মকতায ভূমিযা অত্থরিতব্বঅত্থরণে. পানীযঘটেতি সব্বং ভাজনৰিকতিং সঙ্গণ্হাতি. সব্বং…পে… ৰট্টতীতি যথাৰুত্তেসু মঞ্চাদীসু ইত্থিপুরিসরূপম্পি ৰট্টতি তেলভাজনেসুযেৰ ইত্থিপুরিসরূপানং পটিক্খিত্তত্তা, তেলভাজনেন সহ অগণেত্ৰা ৰিসুং মঞ্চাদীনং গহিতত্তা চাতি ৰদন্তি, কিঞ্চাপি ৰদন্তি, এতেসং পন মঞ্চাদীনং হত্থেন আমসিতব্বভণ্ডত্তা ইত্থিরূপমেৰেত্থ ন ৰট্টতীতি গহেতব্বং. অঞ্ঞেসন্তি সীমসামিকানং. রাজৰল্লভেহীতি লজ্জীপেসলাদীনং উপোসথাদিঅন্তরাযকরা অলজ্জিনো ভিন্নলদ্ধিকা চ ভিক্খূ অধিপ্পেতা তেহি সহ উপোসথাদিকরণাযোগা, তেনেৰ ‘‘সীমাযা’’তি ৰুত্তং. তেসং লজ্জীপরিসাতি তেসং সীমাসামিকানং অনুবলং দাতুং সমত্থা লজ্জীপরিসা. ভিক্খূহি কতন্তি যং অলজ্জীনং সেনাসনভেদনাদিকং লজ্জীভিক্খূহি কতং, সব্বঞ্চেতং সুকতমেৰ অলজ্জীনিগ্গহত্থায পৰত্তিতব্বতো.
৮৮. অৰজ্ঝাযন্তীতি নীচতো চিন্তেন্তি. উজ্ঝাযনত্থোতি ভিক্খুনো থেয্যকম্মনিন্দনত্থো ‘‘কথঞ্হি নাম অদিন্নং আদিযিস্সতী’’তি, ন পন দারু-সদ্দৰিসেসনত্থো তস্স বহুৰচনত্তা. ৰচনভেদেতি একৰচনবহুৰচনানং ভেদে. সব্বাৰন্তন্তি ভিক্খুভিক্খুনীআদিসব্বাৰযৰৰন্তং. বিম্বিসারোতি তস্স নামন্তি এত্থ বিম্বীতি সুৰণ্ণং. তস্মা সারসুৰণ্ণসদিসৰণ্ণতায ‘‘বিম্বিসারো’’তি ৰুচ্চতীতি ৰেদিতব্বং. পোরাণসত্থানুরূপং উপ্পাদিতো ৰীসতিমাসপ্পমাণউত্তমসুৰণ্ণগ্ঘনকো লক্খণসম্পন্নো নীলকহাপণোতি ৰেদিতব্বো. রুদ্রদামেন নাম কেনচি উপ্পাদিতো রুদ্রদামকো. সো কির নীলকহাপণস্স তিভাগং অগ্ঘতি. যস্মিং পন দেসে নীলকহাপণা ন সন্তি, তত্থাপি কাল়কৰিরহিতস্স নিদ্ধন্তসুৰণ্ণস্স পঞ্চমাসগ্ঘনকেন ভণ্ডেন পাদপরিচ্ছেদো কাতব্বো. তেনাতি নীলকহাপণস্স চতুত্থভাগভূতেন. পারাজিকৰত্থুম্হি ৰাতিআদি পারাজিকানং সব্ববুদ্ধেহি পঞ্ঞত্তভাৰেন ৰুত্তং, সঙ্ঘাদিসেসাদীসু পন ইতরাপত্তীসুপি তব্বত্থূসু চ নানত্তং নত্থেৰ, কেৰলং কেচি সব্বাকারেন পঞ্ঞপেন্তি, কেচি একদেসেনাতি এত্তকমেৰ ৰিসেসো. ন হি কদাচিপি সম্মাসম্বুদ্ধা যথাপরাধং অতিক্কম্ম ঊনমধিকং ৰা সিক্খাপদং পঞ্ঞপেন্তি.
পদভাজনীযৰণ্ণনা
৯২. পুনপি ‘‘আগন্তুকামা’’তি ৰুত্তত্তা চ সব্বথা মনুস্সেহি অনিৰুত্থপুব্বে অভিনৰমাপিতে, ‘‘পুন ন পৰিসিস্সামা’’তি নিরালযেহি পরিচ্চত্তে চ গামে গামৰোহারাভাৰা গামপ্পৰেসনাপুচ্ছনাদিকিচ্চং নত্থীতি ৰেদিতব্বং. অরঞ্ঞপরিচ্ছেদদস্সনত্থন্তি গামগামূপচারেসু দস্সিতেসু তদঞ্ঞং অরঞ্ঞন্তি অরঞ্ঞপরিচ্ছেদো সক্কা ঞাতুন্তি ৰুত্তং. মাতিকাযং পন গামগ্গহণেনেৰ গামূপচারোপি গহিতোতি দট্ঠব্বো. ইন্দখীলেতি উম্মারে. অরঞ্ঞসঙ্খেপং গচ্ছতি তথা অভিধম্মে ৰুত্তত্তা. অসতিপি ইন্দখীলে ইন্দখীলট্ঠানিযত্তা ‘‘ৰেমজ্ঝমেৰ ইন্দখীলোতি ৰুচ্চতী’’তি ৰুত্তং. যত্থ পন দ্ৰারবাহাপি নত্থি, তত্থ পাকারৰেমজ্ঝমেৰ ইন্দখীলোতি গহেতব্বং. লুঠিত্ৰাতি পৰট্টিত্ৰা.
মজ্ঝিমস্স পুরিসস্স সুপ্পপাতো ৰাতিআদি মাতুগামস্স কাকুট্ঠাপনৰসেন গহেতব্বং, ন বলদস্সনৰসেন ‘‘মাতুগামো ভাজনধোৰনউদকং ছড্ডেতী’’তি (পারা. অট্ঠ. ১.৯২) উপরি ৰুচ্চমানত্তা, তেনেৰ ‘‘লেড্ডুপাতো’’তি অৰত্ৰা সুপ্পপাতোতিআদি ৰুত্তং. কুরুন্দট্ঠকথাযং মহাপচ্চরিযঞ্চ ঘরূপচারোৰ গামোতি অধিপ্পাযেন ‘‘ঘরূপচারে ঠিতস্স লেড্ডুপাতো গামূপচারো’’তি ৰুত্তং. কতপরিক্খেপোতি ইমিনা পরিক্খেপতো বহি উপচারো ন গহেতব্বোতি দস্সেতি. সুপ্পমুসলপাতোপি অপরিক্খিত্তগেহস্সেৰ, সো চ যতো পহোতি, তত্থেৰ গহেতব্বো, অপ্পহোনট্ঠানে পন ৰিজ্জমানট্ঠানমেৰ গহেতব্বং. যস্স পন ঘরস্স সমন্ততো পাকারাদীহি পরিক্খেপো কতো হোতি, তত্থ সোৰ পরিক্খেপো ঘরূপচারোতি গহেতব্বং.
পুব্বে ৰুত্তনযেনাতি পরিক্খিত্তগামে ৰুত্তনযেন. সঙ্করীযতীতি মিস্সীযতি. ৰিকালে গামপ্পৰেসনে ‘‘পরিক্খিত্তস্স গামস্স পরিক্খেপং অতিক্কমন্তস্স আপত্তি পাচিত্তিযস্স. অপরিক্খিত্তস্স গামস্স উপচারং ওক্কমন্তস্স আপত্তি পাচিত্তিযস্সা’’তি (পাচি. ৫১৩) ৰুত্তত্তা গামগামূপচারানং অসঙ্করতা ইচ্ছিতব্বাতি আহ অসঙ্করতো চাতিআদি. কেচি পনেত্থ পাল়িযং ‘‘অপরিক্খিত্তস্স গামস্স উপচারং ওক্কমন্তস্সাতি ইদং পরিক্খেপারহট্ঠানং সন্ধায ৰুত্তং, ন ততো পরং একলেড্ডুপাতপরিচ্ছিন্নং উপচারং. তস্মা পরিক্খেপারহট্ঠানসঙ্খাতং গামং ওক্কমন্তস্সেৰ আপত্তি, ন উপচার’’ন্তি ৰদন্তি, তং ন গহেতব্বং ‘‘ঘরূপচারে ঠিতস্স মজ্ঝিমস্স পুরিসস্স লেড্ডুপাতব্ভন্তরং গামো নাম. ততো অঞ্ঞস্স লেড্ডুপাতস্স অব্ভন্তরং গামূপচারো নামা’’তি (পারা. অট্ঠ. ১.৯২) ইধেৰ অট্ঠকথাযং ৰুত্তত্তা. ৰিকালে গামপ্পৰেসনসিক্খাপদট্ঠকথাযঞ্হি অপরিক্খিত্তস্স গামস্স উপচারো অদিন্নাদানে ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বোতি (পাচি. অট্ঠ. ৫১২) অযমেৰ নযো অতিদিসিতো. তেনেৰ মাতিকাট্ঠকথাযম্পি ‘‘য্ৰাযং অপরিক্খিত্তস্স গামস্স উপচারো দস্সিতো, তস্স ৰসেন ৰিকালে গামপ্পৰেসনাদীসু আপত্তি পরিচ্ছিন্দিতব্বা’’তি (কঙ্খা. অট্ঠ. দুতিযপারাজিকৰণ্ণনা) ৰুত্তং, তস্মা পরিক্খিত্তস্স গামস্স পরিক্খেপং অতিক্কমন্তস্স, অপরিক্খিত্তস্স গামস্স ঘরূপচারতো পট্ঠায দুতিযলেড্ডুপাতসঙ্খাতং গামূপচারং ওক্কমন্তস্স ৰিকালে গামপ্পৰেসনাপত্তি হোতি, মাতিকাযঞ্চ ৰিকালে গামং পৰিসেয্যাতি গামগ্গহণেনেৰ গামূপচারোপি গহিতোতি ৰেদিতব্বং. ৰিকালে গামপ্পৰেসনাদীসূতি আদি-সদ্দেন ঘরঘরূপচারাদীসু ঠিতানং উপ্পন্নলাভভাজনাদিং সঙ্গণ্হাতি.
নিক্খমিত্ৰা বহি ইন্দখীলাতি ইন্দখীলতো বহি নিক্খমিত্ৰা ঠিতং যং ঠানং সব্বমেতং অরঞ্ঞন্তি যোজনা. আচরিযধনু নাম পকতিহত্থেন নৰৰিদত্থিপমাণং, জিযায পন আরোপিতায সত্তট্ঠৰিদত্থিমত্তন্তি ৰদন্তি.
কপ্পিযন্তি অনুরূপৰসেন ৰুত্তং অকপ্পিযস্সাপি অপ্পটিগ্গহিতস্স পরিভোগে পাচিত্তিযত্তা. পরিচ্চাগাদিম্হি অকতে ‘‘ইদং ময্হং সন্তক’’ন্তি ৰত্থুসামিনা অৰিদিতম্পি পরিগ্গহিতমেৰ বালুম্মত্তাদীনং সন্তকং ৰিয, তাদিসং অৰহরন্তোপি ঞাতকাদীহি পচ্ছা ঞত্ৰা ৰত্থুসামিনা চ অনুবন্ধিতব্বতো পারাজিকোৰ হোতি. যস্স ৰসেন পুরিসো থেনো হোতি, তং থেয্যন্তি আহ ‘‘অৰহরণচিত্তস্সেতং অধিৰচন’’ন্তি. পপঞ্চসঙ্খাতি তণ্হামানদিট্ঠিসঙ্খাতা পপঞ্চকোট্ঠাসা. একো চিত্তকোট্ঠাসোতি ঠানাচাৰনপযোগসমুট্ঠাপকো একো চিত্তকোট্ঠাসোতি অত্থো.
অভিযোগৰসেনাতি অট্টকরণৰসেন. সৰিঞ্ঞাণকেনেৰাতি ইদং সৰিঞ্ঞাণকানঞ্ঞেৰ আৰেণিকৰিনিচ্ছযং সন্ধায ৰুত্তং. পাণো অপদন্তিআদীসু হি ‘‘পদসা নেস্সামী’’তি পঠমং পাদং সঙ্কামেতি, আপত্তি থুল্লচ্চযস্সাতিআদিনা পাল়িযং (পারা. ১১১), ভিক্খু দাসং দিস্ৰা সুখদুক্খং পুচ্ছিত্ৰা ৰা অপুচ্ছিত্ৰা ৰা ‘‘গচ্ছ, পলাযিত্ৰা সুখং জীৰা’’তি ৰদতি, সো চে পলাযতি, দুতিযপদৰারে পারাজিকন্তিআদিনা (পারা. অট্ঠ. ১.১১৪) অট্ঠকথাযঞ্চ যো সৰিঞ্ঞাণকানঞ্ঞেৰ আৰেণিকো ৰিনিচ্ছযো ৰুত্তো, সো আরামাদিঅৰিঞ্ঞাণকেসু ন লব্ভতীতি তাদিসং সন্ধায ‘‘সৰিঞ্ঞাণকেনেৰা’’তি ৰুত্তং. যো পন ৰিনিচ্ছযো আরামাদিঅৰিঞ্ঞাণকেসু লব্ভতি, সো যস্মা সৰিঞ্ঞাণকেসু অলব্ভনকো নাম নত্থি, তস্মা ৰুত্তং ‘‘নানাভণ্ডৰসেন সৰিঞ্ঞাণকাৰিঞ্ঞাণকমিস্সকেনা’’তি. সৰিঞ্ঞাণকেন চ অৰিঞ্ঞাণকেন চাতি অত্থো. যস্মা চেত্থ অৰিঞ্ঞাণকেনেৰ আদিযনাদীনি ছপি পদানি ন সক্কা যোজেতুং ইরিযাপথৰিকোপনস্স সৰিঞ্ঞাণকৰসেনেৰ যোজেতব্বতো, তস্মা ‘‘অৰিঞ্ঞাণকেনেৰা’’তি ততিযং পকারং ন ৰুত্তন্তি দট্ঠব্বং.
আরামন্তি ইদং উপলক্খণমত্তং দাসাদিসৰিঞ্ঞাণকস্সাপি ইধ সঙ্গহেতব্বতো, নানাভণ্ডৰসেন হেত্থ যোজনা দস্সিযতি. পরিকপ্পিতট্ঠানন্তি পরিকপ্পিতোকাসং. সুঙ্কঘাতন্তি এত্থ মগ্গং গচ্ছন্তেহি সত্থিকেহি অত্তনা নীযমানভণ্ডতো রঞ্ঞো দাতব্বভাগো সুঙ্কো নাম, সো এত্থ হঞ্ঞতি অদত্ৰা গচ্ছন্তেহি অৰহরীযতি, তং ৰা হন্তি এত্থ রাজপুরিসা অদদন্তানং সন্তকং বলক্কারেনাতি সুঙ্কঘাতো, ‘‘এত্থ পৰিট্ঠেহি সুঙ্কো দাতব্বো’’তি রুক্খপব্বতাদিসঞ্ঞাণেন নিযমিতপ্পদেসস্সেতং অধিৰচনং.
পঞ্চৰীসতিঅৰহারকথাৰণ্ণনা
কত্থচীতি একিস্সা অট্ঠকথাযং. একং পঞ্চকং দস্সিতন্তি ‘‘পরপরিগ্গহিতঞ্চ হোতি, পরপরিগ্গহিতসঞ্ঞী চ, গরুকো চ হোতি পরিক্খারো পঞ্চমাসকো ৰা অতিরেকপঞ্চমাসকো ৰা, থেয্যচিত্তঞ্চ পচ্চুপট্ঠিতং হোতি, ঠানা চাৰেতী’’তি (পারা. ১২২) ৰুত্তপঞ্চঅৰহারঙ্গানি একং পঞ্চকন্তি দস্সিতং. দ্ৰে পঞ্চকানি দস্সিতানীতি ‘‘ছহি আকারেহি অদিন্নং আদিযন্তস্স আপত্তি পারাজিকস্স. ন চ সকসঞ্ঞী, ন চ ৰিস্সাসগ্গাহী, ন চ তাৰকালিকং, গরুকো চ হোতি পরিক্খারো পঞ্চমাসকো ৰা অতিরেকপঞ্চমাসকো ৰা, থেয্যচিত্তঞ্চ পচ্চুপট্ঠিতং হোতি, ঠানা চাৰেতি, আপত্তি পারাজিকস্সা’’তি (পারা. ১২৫) এৰং ৰুত্তেসু ছসু পদেসু একং অপনেত্ৰা সেসানি পঞ্চ পদানি একং পঞ্চকং কত্ৰা হেট্ঠা ৰুত্তপঞ্চকঞ্চ গহেত্ৰা দ্ৰে পঞ্চকানি দস্সিতানি. এত্থ পনাতি পঞ্চহাকারেহীতিআদীসু. সব্বেহিপি পদেহীতি পরপরিগ্গহিতঞ্চ হোতীতিআদীহি সব্বেহি পঞ্চহি পদেহি.
পঞ্চন্নং অৰহারানং সমূহো পঞ্চকং. সকো হত্থো সহত্থো, তেন নিব্বত্তো, তস্স ৰা সম্বন্ধীতি সাহত্থিকো, অৰহারো. সাহত্থিকাদি পঞ্চকং সাহত্থিকপঞ্চকন্তিআদিপদৰসেন নামলাভো দট্ঠব্বো. এৰং সেসেসুপি. ততিযপঞ্চমেসু পঞ্চকেসূতি সাহত্থিকপঞ্চকথেয্যাৰহারপঞ্চকেসু. লব্ভমানপদৰসেনাতি সাহত্থিকপঞ্চকে লব্ভমানস্স নিস্সগ্গিযাৰহারপদস্স ৰসেন, থেয্যাৰহারপঞ্চকে লব্ভমানস্স পরিকপ্পাৰহারপদস্স চ ৰসেন যোজেতব্বন্তি অত্থো.
