একুত্তরিকনযৰণ্ণনা
এককৰারৰণ্ণনা
৩২১. একুত্তরিকনযে আপত্তি জানিতব্বাতি এত্থ আপত্তি নাম কিং পরমত্থসভাৰা, উদাহু ন ৰত্তব্বসভাৰাতি? ন ৰত্তব্বসভাৰা. ৰুত্তঞ্হি পরিৰারে ‘‘ৰত্থু জানিতব্বং, গোত্তং জানিতব্বং, নামং জানিতব্বং, আপত্তি জানিতব্বা’’তি এতেসং পদানং ৰিভঙ্গে ‘‘মেথুনধম্মোতি ৰত্থু চ গোত্তঞ্চ. পারাজিকন্তি নামঞ্চেৰ আপত্তি চা’’তি. নামঞ্চ গোত্তঞ্চ ‘‘নামগোত্তং ন জীরতী’’তি (সং. নি. ১.৭৬) ৰচনতো সম্মুতিমত্তং, তস্মা ‘‘কুসলত্তিকৰিনিমুত্তা ন ৰত্তব্বধম্মভূতা একচ্চা সম্মুতি এৰা’’তি ৰুত্তং. যং পন ৰুত্তং সমথক্খন্ধকে ‘‘আপত্তাধিকরণং সিযা অকুসলং, সিযা অব্যাকত’’ন্তি (চূল়ৰ. ২২২), তং ‘‘ৰিৰাদাধিকরণং সিযা কুসলং, সিযা অকুসলং, সিযা অব্যাকত’’ন্তি (চূল়ৰ. ২২০) এত্থ ৰিয পরিযাযতো ৰুত্তং. অত্থতো হি ৰিৰাদো নাম একচ্চো সম্মুতিৰিসেসো. যো চিত্তসমঙ্গিনো, সো ‘‘তং চিত্তপরিযাযেন পন সিযা কুসল’’ন্তিআদি ৰোহারলদ্ধো, তথা আপত্তাধিকরণম্পীতি দট্ঠব্বং. তেনেৰ ৰুত্তং অট্ঠকথাযং ‘‘আপত্তিং আপজ্জমানো হি অকুসলচিত্তো ৰা আপজ্জতি কুসলাব্যাকতচিত্তো ৰা’’তি (কঙ্খা. অট্ঠ. পঠমপারাজিকৰণ্ণনা). অঞ্ঞথা সমথেহি অধিকরণীযতা ন সম্ভৰতি. ন হি সমথা কুসলাদিং অকুসলাদিং ৰা অধিকিচ্চপৰত্তন্তি, সমথৰসেন ৰা কুসলাদি সম্মতি. ন চ কুসলস্স ৰিৰাদস্স, অনুৰাদস্স ৰা কুসলাদিসমথেহি ৰূপসমেতব্বতা আপজ্জতীতি তেসং অধিকরণমত্তমেৰ ন সম্ভৰেয্য, তস্মা অধিকরণানং, সমথানঞ্চ কুসলাদিভাৰো পরিযাযদেসনায লব্ভতি, নো অঞ্ঞথা, তেনেৰ সম্মুখাৰিনযে ৰিয আপত্তাধিকরণে তিকং ন পূরিতং. সঞ্চিচ্চ আপত্তিং আপজ্জমানস্স যস্মা সঞ্চেতনা একন্ততো অকুসলাৰ হোতি. ইতরস্স সচিত্তকস্স ৰা অচিত্তকস্স ৰা তদাভাৰমত্তং উপাদায ‘‘অব্যাকত’’ন্তি ৰুত্তং. যথা হি ‘‘তিক্খত্তুং চোদযমানো তং চীৰরং অভিনিপ্ফাদেয্য, ইচ্চেতং কুসল’’ন্তিআদীসু (পারা. ৫৩৮) ন কুসলসদ্দো সুখৰিপাকো, ‘‘সম্পরাযিকানং অকুসলানং ধম্মানং পটিঘাতাযা’’তিআদীসু (পরি. ৪৯৮) ন অকুসলা ৰা হোতি. ইতরস্স সচিত্তকস্স ৰা অচিত্তকস্স ৰা তদাভাৰমত্তং উপাদায ‘‘অব্যাকত’’ন্তি ৰুত্তং. যথা হি দ্ৰিক্খত্তুং চোদযমানো তং চীৰরং অভিনিপ্ফাদেয্য, যং পনেত্থ ‘‘আপত্তাধিকরণং অকুসল’’ন্তি ৰুত্তং, তস্স ৰসেন তদকুসলতো সত্ত ৰিনীতৰত্থূনি ৰেদিতব্বানি, ততো চীৰরন্তি সম্ভৰতো অচীৰরকা, অন্তরাপত্তিকা চ. অনন্তরিকলক্খণপ্পত্তস্স ৰসেন নিযতা চ নামাতি ৰেদিতব্বং. সম্মুতিনিদ্দেসে গরুকলহুকনিদ্দেসোপি সম্ভৰতি. অঞ্ঞথা ‘‘অনন্তরাযিকা পণ্ণত্তিৰজ্জা, অনৰজ্জাপণ্ণত্তী’’তি চ ৰুত্তা. কুটিকারমহল্লকাপত্তি অন্তরাযিকা লোকৰজ্জসাৰজ্জপণ্ণত্তিতো. সম্পজানমুসাৰাদো ওমসৰাদাদিতো গরুকাদি ন সম্ভৰেয্য, ততো ৰা অযং লহুকাদীতি ইদং সব্বং একচ্চানং আচরিযানং মতং, ‘‘সব্বং অযুত্ত’’ন্তি ৰদন্তি. কস্মা? যস্মা ‘‘পারাজিকন্তি নামঞ্চেৰ আপত্তিচা’’তি ৰচনেন চে আপত্তি ন ৰত্তব্বধম্মো সিযা, ৰত্থু চ ন ৰত্তব্বধম্মো সিযা গোত্তেন সমানাধিকরণভাৰেন ৰুত্তত্তা, তস্মা ‘‘মেথুনধম্মো’’তি পদং অজ্ঝাচারসঙ্খাতং ৰত্থুঞ্চ দীপেতি. অজ্ঝাচারৰসেনেৰ আপত্তিযা লদ্ধনামং অসাধারণনামত্তা ‘‘গোত্ত’’ন্তি চ ৰুচ্চতীতি অযং তত্থ অত্থো.
