১. পঠমপারাজিকসিক্খাপদৰণ্ণনা

৬৫৬-৭. তত্থ তত্থ ঠানুপ্পত্তিকপঞ্ঞা ৰীমংসা. পদপটিপাটিযা এৰাতি মাতিকাপদপটিপাটিযা এৰ. ‘‘ৰুত্তন্তি সঙ্গীতিকানং উপসঙ্কপ্পনানং ৰিভাজনং ৰুত্ত’’ন্তি লিখিতং.

৬৫৮. ‘‘এহিভিক্খুনীতি ভিক্খুনী, তীহি সরণগমনেহি উপসম্পন্নাতি ভিক্খুনী’’তি ইদং পন দেসনাৰিলাসৰসেন ৰুত্তন্তি একে. অঞ্ঞবুদ্ধকালে অত্থীতি একে, তং ন যুত্তং ৰিয দিস্সতি অম্হাকম্পি বুদ্ধকালে সম্ভৰপ্পসঙ্গতো, এহিভিক্খুনিযা পটিসেধছাযাদিস্সনতো চ. যথাহ ধম্মপদে ৰিসাখাৰত্থুস্মিং (ধ. প. অট্ঠ. ১. ৰিসাখাৰত্থু) ‘‘তস্স চীৰরদানস্স নিস্সন্দেন ইমং মহালতাপসাধনং লভি. ইত্থীনঞ্হি চীৰরদানং মহালতাপসাধনভণ্ডেন মত্থকং পপ্পোতি, পুরিসানং ইদ্ধিমযপত্তচীৰরেনা’’তি. তীহি সরণগমনেহি উপসম্পন্নায পন ভিক্খুনিযা সম্ভৰো অঞ্ঞবুদ্ধকালে কদাচি সিযা, নত্থেৰ অম্হাকং বুদ্ধকালে. দেসনাৰিলাসেন পন ভিক্খুদেসনাক্কমেনেৰ ভিক্খুনিনিদ্দেসো ৰুত্তো, তেনেৰ ভিক্খুসঙ্ঘৰসেন একতোউপসম্পন্না ভিক্খুনিযো ৰিজ্জমানাপি তত্থ ন ৰুত্তা. তাসং অত্থিতা ইমায পরিৰারকথায ৰেদিতব্বা –

‘‘উভো একতো উপসম্পন্না,

উভিন্নং হত্থতো চীৰরং পটিগ্গণ্হেয্য;

সিযা আপত্তিযো নানা,

পঞ্হা মেসা কুসলেহি চিন্তিতা’’তি. (পরি. ৪৭৯);

অথ ৰা পুথুজ্জনকালে এহিভিক্খুসরণগমনেন উপসম্পন্নোৰ ইত্থিলিঙ্গপাতুভাৰেন ভিক্খুনিভাৰে ঠিতা পুরিসূপসম্পন্নং উপাদায ‘‘এহিভিক্খুনী’’তি, ‘‘তীহি সরণগমনেহি উপসম্পন্না ভিক্খুনী’’তি চ সঙ্খ্যং গচ্ছতি. নো চে, তং ৰচনং ৰিরুজ্ঝেয্যাতি একে, ৰিচারেত্ৰা গহেতব্বং. ‘‘ৰিঞ্ঞূ পটিবলো’’তি দ্ৰিন্নং অৰস্সৰভাৰস্স ইজ্ঝনতো ৰুত্তং. এত্থ যস্মা যং কিঞ্চি আমিসং পটিগ্গণ্হন্তীনং অগ্গহত্থা পুরিসানং হত্থেহি কদাচি মিস্সীভাৰং গচ্ছন্তি, ৰন্দন্তানং ৰা পুরিসানং সিরানি অগ্গপাদেহি মিস্সিতানি কদাচি হোন্তি, কেসচ্ছেদনকালে ৰা সিরং পুরিসানং হত্থেহি মিস্সিতং হোতি, চিত্তং নামেতং অতিরদ্ধগৰেসি, দুরক্খিযং ৰা, তস্মা ‘‘মা অতিলহুং পারাজিকাপত্তি ভিক্খুনীনং হোতূ’’তি বুদ্ধা ভগৰন্তো কারুঞ্ঞেন পারাজিকক্খেত্তপরিচ্ছেদং, থুল্লচ্চযক্খেত্তপরিচ্ছেদঞ্চ ৰিসুং ৰিসুং দেসেসুন্তি ৰেদিতব্বং.

