২. অন্ধকারৰগ্গৰণ্ণনা
১. পঠমসিক্খাপদৰণ্ণনা
৮৩৯. ‘‘দিৰাপি অন্ধকারং অত্থি, তপ্পটিসেধনত্থং ‘রত্তন্ধকারে’তি ৰুত্ত’’ন্তি ৰদন্তি পোরাণা. সন্তিট্ঠেয্যাতি এত্থ ঠানাপদেসেন চতুব্বিধোপি ইরিযাপথো সঙ্গহিতো, তস্মা পুরিসস্স হত্থপাসে তেন সদ্ধিং চঙ্কমনাদিং করোন্তিযা পাচিত্তিযমেৰ. ‘‘সল্লপেয্য ৰা’’তি কেৰলং নিদানৰসেন ৰুত্তং ৰিসেসাভাৰতো. ‘‘সল্লপেয্যৰাতি পুরিসস্স হত্থপাসে ঠিতা সল্লপতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্সা’’তি হি ৰুত্তং, তং ন যুত্তন্তি একে. কস্মা? যস্মা তস্স পুরিসস্স হত্থপাসে ঠিতেনেৰ একং পাচিত্তিযং. সল্লপনেনপি অপরম্পি একং আপজ্জতীতি নাপজ্জতি, কথং পঞ্ঞাযতীতি? অঙ্গৰসেন. ইমস্স হি রত্তন্ধকারতা, পুরিসস্স হত্থপাসে ঠানং ৰা সল্লপনং ৰা, সহাযাভাৰো, রহোপেক্খতাতি ইমানি চত্তারি অঙ্গানি ৰুত্তানি. তত্থ যদি ঠানপচ্চযা একা আপত্তি ৰিসুং সিযা, তস্সা চত্তারি অঙ্গানি সিযুং. যদি সল্লপনপচ্চযা একা, তস্সাপি পঞ্চ অঙ্গানি সিযুং. তস্মা মাতিকাট্ঠকথাযং ‘‘চত্তারি ৰা পঞ্চ ৰা অঙ্গানী’’তি ৰত্তব্বং সিযা, ন চ ৰুত্তং, তস্মা সল্লপনপচ্চযা ৰিসুং নত্থীতি. অত্থিযেৰ, মাতিকাট্ঠকথাৰচনঞ্চ তদত্থমেৰাতি একে. কথং? সহুপ্পত্তিতো দ্ৰিন্নং আপত্তীনং. কিং ৰুত্তং হোতি? সল্লপনে সতি ঠানপচ্চযা আপজ্জিতব্বং চতুরঙ্গিকং, সল্লপনপচ্চযা আপজ্জিতব্বং চতুরঙ্গিকন্তি দ্ৰে পাচিত্তিযানি সহুপ্পন্নানি একতো আপজ্জন্তীতি. ইদং অযুত্তং পাল়িৰিরোধতো. পাল়িযঞ্হি ‘‘সল্লপেয্য ৰাতি পুরিসস্স হত্থপাসে ঠিতা সল্লপতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্সা’’তি ৰুত্তং. যদি দ্ৰে সিযুং, ‘‘আপত্তি দ্ৰিন্নং পাচিত্তিযান’’ন্তি ন ৰত্তব্বতা সিযাতি. অযং নযো দুতিযাদীসুপি যথাযোগং ৰেদিতব্বো. এত্থ দুতিযেনাপি সদ্ধিং যদি ভিক্খুনিযা রহোপেক্খতা অত্থি, সো চে পুরিসো, ন দুতিযো, পুরিসগণনায আপত্তিযো. অথ দুতিযা ভিক্খুনী হোতি, তস্সা চ তেন পুরিসেন সদ্ধিং রহোপেক্খতা অত্থি, সা চ ভিক্খুনী ন দুতিযা হোতি. উভিন্নম্পি আপজ্জতীতি একে, ৰিচারেত্ৰা পন গহেতব্বং. পোরাণগণ্ঠিপদে পন ৰুত্তং ‘‘হত্থপাসে ঠানেন দুক্কট’’ন্তি, তং পাল়িযা ৰিরুজ্ঝতি. ‘‘পুরিসস্স হত্থপাসে তিট্ঠতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্সা’’তি হি পাল়ি, কিংবহুনা. চতুত্থসিক্খাপদে মাতিকাট্ঠকথাযং (কঙ্খা. অট্ঠ. দুতিযিকউয্যোজনসিক্খাপদৰণ্ণনা) ‘‘সন্তিট্ঠনাদীসু তীণি পাচিত্তিযানী’’তিআদিৰচনতো ৰত্থুগণনায আপত্তি ৰেদিতব্বা. ‘‘অঙ্গানি চেত্থ চত্তারি পঞ্চ ৰা’’তি ৰত্তব্বন্তি সন্নিট্ঠানং.
পঠমসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২-৩-৪. দুতিযততিযচতুত্থসিক্খাপদৰণ্ণনা
৮৪২-৬. দুতিযততিযচতুত্থানি উত্তানানি. সব্বত্থ ‘‘সল্লপতীতি যং কিঞ্চি তিরচ্ছানকথং কথেতী’’তি পোরাণগণ্ঠিপদে ৰুত্তং.
৮৫২. চতুত্থে পনাযং ৰিসেসো – ‘‘একেনেকা’’তি পঠমং ৰুত্তত্তা দুতিযিকং ৰা ভিক্খুনীনং উয্যোজেয্য, পাচিত্তিযং ন সম্ভৰতীতি চে? সম্ভৰতি. কস্মা? সন্তিট্ঠনাদিত্তযমত্তাপেক্খত্তা, তস্স ৰচনস্সাপি ৰা অঞ্ঞাযপি রহোপেক্খনস্সাদসম্ভৰে সতি উভিন্নং একত্থসম্ভৰতো চ সাধিতমেতং. ‘‘হত্থপাসং ৰিজহিত্ৰা সন্তিট্ঠতি ৰা সল্লপতি ৰা’’তি এত্তকমেৰ ৰুত্তং. কস্মা ‘‘নিকণ্ণিকং ৰা জপ্পেতী’’তি ন ৰুত্তং? হত্থপাসাতিক্কমে অসম্ভৰতো. তস্স ততিযস্স পদস্স পচ্ছিন্নত্তা সম্ভৰন্তম্পি ‘‘দুতিযিকং ৰা উয্যোজেতী’’তি ন ৰুত্তং, তস্মা অত্থতো হত্থপাসং ৰিজহিত্ৰা সন্তিট্ঠতি ৰা সল্লপতি ৰা দুতিযিকং ৰা উয্যোজেতি, আপত্তি দুক্কটস্সাতি ৰুত্তং হোতি. এস নযো যক্খেন ৰাতিআদীসুপি. তত্থ ‘‘হত্থপাসে’’তি ৰা ‘‘হত্থপাসং ৰিজহিত্ৰা’’তি ৰা ন ৰুত্তং উভযত্থ দুক্কটত্তা. অনাপত্তিৰারেপি অসম্ভৰতো ‘‘নিকণ্ণিকং ৰা জপ্পেতী’’তি ন ৰুত্তন্তি চে? সম্ভৰতি সতি করণীযে নিকণ্ণিকং ৰা জপ্পেতীতি সম্ভৰতো. অথ কস্মা এৰং ন ৰুত্তন্তি চে? অনৰজ্জকথাযং নিকণ্ণিকজপ্পনে পযোজনাভাৰা, ধম্মকথাযম্পি উদাযিং আরব্ভ পটিসিদ্ধত্তা চ.
দুতিযততিযচতুত্থসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫. পঞ্চমসিক্খাপদৰণ্ণনা
৮৫৬. ‘‘কুলং নাম চত্তারি কুলানী’’তি ৰুত্তত্তা তিত্থিযারামে কপ্পতি তস্স কুলৰোহারাভাৰতোতি একে. তিত্থিযানং খত্তিযাদিপরিযাপন্নত্তা ন কপ্পতীতি একে. তস্স কপ্পিযভূমিত্তা ন যুত্তন্তি চে? ন, যথাৰুত্তখত্তিযাদীনং সম্ভৰতো. তথাপি গোচরকুলং ইধাধিপ্পেতং. ‘‘উপচারো দ্ৰাদসহত্থো’’তি লিখিতং.