‘‘আপত্তাধিকরণস্স কিং পুব্বঙ্গমন্তি? লোভো পুব্বঙ্গমো, দোসো, মোহো, অলোভো, অদোসো, অমোহো পুব্বঙ্গমো’’তি ‘‘কতি হেতূতি? ছ হেতূ তযো অকুসলহেতূ, তযো অব্যাকতহেতূ’’তি চ ৰুত্তত্তা নিপ্পরিযাযেনেৰ ‘‘আপত্তাধিকরণং সিযা অকুসলং, সিযা অব্যাকত’’ন্তি ৰুত্তং. সমথক্খন্ধকে পন সন্ধাযভাসিতৰসেন তথা এৰ ৰুত্তং. তস্মা আপত্তাধিকরণং সভাৰতো নিপ্পরিযাযেনেৰ অকুসলা চত্তারো খন্ধা, রূপঅব্যাকতা চ হোন্তি. ‘‘নত্থি আপত্তাধিকরণং কুসল’’ন্তি (চূল়ৰ. ২২২) ৰুত্তত্তা কুসলমেৰ পটিক্খিত্তং, খীণাসৰানং কিরিযাব্যাকতং নাম হোতীতি কুসলে পটিক্খিত্তে কিরিযাব্যাকতম্পি পটিক্খিত্তমেৰ হোতি. তস্মিং পটিক্খিত্তে সব্বথা অৰাৰটং ৰিপাকাব্যাকতং পটিক্খিত্তমেৰ হোতি. নিব্বানাব্যাকতে ৰত্তব্বমেৰ নত্থীতি একে, তং অযুত্তং ‘‘ছ হেতুযো’’তি ৰুত্তত্তা. কিঞ্চাপি ৰুত্তং সামঞ্ঞেন, তথাপি ৰিপাকহেতুযেৰ তত্থ অধিপ্পেতো, ন কিরিযাহেতু, তে হি কুসলসভাৰা চ, তস্মা রূপং, ৰিপাকাব্যাকতঞ্চাপত্তি. তত্থ অকুসলাপত্তিতো ৰিনীতৰত্থূনি. ইতরস্সাপি আদিতো ছাদনা কুসলচিত্ততোতি ৰুত্তং হোতি. অন্তরাযিকনিযতসাৰজ্জপঞ্ঞত্তিভাৰোপি চস্সা ৰেৰচনৰসেন ৰেদিতব্বো পণ্ণত্তিৰজ্জায, সঞ্চিচ্চ আপন্নায চ, তস্মা ‘‘জীৰিতিন্দ্রিযং সিযা সারম্মণং সিযা অনারম্মণ’’ন্তি ৰচনং ৰিয একন্তাকুসলং অনেকন্তাকুসলঞ্চ লোকৰজ্জং, একন্তাব্যাকতং ভূতারোচনং অনেকন্তাব্যাকতঞ্চ সেসং পণ্ণত্তিৰজ্জং একতো সম্পিণ্ডেত্ৰা ‘‘আপত্তাধিকরণং সিযা অকুসলং সিযাব্যাকত’’ন্তি ৰুত্তং. সমথক্খন্ধকে পন পণ্ণত্তিৰজ্জমেৰ সন্ধায তথা ৰুত্তং. ৰুত্তঞ্হেতং অট্ঠকথাযং, গণ্ঠিপদে চ ‘‘আপত্তাধিকরণং সিযা অকুসলং, সিযা অব্যাকতং, নত্থি আপত্তাধিকরণং কুসল’ন্তি এত্থ সন্ধাযভাসিতৰসেন অত্থো ৰেদিতব্বো. যস্মিঞ্হি পথৰিখণনাদিকে আপত্তাধিকরণে অপকতঞ্ঞুনো সন্ধায অপ্পহরিতকরণাদিকালে কুসলচিত্তং অঙ্গং হোতি, খণনাদিপযোগসঙ্খাতং রূপাব্যাকতং আপত্তিসমুট্ঠাপেন্তং হোতীতি অধিপ্পাযো’’তি. যং সন্ধায ৰুত্তং ‘‘অত্থাপত্তি কুসলচিত্তো আপজ্জতি, কুসলচিত্তো ৰুট্ঠাতী’’তিআদি. তস্মিঞ্হি সতি ন সক্কা ৰত্তুং ‘‘নত্থি আপত্তাধিকরণং কুসল’’ন্তি. যস্মা আপত্তিসমুট্ঠাপকং চিত্তং সন্ধায ৰুত্তং ন হোতি, তস্মা ন যিদং অঙ্গপ্পহোনকচিত্তং সন্ধায ৰুত্তং. যদি তং সন্ধায ৰুত্তং, ‘‘সিযা কুসল’’ন্তি চ ৰত্তব্বং ভৰেয্য, ন চ ৰুত্তং. তস্মা ইদং পন সন্ধায ৰুত্তং – যং তাৰ আপত্তাধিকরণং লোকৰজ্জং, তং একন্ততো অকুসলমেৰ, তত্থ ‘‘সিযা অকুসল’’ন্তি ৰিকপ্পো নত্থি. যং পন পণ্ণত্তিৰজ্জং, তং যস্মা সঞ্চিচ্চ ‘‘ইমং আপত্তিং ৰীতিক্কমামী’’তি ৰীতিক্কমন্তস্সেৰ অকুসলং হোতি, অসঞ্চিচ্চ পন কিঞ্চি অজানন্তস্স সহসেয্যাদিৰসেন আপজ্জতো রূপৰিপাকং অব্যাকতং হোতি অনুট্ঠানতো. তস্মা তস্স পণ্ণত্তিৰজ্জস্স সঞ্চিচ্চাসঞ্চিচ্চৰসেন ইমং ৰিকপ্পভাৰং সন্ধায ইদং ৰুত্তং ‘‘আপত্তাধিকরণং সিযা অকুসলং, সিযা অব্যাকতং, নত্থি আপত্তাধিকরণং কুসল’’ন্তি.