৬৫৯. তব্বহুলনযেন সা ৰুত্তাতি এত্থ অযমনুগণ্ঠিপদক্কমো – যেভুয্যেন কিরিযসমুট্ঠানত্তা ‘‘কিরিযসমুট্ঠান’’ন্তি ৰুত্তং. ‘‘কাযসংসগ্গং সমাপজ্জেয্যা’’তি অৰত্ৰা পন ‘‘সাদিযেয্যা’’তি ৰুত্তত্তা অকিরিযতোপি সমুট্ঠাতীতি ৰেদিতব্বং. যথা চেত্থ, এৰং হেট্ঠা ‘‘মনুস্সিত্থিযা তযো মগ্গে মেথুনং ধম্মং পটিসেৰন্তস্স আপত্তি পারাজিকস্সা’’তিআদিনা নযেন কিরিযসমুট্ঠানতং ৰত্ৰা তদনন্তরং ‘‘ভিক্খুপচ্চত্থিকা…পে… সো চে পৰেসনং সাদিযতি, আপত্তি পারাজিকস্সা’’তিআদিনা (পারা. ৫৬) নযেন অকিরিযসমুট্ঠানতাযপি ৰুত্তত্তা পঠমপারাজিকস্সাপি তব্বহুলনযেনেৰ কিরিযসমুট্ঠানতা ৰেদিতব্বা. ন হি পৰেসনসাদিযনাদিম্হি কিরিযসমুট্ঠানতা দিস্সতি. অঙ্গজাতচলনঞ্চেত্থ ন সারতো দট্ঠব্বং ‘‘সো চে পৰেসনং ন সাদিযতি, পৰিট্ঠং ন সাদিযতি, ঠিতং ন সাদিযতি, উদ্ধরণং সাদিযতি, আপত্তি পারাজিকস্সা’’তি (পারা. ৫৮) এত্থ ঠিত ন সাদিযনে পকতিযাপি পরিপুণ্ণচলনত্তা. সাদিযনপচ্চযা হি সেৰনচলনঞ্চেত্থ ন দিস্সতেৰাতি তব্বহুলনযেনেৰ কিরিযসমুট্ঠানতা গহেতব্বা. তত্থ তত্থ অট্ঠকথাসু কস্মা তব্বহুলনযো অৰুত্তোতি চে? ‘‘যো পন ভিক্খু মেথুনং ধম্মং পটিসেৰেয্যা’’তি (পারা. ৩৯, ৪২) মাতিকাযং কিরিযসমুট্ঠানস্স সরূপেন ৰুত্তত্তা তদনুরূপৰসেন ৰিভঙ্গনযমনোলোকেত্ৰা ‘‘কিরিযসমুট্ঠান’’মিচ্চেৰ ৰুত্তং. যথা চেতেসু তব্বহুলনযেন কিরিযসমুট্ঠানতা ৰুত্তা, তথা সুরাদীনং অকুসলেনেৰ পাতব্বতা, ন ইতরথা ‘‘যং অকুসলেনেৰ আপজ্জতি, অযং লোকৰজ্জা, সেসা পণ্ণত্তিৰজ্জা’’তি (কঙ্খা. অট্ঠ. পঠমপারাজিকৰণ্ণনা) ৰুত্তে লোকৰজ্জপণ্ণত্তিৰজ্জানং নিযমনলক্খণসিদ্ধি হোতি, তথা তং অৰত্ৰা ‘‘যস্সা সচিত্তকপক্খে চিত্তং অকুসলমেৰ হোতি, অযং লোকৰজ্জা. সেসা পণ্ণত্তিৰজ্জা’’তি ৰুত্তে লোকৰজ্জৰচনং নিরত্থকং সিযা ৰত্থুঅজাননপক্খেপি অকুসলেনেৰ পাতব্বত্তা. যস্মা তত্থ সুরাপানৰীতিক্কমস্স অকুসলচিত্তুপ্পাদো নত্থি, তস্মা খন্ধকট্ঠকথাযং (মহাৰ. অট্ঠ. ১০৮) ‘‘মজ্জপানে পন ভিক্খুনো অজানিত্ৰাপি বীজতো পট্ঠায মজ্জং পিৰন্তস্স পাচিত্তিযং, সামণেরো জানিত্ৰা পিৰন্তো সীলভেদং আপজ্জতি, ন অজানিত্ৰা’’তি ৰুত্তং, ন ৰুত্তং ‘‘ৰত্থুঅজাননপক্খে পাণাতিপাতাদীনং সিদ্ধিকরঅকুসলচিত্তুপ্পাদসদিসে চিত্তুপ্পাদে সতিপি সামণেরো সীলভেদং নাপজ্জতী’’তি. অভিনিৰেসৰচনং পাণাতিপাতাদীহি সমানজাতিকত্তা সামণেরানং সুরাপানস্স. ‘‘সুরাদযো পনিমে’’তি ৰত্থুং জানিত্ৰা পাতব্বতাদিৰসেন ৰীতিক্কমন্তস্স অকুসলস্স অসম্ভৰো নত্থি. তেন ৰুত্তং ‘‘যস্স সচিত্তকপক্খে’’তিআদি.