নিস্সগ্গিযো নাম…পে… পারাজিকস্সাতি ইমিনা বহিসুঙ্কঘাতপাতনং নিস্সগ্গিযপযোগোতি দস্সেতি. ‘‘হত্থে ভারং থেয্যচিত্তো ভূমিযং নিক্খিপতি, আপত্তি পারাজিকস্সা’’তি (পারা. ১০১) ৰুত্তত্তা পন সুদ্ধচিত্তেন গহিতপরভণ্ডস্স থেয্যচিত্তেন গুম্বাদিপটিচ্ছন্নট্ঠানে খিপনম্পি ইমস্মিং নিস্সগ্গিযপযোগে সঙ্গয্হতীতি দট্ঠব্বং. কিরিযাসিদ্ধিতো পুরেতরমেৰ পারাজিকাপত্তিসঙ্খাতং অত্থং সাধেতীতি অত্থসাধকো. অথ ৰা অত্তনো ৰত্তমানক্খণে অৰিজ্জমানম্পি কিরিযাসিদ্ধিসঙ্খাতং অত্থং অৰস্সং আপত্তিং সাধেতীতিপি অত্থসাধকো. অসুকং নাম ভণ্ডং যদা সক্কোসীতি ইদং নিদস্সনমত্তং পরস্স তেলকুম্ভিযা উপাহনাদীনং নিক্খেপপযোগস্সাপি অত্থসাধকত্তা. তথা হি ৰুত্তং মাতিকাট্ঠকথাযং –
‘‘অত্থসাধকো নাম ‘অসুকস্স ভণ্ডং যদা সক্কোতি, তদা তং অৰহরা’তি অঞ্ঞং আণাপেতি. তত্থ সচে পরো অনন্তরাযিকো হুত্ৰা তং অৰহরতি, আণাপকস্স আণত্তিক্খণেযেৰ পারাজিকং. পরস্স ৰা পন তেলকুম্ভিযা পাদগ্ঘনকতেলং অৰস্সং পিৰনকানি উপাহনাদীনি পক্খিপতি, হত্থতো মুত্তমত্তেযেৰ পারাজিক’’ন্তি (কঙ্খা. অট্ঠ. দুতিযপারাজিকৰণ্ণনা).
ইমস্স অত্থসাধকস্স আণত্তিযা চ কো ৰিসেসোতি? তঙ্খণঞ্ঞেৰ গহণে নিযুঞ্জনং আণত্তিকপযোগো, কালন্তরেন গহণত্থং নিযোগো অত্থসাধকোতি অযং নেসং ৰিসেসো. তেনেৰাহ ‘‘অসুকং নাম ভণ্ডং যদা সক্কোসী’’তিআদি. ধুরনিক্খেপো পন উপনিক্খিত্তভণ্ডৰসেন ৰেদিতব্বোতি ইদং নিদস্সনমত্তং, আরামাভিযুঞ্জনাদীসুপি তাৰকালিকভণ্ডদেয্যানং অদানেপি এসেৰ নযো. ভণ্ডগ্গহণপ্পযোগতো আণত্তিযা পুব্বত্তা আহ ‘‘আণত্তিৰসেন পুব্বপযোগো ৰেদিতব্বো’’তি. পযোগেন সহ ৰত্তমানো অৰহারো সহপযোগোতি আহ ‘‘ঠানাচাৰনৰসেনা’’তি, ইদঞ্চ নিদস্সনমত্তং খীলসঙ্কমনাদীসুপি অসতি ঠানাচাৰনে সহপযোগত্তা. ৰুত্তঞ্হি মাতিকাট্ঠকথাযং ‘‘ঠানাচাৰনৰসেন খীলাদীনি সঙ্কামেত্ৰা খেত্তাদিগ্গহণৰসেন চ সহপযোগো ৰেদিতব্বো’’তি (কঙ্খা. অট্ঠ. দুতিযপারাজিকৰণ্ণনা).
তুলযিত্ৰাতি উপপরিক্খিত্ৰা. সামীচীতি ৰত্তং. সকসঞ্ঞায অদেন্তস্স আপত্তি নত্থীতি ৰদন্তি. সম্মদ্দোতি নিৰিদ্ধতাসঙ্খোভো. ভট্ঠে জনকাযেতি অপগতে জনসমূহে. অত্তনো সন্তকং কত্ৰা এতস্সেৰ ভিক্খুনো দেহীতি ইদং উভিন্নম্পি কুক্কুচ্চৰিনোদনত্থং ৰুত্তং. অৰহারকস্স হি ‘‘মযা সহত্থেন ন দিন্নং, ভণ্ডদেয্যং এত’’ন্তি কুক্কুচ্চং উপ্পজ্জেয্য, ইতরস্স চ ‘‘মযা পঠমং ধুরনিক্খেপং কত্ৰা পচ্ছা অদিন্নং গহিত’’ন্তি কুক্কুচ্চং উপ্পজ্জেয্যাতি.
সমগ্ঘন্তি অপ্পগ্ঘং. দারুঅত্থং ফরতীতি দারূহি কত্তব্বকিচ্চং সাধেতি. একদিৰসং দন্তকট্ঠচ্ছেদনাদিনা যা অযং অগ্ঘহানি ৰুত্তা, সা সব্বা ভণ্ডসামিনা কিণিত্ৰা গহিতমেৰ সন্ধায ৰুত্তা. সব্বং পনেতং অট্ঠকথাচরিযপ্পমাণেন ৰেদিতব্বং. পাসাণঞ্চ সক্খরঞ্চ পাসাণসক্খরং.
অক্খদস্সাতি এত্থ অক্খ-সদ্দেন কির ৰিনিচ্ছযসালা ৰুচ্চতি, তত্থ নিসীদিত্ৰা ৰজ্জাৰজ্জং নিরূপযন্তীতি ‘‘অক্খদস্সা’’তি ৰুচ্চন্তি ধম্মৰিনিচ্ছনকা. হননং নাম হত্থপাদাদীহি পোথনঞ্চেৰ হত্থনাসাদিচ্ছেদনঞ্চ হোতীতি আহ ‘‘হনেয্যুন্তি পোথেয্যুঞ্চেৰ ছিন্দেয্যুঞ্চা’’তি.
পদভাজনীযঞ্চ ‘‘হত্থেন ৰা পাদেন ৰা কসায ৰা ৰেত্তেন ৰা অড্ঢদণ্ডকেন ৰা ছজ্জায ৰা হনেয্যু’’ন্তি (পারা. ৯২) ৰুত্তং. তত্থ অড্ঢদণ্ডকেনাতি দ্ৰিহত্থপ্পমাণেন রস্সমুগ্গরেন, ৰেল়ুপেসিকায ৰা. ছেজ্জায ৰাতি হত্থাদীনং ছেদনেন. ছিন্দন্তি এতায হত্থপাদাদীনীতি ছেজ্জা, সত্থং, তেন সত্থেনাতিপি অত্থো. নীহরেয্যুন্তি রট্ঠতো নীহরেয্যুং. ‘‘চোরোসি…পে… থেনোসী’’তি এত্থ পরিভাসেয্যুন্তি পদং অজ্ঝাহরিত্ৰা অত্থো ৰেদিতব্বোতি আহ ‘‘চোরোসি…পে… পরিভাসেয্যু’’ন্তি. যং তং ভণ্ডং দস্সিতন্তি সম্বন্ধো.
৯৩. যত্থ যত্থ ঠিতন্তি ভূমিযাদীসু যত্থ যত্থ ঠিতং. যথা যথা আদানং গচ্ছতীতি যেন যেন আকারেন গহণং উপগচ্ছতি.
ভূমট্ঠকথাৰণ্ণনা
৯৪. ৰাচায ৰাচাযাতি একেকত্থদীপিকায ৰাচায ৰাচায. উপলদ্ধোতি ঞাতো. পাল়িযং সেসঅট্ঠকথাসু চ কুদালং ৰা পিটকং ৰাতি ইদমেৰ দ্ৰযং ৰত্ৰা ৰাসিফরসূনং অৰুত্তত্তা তেসম্পি সঙ্খেপট্ঠকথাদীসু আগতভাৰং দস্সেতুং সঙ্খেপট্ঠকথাযন্তিআদি ৰুত্তং. থেয্যচিত্তেন কতত্তা ‘‘দুক্কটেহি সদ্ধিং পাচিত্তিযানী’’তি ৰুত্তং.
অট্ঠৰিধং হেতন্তিআদীসু এতং দুক্কটং নাম থেরেহি ধম্মসঙ্গাহকেহি ইমস্মিং ঠানে সমোধানেত্ৰা অট্ঠৰিধন্তি দস্সিতন্তি যোজনা. সব্বেসম্পি দুক্কটানং ইমেসুযেৰ অট্ঠসু সঙ্গহেতব্বভাৰতো পন ইতরেহি সত্তহি দুক্কটেহি ৰিনিমুত্তং ৰিনযদুক্কটেযেৰ সঙ্গহেতব্বং. দসৰিধং রতনন্তি ‘‘মুত্তা মণি ৰেল়ুরিযো সঙ্খো সিলা পৰাল়ং রজতং জাতরূপং লোহিতকো মসারগল্ল’’ন্তি এৰমাগতং দসৰিধং রতনং.
‘‘মুত্তা মণি ৰেল়ুরিযো চ সঙ্খো,
সিলা পৰাল়ং রজতঞ্চ হেমং;
লোহিতকঞ্চ মসারগল্লং,
দসেতে ধীরো রতনানি জঞ্ঞা’’তি. –
হি ৰুত্তং. সত্তৰিধং ধঞ্ঞন্তি সালি ৰীহি যৰো কঙ্গু কুদ্রূসং ৰরকো গোধুমোতি ইমং সত্তৰিধং ধঞ্ঞং. আৰুধভণ্ডাদিন্তি আদি-সদ্দেন তুরিযভণ্ডইত্থিরূপাদিং সঙ্গণ্হাতি. অনামসিতব্বে ৰত্থুম্হি দুক্কটং অনামাসদুক্কটং. দুরূপচিণ্ণদুক্কটন্তি ‘‘অকত্তব্ব’’ন্তি ৰারিতস্স কতত্তা দুট্ঠু উপচিণ্ণং চরিতন্তি দুরূপচিণ্ণং, তস্মিং দুক্কটং দুরূপচিণ্ণদুক্কটং. ৰিনযে পঞ্ঞত্তং অৰসেসং দুক্কটং ৰিনযদুক্কটং. একাদস সমনুভাসনা নাম ভিক্খুপাতিমোক্খে চত্তারো যাৰততিযকা সঙ্ঘাদিসেসা অরিট্ঠসিক্খাপদন্তি পঞ্চ, ভিক্খুনীপাতিমোক্খে একং যাৰততিযকপারাজিকং চত্তারো সঙ্ঘাদিসেসা চণ্ডকাল়ীসিক্খাপদন্তি ছ.
সহপযোগতো পট্ঠায চেত্থ পুরিমপুরিমা আপত্তিযো পটিপ্পস্সম্ভন্তীতি আহ অথ ধুরনিক্খেপং অকত্ৰাতিআদি. ‘‘ধুরনিক্খেপং অকত্ৰা’’তি ৰুত্তত্তা ধুরনিক্খেপং কত্ৰা পুন খণন্তস্স পুরিমাপত্তিযো ন পটিপ্পস্সম্ভন্তীতি ৰদন্তি. ‘‘ছেদনপচ্চযা দুক্কটং দেসেত্ৰা মুচ্চতী’’তি ৰত্ৰা পুব্বপযোগে আপত্তীনং দেসেতব্বতায অৰুত্তত্তা সহপযোগে পত্তে পুব্বপযোগে আপত্তিযো পটিপ্পস্সম্ভন্তীতি ৰেদিতব্বং.
অপরদ্ধং ৰিরদ্ধং খলিতন্তি সব্বমেতং যঞ্চ দুক্কটন্তি এত্থ ৰুত্তস্স দুক্কটস্স পরিযাযৰচনং, যং মনুস্সো করেতিআদি পনেত্থ ওপম্মনিদস্সনং. সংযোগভাৰোতি দ্ৰিত্তং সন্ধায ৰুত্তং, তেন রস্সত্তস্সাপি নিমিত্তং দস্সিতন্তি ৰেদিতব্বং. একস্স মূলেতি একস্স সন্তিকে. সব্বত্থাপি আমসনে দুক্কটং, ফন্দাপনে থুল্লচ্চযঞ্চ ৰিসুং ৰিসুং আমসনফন্দাপনপযোগং করোন্তস্সেৰ হোতি, একপযোগেন গণ্হন্তস্স পন উদ্ধারে পারাজিকমেৰ, ন দুক্কটথুল্লচ্চযানীতি ৰদন্তি, একপযোগেন গণ্হন্তস্সাপি আমসনফন্দাপনানম্পি লব্ভমানত্তা তং ন গহেতব্বং. ন হি সক্কা অনামসিত্ৰা অফন্দাপেত্ৰা চ কিঞ্চি গহেতুং. ‘‘একমেৰ দেসেত্ৰা মুচ্চতী’’তি পংসুখণনাদিসমানপযোগেপি পুরিমা আপত্তি উত্তরমুত্তরং আপত্তিং পত্ৰা পটিপ্পস্সম্ভন্তীতি সঞ্ঞায কুরুন্দট্ঠকথাযং ৰুত্তং, ইতরট্ঠকথাসু পন খণনপযোগভেদেহি পযোগে পযোগে আপন্না আপত্তিযো উত্তরমুত্তরং পত্ৰা ন পটিপ্পস্সম্ভন্তি অঞ্ঞমঞ্ঞং সদিসত্তা ৰিযূহনং পত্ৰা তা সব্বাপি পটিপ্পস্সম্ভন্তি ৰিসদিসপযোগত্তাতি ইমিনা অধিপ্পাযেন পটিপ্পস্সদ্ধিৰিধানং ৰুত্তন্তি ৰেদিতব্বং. ইমিনা হি অৰহারকস্স আসন্নং ওরিমন্তং পরামসতি.
তত্থেৰাতি মুখৰট্টিযমেৰ. বুন্দেনাতি কুম্ভিযা হেট্ঠিমতলেন. একট্ঠানে ঠিতায কুম্ভিযা ঠানা চাৰনং ছহি আকারেহি ৰেদিতব্বন্তি সম্বন্ধো. একট্ঠানেতি চ সঙ্খলিকবদ্ধভাৰেন একস্মিং পতিট্ঠিতোকাসট্ঠানেতি অত্থো. খাণুকং কেসগ্গমত্তম্পি ঠানা চাৰেতীতি খাণুকং অত্তনো পতিট্ঠিতট্ঠানতো পঞ্চহি আকারেহি ঠানা চাৰেতি. ছিন্নমত্তে পারাজিকন্তি অৰস্সং চে পততি, ছিন্নমত্তে পারাজিকং. পরিচ্ছেদোতি পঞ্চমাসকাদিগরুভাৰপরিচ্ছেদো. অপব্যূহন্তোতি ঠিতট্ঠানতো অপনযনৰসেন ৰিযূহন্তো রাসিং করোন্তো. এৰং কত্ৰাতি ভাজনমুখৰট্টিযা কুম্ভিগতেন ভাজনগতস্স একাবদ্ধভাৰং ৰিযোজেত্ৰাতি অত্থো. উপড্ঢকুম্ভীযন্তি উপড্ঢপুণ্ণায কুম্ভিযা. ৰিনযধম্মতাতি অধিককারণালাভে ৰিনযৰিনিচ্ছযধম্মতাতি অধিপ্পাযো. ন কেৰলঞ্চেত্থ গরুকতাৰ, সুত্তানুগমনম্পি অত্থীতি দস্সেন্তো অপিচাতিআদিমাহ. কণ্ঠেন পন পরিচ্ছিন্নকালেতি মুখগতং অজ্ঝোহটকালেতি অত্থো. অজ্ঝোহরণমেৰ হেত্থ পরিচ্ছিন্দনং, ন কণ্ঠপিদহনং. চিক্কনন্তি থদ্ধং, বহলং ঘনন্তি অত্থো.
যোপি থেয্যচিত্তেন পরস্স কুম্ভিযা পাদগ্ঘনকং সপ্পিং ৰা তেলং ৰা অৰস্সং পিৰনকং যং কিঞ্চি দুকূলসাটকং ৰা চম্মখণ্ডাদীনং ৰা অঞ্ঞতরং পক্খিপতি, হত্থতো মুত্তমত্তে পারাজিকন্তি এত্থ অৰহারো ৰীমংসিতব্বো. যদি চ দুকূলাদীসু সপ্পিতেলানং পৰিসনং সন্ধায পারাজিকং ভৰেয্য, তত্থ পৰিট্ঠতেলাদিনো কুম্ভিগতেন একাবদ্ধতায ন তাৰ অৰহারো ভাজনন্তরং পৰেসেত্ৰা গহণকালে ৰিয. তথা হি ৰুত্তং – ‘‘ভাজনং পন নিমুজ্জাপেত্ৰা গণ্হন্তস্স যাৰ একাবদ্ধং হোতি, তাৰ রক্খতী’’তিআদি. অথ তেলাদিৰিনাসেন পারাজিকং ভৰেয্য, তদাপি তিণজ্ঝাপনাদীসু ৰিয অৰহারো নত্থি, দুক্কটেন সদ্ধিং ভণ্ডদেয্যমেৰ হোতি, তথা চ পাদগ্ঘনকং তেলাদিং পীতং দুকূলাদিং উদ্ধরন্তস্সাপি পারাজিকং ন সিযা তত্থ পৰিট্ঠস্স তেলাদিনো ৰিনট্ঠট্ঠেন গহণক্খণে অৰিজ্জমানত্তা, ৰিজ্জমানত্তেন চ উদ্ধারেযেৰ পারাজিকং ৰত্তব্বং, ন হত্থতো মুত্তমত্তেতি. সব্বঅট্ঠকথাসু চ দুকূলাদীনং পক্খিপনে হত্থতো মুত্তমত্তে পারাজিকস্স ৰুত্তত্তা ন তং পটিক্খিপিতুং সক্কা. অট্ঠকথাপ্পমাণেন পনেতং গহেতব্বং, যুত্তি পনেত্থ পণ্ডিতেহি পুব্বাপরং সংসন্দিত্ৰা উদ্ধারেতব্বা.
পলিবুজ্ঝিস্সতীতি নিৰারেস্সতি. ৰুত্তনযেন পারাজিকন্তি হত্থতো মুত্তমত্তেযেৰ পারাজিকং. নেৰ অৰহারো, ন গীৰাতি অত্তনো ভাজনত্তা ৰুত্তং, অনাপত্তিমত্তমেৰ ৰুত্তং, ন পন এৰং ৰিচারিতন্তি অধিপ্পাযো. বহিগতং নাম হোতীতি ততো পট্ঠায তেলস্স অট্ঠানতো অধোমুখভাৰতো চ বহিগতং নাম হোতি. অন্তো পট্ঠায ছিদ্দে করিযমানে তেলস্স নিক্খমিত্ৰা গতগতট্ঠানং ভাজনসঙ্খ্যমেৰ গচ্ছতীতি আহ ‘‘বাহিরন্ততো পাদগ্ঘনকে গল়িতে পারাজিক’’ন্তি. যথা তথা ৰা কতস্সাতি বাহিরন্ততো ৰা অব্ভন্তরন্ততো ৰা পট্ঠায কতস্স. মজ্ঝে ঠপেত্ৰা কতছিদ্দেতি মজ্ঝে থোকং কপালং ঠপেত্ৰা পচ্ছা তং ছিন্দন্তেন কতছিদ্দে.