সচে পন কোচি ৰিনযে অপকতঞ্ঞূ ‘‘যং কুসলচিত্তো আপজ্জতি, ইদং ৰুচ্চতি আপত্তাধিকরণং কুসল’’ন্তি ৰদেয্য, তস্সেৰংৰাদিনো অচিত্তকানং এল়কলোমাদিসমুট্ঠানানম্পি কুসলচিত্তসমঙ্গিকালে তাসং আপত্তীনং কুসলচিত্তো আপজ্জেয্য, ন ৰা আপজ্জতি. কিংকারণং? ন চ তত্থ ৰিজ্জমানম্পি কুসলচিত্তং আপত্তিযা অঙ্গং. অত্তভাৰো সভাৰো পকতীতি ৰুত্তং হোতি. কতরং পন তস্সা আপত্তিযা তদা অঙ্গসভাৰোতি? ৰুচ্চতে – কাযৰচীৰিঞ্ঞত্তিৰসেন পন চলিতস্স কাযস্স, পৰত্তায ৰাচায চাতি এতেসং দ্ৰিন্নং চলিতপ্পৰত্তানং কাযৰাচানং অঞ্ঞতরমেৰ অঙ্গসভাৰো, তঞ্চ রূপক্খন্ধপরিযাপন্নত্তা অব্যাকতন্তি. কিং ৰুত্তং হোতি? কাযো, ৰাচা চ তদা আপত্তাধিকরণন্তি ৰুত্তং হোতি. যা পনেত্থ অকুসলাপত্তিক্খণে কাযৰাচাযো অব্যাকতভাৰো, তা অব্বোহারিকা হোন্তি কাযৰচীকম্মকালে মনোকম্মং ৰিয. তদা হি কাযৰাচাযো আপত্তিকরাদিট্ঠানে তিট্ঠন্তি. যং সন্ধায ৰুত্তং ‘‘আপত্তিকরা ধম্মা জানিতব্বা. কতি মূলানীতি ছ আপত্তিসমুট্ঠানানি মূলানী’’তিআদি. যদা পন কাযৰাচাযো আপত্তিযা অঙ্গমেৰ হোন্তি, তদা ‘‘চিত্তং চিত্তাধিপতেয্য’’ন্তি (ধ. স. অট্ঠ. ১ কামাৰচরকুসলৰণ্ণনা) ৰচনং ৰিয পুব্বপযোগানং অপরপযোগস্স পচ্চযভাৰতো আপত্তিকরাদিপঞ্ঞত্তিং ন ৰিজহন্তি. যথা তব্ভাৰেপি ‘‘আপত্তাধিকরণস্স কতি ৰত্থূনীতি? সত্ত আপত্তিক্খন্ধা ৰত্থূনি. কতি ভূমিযোতি? সত্ত আপত্তিক্খন্ধা ভূমিযো’’তি ৰুত্তং. তথা তব্ভাৰেপি আপত্তিকরা ‘‘আপত্তিসমুট্ঠানা’’ইচ্চেৰ ৰুচ্চন্তীতি ৰেদিতব্বা. এত্তাৰতা আপত্তি নাম চত্তারো অকুসলক্খন্ধা সঞ্চিচ্চ ৰীতিক্কমকালে ভূতারোচনং ঠপেত্ৰা সব্বাপি অৰিসেসতো, ৰিসেসতো পন সব্বাপি একন্তাকুসলা অকুসলা, অনেকন্তাকুসলা পন গিরগ্গসমজ্জচিত্তাগারসঙ্ঘানিইত্থালঙ্কারগন্ধৰণ্ণকৰাসিতপিঞ্ঞাকপ্পভেদা, ভিক্খুনিআদীনং উম্মদ্দনপরিমদ্দনপ্পভেদা চাতি দসপ্পভেদা সকনামেহি পরিচ্ছিন্দিত্ৰা ৰত্থুজাননসচিত্তককালে এৰ অকুসলা, তদভাৰতো অচিত্তককালে ৰিনা অনাপত্তাধিকরণেন কম্মট্ঠানাদিসীসেন কুসলচিত্তেন তং তং ৰত্থুং ৰীতিক্কমন্তস্স আপত্তি কেৰলং রূপঅব্যাকতমেৰ.
কেচি পনেত্থ ‘‘অপ্পকাসে ঠানে কটিসুত্তকসঞ্ঞায সঙ্ঘাণিং, মত্তিকাসঞ্ঞায গন্ধৰণ্ণকাদিং ৰা ধারেন্তিযাপি আপত্তি, তস্মা অচিত্তকাযেৰা’’তি ৰণ্ণযন্তি. তে ‘‘সঙ্ঘাণিযা অসঙ্ঘাণিসঞ্ঞায ধারেতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্সা’’তি পাঠাভাৰং দস্সেত্ৰা পটিক্খিপিতব্বা. সুরাপানাপত্তি পন অচিত্তকাপি একন্তাকুসলাৰ. তেনেৰ ‘‘মজ্জে অমজ্জসঞ্ঞী পিৰতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্সা’’তি (পাচি. ৩২৮) ৰুত্তং. যস্মা পনেত্থ আবাধপচ্চযাপি ন সক্কা ৰিনা অকুসলেন সুরাপানং পাতুং, তস্মা যথাৰুত্তেসু অনেকন্তাকুসলেসু ৰিয লোকৰজ্জেসু ইধ ‘‘সুরাপানেসু অনাপত্তি আবাধপচ্চযা’’তি ন ৰুত্তং. সূপসংপাকাদি পন অমজ্জমেৰ. তত্থ কুক্কুচ্চৰিনোদনত্থং ‘‘অনাপত্তী’’তি ৰুত্তং উদকদন্তপোণে ৰিয. ভূতারোচনাপত্তি রূপাব্যাকতমেৰ, অচিত্তককালে সহসেয্যাদি রূপৰিপাকাব্যাকতমেৰ, তত্থ সুপিনন্তো ৰিজ্জমানম্পি অকুসলং অনঙ্গত্তা অব্বোহারিকং হোতি. কুসলে কথাৰ নত্থি অনাপত্তি সভাৰত্তা কুসলস্স. তথা কিরিযাতি ইমিনা নযেন সব্বত্থ যথাসম্ভৰং অকুসলং ৰা সুদ্ধরূপং ৰা সৰিপাকং ৰাতি তিধা ভিজ্জতীতি অযমত্থো দস্সিতো হোতি.