কিঞ্চেত্থ যুত্তিৰচনেন অরহন্তানং অপ্পৰিসনতো সচিত্তকাচিত্তকপক্খেসু অকুসলনিযমোতি চে? ন, ধম্মতাৰসেন সেক্খানম্পি অপ্পৰিসনতো. অচিত্তকপক্খে অকুসলনিযমাভাৰদস্সনত্থং সুপন্তস্স মুখে পক্খিত্তজলবিন্দুমিৰ সুরাবিন্দুআদযো উদাহরিতব্বাতি. তব্বহুলনযেন হি অত্থে গহিতে পুব্বেনাপরং অট্ঠকথায সমেতি. ‘‘সদ্ধিং পাল়িযা অৰিসেসত্থো পরতো আৰি ভৰিস্সতীতি অপরে’’তি ৰুত্তং. ইদমেত্থ ৰিচারেতব্বং. যদি ৰত্থুজাননপক্খে ৰিনা অকুসলেন মজ্জপানং সিযা, কস্মা নাল়িমজ্ঝং নাতিক্কমতি অরিযানং পানকাদিসঞ্ঞীনন্তি? সীলভেদৰত্থুৰীতিক্কমো ৰিনাপি চিত্তেন অরিযানং ধম্মতাৰসেনেৰ ন সম্ভৰতীতি চে, ন, চক্খুপালত্থেরৰত্থু (ধ. প. অট্ঠ. ১.১) আদিৰিরোধতোতি. অপিচ ভিক্খুনোপি সামণেরস্স ৰিয সুরাপানং সচিত্তকমেৰ কস্মা ন জাতন্তি? অপ্পতিরূপত্তাতি চে, সামণেরানম্পি অপ্পতিরূপমেৰ. সহধম্মিকা এৰ হি তে. মহাসাৰজ্জত্তাতি চে? সামণেরানম্পি তাদিসমেৰ. সামণেরানং সচিত্তকমেৰ পারাজিকং, ইতরং দণ্ডকম্মৰত্থূতি চে? ভিক্খূনম্পি মজ্জপানে নত্থি. এত্থ তিকপাচিত্তিযেন ন ভৰিতব্বং. মজ্জে অমজ্জসঞ্ঞিস্স দুক্কটাপত্তি পঞ্ঞাপেতব্বা সিযা. ভিক্খুস্স পাচিত্তিযৰত্থু সামণেরানং পারাজিকং হোতি তিরচ্ছানগতসামণেরানং ৰিযাতি চে? অচিত্তকম্পি মজ্জপানাদীনং সামণেরানং পারাজিকং পঞ্ঞাপেতব্বং সিযা. নাচিত্তকং পারাজিকং সম্ভৰতীতি চে? ন, পণ্ণত্তিৰজ্জম্পি পারাজিকং সম্ভৰতীতি. নিকাযন্তরপক্খে অযমেৰ দোসো. অম্হাকঞ্হি লোকৰজ্জমেৰ মজ্জপানন্তি. কস্মা পনেত্থ সুরাপানমেৰ ধম্মতাৰসেন অরিযা ন করোন্তীতি? ন কেৰলং সুরাপানমেৰ ধম্মতাৰসেন অরিযা ন করোন্তি, পাণেসুপি কোধৰসেন পাণসঞ্ঞিতায সীসচ্ছেদনাদীনি ন করোন্তি, সদারসঞ্ঞায পরদারং ন ৰীতিক্কমন্তি, অনত্থভঞ্জকসঞ্ঞায অত্থভঞ্জকমুসা ন ৰদন্তি, সম্মাদিট্ঠিসঞ্ঞায মিচ্ছাদিট্ঠিং ন পটিপজ্জন্তীতি ৰেদিতব্বা. আচরিযাপি সুরাপানে অকুসলনিযমাভাৰমেৰ ৰদন্তি, তস্মা এৰ মাতিকাট্ঠকথায গণ্ঠিপদে লোকৰজ্জপণ্ণত্তিৰজ্জাধিকারে ‘‘সচিত্তকপক্খেঅকুসলন্তি সুরাপানাদিসঙ্গহত্থং, ইতরথা যস্স অকুসলমেৰাতি ৰদেয্যা’’তি লিখিতং. কিরিযসমুট্ঠানতা পনস্স তব্বহুলনযমেৰ, ন পঠমপারাজিকে. কথং? কাযসংসগ্গসিক্খাপদং পঠমপারাজিকসমুট্ঠানং. এত্থ ভিক্খুস্স চ ভিক্খুনিযা চ কাযসংসগ্গভাৰে সতি ভিক্খুনী কাযঙ্গমচোপযমানাপি চিত্তেনেৰ অধিৰাসেন্তী আপজ্জতি, ন এৰং ভিক্খু. ভিক্খু পন চোপযমানোৰ আপজ্জতি, এৰমেৰ পঠমপারাজিকেপি চোপনে সতি এৰ আপজ্জতি, নাসতি. পৰেসনং সাদিযতীতি এত্থ পৰেসনসাদিযনং নাম সেৰনচিত্তস্সুপ্পাদনন্তি, এৰং সন্তেপি ‘‘ৰীমংসিত্ৰা গহেতব্ব’’ন্তি ৰুত্তং.

পঠমপারাজিকসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.