পত্থীনস্স খাদনং ইতরস্স পানঞ্চ সপ্পিআদীনং পরিভোগোতি আহ ‘‘অখাদিতব্বং ৰা অপাতব্বং ৰা করোতী’’তি. কস্মা পনেত্থ দুক্কটং ৰুত্তন্তি আহ ‘‘ঠানাচাৰনস্স নত্থিতায দুক্কট’’ন্তি. পুরিমদ্ৰযন্তি ভেদনং ছড্ডনঞ্চ. কুম্ভিজজ্জরকরণেনাতি পুণ্ণকুম্ভিযা জজ্জরকরণেন. মাতিকাউজুকরণেনাতি উদকপুণ্ণায মাতিকায উজুকরণেন. একলক্খণন্তি ভেদনং কুম্ভিযা জজ্জরকরণেন, ছড্ডনং মাতিকায উজুকরণেন চ সদ্ধিং একসভাৰং. পচ্ছিমং পন দ্ৰযন্তি ঝাপনং অপরিভোগকরণঞ্চ. এত্থ এৰং ৰিনিচ্ছযং ৰদন্তীতি এতস্মিং মহাঅট্ঠকথাযং ৰুত্তে অত্থে একে আচরিযা এৰং ৰিনিচ্ছযং ৰদন্তি. পচ্ছিমদ্ৰযং সন্ধায ৰুত্তন্তি এত্থ পুরিমপদদ্ৰযে ৰিনিচ্ছযো হেট্ঠা ৰুত্তানুসারেন সক্কা ৰিঞ্ঞাতুন্তি তত্থ কিঞ্চি অৰত্ৰা পচ্ছিমপদদ্ৰযং সন্ধায ‘‘ঠানাচাৰনস্স নত্থিতায দুক্কট’’ন্তি ইদং ৰুত্তন্তি অধিপ্পাযো. থেয্যচিত্তেনাতি অত্তনো ৰা পরস্স ৰা কাতুকামতাৰসেন উপ্পন্নথেয্যচিত্তেন. ৰিনাসেতুকামতাযাতি হত্থপাদাদীনি ছিন্দন্তো ৰিয কেৰলং ৰিনাসেতুকামতায. ৰুত্তনযেন ভিন্দন্তস্স ৰা ছড্ডেন্তস্স ৰাতি মুগ্গরেন পোথেত্ৰা ভিন্দন্তস্স ৰা উদকং ৰা ৰালিকং ৰা আকিরিত্ৰা উত্তরাপেন্তস্স ৰাতি অত্থো. অযুত্তন্তি চেতি পাল়িযং পুরিমদ্ৰযেপি দুক্কটস্সেৰ ৰুত্তত্তা ‘‘পুরিমদ্ৰযে পারাজিক’’ন্তি ইদং অযুত্তন্তি যদি তুম্হাকং সিযাতি অত্থো. নাতি অযুত্তভাৰং নিসেধেত্ৰা তত্থ কারণমাহ ‘‘অঞ্ঞথা গহেতব্বত্থতো’’তি.
এৰমেকে ৰদন্তীতি হেট্ঠা ৰুত্তস্স অত্থনযস্স অত্তনা অনভিমতভাৰং দস্সেত্ৰা সযং অঞ্ঞথাপি পাল়িং অট্ঠকথঞ্চ সংসন্দিত্ৰা অত্থং দস্সেতুকামো অযং পনেত্থ সারোতিআদিমাহ. অচাৰেতুকামোৰাতি থেয্যচিত্তেন ঠানা অচাৰেতুকামোৰ. অছড্ডেতুকামোযেৰাতি এত্থাপি থেয্যচিত্তেনাতি সম্বন্ধিতব্বং. ইদঞ্হি থেয্যচিত্তপক্খং সন্ধায ৰুত্তং নাসেতুকামতাপক্খস্স ৰক্খমানত্তা. তেনেৰাহ নাসেতুকামতাপক্খে পনাতিআদি. ইতরথাপি যুজ্জতীতি থেয্যচিত্তাভাৰা ঠানা চাৰেতুকামস্সাপি দুক্কটং যুজ্জতীতি ৰুত্তং হোতি.
ভূমট্ঠকথাৰণ্ণনানযো নিট্ঠিতো.
আকাসট্ঠকথাৰণ্ণনা
৯৬. আকাসট্ঠকথাযং অন্তোৰত্থুম্হীতি পরিক্খিত্তস্স ৰত্থুস্স অন্তো. অন্তোগামেতি পরিক্খিত্তস্স গামস্স অন্তো. অপরিক্খিত্তে পন ৰত্থুম্হি গামে ৰা ঠিতট্ঠানমেৰ ঠানং. অটৰিমুখং করোতি…পে… রক্খতীতি তেন পযোগেন তস্স ইচ্ছিতট্ঠানং আগতত্তা রক্খতি. গামতো নিক্খন্তস্সাতি পরিক্খিত্তগামতো নিক্খন্তস্স. কপিঞ্জরো নাম অঞ্ঞমঞ্ঞং যুজ্ঝাপনত্থায বালজনেহি পোসাৰনিযপক্খিজাতি.
ৰেহাসট্ঠকথাৰণ্ণনা
৯৭. ৰেহাসট্ঠকথাযং ছিন্নমত্তে মুত্তমত্তেতি যথা ছিন্নং মুত্তঞ্চ পকতিট্ঠানে ন তিট্ঠতি, তথা ছেদনং মোচনঞ্চ সন্ধায ৰুত্তং.
উদকট্ঠকথাৰণ্ণনা
৯৮. উদকট্ঠকথাযং সন্দমানউদকে নিক্খিত্তং ন তিট্ঠতীতি আহ ‘‘অসন্দনকে উদকে’’তি. অনাপত্তীতি হত্থৰারপদৰারেসু দুক্কটাপত্তিযা অভাৰং সন্ধায ৰুত্তং. কড্ঢতীতি হেট্ঠতো ওসারেতি. সকলমুদকন্তি দণ্ডেন ফুট্ঠোকাসগতং সকলমুদকং. ন উদকং ঠানন্তি অত্তনা কতট্ঠানস্স অট্ঠানত্তা. পদুমিনিযন্তি পদুমগচ্ছে. কলাপবন্ধন্তি হত্থকৰসেন খুদ্দকং কত্ৰা বদ্ধং কলাপবদ্ধং. ভারবদ্ধং নাম সীসভারাদিৰসেন বদ্ধং. মুল়ালন্তি কন্দং. পত্তং ৰা পুপ্ফং ৰাতি ইদং কদ্দমস্স অন্তো পৰিসিত্ৰা ঠিতং সন্ধায ৰুত্তং. নিদ্ধমনতুম্বন্তি ৰাপিযা উদকস্স নিক্খমননাল়ং. উদকৰাহকন্তি মহামাতিকং. অৰহারেন সো ন কারেতব্বোতি ইমিনা পাণং জীৰিতা ৰোরোপনে আপত্তিযা সব্বত্থ ন মুচ্চতীতি দীপেতি. মাতিকং আরোপেত্ৰাতি খুদ্দকমাতিকং আরোপেত্ৰা. মরিত্ৰা…পে… তিট্ঠন্তীতি এত্থ মতমচ্ছানংযেৰ তেসং সন্তকত্তা অমতে গণ্হন্তস্স নত্থি অৰহারো.
নাৰট্ঠকথাৰণ্ণনা
৯৯. নাৰট্ঠকথাযং থুল্লচ্চযম্পি পারাজিকম্পি হোতীতি এত্থ পঠমং ঠানা অচাৰেত্ৰা মুত্তে থুল্লচ্চযং, পঠমং পন ঠানা চাৰেত্ৰা মুত্তে পারাজিকন্তি ৰেদিতব্বং. পাসে বদ্ধসূকরো ৰিযাতিআদিনা ৰুত্তং সন্ধাযাহ ‘‘তত্থ যুত্তি পুব্বে ৰুত্তাএৰা’’তি. ৰিপন্নট্ঠনাৰাতি ৰিসমৰাতেহি দেসন্তরং পলাতা, ভিজ্জিত্ৰা ৰা ৰিনাসং পত্ৰা উদকে নিমুজ্জিত্ৰা হেট্ঠা ভূমিতলং অপ্পত্ৰা সামিকেহি চ অপরিচ্চত্তালযা ৰুচ্চতি. বলৰা চ ৰাতো আগম্মাতি ইমিনা অসতি ৰাতে অযং পযোগো কতোতি দস্সেতি. পুগ্গলস্স নত্থি অৰহারোতি সুক্খমাতিকাযং উজুকরণনযেন ৰুত্তং. তং অত্তনো পাদেন অনক্কমিত্ৰা হত্থেন চ অনুক্খিপিত্ৰা অঞ্ঞস্মিং দণ্ডাদীসু বন্ধিত্ৰা ঠপিতে যুজ্জতি, অত্তনো পাদেন অক্কমিত্ৰা হত্থেন চ উক্খিপিত্ৰা ঠিতস্স পন বলৰৰাতেন ছত্তচীৰরাদীসু পহটেসু পকতিং ৰিজহিত্ৰা দল়্হতরং অক্কমনগহণাদিপযোগো অভিনৰো কাতব্বো সিযা. ইতরথা ছত্তচীৰরাদীনি ৰা ৰিগচ্ছন্তি, অৰহারকো ৰা সযং পতিস্সতি, নাৰা চ তদা ন গমিস্সতি. তস্মা ঈদিসে অভিনৰপ্পযোগে সতি অৰহারেন ভৰিতব্বং. সুক্খমাতিকাযং উজুকতায উদকাগমনকালে কাতব্বকিচ্চং নত্থীতি তং ইধ নিদস্সনং ন হোতি. দাসং পন পকতিযা পলাযন্তং ‘‘সীঘং যাহী’’তি ৰত্ৰা পকতিগমনতো তুরিতগমনুপ্পাদনাদিনা ইধ নিদস্সনেন ভৰিতব্বন্তি অম্হাকং খন্তি, ৰীমংসিত্ৰা গহেতব্বং. ৰাতে আগতেপি যত্থ অতিলহুকত্তা নাৰায কঞ্চি পযোগং অকত্ৰা পকতিযা অৰহারকো তিট্ঠতি, তত্থিদং অট্ঠকথাযং ৰুত্তন্তি গহেতব্বং.
যানট্ঠকথাৰণ্ণনা
১০০. যানট্ঠকথাযং উভোসু পস্সেসূতি চতুন্নং থম্ভানং উপরি চতুরস্সং দারুসঙ্ঘাটং আরোপেত্ৰা তস্স ৰামদক্খিণপস্সেসু উভোসু ৰাতাতপাদিপরিস্সযৰিনোদনত্থং গরুল়পক্খিনো উভো পক্খা ৰিয কতা সন্দমানিকা. দুকযুত্তস্সাতি দ্ৰীহি গোণেহি যুত্তস্স. অযুত্তকন্তি গোণেহি অযুত্তং. কপ্পকতাতি দ্ৰিন্নং সিখানং সন্ধিট্ঠানে গোসিঙ্গানি ৰিয দ্ৰে কোটিযো ঠপেত্ৰা উপত্থম্ভনী কপ্পকতা নাম, সা দ্ৰীহিপি কোটীহি ভূমিযং পতিট্ঠাতি, তেনাহ ‘‘ছ ঠানানী’’তি. তীণি ৰা চত্তারি ৰা ঠানানীতি অকপ্পকতায উপত্থম্ভনিযা চ দ্ৰিন্নং চক্কানঞ্চ ৰসেন তীণি ঠানানি, কপ্পকতায ৰসেন চত্তারি ঠানানি, তথা পথৰিযং ঠপিতস্স তীণি ঠানানীতি সম্বন্ধো. অক্খসীসেহীতি অক্খদারুনো দ্ৰীহি কোটীহি. অক্খুদ্ধীহীতি অক্খদারুনা সম্পটিচ্ছকা হেট্ঠিমভাগে কপ্পকতা দ্ৰে দারুখণ্ডা অক্খুদ্ধিযো নাম, তাসং কপ্পকতানং দ্ৰিন্নং কপ্পসীসানি চত্তারি ইধ ‘‘অক্খুদ্ধিযো’’তি ৰুচ্চন্তি, তেনাহ ‘‘চতূহি চ অক্খুদ্ধীহী’’তি. তাহি পতিট্ঠিতাহি পতিট্ঠিতট্ঠানানি চত্তারি ধুরেন পতিট্ঠিতট্ঠানং একন্তি পঞ্চ ঠানানি হোন্তি. উদ্ধিযোৰ ‘‘উদ্ধিখাণুকা’’তি ৰুত্তা, উদ্ধিখাণুকানং অভাৰে অক্খসীসানং পতিট্ঠানোকাসং দস্সেন্তো আহ সমমেৰ বাহং কত্ৰাতিআদি. তত্থ সমমেৰাতি উদ্ধিযো হেট্ঠা অনোলম্বেত্ৰা বাহুনো হেট্ঠিমভাগং সমং কত্ৰা দ্ৰিন্নং বাহুদারূনং মজ্ঝে অক্খসীসপ্পমাণেন ছিদ্দং কত্ৰা তত্থ অক্খসীসানি পৰেসিতানি হোন্তি, তেন বাহানং হেট্ঠাভাগং সব্বং ভূমিং ফুসিত্ৰা তিট্ঠতি, তেনাহ ‘‘সব্বং পথৰিং ফুসিত্ৰা তিট্ঠতী’’তি. সেসং নাৰাযং ৰুত্তসদিসন্তি ইমিনা যদি পন তং এৰং গচ্ছন্তং পকতিগমনং পচ্ছিন্দিত্ৰা অঞ্ঞং দিসাভাগং নেতি, পারাজিকং. সযমেৰ যং কিঞ্চি ঠানং সম্পত্তং ঠানা অচালেন্তোৰ ৰিক্কিণিত্ৰা গচ্ছতি, নেৰত্থি অৰহারো, ভণ্ডদেয্যং পন হোতীতি ইমং নযং অতিদিসতি.
ভারট্ঠকথাৰণ্ণনা
১০১. ভারট্ঠকথাযং ভারট্ঠন্তি মাতিকাপদস্স ভারো নামাতি ইদং অত্থদস্সনন্তি আহ ‘‘ভারোযেৰ ভারট্ঠ’’ন্তি. পুরিমগলেতি গলস্স পুরিমভাগে. গলৰাটকোতি গীৰায উপরিমগলৰাটকো. উরপরিচ্ছেদমজ্ঝেতি উরপরিযন্তস্স মজ্ঝে. সামিকেহি অনাণত্তোতি ইদং যদি সামিকেহি ‘‘ইমং ভারং নেত্ৰা অসুকট্ঠানে দেহী’’তি আণত্তো ভৰেয্য, তদা তেন গহিতভণ্ডং উপনিক্খিত্তং সিযা, তঞ্চ থেয্যচিত্তেন সীসাদিতো ওরোপেন্তস্সাপি অৰহারো ন সিযা, সামিকানং পন ধুরনিক্খেপে এৰ সিযাতি ততো উপনিক্খিত্তভণ্ডভাৰতো ৰিযোজেতুং ৰুত্তং, তেনেৰ ৰক্খতি ‘‘তেহি পন অনাণত্তত্তা পারাজিক’’ন্তি. ঘংসন্তোতি সীসতো অনুক্খিপন্তো, যদি উক্খিপেয্য, উক্খিত্তমত্তে পারাজিকং, তেনাহ সীসতো কেসগ্গমত্তম্পীতিআদি. যো চাযন্তি যো অযং ৰিনিচ্ছযো.
আরামট্ঠকথাৰণ্ণনা
১০২. আরামট্ঠকথাযং আরামং অভিযুঞ্জতীতি ইদং অভিযোগকরণং পরেসং ভূমট্ঠভণ্ডাদীসুপি কাতুং ৰট্টতিযেৰ. আরামাদিথাৰরেসু পন যেভুয্যেন অভিযোগৰসেনেৰ গহণসম্ভৰতো এত্থেৰ পাল়িযং অভিযোগো ৰুত্তো, ইতি ইমিনা নযেন সব্বত্থাপি সক্কা ঞাতুন্তি গহেতব্বং. অদিন্নাদানস্স পযোগত্তাতি সহপযোগমাহ. ৰত্থুম্হিযেৰ কতপযোগত্তা সহপযোগৰসেন হেতং দুক্কটং. সযম্পীতি অভিযুঞ্জকোপি. ‘‘কিং করোমি কিং করোমী’’তি এৰং কিঙ্কারমেৰ পটিস্সুণন্তো ৰিয চরতীতি কিঙ্কারপটিস্সাৰী, তস্স ভাৰো কিঙ্কারপটিস্সাৰিভাৰো, তস্মিং, অত্তনো ৰসৰত্তিভাৰেতি ৰুত্তং হোতি. উক্কোচন্তি লঞ্জং. সব্বেসং পারাজিকন্তি কূটৰিনিচ্ছযিকাদীনং. অযং ৰত্থুসামীতিআদিকস্স উভিন্নং ধুরনিক্খেপকরণহেতুনো পযোগস্স করণক্খণেৰ পারাজিকং হোতীতি ৰেদিতব্বং. সচে পন সামিকস্স ৰিমতি চ ধুরনিক্খেপো চ কমেন উপ্পজ্জন্তি, পযোগসমুট্ঠাপকচিত্তক্খণে পারাজিকমেৰ হোতি, ন থুল্লচ্চযং. যদি ৰিমতিযেৰ উপ্পজ্জতি, তদা থুল্লচ্চযমেৰাতি ৰেদিতব্বং, অযং নযো সব্বত্থ যথানুরূপং গহেতব্বো. ধুরনিক্খেপৰসেনেৰ পরাজযোতি সামিকো ‘‘অহং ন মুচ্চামী’’তি ধুরং অনিক্খিপন্তো অট্টো পরাজিতো নাম ন হোতীতি দস্সেতি.