তত্থ ঠপেত্ৰা সুরাপানং একচ্চঞ্চ পণ্ণত্তিৰজ্জং, একন্তাকুসলঞ্চ সচিত্তকমেৰ, ভূতারোচনং অচিত্তকমেৰ, সেসং সহ সুরাপানেন অনেকন্তাকুসলং লোকৰজ্জঞ্চ অনেকন্তাব্যাকতং পণ্ণত্তিৰজ্জঞ্চ যেভুয্যেন সচিত্তকাচিত্তকন্তি সব্বসিক্খাপদং তিপ্পভেদং হোতি. যং পনেত্থ সচিত্তকমেৰ, তং মেথুনাদিৰত্থুজাননচিত্তেনেৰ সচিত্তকং, সব্বং সেখিযং পণ্ণত্তিজাননচিত্তেনেৰ সচিত্তকং ‘‘অনাদরিযং পটিচ্চা’’তি ৰচনতোতি সচিত্তকং দুৰিধং হোতি. একন্তাচিত্তকং পণ্ণত্তিজাননচিত্তাভাৰেন, ন ৰত্থুজাননচিত্তাভাৰেন. তদভাৰতো একন্তাকুসলং সুরাপানং, একন্তাব্যাকতং সঞ্চরিত্তং, ৰত্থুজাননচিত্তস্স ৰা পণ্ণত্তিজাননচিত্তস্স ৰা উভিন্নং অভাৰেন অচিত্তকভাৰেন অচিত্তকং হোতি. সুরাপানং পন সচিত্তকং হোতি ৰত্থুজাননচিত্তেনেৰ. অরিযপুগ্গলানং ইতরেসং উভিন্নং ৰা অঞ্ঞতরস্স ভাৰেন সেসং চিত্তকাচিত্তকং. ৰিসেসতো চ ৰত্থুজাননচিত্তাভাৰেন, অপকতঞ্ঞুনো পণ্ণত্তিজাননচিত্তাভাৰেন ৰা অচিত্তকভাৰেন অচিত্তকং হোতি. তত্থ একন্তাচিত্তকঞ্চ সচিত্তকঞ্চ ‘‘অচিত্তক’’মিচ্চেৰ ৰুচ্চতি. অযং তাৰ ‘‘আপত্তি জানিতব্বা’’তি এত্থ ৰিনিচ্ছযো.
মূলৰিসুদ্ধিযা অন্তরাপত্তীতি অন্তরাপত্তিং আপজ্জিত্ৰা মূলাযপটিকস্সনং কত্ৰা ঠিতেন আপন্নাপত্তি. অযং অগ্ঘৰিসুদ্ধিযা অন্তরাপত্তীতি সম্বহুলা আপত্তিযো আপজ্জিত্ৰা তাসু সব্বচিরপটিচ্ছন্নৰসেন অগ্ঘসমোধানং গহেত্ৰা ৰসন্তেন আপন্নাপত্তি. ‘‘পুনপি আপজ্জিস্সামী’’তি সউস্সাহেনেৰ চিত্তেন. ‘‘অযং ভিক্খুনিযা এৰা’’তি লিখিতং. ‘‘পারাজিকমেৰা’’তি ইদঞ্চ ভূতৰসেন দস্সেতুং ৰুত্তং. ‘‘এৰং দেসিতে পন যা কাচি আপত্তি ন ৰুট্ঠাতীতি অপরে, তং ন গহেতব্ব’’ন্তি ৰুত্তং. ‘‘ধম্মিকস্স পটিস্সৰস্স অসচ্চাপনে’’তি ৰুত্তত্তা অধম্মিকপটিস্সৰে দুক্কটং ন হোতি. ‘‘পুব্বে সুদ্ধচিত্তস্স ‘তুম্হে ৰিব্ভমথা’তি ৰুত্তে ‘সাধূ’তি পটিস্সুণিত্ৰা সচে ন ৰিব্ভমতি অনাপত্তি, এৰং সব্বত্থা’’তি চ ৰুত্তং. ‘‘আৰিকরো জানিতব্বো’’তিপি পাল়ি. কালেন ৰক্খামি, নো অকালেনা’’তিআদীসু পঞ্চদসসু ধম্মেসু. ভব্বাপত্তিকা নাম আপত্তিং আপজ্জিতুং ভব্বা.
দুকৰারৰণ্ণনা
৩২২. নিদহনে আতপে. ‘‘একরত্তম্পি চে ভিক্খু তিচীৰরেন ৰিপ্পৰসেয্য (পারা. ৪৭২). ছারত্তপরমং তেনা’’তিআদিনা (পারা. ৬৫৩) ৰুত্তাপত্তিকো গণপূরকো হুত্ৰাপি কম্মং কোপেতি নানাসংৰাসকত্তা. কম্মেন ৰা সলাকগ্গাহেন ৰাতি এত্থ উদ্দেসো চেৰ কম্মঞ্চ একন্তি এত্থ পাতিমোক্খুদ্দেসোতি ৰা কম্মন্তি ৰা অত্থতো একমেৰ, তেসু যং কিঞ্চি কতে সঙ্ঘভেদো হোতীতি অত্থো. পুব্বভাগাতি সঙ্ঘভেদতো পুব্বভাগা. ‘‘পমাণ’’ন্তি ইমেসং দ্ৰিন্নং অঞ্ঞতরেন ভেদো হোতি, ন ইতরেহীতি ৰুত্তং. ৰিনযে সিদ্ধা ৰিনযসিদ্ধা, রোমজনপদে জাতং রোমকং, অনুঞ্ঞাতলোণত্তা দুকেসু ৰুত্তাতি.