পঞ্চমসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৬. ছট্ঠসিক্খাপদৰণ্ণনা
৮৬০. ‘‘নিসীদন্তিযা একা, নিপজ্জন্তিযা একা’’তি অৰত্ৰা ‘‘নিসীদিত্ৰা গচ্ছন্তিযা’’তিআদি ন ৰত্তব্বং. ন হি গমনপচ্চযা এসা আপত্তীতি? ন, পরিযোসানাধিপ্পাযৰসেন ৰুত্তত্তা. ‘‘নিসীদিত্ৰা নিপজ্জন্তিযা দ্ৰে’’তি ৰচনেনপি গমনং ইধ নাধিপ্পেতন্তি দস্সিতং হোতি, তথা ‘‘নিপজ্জিত্ৰা নিসীদন্তিযা দ্ৰে’’তিপি ৰত্তব্বং. যদি এৰং ‘‘তস্মিং অভিনিপজ্জতি, আপত্তি দ্ৰিন্নং পাচিত্তিযান’’ন্তি কস্মা ন ৰুত্তন্তি চে? অনিসীদিত্ৰাপি নিপজ্জনসম্ভৰতো. নিপজ্জনত্থায নিসীদিত্ৰা নিপজ্জন্তিযা নিপজ্জনকপযোগত্তা একা আপত্তীতি কেচি.
ছট্ঠসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৭. সত্তমসিক্খাপদৰণ্ণনা
৮৬৭. অনাপত্তিৰারে ‘‘ধুৰপঞ্ঞত্তে’’তি ন ৰুত্তং ‘‘সন্থরিত্ৰা ৰা সন্থরাপেত্ৰা ৰা’’তি ৰুত্তত্তা. ইধ ছট্ঠে ৰুত্তনযেন পকতিযা পঞ্ঞত্তে অভিনিসীদতি ৰা অভিনিপজ্জতি ৰা, পাচিত্তিযমেৰ. অঞ্ঞত্থ ধুৰপঞ্ঞত্তং. ইধ ৰুত্তনযেন সন্থরিত্ৰা ৰা সন্থরাপেত্ৰা ৰা অভিনিসীদতি ৰা অভিনিপজ্জতি ৰা, পাচিত্তিযমেৰ. উভযত্থাপি পঞ্চমে ৰুত্তনযেন অনাপুচ্ছা পক্কমেয্য, পাচিত্তিযমেৰ, অনাপত্তিৰারে মাতিকাযং ৰুত্তকালতো অঞ্ঞকালস্স অপরামট্ঠত্তাতি নো তক্কোতি আচরিযো. অপিচ অত্থাপত্তিকালে আপজ্জতি, নো ৰিকালেতিআদিত্তিকে, অত্থাপত্তি রত্তিং আপজ্জতি, নো দিৰাতিআদিত্তিকে চ অট্ঠকথাযং ইধ পঞ্চমছট্ঠসত্তমসিক্খাপদেহি সঙ্গহিতাপত্তীনং অপরামট্ঠত্তা যথাসম্ভৰং তিৰিধকালে তিৰিধমেতং যোজেত্ৰা দস্সেতুং ৰট্টতি এৰ মহাপদেসনযানুলোমতো.
সত্তমসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৮. অট্ঠমসিক্খাপদৰণ্ণনা
৮৬৯. অট্ঠমে ভিক্খুস্স দুক্কটং সম্ভৰতি.
অট্ঠমসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৯. নৰমসিক্খাপদৰণ্ণনা
৮৭৫-৭. দুগ্গাহৰসেন ৰা সুগ্গাহৰসেন ৰা যথাৰুত্তনযেন সপথকরণে আপত্তীতি ৰেদিতব্বং. যস্মা মাতিকাযং ‘‘অত্তানং ৰা পরং ৰা’’তি ৰুত্তং, তস্মা যা অত্তানমেৰ আরব্ভ সপথং করেয্য, তস্সা একা. পরমেৰারব্ভ তস্সা একা. উভোপি আরব্ভ তস্সা দ্ৰে আপত্তিযো সম্ভৰন্তি. তিকচ্ছেদো পনেত্থ পরমেৰারব্ভ সপথকরণং সন্ধায পৰত্তো.
নৰমসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
১০. দসমসিক্খাপদৰণ্ণনা
৮৮২. দসমে অনাপত্তিৰারো রোদনস্সেৰ, ন ৰধস্স, তস্মা ঞাতিব্যসনাদীহি ফুট্ঠাপি অত্তানং ৰধতি এৰ, ন রোদতি, দুক্কটমেৰ.
দসমসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
অন্ধকারৰগ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.