ৰিহারট্ঠকথাৰণ্ণনা
১০৩. ৰিহারট্ঠকথাযং ৰিহারন্তি উপচারসীমাসঙ্খাতং সকলং ৰিহারং. পরিৰেণন্তি তস্স ৰিহারস্স অব্ভন্তরে ৰিসুং ৰিসুং পাকারাদিপরিচ্ছিন্নট্ঠানং. আৰাসন্তি একং আৰসথমত্তং. গণসন্তকে পরিচ্ছিন্নসামিকত্তা সক্কা ধুরং নিক্খিপাপেতুন্তি আহ ‘‘দীঘভাণকাদিভেদস্স পন গণস্সা’’তি. ইধাপি সচে একোপি ধুরং ন নিক্খিপতি, রক্খতিযেৰ. এস নযো বহূনং সন্তকে সব্বত্থ.
খেত্তট্ঠকথাৰণ্ণনা
১০৪. খেত্তট্ঠকথাযং নিরুম্ভিত্ৰা ৰাতিআদীসু গণ্হন্তস্সাতি পচ্চেকং যোজেতব্বং, তত্থ নিরুম্ভিত্ৰা গহণং নাম ৰীহিসীসং অচ্ছিন্দিত্ৰা যথাঠিতমেৰ হত্থেন গহেত্ৰা আকড্ঢিত্ৰা বীজমত্তস্সেৰ গহণং. একমেকন্তি একং ৰীহিসীসং. যস্মিং বীজে ৰাতিআদি নিরুম্ভিত্ৰা গহণাদীসু যথাক্কমং যোজেতব্বং. ‘‘তস্মিং বন্ধনা মোচিতমত্তে’’তি ৰচনতো তস্মিং বীজাদিম্হি বন্ধনা মুত্তে সতি ততো অনপনীতেপি ঠানন্তরস্স অভাৰা পারাজিকমেৰ. যস্স পন সীসাদিকস্স সন্তরাদিনা সহ সংসিব্বনং ৰা একাবদ্ধতা ৰা হোতি, তস্স বন্ধনা মোচিতে থুল্লচ্চযং, ইতরট্ঠানতো মোচিতে পারাজিকন্তি গহেতব্বং, তেনাহ ৰীহিনাল়ন্তিআদি. সভুসন্তি পলালসহিতং. খীলেনাতি খাণুকেন. এত্থ চ খীলসঙ্কমনাদীসু সহপযোগো ধুরনিক্খেপো চাতি উভযং সম্ভৰতি. খীলসঙ্কমনাদি এত্থ সহপযোগো. তস্মিঞ্চ কতে যদি সামিকা ধুরং ন নিক্খিপন্তি পুন গণ্হিতুকামাৰ হোন্তি, ন তাৰ অৰহারো, ‘‘খীলং সঙ্কামেত্ৰা খেত্তাদিং অসুকো রাজৰল্লভো ভিক্খু গণ্হিতুকামো’’তি ঞত্ৰা তস্স বলং কক্খল়াদিভাৰঞ্চ নিস্সায খীলসঙ্কমনাদিকিরিযানিট্ঠানতো পঠমমেৰ সামিকা ধুরং নিক্খিপন্তি, ন অৰহারো এতস্স পযোগনিট্ঠানতো পুরেতরমেৰ ধুরস্স নিক্খিত্তত্তা. যদা পন খীলসঙ্কমনাদিপযোগেনেৰ ধুরনিক্খেপো হোতি, তদাযেৰ অৰহারো, তেনেৰেত্থ ‘‘তঞ্চ খো সামিকানং ধুরনিক্খেপেনা’’তি ৰুত্তং. খীলাদীনং সঙ্কমিতভাৰং অজানিত্ৰা সামিকানং সম্পটিচ্ছনম্পেত্থ ধুরনিক্খেপোতি ৰেদিতব্বো. এৰং সব্বত্থাতি যথাৰুত্তমত্থং রজ্জুসঙ্কমনাদীসুপি অতিদিসতি. যট্ঠিন্তি মানদণ্ডং. একস্মিং অনাগতে থুল্লচ্চযং, তস্মিং আগতে পারাজিকন্তি সচে দারূনি নিখণিত্ৰা তত্তকেনেৰ গণ্হিতুকামো হোতি, অৰসানে দারুম্হি পারাজিকং. সচে তত্থ কণ্টকসাখাদীহি পাদানং অন্তরং পটিচ্ছাদেত্ৰা কস্সচি অপ্পৰেসারহং কত্ৰা গহেতুকামো হোতি, অৰসানসাখায পারাজিকং, তেনাহ ‘‘সাখাপরিৰারেনেৰ অত্তনো কাতুং সক্কোতী’’তি, দারূনি চ নিখণিত্ৰা সাখাপরিৰারঞ্চ কত্ৰা এৰ অত্তনো সন্তকং কাতুং সক্কোতীতি অত্থো. খেত্তমরিযাদন্তি ৰুত্তমেৰত্থং ৰিভাৰেতুং ‘‘কেদারপাল়ি’’ন্তি ৰুত্তং. ইদঞ্চ খীলসঙ্কমনাদিনা গহণং আরামাদীসুপি লব্ভতেৰ.
ৰত্থুট্ঠকথাৰণ্ণনা
১০৫. ৰত্থুট্ঠকথাযং তিণ্ণং পাকারানন্তি ইট্ঠকসিলাদারূনং ৰসেন তিণ্ণং পাকারানং.
১০৬. গামট্ঠকথাযং ‘‘গামো নামা’’তি পাল়িযং ন ৰুত্তং সব্বসো গামলক্খণস্স পুব্বে ৰুত্তত্তা.
অরঞ্ঞট্ঠকথাৰণ্ণনা
১০৭. অরঞ্ঞট্ঠকথাযং ৰিনিৰিজ্ঝিত্ৰাতি উজুকমেৰ ৰিনিৰিজ্ঝিত্ৰা. লক্খণচ্ছিন্নস্সাতি অরঞ্ঞসামিকানং হত্থতো কিণিত্ৰা গণ্হন্তেহি কতঅক্খরাদিসঞ্ঞাণস্স. ছল্লিযা পরিযোনদ্ধন্তি ইমিনা সামিকানং নিরাপেক্খতায চিরছড্ডিতভাৰং দীপেতি, তেনাহ ‘‘গহেতুং ৰট্টতী’’তি. যদি সামিকানং সাপেক্খতা অত্থি, ন ৰট্টতি. তানি কতানি অজ্ঝাৰুত্থানি চ হোন্তীতি তানি গেহাদীনি কতানি পরিনিট্ঠিতানি মনুস্সেহি চ অজ্ঝাৰুত্থানি চ হোন্তি. দারূনীতি গেহাদীনং কতত্তা অৰসিট্ঠদারূনি. গহেতুং ৰট্টতীতি সামিকানং অনালযত্তা ৰুত্তং, তে চ যদি গহণকালে দিস্ৰা সালযা হুত্ৰা ৰারেন্তি, গহেতুং ন ৰট্টতিযেৰ. ‘‘দেহী’’তি ৰুত্তে দাতব্বমেৰাতি ‘‘দেহী’’তি ৰুত্তে ‘‘দস্সামী’’তি আভোগং কত্ৰা গচ্ছন্তস্স ‘‘দেহী’’তি অৰুত্তে অদত্ৰা গমনে আপত্তি নত্থি. পচ্ছাপি তেহি চোদিতে দাতব্বমেৰ.
অদিস্ৰা গচ্ছতি, ভণ্ডদেয্যন্তি সুদ্ধচিত্তেন গতস্স ভণ্ডদেয্যং. আরক্খট্ঠানম্পি সুদ্ধচিত্তেন অতিক্কমিত্ৰা থেয্যচিত্তে উপ্পন্নেপি অৰহারো নত্থি আরক্খট্ঠানস্স অতিক্কন্তত্তা. কেচি পন ‘‘যত্থ কত্থচি নীতানম্পি দারূনং অরঞ্ঞসামিকানঞ্ঞেৰ সন্তকত্তা পুন থেয্যচিত্তং উপ্পাদেত্ৰা গচ্ছতি, পারাজিকমেৰা’’তি ৰদন্তি, তং ন যুত্তং ‘‘আরক্খট্ঠানং পত্ৰা…পে… অস্সতিযা অতিক্কমতী’’তি, সহসা তং ঠানং অতিক্কমতীতিআদিনা (পারা. অট্ঠ. ১.১০৭) চ আরক্খট্ঠানাতিক্কমেযেৰ আপত্তিযা ৰুচ্চমানত্তা, আরক্খট্ঠানাতিক্কমমেৰ সন্ধায ‘‘ইদং পন থেয্যচিত্তেন পরিহরন্তস্স আকাসেন গচ্ছতোপি পারাজিকমেৰা’’তি ৰুত্তং. যঞ্চ ‘‘যত্থ কত্থচি নীতানম্পি দারূনং অরঞ্ঞসামিকানঞ্ঞেৰ সন্তকত্তা’’তি কারণং ৰুত্তং, তম্পি আরক্খট্ঠানতো বহি পারাজিকাপজ্জনস্স কারণং ন হোতি ভণ্ডদেয্যভাৰস্সেৰ কারণত্তা. তেসং সন্তকত্তেনেৰ হি বহি কতস্সাপি ভণ্ডদেয্যং জাতং, ইতরথা চ ভণ্ডদেয্যম্পি ন সিযা সুঙ্কঘাতাতিক্কমে ৰিয. অদ্ধিকেহি দিন্নমেৰ সুঙ্কিকানং সন্তকং হোতি, নাদিন্নং, তেন তং ঠানং যতো কুতোচি পচ্চযতো সুদ্ধচিত্তেন অতিক্কন্তস্স ভণ্ডদেয্যম্পি ন হোতি. ইধ পন অরঞ্ঞসামিকানং সন্তকত্তা সব্বত্থাপি ভণ্ডদেয্যমেৰ হোতি, তেনেৰেতং অরঞ্ঞে আরক্খট্ঠানং সুঙ্কঘাততোপি গরুতরং জাতং. যদি হি আরক্খট্ঠানতো বহিপি থেয্যচিত্তে সতি অৰহারো ভৰেয্য, আরক্খট্ঠানং পত্ৰাতিআদিনা ঠাননিযমো নিরত্থকো সিযা যত্থ কত্থচি থেয্যচিত্তে উপ্পন্নে পারাজিকন্তি ৰত্তব্বতো. তস্মা আরক্খট্ঠানতো বহি থেয্যচিত্তেন গচ্ছন্তস্স অৰহারো ন ভৰতি এৰাতি নিট্ঠমেত্থ গন্তব্বং. ইদং পন থেয্যচিত্তেন পরিহরন্তস্সাতি যস্মিং পদেসে অতিক্কন্তে তেসং অরঞ্ঞং আরক্খট্ঠানঞ্চ অতিক্কন্তো নাম হোতি, তং পদেসং আকাসেনাপি অতিক্কমনৰসেন গচ্ছন্তস্সাপীতি অত্থো.
উদককথাৰণ্ণনা
১০৮. উদককথাযং মহাকুচ্ছিকা উদকচাটি উদকমণিকো, ‘‘সমেখলা চাটি উদকমণিকো’’তিপি ৰদন্তি. তত্থাতি তেসু ভাজনেসু. ভূতগামেন সদ্ধিম্পীতি পি-সদ্দেন অকপ্পিযপথৰিম্পি সঙ্গণ্হাতি. তল়াকরক্খণত্থাযাতি ‘‘মহোদকং আগন্ত্ৰা তল়াকমরিযাদং মা ছিন্দী’’তি তল়াকরক্খণত্থং. নিব্বহনউদকন্তি এত্থ তল়াকস্স একেন উন্নতেন পস্সেন অধিকজলং নিব্বহতি নিগচ্ছতি এতেনাতি ‘‘নিব্বহন’’ন্তি অধিকজলনিক্খমনমাতিকা ৰুচ্চতি. তত্থ গচ্ছমানং উদকং নিব্বহনউদকং নাম. নিদ্ধমনতুম্বন্তি সস্সাদীনং অত্থায ইট্ঠকাদীহি কতং উদকনিক্খমনপনাল়ি. মরিযাদং দুব্বলং কত্ৰাতি এত্থ দুব্বলং অকত্ৰাপি যথাৰুত্তপ্পযোগে কতে মরিযাদং ছিন্দিত্ৰা নিক্খন্তউদকগ্ঘানুরূপেন অৰহারেন কত্তব্বমেৰ. যত্তকং তপ্পচ্চযা সস্সং উপ্পজ্জতীতি বীজকসিকম্মাদিব্বযং ঠপেত্ৰা যং অধিকলাভং উপ্পজ্জতি, তং সন্ধায ৰুত্তং. ন হি তেহি কাতব্বং ৰযকরণম্পি এতস্স দাতব্বং. ইদঞ্চ তরুণসস্সে জাতে উদকং ৰিনাসেন্তস্স যুজ্জতি, সস্সে পন সব্বথা অকতেযেৰ উদকং ৰিনাসেন্তেন চ উদকগ্ঘমেৰ দাতব্বং, ন তপ্পচ্চযা সকলং সস্সং তেন ৰিনাসিতভণ্ডস্সেৰ ভণ্ডদেয্যত্তা, ইতরথা ৰাণিজ্জাদিঅত্থায পরেহি ঠপিতভণ্ডং অৰহরন্তস্স তদুভযম্পি গহেত্ৰা ভণ্ডগ্ঘং কাতব্বং সিযা, তঞ্চ ন যুত্তন্তি অম্হাকং খন্তি. সামিকানং ধুরনিক্খেপেনাতি এত্থ একস্স সন্তকে তল়াকে খেত্তে চ জাতে তস্সেৰ ধুরনিক্খেপেন পারাজিকং, যদি পন তং তল়াকং সব্বসাধারণং, খেত্তানি পাটিপুগ্গলিকানি, তস্স তস্স পুগ্গলস্সেৰ ধুরনিক্খেপে অৰহারো, অথ খেত্তানিপি সব্বসাধারণানি, সব্বেসং ধুরনিক্খেপেযেৰ পারাজিকং, নাসতীতি দট্ঠব্বং.
অনিগ্গতেতি অনিক্খন্তে, তল়াকেযেৰ ঠিতেতি অত্থো. পরেসং মাতিকামুখন্তি খুদ্দকমাতিকামুখং. অসম্পত্তেৰাতি তল়াকতো নিক্খমিত্ৰা মহামাতিকাযং এৰ ঠিতে. অনিক্খন্তে বদ্ধা সুবদ্ধাতি তল়াকতো অনিক্খন্তে ভণ্ডদেয্যম্পি ন হোতি সব্বসাধারণত্তা উদকস্সাতি অধিপ্পাযো. নিক্খন্তে পন পাটিপুগ্গলিকং হোতীতি আহ ‘‘নিক্খন্তে বদ্ধা ভণ্ডদেয্য’’ন্তি. ইধ পন খুদ্দকমাতিকাযং অপ্পৰিট্ঠত্তা অৰহারো ন জাতো, ‘‘তল়াকতো অনিগ্গতে পরেসং মাতিকামুখং অসম্পত্তেৰা’’তি হেট্ঠা ৰুত্তস্স ৰিকপ্পদ্ৰযস্স ‘‘অনিক্খন্তে বদ্ধা সুবদ্ধা, নিক্খন্তে বদ্ধা ভণ্ডদেয্য’’ন্তি ইদং দ্ৰযং যথাক্কমেন যোজনত্থং ৰুত্তং. নত্থি অৰহারোতি এত্থ ‘‘অৰহারো নত্থি, ভণ্ডদেয্যং পন হোতী’’তি কেচি ৰদন্তি, তং ন যুত্তং. ৰত্থুং…পে… ন সমেতীতি এত্থ তল়াকগতউদকস্স সব্বসাধারণত্তা পরসন্তকৰত্থু ন হোতীতি অধিপ্পাযো.
দন্তপোনকথাৰণ্ণনা
১০৯. দন্তকট্ঠকথাযং ততো পট্ঠায অৰহারো নত্থীতি ‘‘যথাসুখং ভিক্খুসঙ্ঘো পরিভুঞ্জতূ’’তি অভাজেত্ৰাৰ যাৰদিচ্ছকং গহণত্থমেৰ ঠপিতত্তা অরক্খিতত্তা সব্বসাধারণত্তা চ অঞ্ঞং সঙ্ঘিকং ৰিয ন হোতীতি থেয্যচিত্তেন গণ্হন্তস্সাপি নত্থি অৰহারো. খাদন্তু, পুন সামণেরা আহরিস্সন্তীতি কেচি থেরা ৰদেয্যুন্তি যোজেতব্বং.
ৰনপ্পতিকথাৰণ্ণনা
১১০. ৰনপ্পতিকথাযং সন্ধারিতত্তাতি ছিন্নস্স রুক্খস্স পতিতুং আরদ্ধস্স সন্ধারণমত্তেন ৰুত্তং, ন পন মরিচৰল্লিআদীহি পুব্বে ৰেঠেত্ৰা ঠিতভাৰেন. তাদিসে হি ছিন্নেপি অৰহারো নত্থি অরঞ্ঞট্ঠকথাযং ৰেঠিতৰল্লিযং ৰিয. উজুকমেৰ তিট্ঠতীতি ইমিনা সব্বসো ছিন্দনমেৰ ৰল্লিআদীহি অসম্বদ্ধস্স রুক্খস্স ঠানাচাৰনং পুব্বে ৰিয আকাসাদীসু ফুট্ঠসকলপদেসতো মোচনন্তি আৰেণিকমিধ ঠানাচাৰনং দস্সেতি. কেচি পন ‘‘রুক্খভারেন কিঞ্চিদেৰ ভস্সিত্ৰা ঠিতত্তা হোতিযেৰ ঠানাচাৰন’’ন্তি ৰদন্তি, তন্ন, রুক্খেন ফুট্ঠস্স সকলস্স আকাসপদেসস্স পঞ্চহি ছহি ৰা আকারেহি অনতিক্কমিতত্তা. ৰাতমুখং সোধেতীতি যথা ৰাতো আগন্ত্ৰা রুক্খং পাতেতি, এৰং ৰাতস্স আগমনমগ্গং রুন্ধিত্ৰা ঠিতানি সাখাগুম্বাদীনি ছিন্দিত্ৰা অপনেন্তো সোধেতি. মণ্ডূককণ্টকং ৰাতি মণ্ডূকানং নঙ্গুট্ঠে অগ্গকোটিযং ঠিতকণ্টকন্তি ৰদন্তি, একে ‘‘ৰিসমচ্ছকণ্টক’’ন্তিপি ৰদন্তি.