তিকৰারৰণ্ণনা
৩২৩. ৰো তুম্হেহি ন সমুদাচরিতব্বং. ৰচীসম্পযুত্তং কাযকিরিযং কত্ৰাতি কাযেন নিপচ্চকারং কত্ৰাতি অত্থো. উপঘাতেতি ৰিনাসেতি. ওমদ্দিত্ৰাতি অভিভৰিত্ৰা. ৰদতোতি ৰদন্তস্স. ‘‘বালস্স নিস্সযো দাতব্বো’’তি দুকে আগতং, ইধ পন ‘‘ন দাতব্বো’’তি ৰুত্তং, আপত্তিবাহুল্লং সন্ধায নাদাতব্বং, ‘‘ইমস্মা ৰিহারা পরং মা নিক্খমাহি, ৰিনযধরানং ৰা সন্তিকং আগচ্ছ ৰিনিচ্ছযং দাতু’’ন্তি ৰুত্তে তস্স ৰচনং ন গহেতব্বন্তি অত্থো. তিকভোজনং নাম সচে তযো হুত্ৰা ভুঞ্জন্তি, গণভোজনেন অনাপত্তি, ইদং সন্ধায তিকং. ‘‘পসুত্তো’’তি বাহুল্লতো ৰুত্তং. অথ ৰা নিপজ্জিত্ৰাতি অত্থো. ‘‘ইদং ঠপেত্ৰা গচ্ছামি, তাৰকালিকং ভন্তে দেথাতি ৰুত্তে ‘নৰকম্মাদিঅত্থং ৰিনা দাতুং ন ৰট্টতী’’তি লিখিতং. ৰিকপ্পেত্ৰা ঠপিতং ৰস্সিকসাটিকং পচ্ছিমে পাটিপদদিৰসে নিৰাসেন্তো দুক্কটং আপজ্জতীতি অত্থো. অপচ্চুদ্ধরিত্ৰাতি পচ্চুদ্ধরণং অকত্ৰাতি অত্থো. ‘‘ৰিকপ্পেতু’’ন্তি ৰচনতো অৰিকপ্পনপচ্চযা আপত্তি হেমন্তে আপজ্জতি, ৰিকপ্পনা পন কত্তিকপুণ্ণমদিৰসে কাতব্বাতি দস্সনত্থং ৰুত্তন্তি ঞাতব্বং. অযং নযো অৰিকপ্পনং সন্ধায, পুরিমো ৰিকপ্পিতপরিভোগপচ্চযাপত্তিং সন্ধায. ৰত্থপটিচ্ছাদি সব্বকপ্পিযতাযাতি ৰত্থপটিচ্ছাদি সব্বত্থ কপ্পিযত্তাতি অত্থো. কেচি ইমমত্থং অসল্লক্খেত্ৰা ‘‘ৰত্থপটিচ্ছাদি সব্বকপ্পিযতা তায পটিচ্ছন্নেনা’’তি লিখন্তি. ‘‘ৰত্থমেৰ পটিচ্ছাদি ৰত্থপটিচ্ছাদী’’তি ৰিগ্গহত্তা ‘‘তাযা’’তি ন যুজ্জতি. ‘‘তেনা’’তি ভৰিতব্বত্তাতি ইদং সব্বং অঞ্ঞতরস্মিং গণ্ঠিপদে লিখিতং, ৰিচারেত্ৰা গহেতব্বং.
চতুক্কৰারৰণ্ণনা
৩২৪. চতূহাকারেহি আপত্তিং আপজ্জতি…পে… কম্মৰাচায আপজ্জতীতি এত্থ যঞ্হি আপত্তিং কম্মৰাচায আপজ্জতি, ন তত্থ কাযাদযোতি আপন্নং, ততো কম্মৰাচায সদ্ধিং আপত্তিকরা ধম্মা সত্তাতি আপজ্জতি, এৰং সতি ‘‘ছ আপত্তিসমুট্ঠানানী’’তি ৰচনৰিরোধো, তানি এৰ আপত্তিকরা ধম্মা নাম. অথ তত্থাপি কাযাদযো একতো ৰা নানাতো ৰা লব্ভন্তি, চতূহাকারেহীতি ন যুজ্জতীতি ‘‘ছহাকারেহি আপত্তিং আপজ্জতী’’তি ৰত্তব্বং সিযাতি এৰং এতানি সুত্তপদানি ৰিরোধিতানি হোন্তি. কথং অৰিরোধিতানি? সৰিঞ্ঞত্তিকাৰিঞ্ঞত্তিকভেদভিন্নত্তা. কাযাদীনং যা কিরিযা আপত্তি, নং একচ্চং কাযেন সৰিঞ্ঞত্তিকেন আপজ্জতি, একচ্চং সৰিঞ্ঞত্তিকায ৰাচায, একচ্চং সৰিঞ্ঞত্তিকাহি কাযৰাচাহি আপজ্জতি, যা পন অকিরিযা আপত্তি, তং একচ্চং কম্মৰাচায আপজ্জতি, তঞ্চ খো অৰসিট্ঠাহি অৰিঞ্ঞত্তিকাহি কাযৰাচাহিযেৰ, ন ৰিনা ‘‘নো চে কাযেন ৰাচায পটিনিস্সজ্জতি, কম্মৰাচাপরিযোসানে আপত্তি সঙ্ঘাদিসেসস্সা’’তি (পারা. ৪১৪) ৰচনতো, অৰিসেসেন ৰা একচ্চং আপত্তিং কাযেন আপজ্জতি, একচ্চং ৰাচায, একচ্চং কাযৰাচাহি. যং পনেত্থ কাযৰাচাহি, তং একচ্চং কেৰলাহি কাযৰাচাহি আপজ্জতি, একচ্চং কম্মৰাচায আপজ্জতীতি অযমত্থো ৰেদিতব্বোতি এৰং অৰিরোধিতানি হোন্তি.