হরণককথাৰণ্ণনা
১১১. হরণককথাযং হরণকন্তি ৰত্থুসামিনা হরিযমানং. সো চ পাদং অগ্ঘতি, পারাজিকমেৰাতি ‘‘অন্তং ন গণ্হিস্সামী’’তি অসল্লক্খিতত্তা সামঞ্ঞতো ‘‘গণ্হিস্সামি এত’’ন্তি সল্লক্খিতস্সেৰ পটস্স একদেসতায তম্পি গণ্হিতুকামোৰাতি পারাজিকং ৰুত্তং. সভণ্ডহারকন্তি সহভণ্ডহারকং, সকারাদেসস্স ৰিকপ্পত্তা সহ সদ্দোৰ ঠিতো, ভণ্ডহারকেন সহ তং ভণ্ডন্তি অত্থো. সাসঙ্কোতি ‘‘যদি উপসঙ্কমিত্ৰা ভণ্ডং গণ্হিস্সামি, আৰুধেন মং পহরেয্যা’’তি ভযেন সঞ্জাতাসঙ্কো. একমন্তং পটিক্কম্মাতি ভযেনেৰ অনুপগন্ত্ৰা মগ্গতো সযং পটিক্কম্ম. সন্তজ্জেত্ৰাতি ফরুসৰাচায চেৰ আৰুধপরিৰত্তনাদিকাযৰিকারেন চ সন্তজ্জেত্ৰা. অনজ্ঝাৰুত্থকন্তি অপরিগ্গহিতকং. আলযেন অনধিমুত্তম্পি ভণ্ডং অনজ্ঝাৰুত্থকং নাম হোতীতি আহ ‘‘আহরাপেন্তে দাতব্ব’’ন্তি, ইমিনা পঠমং পরিচ্চত্তালযানম্পি যদি পচ্ছাপি সকসঞ্ঞা উপ্পজ্জতি, তেসঞ্ঞেৰ তং ভণ্ডং হোতি, বলক্কারেনাপি সকসঞ্ঞায তস্স গহণে দোসো নত্থি, অদদন্তস্সেৰ অৰহারোতি দস্সেতি. যদি পন সামিনো ‘‘পরিচ্চত্তং মযা পঠমং, ইদানি মম সন্তকং ৰা এতং, নো’’তি আসঙ্কা হোতি, বলক্কারেন গহেতুং ন ৰট্টতি সকসঞ্ঞাবলেনেৰ পুন গহেতব্বভাৰস্স আপন্নত্তা. ‘‘অদেন্তস্স পারাজিক’’ন্তি ৰচনতো চোরস্স সকসঞ্ঞায ৰিজ্জমানাযপি সামিকেসু সালযেসু অদাতুং ন ৰট্টতীতি দীপিতং হোতি. অঞ্ঞেসূতি মহাপচ্চরিযাদীসু. ৰিচারণাযেৰ নত্থীতি ইমিনা তত্থাপি পটিক্খেপাভাৰতো অযমেৰ অত্থোতি দস্সেতি.
উপনিধিকথাৰণ্ণনা
১১২. উপনিধিকথাযং সঙ্গোপনত্থায অত্তনো হত্থে নিক্খিত্তস্স ভণ্ডস্স গুত্তট্ঠানে পটিসামনপ্পযোগং ৰিনা নাহং গণ্হামীতিআদিনা অঞ্ঞস্মিং পযোগে অকতে রজ্জসঙ্খোভাদিকালে ‘‘ন দানি তস্স দস্সামি, ন ময্হং দানি দস্সতী’’তি উভোহিপি সকসকট্ঠানে নিসীদিত্ৰা ধুরনিক্খেপে কতেপি অৰহারো নত্থি. কেচি পনেত্থ ‘‘পারাজিকমেৰ পটিসামনপ্পযোগস্স কতত্তা’’তি ৰদন্তি, তং তেসং মতিমত্তং, ন সারতো পচ্চেতব্বং. পটিসামনকালে হিস্স থেয্যচিত্তং নত্থি, ‘‘ন দানি তস্স দস্সামী’’তি থেয্যচিত্তুপ্পত্তিক্খণে পন সামিনো ধুরনিক্খেপচিত্তুপ্পত্তিযা হেতুভূতো কাযৰচীপযোগো নত্থি, যেন সো আপত্তিং আপজ্জেয্য. ন হি অকিরিযসমুট্ঠানাযং আপত্তীতি. দানে সউস্সাহো, রক্খতি তাৰাতি অৰহারং সন্ধায অৰুত্তত্তা নাহং গণ্হামীতিআদিনা মুসাৰাদকরণে পাচিত্তিযমেৰ হোতি, ন দুক্কটং থেয্যচিত্তাভাৰেন সহপযোগস্সাপি অভাৰতোতি গহেতব্বং. যদিপি মুখেন দস্সামীতি ৰদতি…পে… পারাজিকন্তি এত্থ কতরপযোগেন আপত্তি, ন তাৰ পঠমেন ভণ্ডপটিসামনপ্পযোগেন তদা থেয্যচিত্তাভাৰা, নাপি ‘‘দস্সামী’’তি কথনপ্পযোগেন তদা থেয্যচিত্তে ৰিজ্জমানেপি পযোগস্স কপ্পিযত্তাতি? ৰুচ্চতে – সামিনা ‘‘দেহী’’তি বহুসো যাচিযমানোপি অদত্ৰা যেন পযোগেন অত্তনো অদাতুকামতং সামিকস্স ঞাপেতি, যেন চ সো ‘‘অদাতুকামো অযং ৰিক্খিপতী’’তি ঞত্ৰা ধুরং নিক্খিপতি, তেনেৰ পযোগেনস্স আপত্তি. ন হেত্থ উপনিক্খিত্তভণ্ডে পরিযাযেন মুত্তি অত্থি. অদাতুকামতায হি কদা তে দিন্নং, কত্থ তে দিন্নন্তিআদিপরিযাযৰচনেনাপি সামিকস্স ধুরে নিক্খিপাপিতে আপত্তিযেৰ. তেনেৰ অট্ঠকথাযং ৰুত্তং – ‘‘কিং তুম্হে ভণথ…পে… এৰং উভিন্নং ধুরনিক্খেপেন ভিক্খুনো পারাজিক’’ন্তি (পারা. অট্ঠ. ১.১১১). পরসন্তকস্স পরেহি গণ্হাপনে এৰ পরিযাযতো মুত্তি, ন সব্বত্থাতি গহেতব্বং. অত্তনো হত্থে নিক্খিত্তত্তাতি এত্থ অত্তনো হত্থে সামিনা দিন্নতায ভণ্ডাগারিকট্ঠানে ঠিতত্তা চ ঠানাচাৰনেপি নত্থি অৰহারো, থেয্যচিত্তেন পন গহণে দুক্কটতো ন মুচ্চতীতি ৰেদিতব্বং.
এসেৰ নযোতি উদ্ধারেযেৰ চোরস্স পারাজিকং, কস্মা? অঞ্ঞেহি সাধারণস্স অভিঞ্ঞাণস্স ৰুত্তত্তা. অঞ্ঞং তাদিসমেৰ গণ্হন্তে যুজ্জতীতি সঞ্ঞাণতো ওকাসতো চ তেন সদিসমেৰ অঞ্ঞং গণ্হন্তে যুজ্জতি, চোরেন সল্লক্খিতপ্পদেসতো তং অপনেত্ৰা কেহিচি তত্থ তাদিসে অঞ্ঞস্মিং পত্তে ঠপিতে তং গণ্হন্তেযেৰ যুজ্জতীতি অধিপ্পাযো, তেন চোরেন দিৰা সল্লক্খিতপত্তং অঞ্ঞত্থ অপনেত্ৰা তদঞ্ঞে তাদিসে পত্তে তত্থ ঠপিতেপি চোরস্স পচ্ছা রত্তিভাগে উপ্পজ্জমানং থেয্যচিত্তং দিৰা সল্লক্খিতপ্পদেসে ঠপিতং অঞ্ঞং তাদিসং পত্তমেৰ আলম্বিত্ৰা উপ্পজ্জতীতি দস্সিতং হোতি. পদৰারেনাতি থেরেন নীহরিত্ৰা দিন্নং পত্তং গহেত্ৰা গচ্ছতো চোরস্স পদৰারেন. অতাদিসমেৰ গণ্হন্তে যুজ্জতীতি অতাদিসস্স থেরেন গহণক্খণে অৰহারাভাৰতো পচ্ছা হত্থপত্তং ‘‘ত’’ন্তি ৰা ‘‘অঞ্ঞ’’ন্তি ৰা সঞ্ঞায ‘‘ইদং গহেত্ৰা গচ্ছামী’’তি গমনে পদৰারেনেৰ অৰহারো যুজ্জতীতি অধিপ্পাযো.
পারাজিকং নত্থীতি পদৰারেপি পারাজিকং নত্থি উপনিধিভণ্ডে ৰিযাতি গহেতব্বং. গামদ্ৰারন্তি বহিগামে ৰিহারস্স পতিট্ঠিতত্তা গামপ্পৰেসস্স আরম্ভপ্পদেসদস্সনৰসেন ৰুত্তং, অন্তোগামন্তি অত্থো. দ্ৰিন্নম্পি উদ্ধারেযেৰ পারাজিকন্তি থেরস্স অভণ্ডাগারিকত্তা ৰুত্তং. যদি হি সো ভণ্ডাগারিকো ভৰেয্য, সব্বম্পি উপনিক্খিত্তমেৰ সিযা, উপনিক্খিত্তভণ্ডে চ থেয্যচিত্তেন গণ্হতোপি ন তাৰ থেরস্স অৰহারো হোতি, চোরস্সেৰ অৰহারো. উভিন্নম্পি দুক্কটন্তি থেরস্স অত্তনো সন্তকতায চোরস্স সামিকেন দিন্নত্তা অৰহারো ন জাতো, উভিন্নম্পি অসুদ্ধচিত্তেন গহিতত্তা দুক্কটন্তি অত্থো.
আণত্তিযা গহিতত্তাতি ‘‘পত্তচীৰরং গণ্হা’’তি এৰং থেরেন কতআণত্তিযা গহিতত্তা. অটৰিং পৰিসতি, পদৰারেন কারেতব্বোতি ‘‘পত্তচীৰরং গণ্হ, অসুকং নাম গামং গন্ত্ৰা পিণ্ডায চরিস্সামা’’তি থেরেন ৰিহারতো পট্ঠায গামমগ্গেপি সকলেপি গামে ৰিচরণস্স নিযমিতত্তা মগ্গতো ওক্কম্ম গচ্ছন্তস্সেৰ পদৰারেন আপত্তি ৰুত্তা. ৰিহারস্স হি পরভাগে উপচারতো পট্ঠায যাৰ তস্স গামস্স পরতো উপচারো, তাৰ সব্বং দহরস্স থেরাণত্তিযা সঞ্চরণূপচারোৰ হোতি, ন পন ততো পরং. তেনেৰ ‘‘উপচারাতিক্কমে পারাজিকং. গামূপচারাতিক্কমে পারাজিক’’ন্তি চ ৰুত্তং. পটিনিৰত্তনে চীৰরধোৰনাদিঅত্থায পেসনেপি এসেৰ নযো. অট্ঠত্ৰা অনিসীদিত্ৰাতি এত্থ ৰিহারং পৰিসিত্ৰা সীসাদীসু ভারং ভূমিযং অনিক্খিপিত্ৰা তিট্ঠন্তো ৰা নিসীদন্তো ৰা ৰিস্সমিত্ৰা থেয্যচিত্তে ৰূপসন্তে পুন থেয্যচিত্তং উপ্পাদেত্ৰা গচ্ছতি চে, পাদুদ্ধারেন কারেতব্বো. সচে ভূমিযং নিক্খিপিত্ৰা পুন তং গহেত্ৰা গচ্ছতি, উদ্ধারেন কারেতব্বো. কস্মা? আণাপকস্স আণত্তিযা যং কত্তব্বং, তস্স তাৰতা পরিনিট্ঠিতত্তা. ‘‘অসুকং নাম গাম’’ন্তি অনিযমেত্ৰা ‘‘অন্তোগামং গমিস্সামা’’তি অৰিসেসেন ৰুত্তে ৰিহারসামন্তা পুব্বে পিণ্ডায পৰিট্ঠপুব্বা সব্বে গোচরগামাপি খেত্তমেৰাতি ৰদন্তি. সেসন্তি মগ্গুক্কমনৰিহারাভিমুখগমনাদি সব্বং. পুরিমসদিসমেৰাতি অনাণত্তিযা গহিতেপি সামিকস্স কথেত্ৰা গহিতত্তা হেট্ঠা ৰুত্তৰিহারূপচারাদি সব্বং খেত্তমেৰাতি কত্ৰা ৰুত্তং. এসেৰ নযোতি অন্তরামগ্গে থেয্যচিত্তং উপ্পাদেত্ৰাতিআদিনা (পারা. অট্ঠ. ১.১১২) ৰুত্তং নযং অতিদিসতি.
নিমিত্তে ৰা কতেতি চীৰরং মে কিলিট্ঠং, কো নু খো রজিত্ৰা দস্সতীতিআদিনা নিমিত্তে কতে. ৰুত্তনযেনেৰাতি অনাণত্তস্স থেরেন সদ্ধিং পত্তচীৰরং গহেত্ৰা গমনৰারে ৰুত্তনযেনেৰ. একপস্সেতি ৰিহারস্স মহন্ততায অত্তানং অদস্সেত্ৰা একস্মিং পস্সে. থেয্যচিত্তেন পরিভুঞ্জন্তো জীরাপেতীতি থেয্যচিত্তে উপ্পন্নে ঠানাচাৰনং অকত্ৰা নিৰত্থপারুতনীহারেনেৰ পরিভুঞ্জন্তো জীরাপেতি, ঠানা চাৰেন্তস্স পন থেয্যচিত্তে সতি পারাজিকমেৰ সীসে ভারং খন্ধে করণাদীসু ৰিয (পারা. ১০১). যথা ৰা তথা ৰা নস্সতীতি অগ্গিআদিনা নস্সতি, অঞ্ঞো ৰা কোচীতি ইমিনা যেন ঠপিতং, সোপি সঙ্গহিতোতি ৰেদিতব্বং.
ইতরস্সাতি চোরস্স. ইতরং গণ্হতো উদ্ধারে পারাজিকন্তি এত্থ ‘‘পৰিসিত্ৰা তৰ সাটকং গণ্হাহী’’তি ইমিনাৰ উপনিধিভাৰতো মোচিতত্তা, সামিকস্স ইতরং গণ্হতো অত্তনো সাটকে আলযস্স সব্ভাৰতো চ ‘‘উদ্ধারে পারাজিক’’ন্তি ৰুত্তং. সামিকো চে ‘‘মম সন্তকং ইদং ৰা হোতু, অঞ্ঞং ৰা, কিং তেন, অলং ময্হং ইমিনা’’তি এৰং সুট্ঠু নিরালযো হোতি, চোরস্স পারাজিকং নত্থীতি গহেতব্বং. ন জানন্তীতি তেন ৰুত্তৰচনং অসুণন্তা ন জানন্তি. এসেৰ নযোতি এত্থ সচে জানিত্ৰাপি চিত্তেন ন সম্পটিচ্ছন্তি, এসেৰ নযোতি দট্ঠব্বং. পটিক্খিপন্তীতি এত্থ চিত্তেন পটিক্খেপোপি সঙ্গহিতোৰাতি ৰেদিতব্বং. উপচারে ৰিজ্জমানেতি ভণ্ডাগারস্স সমীপে উচ্চারপস্সাৰট্ঠানে ৰিজ্জমানে. মযি চ মতে সঙ্ঘস্স চ সেনাসনে ৰিনট্ঠেতি এত্থ ‘‘তং মারেস্সামা’’তি এত্তকে ৰুত্তেপি ৰিৰরিতুং ৰট্টতি গিলানপক্খে ঠিতত্তা অৰিসযোতি ৰুত্তত্তা. মরণতো হি পরং গেলঞ্ঞং অৰিসযত্তঞ্চ নত্থি. ‘‘দ্ৰারং ছিন্দিত্ৰা পরিক্খারং হরিস্সামা’’তি এত্তকে ৰুত্তেপি ৰিৰরিতুং ৰট্টতিযেৰ. সহাযেহি ভৰিতব্বন্তি তেহিপি ভিক্খাচারাদীহি পরিযেসিত্ৰা অত্তনো সন্তকেপি কিঞ্চি কিঞ্চি দাতব্বন্তি ৰুত্তং হোতি. অযং সামীচীতি ভণ্ডাগারে ৰসন্তানং ইদং ৰত্তং.
লোলমহাথেরোতি মন্দো মোমূহো আকিণ্ণৰিহারী. ইতরেহীতি তস্মিংযেৰ গব্ভে ৰসন্তেহি ইতরভিক্খূহি. ৰিহাররক্খণৰারে নিযুত্তো ৰিহারৰারিকো, ৰুড্ঢপটিপাটিযা অত্তনো ৰারে ৰিহাররক্খণকো. নিৰাপন্তি ভত্তৰেতনং. চোরানং পটিপথং গতেসূতি চোরানং আগমনং ঞত্ৰা ‘‘পঠমতরঞ্ঞেৰ গন্ত্ৰা সদ্দং করিস্সামা’’তি চোরানং অভিমুখং গতেসু, ‘‘চোরেহি হটভণ্ডং আহরিস্সামা’’তি তদনুপথং গতেসুপি এসেৰ নযো. নিবদ্ধং কত্ৰাতি ‘‘অসুককুলে যাগুভত্তং ৰিহারৰারিকানঞ্ঞেৰা’’তি এৰং নিযমনং কত্ৰা. দ্ৰে তিস্সো যাগুসলাকা চত্তারি পঞ্চ সলাকভত্তানি চ লভমানোৰাতি ইদং নিদস্সনমত্তং, ততো ঊনং ৰা হোতু অধিকং ৰা অত্তনো ৰেয্যাৰচ্চকরস্স চ যাপনমত্তং লভনমেৰ পমাণন্তি গহেতব্বং. নিস্সিতকে জগ্গেন্তীতি তেহি ৰিহারং জগ্গাপেন্তীতি অত্থো. অসহাযকস্সাতি সহাযরহিতস্স. অত্তদুতিযস্সাতি অপ্পিচ্ছস্স অত্তা সরীরমেৰ দুতিযো অস্স নাঞ্ঞোতি অত্তদুতিযো. তদুভযস্সাপি অত্থস্স ৰিভাৰনং যস্সাতিআদি, এতেন সব্বেন একেকস্স ৰারো ন পাপেতব্বোতি দস্সিতন্তি ৰেদিতব্বং. পাকৰত্তত্থাযাতি নিচ্চং পচিতব্বযাগুভত্তসঙ্খাতৰত্তত্থায. ঠপেন্তীতি দাযকা ঠপেন্তি. তং গহেত্ৰাতি তং আরামিকাদীহি দিয্যমানং ভাগং গহেত্ৰা. ন গাহাপেতব্বোতি এত্থ অব্ভোকাসিকস্সাপি অত্তনো অধিকপরিক্খারো ৰা ঠপিতো অত্থি, চীৰরাদিসঙ্ঘিকভাগেপি আলযো ৰা অত্থি, সোপি গাহাপেতব্বোৰ. দিগুণন্তি অঞ্ঞেহি লব্ভমানতো দিগুণং. পক্খৰারেনাতি অড্ঢমাসৰারেন.
সুঙ্কঘাতকথাৰণ্ণনা
১১৩. সুঙ্কঘাতকথাযং সুঙ্কং যত্থ রাজপুরিসা হনন্তি অদদন্তানং সন্তকং অচ্ছিন্দিত্ৰাপি গণ্হন্তি, তং ঠানং সুঙ্কঘাতন্তি এৰম্পি অত্থো দট্ঠব্বো. ৰুত্তমেৰত্থং পাকটং কাতুং তঞ্হীতিআদি ৰুত্তং. দুতিযং পাদং অতিক্কামেতীতি এত্থ পঠমপাদং পরিচ্ছেদতো বহি ঠপেত্ৰা দুতিযপাদে উদ্ধটমত্তে পারাজিকং. উদ্ধরিত্ৰা বহি অট্ঠপিতেপি বহি ঠিতো এৰ নাম হোতীতি কত্ৰা এৰং সব্বত্থ পদৰারেসুপীতি দট্ঠব্বং. পরিৰত্তিত্ৰা অব্ভন্তরিমং বহি ঠপেতি, পারাজিকন্তি ইদং সযং বহি ঠত্ৰা পঠমং অব্ভন্তরিমং উক্খিপিত্ৰা ৰা সমকং উক্খিপিত্ৰা ৰা পরিৰত্তনং সন্ধায ৰুত্তং. বহি ঠত্ৰা উক্খিত্তমত্তে হি সব্বং বহিগতমেৰ হোতীতি. সচে পন সো বহি ঠত্ৰাপি বাহিরপুটকং পঠমং অন্তো ঠপেত্ৰা পচ্ছা অব্ভন্তরিমং উক্খিপিত্ৰা বহি ঠপেতি, তদাপি একাবদ্ধতায অৰিজহিতত্তা অৰহারো ন দিস্সতি. কেচি পন ‘‘ভূমিযং পতিত্ৰা ৰত্তন্তং পুন অন্তো পৰিসতি, পারাজিকমেৰাতি (পারা. অট্ঠ. ১.১১৩) ৰুত্তত্তা বাহিরপুটকে অন্তোপৰিট্ঠেপি বহিগতভাৰতো ন মুচ্চতি, অন্তোগতং পন পুটকং পঠমং, পচ্ছা এৰ ৰা বহি ঠপিতমত্তে ৰা পারাজিকমেৰা’’তি ৰদন্তি, তং ন যুত্তং. বহি ভূমিযং পাতিতস্স কেনচি সদ্ধিং একাবদ্ধতায অভাৰেন অন্তোপৰিট্ঠেপি পারাজিকমেৰাতি ৰত্তুং যুত্তং, ইদং পন একাবদ্ধত্তা তেন সদ্ধিং ন সমেতি. তস্মা যথা অন্তোভূমিগতেন একাবদ্ধতা ন হোতি, এৰং উভযস্সাপি বহিগতভাৰে সাধিতেযেৰ অৰহারোতি ৰিঞ্ঞাযতি, ৰীমংসিত্ৰা গহেতব্বং. যে পন পরিৰত্তিত্ৰাতি ইমস্স নিৰত্তিত্ৰাতি অত্থং ৰদন্তি, তেহি পন অব্ভন্তরিমং বহি ঠপেতীতি অযমত্থো গহিতো হোতীতি তত্থ সঙ্কাযেৰ নত্থি. একাবদ্ধন্তি কাজকোটিযং রজ্জুযা বন্ধনং সন্ধায ৰুত্তং. অবন্ধিত্ৰা কাজকোটিযং ঠপিতমত্তমেৰ হোতি, পারাজিকন্তি বহি গহিতকাজকোটিযং ঠপিতং যদি পাদং অগ্ঘতি, পারাজিকমেৰ, অন্তোঠপিতেন একাবদ্ধতায অভাৰাতি অধিপ্পাযো. গচ্ছন্তে যানে ৰা…পে… ঠপেতীতি সুঙ্কঘাতং পৰিসিত্ৰা অপ্পৰিসিত্ৰা ৰা ঠপেতি. সুঙ্কট্ঠানস্স বহি ঠিতন্তি যানাদীহি নীহটত্তা বহি ঠিতং. কেচি পন ‘‘বহি ঠপিত’’ন্তি পাঠং ৰিকপ্পেত্ৰা সুঙ্কট্ঠানতো পুব্বেৰ বহি ঠপিতন্তি অত্থং ৰদন্তি, তং ন সুন্দরং; সুঙ্কট্ঠানে পৰিসিত্ৰা যানে ঠপিতেপি পৰত্তিত্ৰা গতে ৰিয দোসাভাৰতো. যো পন সুঙ্কট্ঠানস্স অন্তোৰ পৰিসিত্ৰা ‘‘সুঙ্কট্ঠান’’ন্তি ঞত্ৰা থেয্যচিত্তেন আগতমগ্গেন পটিনিৰত্তিত্ৰা গচ্ছতি, তস্সাপি যদি তেন দিসাভাগেন গচ্ছন্তানম্পি হত্থতো সুঙ্কং গণ্হন্তি, পারাজিকমেৰ. ইমস্মিং ঠানেতি যানাদীহি নীহরণে. তত্রাতি তস্মিং এল়কলোমসিক্খাপদে (পারা. ৫৭১ আদযো).
পাণকথাৰণ্ণনা
১১৪. পাণকথাযং আঠপিতোতি মাতাপিতূহি ইণং গণ্হন্তেহি ‘‘যাৰ ইণদানা অযং তুম্হাকং সন্তিকে হোতূ’’তি ইণদাযকানং নিয্যাতিতো. অৰহারো নত্থীতি মাতাপিতূহি পুত্তস্স অপরিচ্চত্তত্তা মাতাপিতূনঞ্চ অসন্তকত্তা অৰহারো নত্থি. ধনং পন গতট্ঠানে ৰড্ঢতীতি ইমিনা আঠপেত্ৰা গহিতধনং ৰড্ঢিযা সহ আঠপিতপুত্তহারকস্স গীৰাতি দস্সিতন্তি ৰদন্তি. দাসস্স জাতোতি উক্কট্ঠলক্খণং দস্সেতুং ৰুত্তং. দাসিকুচ্ছিযং পন অদাসস্স জাতোপি এত্থেৰ সঙ্গহিতো. পরদেসতো পহরিত্ৰাতি পরদেসৰিলুম্পকেহি রাজচোরাদীহি পহরিত্ৰা. সুখং জীৰাতি ৰদতীতি থেয্যচিত্তেন সামিকানং সন্তিকতো পলাপেতুকামতায ৰদতি, তথা পন অচিন্তেত্ৰা কারুঞ্ঞেন ‘‘সুখং গন্ত্ৰা জীৰা’’তি ৰদন্তস্স নত্থি অৰহারো, গীৰা পন হোতি. দুতিযপদৰারেতি যদি দুতিযপদং অৰস্সং উদ্ধরিস্সতি, ভিক্খুস্স ‘‘পলাযিত্ৰা সুখং জীৰা’’তি ৰচনক্খণেযেৰ পারাজিকং. অনাপত্তি পারাজিকস্সাতি তস্স ৰচনেন ৰেগৰড্ঢনে অকতেপি দুক্কটা ন মুচ্চতীতি দস্সেতি. ‘‘অদিন্নং থেয্যসঙ্খাতং আদিযেয্যা’’তি (পারা. ৮৯, ৯১) আদানস্সেৰ ৰুত্তত্তা ৰুত্তপরিযাযেন মুচ্চতীতি.
চতুপ্পদকথাৰণ্ণনা
১১৭. চতুপ্পদকথাযং পাল়িযং আগতাৰসেসাতি পাল়িযং আগতেহি হত্থি আদীহি অঞ্ঞে পসু-সদ্দস্স সব্বসাধারণত্তা. ভিঙ্কচ্ছাপন্তি ‘‘ভিঙ্কা ভিঙ্কা’’তি সদ্দাযনতো এৰং লদ্ধনামং হত্থিপোতকং. অন্তোৰত্থুম্হীতি পরিক্খিত্তে. বহিনগরে ঠিতস্সাতি পরিক্খিত্তনগরং সন্ধায ৰুত্তং, অপরিক্খিত্তনগরে পন অন্তোনগরে ঠিতস্সাপি ঠিতট্ঠানমেৰ ঠানং. খণ্ডদ্ৰারন্তি অত্তনা খণ্ডিতদ্ৰারং. একো নিপন্নোতি এত্থাপি বন্ধোতি আনেত্ৰা সম্বন্ধিতব্বং, তেনাহ ‘‘নিপন্নস্স দ্ৰে’’তি. ঘাতেতীতি এত্থ থেয্যচিত্তেন ৰিনাসেন্তস্স সহপযোগত্তা দুক্কটমেৰাতি ৰদন্তি.
ওচরককথাৰণ্ণনা
১১৮. ওচরককথাযং পরিযাযেন হি অদিন্নাদানতো মুচ্চতীতি ইদং আণত্তিকপযোগং সন্ধায ৰুত্তং, সযমেৰ পন অভিযুঞ্জনাদীসু পরিযাযেনপি মোক্খো নত্থি.
ওণিরক্খকথাৰণ্ণনা
ওণিরক্খকথাযং ওণিন্তি ওণীতং, আনীতন্তি অত্থো. ওণিরক্খস্স সন্তিকে ঠপিতভণ্ডং উপনিধি (পারা. ১১২) ৰিয গুত্তট্ঠানে ঠপেত্ৰা সঙ্গোপনত্থায অনিক্খিপিত্ৰা যথাঠপিতট্ঠানে এৰ মুহুত্তমত্তং ওলোকনত্থায ঠপিতত্তা তস্স ভণ্ডস্স ঠানাচাৰনমত্তেন ওণিরক্খকস্স পারাজিকং হোতি.
সংৰিদাৰহারকথাৰণ্ণনা
সংৰিদাৰহারকথাযং সংৰিধাযাতি সংৰিদহিত্ৰা. তেন নেসং দুক্কটাপত্তিযোতি আণত্তিৰসেন পারাজিকাপত্তিযা অসম্ভৰে সতীতি ৰুত্তং. যদি হি তেন আণত্তা যথাণত্তিৰসেন হরন্তি, আণত্তিক্খণে এৰ পারাজিকাপত্তিং আপজ্জন্তি. পাল়িযং ‘‘সম্বহুলা সংৰিদহিত্ৰা একো ভণ্ডং অৰহরতি, আপত্তি সব্বেসং পারাজিকস্সা’’তি (পারা. ১১৮) এত্থাপি আণাপকানং আণত্তিক্খণেযেৰ আপত্তি, অৰহারকস্স উদ্ধারেতি গহেতব্বো. সম্বহুলা ভিক্খূ একং আণাপেন্তি ‘গচ্ছেতং আহরা’তি, তস্সুদ্ধারে সব্বেসং পারাজিকন্তিআদীসুপি এৰমেৰ অত্থো গহেতব্বো. সাহত্থিকং ৰা আণত্তিকস্স আণত্তিকং ৰা সাহত্থিকস্স অঙ্গং ন হোতীতি ভিন্নকালিকত্তা অঞ্ঞমঞ্ঞস্স অঙ্গং ন হোতি. তথা হি সহত্থা অৰহরন্তস্স ঠানাচাৰনক্খণে আপত্তি, আণত্তিযা পন আণত্তিক্খণেযেৰাতি ভিন্নকালিকত্তা আপত্তিযোতি.
সঙ্কেতকম্মকথাৰণ্ণনা
১১৯. সঙ্কেতকম্মকথাযং ওচরকে ৰুত্তনযেনেৰাতি এত্থ অৰস্সং হারিযে ভণ্ডেতিআদিনা (পারা. অট্ঠ. ১.১১৮) ৰুত্তনযেনেৰ. পাল়িযং ‘‘তং সঙ্কেতং পুরে ৰা পচ্ছা ৰা’’তি তস্স সঙ্কেতস্স পুরে ৰা পচ্ছা ৰাতি অত্থো. ‘‘তং নিমিত্তং পুরে ৰা পচ্ছা ৰা’’তি এত্থাপি এসেৰ নযো.
নিমিত্তকম্মকথাৰণ্ণনা
১২০. নিমিত্তকম্মকথাযং অক্খিনিখণনাদিনিমিত্তকম্মং পন লহুকং ইত্তরকালং, তস্মা তঙ্খণেযেৰ তং ভণ্ডং অৰহরিতুং ন সক্কা. নিমিত্তকম্মানন্তরমেৰ গণ্হিতুং আরদ্ধত্তা তেনেৰ নিমিত্তেন অৰহরতীতি ৰুচ্চতি. যদি এৰং পুরেভত্তপ্পযোগোৰ এসোতি ৰাদো পমাণভাৰং আপজ্জতীতি? নাপজ্জতি. ন হি সঙ্কেতকম্মং (পারা. ১১৯) ৰিয নিমিত্তকম্মং কালপরিচ্ছেদযুত্তং. কালৰসেন হি সঙ্কেতকম্মং ৰুত্তং, কিরিযাৰসেন নিমিত্তকম্মন্তি অযমেৰ তেসং ৰিসেসো. ‘‘তং নিমিত্তং পুরে ৰা পচ্ছা ৰা তং ভণ্ডং অৰহরতি, মূলট্ঠস্স অনাপত্তী’’তি ইদং পন নিমিত্তকরণতো পুরে গণ্হন্তস্স চেৰ নিমিত্তকম্মে চ কতেপি গণ্হিতুং অনারভিত্ৰা পচ্ছা সযমেৰ গণ্হন্তস্স চ ৰসেন ৰুত্তং.
আণত্তিকথাৰণ্ণনা
১২১. আণত্তিকথাযং অসম্মোহত্থন্তি যস্মা সঙ্কেতকম্মনিমিত্তকম্মানি করোন্তো ন কেৰলং পুরেভত্তাদিকালসঙ্কেতকম্মং অক্খিনিখণনাদিনিমিত্তকম্মমেৰ ৰা করোতি, অথ খো এৰংৰণ্ণসণ্ঠানভণ্ডং গণ্হাতি, ভণ্ডনিযমম্পি করোতি, ত্ৰং ইত্থন্নামস্স পাৰদ, সো অঞ্ঞস্স পাৰদতূতিআদিনা পুগ্গলপটিপাটিযা চ আণাপেতি, তস্মা পুব্বণ্হাদিকালৰসেন অক্খিনিখণনাদিকিরিযাৰসেন ভণ্ডপুগ্গলপটিপাটিৰসেন চ আণত্তে এতেসু সঙ্কেতকম্মনিমিত্তকম্মেসু ৰিসঙ্কেতা ৰিসঙ্কেতভাৰে সম্মোহো জাযতি, তদপগমেন অসম্মোহত্থং. যং আণাপকেন নিমিত্তসঞ্ঞং কত্ৰা ৰুত্তন্তি পুব্বণ্হাদীসু অক্খিনিখণনাদীসু ৰা গহণত্থং আণাপেন্তেন ঈদিসৰণ্ণসণ্ঠানাদিযুত্তং গণ্হাতি এৰং গহণস্স নিমিত্তভূতসঞ্ঞাণং কত্ৰা যং ভণ্ডং ৰুত্তং. অযং যুত্তি সব্বত্থাতি হেট্ঠা ৰুত্তেসু উপরি ৰক্খমানেসু চ সব্বত্থ আণত্তিপ্পসঙ্গেসু আণত্তিক্খণেযেৰ পারাজিকাদীনং ভাৰসঙ্খাতা ৰিনযযুত্তি, সা চ আণত্তস্স কিরিযানিট্ঠাপনক্খণে আণাপকস্স পযোগে থেয্যচিত্তানং অভাৰা আণত্তিক্খণে একা এৰ আপত্তি হোতীতি এৰং উপপত্তিযা পৰত্তত্তা যুত্তীতি ৰুত্তা. ‘‘মূলট্ঠস্স থুল্লচ্চয’’ন্তি ৰুত্তত্তা সঙ্ঘরক্খিতেন পটিগ্গহিতেপি বুদ্ধরক্খিতধম্মরক্খিতানং দুক্কটমেৰ, কস্মা পনেত্থ আচরিযস্স থুল্লচ্চযন্তি আহ ‘‘মহাজনো হী’’তিআদি. মহাজনোতি চ বুদ্ধরক্খিতধম্মরক্খিতসঙ্ঘরক্খিতে সন্ধায ৰুত্তং. মূলট্ঠস্সেৰ দুক্কটন্তি বুদ্ধরক্খিতস্স দুক্কটং. ইদঞ্চ মূলট্ঠস্স থুল্লচ্চযাভাৰদস্সনত্থং পঠমং আণত্তিক্খণে দুক্কটং সন্ধায ৰুত্তং, ন পন সঙ্ঘরক্খিতস্স পটিগ্গহণপচ্চযা পুন দুক্কটসম্ভৰং সন্ধায. ন হি সো একপযোগেন দুক্কটদ্ৰযং আপজ্জতি. কেচি পন ‘‘ৰিসঙ্কেতত্তা পাল়িযং ‘মূলট্ঠস্সা’তি অৰত্ৰা ‘পটিগ্গণ্হাতি, আপত্তি দুক্কটস্সা’তি সামঞ্ঞেন ৰুত্তত্তা ইদং সঙ্ঘরক্খিতস্স দুক্কটং সন্ধায ৰুত্ত’’ন্তি ৰদন্তি, তং কিঞ্চাপি অট্ঠকথায ন সমেতি, পাল়িতো পন যুত্তং ৰিয দিস্সতি. ন হি তস্স পটিগ্গহণপ্পযোগে অনাপত্তি হোতীতি. ইমিনাৰ হেট্ঠা আগতৰারেসুপি পটিগ্গণ্হন্তানং দুক্কটং ৰেদিতব্বং. ‘‘পণ্ণে ৰা সিলাদীসু ৰা ‘চোরিযং কাতব্ব’ন্তি লিখিত্ৰা ঠপিতে পারাজিকমেৰা’’তি কেচি ৰদন্তি, তং পন ‘‘অসুকস্স গেহে ভণ্ড’’ন্তি এৰং নিযমেত্ৰা লিখিতে যুজ্জতি, ন অনিযমেত্ৰা লিখিতেতি ৰীমংসিতব্বং. মগ্গানন্তরফলসদিসাতি ইমিনা যথা অরিযপুগ্গলানং মগ্গানন্তরে ফলে উপ্পন্নে কিলেসপটিপ্পস্সদ্ধিপরিযোসানং ভাৰনাকিচ্চং নিপ্ফন্নং নাম হোতি, এৰমেতিস্সা অত্থসাধকচেতনায উপ্পন্নায আণত্তিকিচ্চং নিপ্ফন্নমেৰাতি দস্সেতি, তেনাহ ‘‘তস্মা অযং আণত্তিক্খণেযেৰ পারাজিকো’’তি, আণত্তিৰচীপযোগসমুট্ঠাপকচেতনাক্খণেযেৰ পারাজিকো হোতীতি অত্থো.