তত্রাযং সমাসতো অত্থৰিভাৰনা – কাযেন আপজ্জতীতি কাযেন সৰিঞ্ঞত্তিকেন অকত্তব্বং কত্ৰা একচ্চং আপজ্জতি, অৰিঞ্ঞত্তিকেন কত্তব্বং অকত্ৰা আপজ্জতি, তদুভযম্পি কাযকম্মং নাম. অকতম্পি হি লোকে ‘‘কত’’ন্তি ৰুচ্চতি ‘‘দুক্কটং মযা, যং মযা পুঞ্ঞং ন কত’’ন্তি এৰমাদীসু, সাসনে চ ‘‘ইদং তে, আৰুসো আনন্দ, দুক্কটং, যং ত্ৰং ভগৰন্তং ন পুচ্ছী’’তি (চূল়ৰ. ৪৪৩) এৰমাদীসু, এৰমিধ ৰিনযপরিযাযেন কাযেন অকরণম্পি ‘‘কাযকম্ম’’ন্তি ৰুচ্চতি. অযমেৰ নযো ‘‘ৰাচায আপজ্জতী’’তিআদীসু. পুরতীতি পুরিসো, পুর অগ্গগমনে. পুরতীতি পুরতো গচ্ছতি সব্বকম্মেসু পুব্বঙ্গমো হোতি. পঠমুপ্পন্নৰসেনাতি পঠমকপ্পিযেসু হি পঠমং পুরিসলিঙ্গং উপ্পজ্জতি, ‘‘পুরিম’’ন্তি সঙ্খং গতং পুরিসলিঙ্গং জাযতীতি অত্থো. সতং তিংস চাতি এত্থ অসাধারণাপি পারাজিকা নো অন্তোগধাযেৰ জাতা পারাজিকাপন্নানং ভিক্খুভাৰায অভব্বত্তা. ‘‘অসাধারণৰচনেন পন সামঞ্ঞেন উদ্ধটানী’’তি ৰদন্তি. ‘‘সতঞ্চেৰ তিংসঞ্চ সিক্খাপদানীতি পাঠো’’তি চ ৰদন্তি. ভিক্খুস্স চ ভিক্খুনিযা চ চতূসু পারাজিকেসূতি সাধারণেসু এৰ. অত্থি ৰত্থুনানত্ততা নো আপত্তিনানত্ততাতি পঠমপঞ্হো ইধ দুতিযো নাম. অত্থি আপত্তিসভাগতা নো ৰত্থুসভাগতাতি এতেন ৰিসেসো নত্থি. মন্তাভাসাতি মতিযা ভাসা. ‘‘অভিৰাদনারহাতি যথানিসিন্নাৰ সীসং উক্খিপিত্ৰা ৰন্দন্তি. নৰমভিক্খুনিতো পট্ঠায অনুট্ঠিতব্বতো আসনা ন পচ্চুট্ঠেন্তি. অৰিসেসেনাতি উপজ্ঝাযস্স, ইতরস্স ৰা ৰিপ্পকতভোজনস্স, সমীপগতো যো কোচি ৰুড্ঢতরোতি অত্থো. ৰিপ্পকতভোজনেনাপি হি উট্ঠহিত্ৰা আসনং দাতব্বং. ইধ ন কপ্পন্তীতি ৰদন্তোপীতি পচ্চন্তিমজনপদেসু ঠত্ৰা ‘‘ইধ ন কপ্পন্তী’’তি ৰদন্তো ৰিনযাতিসারদুক্কটং আপজ্জতি. কপ্পিযঞ্হি ‘‘ন কপ্পতী’’তি ৰদন্তো পঞ্ঞত্তং সমুচ্ছিন্দতি নাম. তথা ইধ কপ্পন্তীতিআদীসুপি ঠত্ৰা ‘‘ইধ কপ্পন্তী’’তি ৰদন্তো ৰিনযাগতভিক্খু ৰিনযো পুচ্ছিতব্বোতি অত্থো.
পঞ্চকৰারৰণ্ণনা
৩২৫. ন উপেতি পুগ্গলো. ‘‘নিমন্তিতো সভত্তো সমানো সন্তং ভিক্খুং অনাপুচ্ছা’’তি (পাচি. ২৯৯) ৰচনতো নিমন্তনাভাৰা পিণ্ডপাতিকস্স অনামন্তচারো ৰট্টতি. ‘‘গিলানসমযো’’তিআদিনা আভোগং কত্ৰা ভোজনং অধিট্ঠহিত্ৰা ভোজনং নাম. ‘‘ময্হং ভত্তপচ্চাসং ইত্থন্নামস্স দম্মী’’তি এৰং অৰিকপ্পনা. পরম্মুখে অগুণৰচনং অযসো. সম্মুখা গরহা. সীলদিট্ঠিব্যসনানং ৰিনযপরিযাপন্নত্তা তেহি সদ্ধিং ইতরে পঞ্চকং পূরেতুং ৰুত্তা. ‘‘ৰিনযধরপঞ্চমেন গণেনা’’তি (মহাৰ. ২৫৯) ৰুত্তত্তা পঞ্চকং জাতং. অঞ্ঞতরস্মিং ৰিহারে একো থেরোতি অত্থো. ‘‘যোনকৰিসযতোতি চীনট্ঠানা’’তি লিখিতং. অট্ঠ কপ্পে অনুস্সরীতি পুব্বেনিৰাসঞাণং নিব্বত্তেসীতি অত্থো. অনন্তরে ঠানে ঠত্ৰাতি অত্থো. ঞত্তিযা কম্মপ্পত্তো হুত্ৰাতি ঞত্তিট্ঠপিতকালে কম্মপ্পত্তো হোতি. পুন কম্মৰাচায কম্মসিদ্ধি. ঞত্তিখেত্তন্তি ঞত্তিযাৰ কাতব্বট্ঠানং তস্সা খেত্তং, ঞত্তিদুতিযাদিকম্মে পঠমট্ঠপনং তস্সা ওকাসো নাম. আরঞ্ঞকে ইদঞ্চিদঞ্চানিসংসন্তি এৰং ইদমত্থিতন্তি অত্থো.
ছক্কৰারৰণ্ণনা
৩২৬. ‘‘ছব্বস্সপরমতা ধারেতব্ব’’ন্তি ৰিভঙ্গে পাঠত্তা এৰং ৰুত্তং. চুদ্দসপরমানি নৰ ছক্কানি হোন্তি. কথং? পঠমং একং ছক্কং, সেসেসু অট্ঠসু একেকেন সদ্ধিং একেকন্তি এৰং তীণি ছক্কানি অন্তরপেয্যালে ৰুত্তানি. কথং? ‘‘চতুত্থেন আপত্তিসমুট্ঠানেন ছ আপত্তিযো আপজ্জতী’’তিআদিনা নযেন পঞ্চমেন, ছট্ঠেন চ তীণি ছক্কানি. লোভাদযো ছ ৰিৰাদমূলানি, তথা অনুৰাদস্স. দীঘসো ছ ৰিদত্থিযো ৰস্সিকসাটিকায. তিরিযং ছ ৰিদত্থিযো সুগতচীৰরস্স. ৰিপ্পকতচীৰরং আদায পক্কমনে নিট্ঠানন্তিকো, সন্নিট্ঠাননাসন সৰন সীমাতিক্কন্তিকসহুব্ভারাতি ছ, সমাদায ৰারেপি ছাতি ছক্কদ্ৰযং. সত্তকে পক্কমনন্তিকেন সহ সত্ত.