আণত্তিকথাৰণ্ণনানযো নিট্ঠিতো.
আপত্তিভেদৰণ্ণনা
১২২. তত্থ তত্থাতি ভূমট্ঠথলট্ঠাদীসু. পাল়িযং মনুস্সপরিগ্গহিতং সন্ধায ‘‘পরপরিগ্গহিত’’ন্তি ৰুত্তং. আমসতি ফন্দাপেতি ঠানা চাৰেতীতি ইমেহি তীহি পদেহি পুব্বপযোগসহিতং পঞ্চমং অৰহারঙ্গং ৰুত্তং, ঠানা চাৰেতীতি চ ইদং উপলক্খণমত্তং. আণত্তিকাদযো সব্বেপি পযোগা ধুরনিক্খেপো চ ইধ সঙ্গহেতব্বাৰাতি দট্ঠব্বং.
১২৫. ঠানাচাৰনন্তি ইদং পাল়িঅনুসারতো ৰুত্তং ধুরনিক্খেপস্সাপি সঙ্গহেতব্বতো. এস নযো উপরিপি সব্বত্থ. তত্থ হি ন চ সকসঞ্ঞীতি ইমিনা পরপরিগ্গহিততা ৰুত্তা, ন চ ৰিস্সাসগ্গাহী ন চ তাৰকালিকন্তি ইমেহি পরপরিগ্গহিতসঞ্ঞিতা, তীহি ৰা এতেহি পরপরিগ্গহিততা পরপরিগ্গহিতসঞ্ঞিতা চ ৰুত্তাতি ৰেদিতব্বা. অনজ্ঝাৰুত্থকন্তি ‘‘মমেদ’’ন্তি পরিগ্গহৰসেন অনজ্ঝাৰুত্থকং অরঞ্ঞে দারুতিণপণ্ণাদি. ছড্ডিতন্তি পঠমং পরিগ্গহেত্ৰা পচ্ছা অনত্থিকতায ছড্ডিতং যং কিঞ্চি. ছিন্নমূলকন্তি নট্ঠং পরিযেসিত্ৰা আলযসঙ্খাতস্স মূলস্স ছিন্নত্তা ছিন্নমূলকং. অস্সামিকন্তি অনজ্ঝাৰুত্থকাদীহি তীহি আকারেহি দস্সিতং অস্সামিকৰত্থু. উভযম্পীতি অস্সামিকং অত্তনো সন্তকঞ্চ.
অনাপত্তিভেদৰণ্ণনা
১৩১. তস্মিংযেৰ অত্তভাৰে নিব্বত্তাতি তস্মিংযেৰ মতসরীরে পেতত্তভাৰেন নিব্বত্তা. রুক্খাদীসু লগ্গিতসাটকে ৰত্তব্বমেৰ নত্থীতি মনুস্সেহি অগোপিতং সন্ধায ৰুত্তং, সচে পনেতং দেৰালযচেতিযরুক্খাদীসু নিযুত্তেহি পুরিসেহি রক্খিতগোপিতং হোতি, গহেতুং ন ৰট্টতি. থোকে খাযিতে…পে… গহেতুং ৰট্টতীতি ইদং অদিন্নাদানাভাৰং সন্ধায ৰুত্তং. জিঘচ্ছিতপাণিনা খাদিযমানমংসস্স অচ্ছিন্দিত্ৰা খাদনং নাম কারুঞ্ঞহানিতো লোলভাৰতো চ অসারুপ্পমেৰ. তেনেৰ হি অরিযৰংসিকা অত্তনো পত্তে ভত্তং খাদন্তম্পি সুনখাদিং তজ্জেত্ৰা ন ৰারেন্তি, তিরচ্ছানানং আমিসদানে কুসলং ৰিয তেসং আমিসস্স অচ্ছিন্দনেপি অকুসলমেৰাতি গহেতব্বং, তেনেৰ ৰক্খতি ‘‘পরানুদ্দযতায চ ন গহেতব্ব’’ন্তি (পারা. অট্ঠ. ১.১৪০).
পকিণ্ণককথাৰণ্ণনা
বহু একতো দারুআদিভারিযস্স একস্স ভণ্ডস্স উক্খিপনকালে ‘‘গণ্হথ উক্খিপথা’’তি ৰচীপযোগেন সদ্ধিং কাযপযোগসব্ভাৰট্ঠানং সন্ধায ‘‘সাহত্থিকাণত্তিক’’ন্তি ৰুত্তং. ‘‘ত্ৰং এতং ৰত্থুং গণ্হ, অহং অঞ্ঞ’’ন্তি এৰং পৰত্তে পন অৰহারে অত্তনা গহিতং সাহত্থিকমেৰ, পরেন গাহাপিতং আণত্তিকমেৰ, তেনেৰ তদুভযগ্ঘেন পঞ্চমাসেপি পারাজিকং ন হোতি, একেকভণ্ডগ্ঘৰসেন থুল্লচ্চযাদিমেৰ হোতি. ৰুত্তঞ্হি ‘‘সাহত্থিকং ৰা আণত্তিকস্স অঙ্গং ন হোতী’’তিআদি. উপনিক্খিত্তভণ্ডং ভণ্ডদেয্যঞ্চ অদাতুকামতায ‘‘দেমি দম্মী’’তি ৰিক্খিপন্তো তুণ্হীভাৰেন ৰিহেঠেন্তোপি তেন তেন কাযৰিকারাদিকিরিযায পরস্স ধুরং নিক্খিপাপেসীতি ‘‘কিরিযাসমুট্ঠানঞ্চা’’তি ৰুত্তং.
পদভাজনীযৰণ্ণনানযো নিট্ঠিতো.
ৰিনীতৰত্থুৰণ্ণনা
১৩৫. ৰিনীতৰত্থূসু নিরুত্তিযেৰ তংতংঅত্থগ্গহণস্স উপাযতায পথোতি নিরুত্তিপথো, তেনেৰাহ ‘‘ৰোহারৰচনমত্তে’’তি. যথাকম্মং গতোতি ততো পেতত্তভাৰতো মতভাৰং দস্সেতি. অব্ভুণ্হেতি আসন্নমরণতায সরীরস্স উণ্হসমঙ্গিতং দস্সেতি, তেনেৰাহ ‘‘অল্লসরীরে’’তি. কুণপভাৰং উপগতম্পি ভিন্নমেৰ অল্লভাৰতো ভিন্নত্তা. ৰিসভাগসরীরেতি ইত্থিসরীরে. সীসে ৰাতিআদি অধক্খকে উব্ভজাণুমণ্ডলে পদেসে চিত্তৰিকারপ্পত্তিং সন্ধায ৰুত্তং, যত্থ কত্থচি অনামসন্তেন কতং সুকতমেৰ. মতসরীরম্পি হি যেন কেনচি আকারেন সঞ্চিচ্চ ফুসন্তস্স অনামাসদুক্কটমেৰাতি ৰদন্তি, তং যুত্তমেৰ. ন হি অপারাজিকৰত্থুকেপি চিত্তাদিইত্থিরূপে ভৰন্তং দুক্কটং পারাজিকৰত্থুভূতে মতিত্থিসরীরে নিৰত্ততি.
কুসসঙ্কামনৰত্থুকথাৰণ্ণনা
১৩৮. বলসাতি বলেন. সাটকো ভৰিস্সতি, গণ্হিস্সামীতি অনাগতৰচনং পসিব্বকগ্গহণতো পুরেতরং সমুপ্পন্নপরিকপ্পদস্সনৰসেন ৰুত্তং. গহণক্খণে পন ‘‘সাটকো চে, গণ্হামী’’তি পসিব্বকং গণ্হাতীতি এৰমেত্থ অধিপ্পাযো গহেতব্বো, ন পন বহি নীহরিত্ৰা সাটকভাৰং ঞত্ৰা গহেস্সামীতি, তেনাহ ‘‘উদ্ধারেযেৰ পারাজিক’’ন্তি. ইতরথা ‘‘ইদানি ন গণ্হামি, পচ্ছা অন্ধকারে জাতে ৰিজাননকালে ৰা গণ্হিস্সামি, ইদানি ওলোকেন্তো ৰিয হত্থগতং করোমী’’তি গণ্হন্তস্সাপি গহণক্খণে অৰহারো ভৰেয্য, ন চ তং যুত্তং তদা গহণে সন্নিট্ঠানাভাৰা. সন্নিট্ঠাপকচেতনায এৰ হি পাণাতিপাতাদিঅকুসলং ৰিয. ন হি ‘‘পচ্ছা ৰধিস্সামী’’তি পাণং গণ্হন্তস্স তদেৰ তস্মিং মতেপি পাণাতিপাতো হোতি ৰধকচেতনায পযোগস্স অকতত্তা, এৰমিধাপি অত্থঙ্গতে সূরিযে অৰহরিস্সামীতিআদিনা কালপরিকপ্পনৰসেন ঠানা চাৰিতেপি তদাপি অৰহারো ন হোতি ওকাসপরিকপ্পে (পারা. অট্ঠ. ১.১৩৮) ৰিয, তস্মিং পন যথাপরিকপ্পিতট্ঠানে কালে আগতে ভণ্ডং ভূমিযং অনিক্খিপিত্ৰাপি থেয্যচিত্তেন গচ্ছতো পদৰারেন অৰহারোতি খাযতি. তস্মা ভণ্ডপরিকপ্পো ওকাসপরিকপ্পো কালপরিকপ্পোতি তিৰিধোপি পরিকপ্পো গহেতব্বো. অট্ঠকথাযং পন ওকাসপরিকপ্পে সমোধানেত্ৰা কালপরিকপ্পো ৰিসুং ন ৰুত্তোতি অম্হাকং খন্তি, ৰীমংসিত্ৰা গহেতব্বং. পদৰারেন কারেতব্বোতি ভূমিযং অনিক্খিপিত্ৰা ৰীমংসিতত্তা ৰুত্তং. পরিযুট্ঠিতোতি অনুবদ্ধো.
পরিকপ্পো দিস্সতীতি গহণক্খণে পরিকপ্পো দিস্সতি, ন তদা তেসং মতেন অৰহারোতি দস্সেতি. দিস্ৰা হটত্তা পরিকপ্পাৰহারো ন দিস্সতীতি পচ্ছা পন বহি ৰীমংসিত্ৰা সাটকভাৰং ঞত্ৰা ততো পচ্ছা থেয্যচিত্তেন হটত্তা পুব্বে কতস্স পরিকপ্পস্স অৰহারানঙ্গত্তা ‘‘সুত্ত’’ন্তি ঞত্ৰা হরণে ৰিয থেয্যাৰহারো এৰ সিযা. তস্মা পরিকপ্পাৰহারো ন দিস্সতি. সাটকো চে ভৰিস্সতীতিআদিকস্স পরিকপ্পস্স তদা অৰিজ্জমানত্তা কেৰলং অৰহারো এৰ, ন পরিকপ্পাৰহারোতি অধিপ্পাযো, তেন ভণ্ডপরিকপ্পাৰহারস্স ‘‘সাটকো চে ভৰিস্সতি, গহেস্সামী’’তি এৰং ভণ্ডসন্নিট্ঠানাভাৰক্খণেযেৰ পৰত্তিং দস্সেতি, তেনাহ ‘‘যং পরিকপ্পিতং, তং অদিট্ঠং পরিকপ্পিতভাৰে ঠিতংযেৰ উদ্ধরন্তস্স অৰহারো’’তি. যদি এৰং কস্মা ওকাসপঅপ্পাৰহারো ভণ্ডং দিস্ৰা অৰহরন্তস্স পরিকপ্পাৰহারো সিযাতি? নাযং দোসো অভণ্ডৰিসযত্তা তস্স পরিকপ্পস্স, পুব্বেৰ দিস্ৰা ঞাতভণ্ডস্সেৰ হি ওকাসপরিকপ্পো ৰুত্তো. তং মঞ্ঞমানো তং অৰহরীতি ইদং সুত্তং কিঞ্চাপি ‘‘তঞ্ঞেৰেত’’ন্তি নিযমেত্ৰা গণ্হন্তস্স ৰসেন ৰুত্তং, তথাপি ‘‘তঞ্চে গণ্হিস্সামী’’তি এৰং পৰত্তে ইমস্মিং পরিকপ্পেপি ‘‘গণ্হিস্সামী’’তি গহণে নিযমসব্ভাৰা অৰহারত্থসাধকং হোতীতি উদ্ধটং, তেনেৰ ‘‘সমেতী’’তি ৰুত্তং.
কেচীতি মহাঅট্ঠকথাযমেৰ একচ্চে আচরিযা. মহাপচ্চরিযং পনাতিআদিনাপি কেচিৰাদো গারয্হো, মহাঅট্ঠকথাৰাদোৰ যুত্ততরোতি দস্সেতি.
অলঙ্কারভণ্ডন্তি অঙ্গুলিমুদ্দিকাদি. কুসং পাতেত্ৰাতি ৰিলীৰমযং ৰা তালপণ্ণাদিমযং ৰা কতসঞ্ঞাণং পাতেত্ৰা. পরকোট্ঠাসতো কুসে উদ্ধটেপি ন তাৰ কুসস্স পরিৰত্তনং জাতন্তি ৰুত্তং ‘‘উদ্ধারে রক্খতী’’তি. হত্থতো মুত্তমত্তে পারাজিকন্তি ইমিনা ঠানাচাৰনং ধুরনিক্খেপঞ্চ ৰিনা কুসসঙ্কামনং নাম ৰিসুং একোযং অৰহারোতি দস্সেতি. সব্বেপি হি অৰহারা সাহত্থিকাণত্তিকাধিপ্পাযযোগেহি নিপ্ফাদিযমানা অত্থতো ঠানাচাৰনধুরনিক্খেপকুসসঙ্কামনেসু তীসু সমোসরন্তীতি দট্ঠব্বং. ইতরো তস্স ভাগং উদ্ধরতি, উদ্ধারে পারাজিকন্তি পুরিমস্স অত্তনো কোট্ঠাসে আলযস্স অৰিগতত্তা ৰুত্তং, আলযে পন সব্বথা অসতি অৰহারো ন হোতি, তেনাহ ‘‘ৰিচিনিতাৰসেসং গণ্হন্তস্সাপি অৰহারো নত্থেৰা’’তি.
নাযং মমাতি জানন্তোপীতি এত্থ পি-সদ্দেন তত্থ ৰেমতিকোপি হুত্ৰা থেয্যচিত্তেন গণ্হন্তোপি সঙ্গয্হতি. সিৰেয্যকন্তি সিৰিরট্ঠে জাতং.
১৪০-১. কপ্পিযং কারাপেত্ৰাতি পচাপেত্ৰা. তস্মিং পাচিত্তিযন্তি অদিন্নাদানভাৰেন সহপযোগস্সাপি অভাৰা দুক্কটং ন ৰুত্তন্তি ৰেদিতব্বং. আণত্তেহীতি সম্মতেন আণত্তেহি. আণত্তেনাতি সামিকেহি আণত্তেন. ভণ্ডদেয্যন্তি সম্মতাদীহি দিন্নত্তা ন পরাজিকং জাতং, অসন্তং পুগ্গলং ৰত্ৰা গহিতত্তা পন ভণ্ডদেয্যং ৰুত্তং. অঞ্ঞেন দিয্যমানন্তি সম্মতাদীহি চতূহি অঞ্ঞেন দিয্যমানং. গণ্হন্তোতি ‘‘অপরস্স ভাগং দেহী’’তি ৰত্ৰা গণ্হন্তো. অপরস্সাতি অসন্তং পুগ্গলং অদস্সেত্ৰা পন ‘‘অপরং ভাগং দেহী’’তি ৰা কূটৰস্সানি গণেত্ৰা ৰা গণ্হতো গিহিসন্তকে সামিনা চ ‘‘ইমস্স দেহী’’তি এৰং আণত্তেন চ দিন্নে ভণ্ডদেয্যম্পি ন হোতি, সঙ্ঘসন্তকে পন হোতীতি ইমং ৰিসেসং দস্সেতুং অসম্মতেন ৰা অনাণত্তেন ৰাতিআদি পুন ৰুত্তং. ইতরেহি দিয্যমানন্তি সম্মতেন আণত্তেন ৰা দিয্যমানং. এৰং গণ্হতোতি ‘‘অপরম্পি ভাগং দেহী’’তি ৰত্ৰা কূটৰস্সানি গণেত্ৰা ৰা গণ্হতো. সামিকেন পনাতি এত্থ পন-সদ্দো ৰিসেসত্থজোতকো, তেন ‘‘অপরম্পি ভাগং দেহী’’তি ৰা কূটৰস্সানি গণেত্ৰা ৰা গণ্হন্তে সামিকেন সযং দেন্তে ৰা দাপেন্তে ৰা ৰিসেসো অত্থীতি ৰুত্তং হোতি. সুদিন্নন্তি ভণ্ডদেয্যং ন হোতীতি অধিপ্পাযো. হেট্ঠা পন সামিকেন তেন আণত্তেন ৰা দিয্যমানং গিহিসন্তকং ‘‘অপরস্স ভাগং দেহী’’তি ৰত্ৰা গণ্হতো অপরস্স অভাৰতো সামিসন্তকমেৰ হোতীতি ভণ্ডদেয্যং জাতং, ইধ পন তেহিযেৰ দিয্যমানং ‘‘অপরম্পি ভাগং দেহী’’তি ৰত্ৰা ৰা কূটৰস্সানি গণেত্ৰা ৰা গণ্হতো ‘‘দেহী’’তি ৰুত্তত্তা অঞ্ঞাতকৰিঞ্ঞত্তিমত্তং ঠপেত্ৰা ভণ্ডদেয্যং ন হোতীতি সুদিন্নমেৰাতি ৰুত্তং. অস্সামিকেন পন আণত্তেন দিন্নং ভণ্ডং গণ্হতো ভণ্ডদেয্যমেৰাতি ৰদন্তি, পত্তচতুক্কে ৰিয অৰহারতাৰেত্থ যুত্তা, সঙ্ঘসন্তকে পন ‘‘দেহী’’তি ৰুত্তেপি সামিকস্স কস্সচি অভাৰা সম্মতেন দিন্নেপি ভণ্ডদেয্যং ৰুত্তন্তি গহেতব্বং.
১৪৬-৯. আহরাপেন্তেসু ভণ্ডদেয্যন্তি ‘‘গহিতে অত্তমনো হোতী’’তি ৰচনতো অনত্তমনস্স সন্তকং গহিতম্পি পুন দাতব্বমেৰাতি ৰুত্তং. ‘‘সম্মুখীভূতেহি ভাজেতব্ব’’ন্তি ৰচনতো ভাজনীযভণ্ডং উপচারসীমট্ঠানমেৰ পাপুণাতীতি আহ ‘‘অন্তোউপচারসীমাযং ঠিতস্সেৰ গহেতুং ৰট্টতী’’তি. ভণ্ডদেয্যন্তি উভিন্নং সালযভাৰেপি চোরস্স অদত্ৰা সামিকস্সেৰ দাতব্বং চোরেনাপি সামিকস্সেৰ দাতব্বতো. এসেৰ নযোতি পংসুকূলসঞ্ঞায গহিতে ভণ্ডদেয্যং, থেয্যচিত্তেন পারাজিকন্তি অত্থো.
ৰুট্ঠহন্তেসূতি গামং ছড্ডেত্ৰা পলাযন্তেসু. অৰিসেসেনাতি সউস্সাহতাদিৰিসেসং অপরামসিত্ৰা সামঞ্ঞতো. সউস্সাহমত্তমেৰ আপত্তিভাৰস্স পমাণং সামিকানং পরিচ্ছিন্নভাৰতো. ততোতি গণসন্তকাদিতো. কুলসঙ্গহণত্থায দেতীতি পংসুকূলৰিস্সাসিকাদিসঞ্ঞায গহেত্ৰা দেতি, তদা কুলসঙ্গহপচ্চযা চ দুক্কটং ভণ্ডদেয্যঞ্চ, থেয্যচিত্তে পন সতি কুলসঙ্গহণত্থায গণ্হতোপি পারাজিকমেৰ. ঊনপঞ্চমাসকাদীসু কুলদূসকদুক্কটেন সদ্ধিং থুল্লচ্চযদুক্কটানি. সেনাসনত্থায নিযমিতন্তি ইদং ইস্সরৰতায দদতো থুল্লচ্চযদস্সনত্থং ৰুত্তং. ইতরপচ্চযত্থায দিন্নম্পি অথেয্যচিত্তেন ইস্সরৰতায কুলসঙ্গহণত্থায ৰা ঞাতকাদীনং ৰা দদতো দুক্কটং ভণ্ডদেয্যঞ্চ হোতেৰ. ইস্সরৰতাযাতি ‘‘মযি দেন্তে কো নিৰারেস্সতি, অহমেৰেত্থ পমাণ’’ন্তি এৰং অত্তনো ইস্সরিযভাৰেন. থুল্লচ্চযন্তি কুলসঙ্গহণত্থায ৰা অঞ্ঞথা ৰা কারণেন দদতো সেনাসনত্থায নিযমিতস্স গরুভণ্ডতায থুল্লচ্চযং ভণ্ডদেয্যঞ্চ. গীৰাতি এত্থ সেনাসনত্থায নিযমিতে থুল্লচ্চযেন সদ্ধিং গীৰা, ইতরস্মিং দুক্কটেন সদ্ধিন্তি ৰেদিতব্বং. সুখাদিতমেৰাতি অন্তোউপচারসীমাযং ঠত্ৰা ভাজেত্ৰা অত্তনো সন্তকং কত্ৰা খাদিতত্তা ৰুত্তং. সঙ্ঘিকঞ্হি ৰিহারপটিবদ্ধং ৰেভঙ্গিযং বহিউপচারসীমট্ঠং ভণ্ডং অন্তোউপচারট্ঠেহি ভিক্খূহি এৰ ভাজেতব্বং, ন বহি ঠিতেহি উপচারসীমায ভাজেতব্বন্তি.
১৫০. ‘‘ৰুত্তো ৰজ্জেমী’’তি ৰুত্তভিক্খুস্মিং ‘‘ৰুত্তো ৰজ্জেহী’’তি ৰুত্তস্স পচ্ছা উপ্পজ্জনকপারাজিকাদিদোসারোপনতো, গহট্ঠানং ৰা ‘‘ভদন্তা অপরিচ্ছেদং কত্ৰা ৰদন্তী’’তি এৰং দোসারোপনতো.
১৫৩-৫. ছাতজ্ঝত্তন্তি তেন ছাতেন জিঘচ্ছায উদরগ্গিনা ঝত্তং, দড্ঢং পীল়িতন্তি অত্থো. ধনুকন্তি খুদ্দকধনুসণ্ঠানং লগ্গনকদণ্ডং. মদ্দন্তো গচ্ছতি, ভণ্ডদেয্যন্তি এত্থ একসূকরগ্ঘনকভণ্ডং দাতব্বং একস্মিং বন্ধে অঞ্ঞেসং তত্থ অবজ্ঝনতো. অদূহলন্তি যন্তপাসাণো, যেন অজ্ঝোত্থটত্তা মিগা পলাযিতুং ন সক্কোন্তি. পচ্ছা গচ্ছতীতি তেন কতপযোগেন অগন্ত্ৰা পচ্ছা সযমেৰ গচ্ছতি, হেট্ঠা ৰুত্তেসুপি ঈদিসেসু ঠানেসু এসেৰ নযো. রক্খং যাচিত্ৰাতি রাজপুরিসানং সন্তিকং গন্ত্ৰা অনুদ্দিস্স রক্খং যাচিত্ৰা. কুমীনমুখন্তি কুমীনস্স অন্তো মচ্ছানং পৰিসনমুখং.
১৫৬. থেরানন্তি আগন্তুকত্থেরানং. তেসম্পীতি আৰাসিকভিক্খূনম্পি. পরিভোগত্থাযাতি সঙ্ঘিকে কত্তব্বৰিধিং কত্ৰা পরিভুঞ্জনত্থায. গহণেতি পাঠসেসো দট্ঠব্বো. যত্থাতি যস্মিং আৰাসে. অঞ্ঞেসন্তি অঞ্ঞেসং আগন্তুকানং. তেসুপি আগন্তুকা অনিস্সরাতি সেনাসনে নিরন্তরং ৰসন্তানং চীৰরত্থায দাযকেহি ভিক্খূহি ৰা নিযমেত্ৰা দিন্নত্তা ভাজেত্ৰা খাদিতুং অনিস্সরা, আগন্তুকেহিপি ইচ্ছন্তেহি তস্মিং ৰিহারে ৰস্সানাদীসু পৰিসিত্ৰা চীৰরত্থায গহেতব্বং. তেসং কতিকায ঠাতব্বন্তি সব্বানি ফলাফলানি অভাজেত্ৰা ‘‘এত্তকেসু রুক্খেসু ফলানি ভাজেত্ৰা পরিভুঞ্জিস্সাম, অঞ্ঞেসু ফলাফলেহি সেনাসনানি পটিজগ্গিস্সামা’’তি ৰা, ‘‘পিণ্ডপাতাদিপচ্চযং সম্পাদেস্সামা’’তি ৰা, ‘‘কিঞ্চিপি অভাজেত্ৰা চতুপচ্চযত্থাযেৰ উপনেমা’’তি ৰা এৰং সম্মা উপনেন্তানং আৰাসিকানং কতিকায আগন্তুকেহি ঠাতব্বং. মহাঅট্ঠকথাযং ‘‘অনিস্সরা’’তি ৰচনেন দীপিতো এৰ অত্থো, মহাপচ্চরিযং চতুন্নং পচ্চযানন্তিআদিনা ৰিত্থারেত্ৰা দস্সিতো. পরিভোগৰসেনেৰাতি এত্থ এৰ-সদ্দো অট্ঠানপ্পযুত্তো, পরিভোগৰসেন তমেৰ ভাজেত্ৰাতি যোজেতব্বং. এত্থাতি এতস্মিং ৰিহারে, রট্ঠে ৰা.
সেনাসনপচ্চযন্তি সেনাসনঞ্চ তদত্থায নিযমেত্ৰা ঠপিতঞ্চ. একং ৰা দ্ৰে ৰা ৰরসেনাসনানি ঠপেত্ৰাতি ৰুত্তমেৰত্থং পুন ব্যতিরেকমুখেন দস্সেতুং ‘‘মূলৰত্থুচ্ছেদং পন কত্ৰা ন উপনেতব্ব’’ন্তি ৰুত্তং, সেনাসনসঙ্খাতৰত্থুনো মূলচ্ছেদং কত্ৰা সব্বানি সেনাসনানি ন ৰিস্সজ্জেতব্বানীতি অত্থো. কেচি পনেত্থ ‘‘একং ৰা দ্ৰে ৰা ৰরসেনাসনানি ঠপেত্ৰা লামকতো পট্ঠায ৰিস্সজ্জেন্তেহিপি সেনাসনভূমিযো ন ৰিস্সজ্জেতব্বাতি অযমত্থো ৰুত্তো’’তি ৰদন্তি, তম্পি যুত্তমেৰ ইমস্সাপি অত্থস্স অৰস্সং ৰত্তব্বতো, ইতরথা কেচি সহ ৰত্থুনাপি ৰিস্সজ্জেতব্বং মঞ্ঞেয্যুং.
পণ্ণং আরোপেত্ৰাতি ‘‘এত্তকে রুক্খে রক্খিত্ৰা ততো এত্তকং গহেতব্ব’’ন্তি পণ্ণং আরোপেত্ৰা. নিমিত্তসঞ্ঞং কত্ৰাতি সঙ্কেতং কত্ৰা. দারকাতি তেসং পুত্তনত্তাদযো যে কেচি গোপেন্তি, তে সব্বেপি ইধ ‘‘দারকা’’তি ৰুত্তা. ততোতি যথাৰুত্তদারুসম্ভারতো. আপুচ্ছিত্ৰাতি কারকসঙ্ঘং আপুচ্ছিত্ৰা. তং সব্বম্পি আহরিত্ৰাতি অনাপুচ্ছিত্ৰাপি তাৰকালিকং আহরিত্ৰা. অযমেৰ ভিক্খু ইস্সরোতিআদিতো পট্ঠায অত্তনো সন্তকেহি দারুসম্ভারাদীহি চ কারাপিতত্তা পটিজগ্গিতত্তা চ সঙ্ঘিকসেনাসনে ভাগিতায চ অযমেৰ ইস্সরো, ন চ সো ততো ৰুট্ঠাপেতব্বোতি ৰুত্তং হোতি. উদকপূজন্তি চেতিযঙ্গণে সিঞ্চনাদিপূজং. ৰত্তসীসেনাতি কেৰলং সদ্ধায, ন ৰেতনাদিঅত্থায. সৰত্থুকন্তি সহ ভূমিযা. কুট্টন্তি গেহভিত্তিং. পাকারন্তি পরিক্খেপপাকারং. ততোতি ছড্ডিতৰিহারতো. ততো আহরিত্ৰা সেনাসনং কতং হোতীতি সামন্তগামৰাসীহি ভিক্খূহি ছড্ডিতৰিহারতো দারুসম্ভারাদিং আহরিত্ৰা সেনাসনং কতং হোতি.
১৫৭. ‘‘পুগ্গলিকপরিভোগেন পরিভুঞ্জতী’’তি ৰুত্তমত্থংযেৰ পাকটং কাতুং ‘‘আগতাগতানং ৰুড্ঢতরানং ন দেতী’’তি ৰুত্তং. চতুভাগউদকসম্ভিন্নেতি চতুত্থভাগেন সম্ভিন্নে. পাল়িযং ‘‘অনাপত্তি, ভিক্খৰে, পারাজিকস্সা’’তি (পারা. ১৫৭) সামিকেহি থুল্লনন্দং উদ্দিস্স এতিস্সা হত্থে দিন্নত্তা, অথেয্যচিত্তেন পরিভুঞ্জিতত্তা চ ৰুত্তং. থেয্যচিত্তেন পরিভুত্তেপি চস্সা ভণ্ডদেয্যমেৰ উপনিক্খিত্তভণ্ডট্ঠানিযত্তা. ওদনভাজনীযৰত্থুস্মিন্তি ‘‘অপরস্স ভাগং দেহী’’তি আগতৰত্থুস্মিং (পারা. ১৪১).
১৫৯. তস্স কুলস্স অনুকম্পায পসাদানুরক্খণত্থাযাতিআদিনা কুলসঙ্গহত্থং নাকাসীতি দস্সেতি. ‘‘যাৰ দারকা পাসাদং আরোহন্তি, তাৰ পাসাদো তেসং সন্তিকে হোতূ’’তি পুব্বে কালপরিচ্ছেদং কত্ৰা অধিট্ঠিতত্তা এৰ যথাকালপরিচ্ছেদমেৰ তত্থ তিট্ঠতি, ততো পরং পাসাদো সযমেৰ যথাঠানং গচ্ছতি, তথাগমনঞ্চ ইদ্ধিৰিস্সজ্জনেন সঞ্জাতং ৰিয হোতীতি ৰুত্তং ‘‘থেরো ইদ্ধিং পটিসংহরী’’তি. যস্মা এৰং ইদ্ধিৰিধঞাণেন করোন্তস্স কাযৰচীপযোগা ন সন্তি থেয্যচিত্তঞ্চ নত্থি পাসাদস্সেৰ ৰিচারিতত্তা, তস্মা ‘‘এত্থ অৰহারো নত্থী’’তি থেরো এৰমকাসীতি দট্ঠব্বং. অথ ৰা দারকেসু অনুকম্পায আনযনত্থমেৰ পাসাদে উপনীতে পাসে বদ্ধসূকরাদীনং আমিসং দস্সেত্ৰা ঠানাচাৰনং ৰিয করমরানীতেসু দারকেসু পাসাদং আরুল়্হেসুপি পুন পটিসংহরণে চ ইধ অৰহারো নত্থি কারুঞ্ঞাধিপ্পাযত্তা, ভণ্ডদেয্যম্পি ন হোতি কাযৰচীপযোগাভাৰা. কাযৰচীপযোগে সতিযেৰ হি আপত্তি ভণ্ডদেয্যং ৰা হোতি, তেনেৰ ভগৰা ‘‘অনাপত্তি, ভিক্খৰে, অথেয্যচিত্তস্সা’’তিআদিং অৰত্ৰা ‘‘অনাপত্তি, ভিক্খৰে, ইদ্ধিমস্স ইদ্ধিৰিসযে’’তি (পারা. ১৫৯) এত্তকমেৰ অৰোচ. ইদ্ধিৰিসযেতি চেত্থ পরভণ্ডাদাযককাযৰচীপযোগাসমুট্ঠাপকস্স কেৰলং মনোদ্ৰারিকস্স অথেয্যচিত্তভূতস্স ইদ্ধিচিত্তস্স ৰিসযে আপত্তি নাম নত্থীতি অধিপ্পাযো গহেতব্বো. কিং পন পটিক্খিত্তং ইদ্ধিপাটিহারিযং কাতুং ৰট্টতীতি চোদনং সন্ধাযাহ ‘‘ঈদিসায অধিট্ঠানিদ্ধিযা অনাপত্তী’’তি. ‘‘অনাপত্তি, ভিক্খৰে, ইদ্ধিমস্স ইদ্ধিৰিসযে’’তি হি ইমিনাযেৰ সুত্তেন অধিট্ঠানিদ্ধিযা অপ্পটিক্খিত্তভাৰো সিজ্ঝতি. অত্তনো পকতিৰণ্ণং অৰিজহিত্ৰা বহিদ্ধা হত্থিআদিদস্সনং, ‘‘একোপি হুত্ৰা বহুধা হোতী’’তি (দী. নি. ১.২৩৮, ২৩৯; ম. নি. ১.১৪৭; পটি. ম. ১.১০২) আগতঞ্চ অধিট্ঠানৰসেন নিপ্ফন্নত্তা অধিট্ঠানিদ্ধি নাম, ‘‘সো পকতিৰণ্ণং ৰিজহিত্ৰা কুমারকৰণ্ণং ৰা দস্সেতি, নাগৰণ্ণং…পে… ৰিৰিধম্পি সেনাব্যূহং দস্সেতী’’তি (পটি. ম. ৩.১৩) এৰং আগতা ইদ্ধি পকতিৰণ্ণৰিজহনৰিকারৰসেন পৰত্তত্তা ৰিকুব্বনিদ্ধি নাম. অত্তনো পন পকতিরূপং যথাসভাৰেন ঠপেত্ৰাৰ বহি হত্থিআদিদস্সনং ৰিকুব্বনিদ্ধি নাম ন হোতি, অত্তনো রূপমেৰ হত্থিআদিরূপেন নিম্মানং ৰিকুব্বনিদ্ধীতি ৰেদিতব্বং.
পরাজিতকিলেসেনাতি ৰিজিতকিলেসেন, নিক্কিলেসেনাতি অত্থো. ইধাতি ইমস্মিং সাসনে, তেন দুতিযপারাজিকসিক্খাপদেন সমং অঞ্ঞং অনেকনযৰোকিণ্ণং গম্ভীরত্থৰিনিচ্ছযং কিঞ্চি সিক্খাপদং ন ৰিজ্জতীতি যোজনা. তত্থ অত্থো নাম পাল়িঅত্থো, ৰিনিচ্ছযো পাল়িমুত্তকৰিনিচ্ছযো, তে গম্ভীরা যস্মিং, তং গম্ভীরত্থৰিনিচ্ছযং. ৰত্থুম্হি ওতিণ্ণেতি চোদনাৰসেন ৰা অত্তনাৰ অত্তনো ৰীতিক্কমারোচনৰসেন ৰা সঙ্ঘমজ্ঝে অদিন্নাদানৰত্থুস্মিং ওতিণ্ণে. এত্থাতি ওতিণ্ণৰত্থুম্হি. ৰিনিচ্ছযোতি আপত্তানাপত্তিনিযমনং. কপ্পিযেপি চ ৰত্থুস্মিন্তি অত্তনা গহেতুং যুত্তে মাতাপিতাদীনং সন্তকেপি.
ইতি সমন্তপাসাদিকায ৰিনযট্ঠকথায ৰিমতিৰিনোদনিযং
দুতিযপারাজিকৰণ্ণনানযো নিট্ঠিতো.