সত্তকৰারৰণ্ণনা
৩২৭. ছক্কে ৰুত্তানিযেৰ সত্তকৰসেন যোজেতব্বানীতি ছক্কে ৰুত্তচুদ্দসপরমানি সত্তকৰসেন যোজেতব্বানি. সত্তমে অরুণুগ্গমনে নিস্সগ্গিযন্তি ‘‘ছারত্তপরমং তেন ভিক্খুনা তেন চীৰরেন ৰিপ্পৰসিতব্বং, ততো চে উত্তরি ৰিপ্পৰসেয্যা’’তি এৰং ৰুত্তং নিস্সগ্গিযং হোতি. চম্পেয্যক্খন্ধকে সুগতচীৰরভাণৰারস্স পরতো ‘‘ইধ পন, ভিক্খৰে, ভিক্খুস্স ন হোতি আপত্তি দট্ঠব্বা, তমেনং চোদেতি সঙ্ঘো ৰা সম্বহুলা ৰা একপুগ্গলো ৰা’’তিআদিনা নযেন ৰুত্তসত্তকাতি.
অট্ঠকৰারৰণ্ণনা
৩২৮. তেন সদ্ধিং উপোসথাদিকরণং আনিসংসো, অকরণং আদীনৰো, তস্মা এতে অট্ঠানিসংসে সম্পস্সমানেনাতি অত্থো. ‘‘অযসো অক্কোসো’’তি ৰুত্তং. পুব্বেৰস্স হোতি ‘‘মুসা ভণিস্স’’ন্তি, ভণন্তস্স হোতি ‘‘মুসা ভণামী’’তি, ভণিতস্স হোতি ‘‘মুসা মযা ভণিত’’ন্তি, ৰিনিধায দিট্ঠিং খন্তিং রুচিং ভাৰং সঞ্ঞন্তি এৰং অকপ্পিযকতং হোতি অপ্পটিগ্গহিতকতন্তিআদযো অট্ঠ অনতিরিত্তা. সপ্পিআদি অট্ঠমে অরুণুগ্গমনে নিস্সগ্গিযং হোতি. অট্ঠৰাচিকা ভিক্খুনীনং উপসম্পদা উভতোঞত্তিচতুত্থত্তা. ৰস্সিকসাটিকদানাদীনি অট্ঠ ৰরানি.
নৰকৰারৰণ্ণনা
৩২৯. নৰহি ভিক্খূহি ভিজ্জতি. মনুস্সমংসৰজ্জেহি নৰ মংসেহি ৰিনিচ্ছযো. সুন্দরং ন সুন্দরন্তি সঙ্ঘাটিআদীনি নৰ চীৰরানি. তানেৰ অধিট্ঠিতকালতো পট্ঠায ন ৰিকপ্পেতব্বানি, অধিট্ঠিতকালতো পট্ঠায অপচ্চুদ্ধরিত্ৰা ন ৰিকপ্পেতব্বানীতি অধিপ্পাযো. নৰ ৰিদত্থিযো সুগতচীৰরস্স. ‘‘ৰগ্গং ভিক্খুনিসঙ্ঘং ৰগ্গসঞ্ঞী ওৰদতী’’তিআদিনা নযেন অধম্মকম্মে দ্ৰে নৰকানি পাচিত্তিযৰসেন ৰুত্তানি.
দসকৰারৰণ্ণনা
৩৩০. ‘‘ওরমত্তকঞ্চ অধিকরণং হোতি, ন চ গতিগত’’ন্তিআদিনা (চূল়ৰ. ২০৪) দস অধম্মিকা সলাকগ্গাহা. ৰিপরীতা ধম্মিকা. সমথক্খন্ধকে ৰুত্তেহি সমন্নাগতো হোতীতি সম্বন্ধো. ‘‘সংকচ্চিকং ৰা পক্খিপিত্ৰা দসা’’তি ৰুত্তং কপ্পিযত্তা এতেসং. মাতুরক্খিতাদযো দস ইত্থিযো. ধনক্কীতাদযো দস ভরিযা. ‘‘সিক্খাসম্মুতিং দত্ৰা দসৰস্সায তস্সা দ্ৰাদসৰস্সকালে সযম্পি দ্ৰাদসৰস্সা ভৰিস্সতী’’তি ৰুট্ঠাপনসম্মুতি সাদিতব্বা. ‘‘ৰিনযধরস্সেৰ ‘আপত্তানাপত্তিং ন জানাতী’তি আরব্ভ যাৰ ‘উভযানি খো পনস্স…পে… অনুব্যঞ্জনসো’তি পঞ্চঙ্গানি ৰত্ৰা পুনপি ‘আপত্তানাপত্তিং ন জানাতি’চ্চেৰ আরব্ভ যাৰ ‘অধিকরণে চ ন ৰিনিচ্ছযকুসলো হোতী’তি পঞ্চ ৰুত্তা, তে তথা তথা পঞ্চ পঞ্চ কত্ৰা দস হোন্তী’’তি লিখিতং. ‘‘দসৰস্সায ভিক্খুনিযা নিস্সযো দাতব্বো’’তি একচ্চেসু পোত্থকেসু নত্থি, কিঞ্চাপি নত্থি, পাঠো এৰ পন হোতি.
একাদসকৰারৰণ্ণনা
৩৩১. ন ৰোদাযন্তি ন পকাসেন্তি. রোগমেৰ রোগাতঙ্কং. রোগন্তরাযং ৰা.
একুত্তরিকনযৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
উপোসথাদিপুচ্ছাৰিস্সজ্জনাৰণ্ণনা
৩৩২. ‘‘সঙ্ঘং, ভন্তে, পৰারেমী’’তিআদি পৰারণকথা নাম ৰিনীতগাথাসু ৰিয.
অত্থৰসপকরণৰণ্ণনা
৩৩৪. দস অত্থৰসে পটিচ্চাতি এত্থ তস্স তস্স সিক্খাপদস্স পঞ্ঞাপনে গুণৰিসেসদীপনতো, অপঞ্ঞাপনে আদীনৰদস্সনতো চ সঙ্ঘসুট্ঠুতা হোতি. তত্থ যথাসম্ভৰং লোকৰজ্জস্স অপণ্ণত্তিসম্ভৰস্স পঞ্ঞাপনে পযোগৰিসুদ্ধি গুণো. পণ্ণত্তিসম্ভৰস্স পন সেখিযস্স লোকৰজ্জস্স পঞ্ঞাপনে পটিপত্তিৰিসুদ্ধি গুণো, পণ্ণত্তিৰজ্জস্স আসযৰিসুদ্ধি গুণো অপ্পিচ্ছাদিগুণাৰহনতো, তেনেৰাহ ‘‘সুভরতায সুপোসতায অপ্পিচ্ছতায অপ্পিচ্ছস্স ৰণ্ণং ভাসিত্ৰা’’তি. সমণাচারৰিসুদ্ধি চস্স গুণোতি ৰেদিতব্বং. অথ ৰা লোকৰজ্জস্স পঞ্ঞাপনে সঙ্ঘসুট্ঠুতা হোতি পাকটাদীনৰতো, পণ্ণত্তিৰজ্জস্স পঞ্ঞাপনে সঙ্ঘফাসুতা হোতি পাকটানিসংসত্তা. তথা পঠমেন দুম্মঙ্কূনং নিগ্গহো, দুতিযেন পেসলানং ফাসুৰিহারো, পঠমেন সম্পরাযিকানং আসৰানং পটিঘাতো, দুতিযেন দিট্ঠধম্মিকানং, তথা পঠমেন অপ্পসন্নানং পসাদো, দুতিযেন পসন্নানং ভিয্যোভাৰো, তথা পঠমেন সদ্ধম্মট্ঠিতি, দুতিযেন ৰিনযানুগ্গহো হোতীতি ৰেদিতব্বো. পরিৰারনযেন ৰা পঠমেন পাপিচ্ছানং ভিক্খূনং পক্খুপচ্ছেদো, দুতিযেন গিহীনং অনুকম্পা হোতি. ৰুত্তঞ্হেতং ‘‘দ্ৰে অত্থৰসে পটিচ্চ তথাগতেন সাৰকানং সিক্খাপদং পঞ্ঞত্তং গিহীনং অনুকম্পায পাপিচ্ছানং পক্খুপচ্ছেদাযা’’তি (পরি. ৪৯৮). তথা দিট্ঠধম্মিকসম্পরাযিকানং ৰেরানং ৰজ্জানং অকুসলানং ৰসেনপি যোজনা কাতব্বা. ৰুত্তঞ্হেতং ‘‘দ্ৰে অত্থৰসে…পে… পঞ্ঞত্তং দিট্ঠধম্মিকানং ৰেরানং সম্পরাযিকানং ৰেরানং পটিঘাতাযা’’তিআদি (পরি. ৪৯৮). অপিচেত্থ সব্বম্পি অকতৰিঞ্ঞত্তিপটিসংযুত্তং, গিহীনং পীল়াপটিসংযুত্তং, তেসং পসাদভোগক্খযরক্খাপটিসংযুত্তঞ্চ গিহীনং অনুকম্পায পঞ্ঞত্তং নাম, কুলদূসকগণভোজনানি পাপিচ্ছানং পক্খুপচ্ছেদায পঞ্ঞত্তং. সব্বং লোকৰজ্জং দিট্ঠধম্মিকসম্পরাযিকৰেরাদিপটিঘাতায, মাতুগামেন সংৰিধানং দিট্ঠধম্মিকৰেরাদিসংৰরায পঞ্ঞত্তন্তি ৰেদিতব্বং. অপিচেত্থ আদিতো পট্ঠায দসঅত্থৰসপকরণমেৰ নিস্সায ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বো.
ৰত্থুৰীতিক্কমেন যং, একন্তাকুসলং ভৰে;
তং সঙ্ঘসুট্ঠুভাৰায, পঞ্ঞত্তং লোকৰজ্জতো.
পারাজিকাদিং,
পঞ্ঞত্তিজাননেনেৰ, যত্থাপত্তি ন অঞ্ঞথা;
তং ধম্মট্ঠিতিযা ৰাপি, পসাদুপ্পাদবুদ্ধিযা.
ধম্মদেসনাপটিসংযুত্তং ইতরঞ্চ সেখিযং, ইদং পণ্ণত্তিসম্ভৰং লোকৰজ্জং নাম. ৰত্থুনো, পঞ্ঞত্তিযা ৰা ৰীতিক্কমচেতনাযাভাৰেপি পটিক্খিত্তস্স করণে, কত্তব্বস্স অকরণে ৰা সতি যত্থ আপত্তি পহোতি, তং সব্বং ঠপেত্ৰা সুরাপানং পণ্ণত্তিৰজ্জন্তি ৰেদিতব্বং. তত্থ উক্কোটনকে পাচিত্তিযং, ‘‘যো পন ভিক্খু ধম্মিকানং কম্মানং ছন্দং দত্ৰা পচ্ছা খীযনধম্মং আপজ্জেয্য, পাচিত্তিযং (পাচি. ৪৭৫), যো পন ভিক্খু সঙ্ঘে ৰিনিচ্ছযকথায ৰত্তমানায ছন্দং অদত্ৰা উট্ঠাযাসনা পক্কমেয্য, পাচিত্তিযং (পাচি. ৪৮০), যো পন ভিক্খু সমগ্গেন সঙ্ঘেন চীৰরং দত্ৰা পচ্ছা খীযনধম্মং আপজ্জেয্য…পে… পাচিত্তিয’’ন্তি (পাচি. ৪৮৫) এৰমাদি সঙ্ঘফাসুতায পঞ্ঞত্তং. ‘‘অঞ্ঞৰাদকে ৰিহেসকে পাচিত্তিযং (পাচি. ১০১), পারাজিকাদীহি অনুদ্ধংসনে সঙ্ঘাদিসেসাদি চ দুম্মঙ্কূনং নিগ্গহায, অনুপখজ্জনিক্কড্ঢনউপস্সূতিসিক্খাপদাদি পেসলানং ফাসুৰিহারায, সব্বং লোকৰজ্জং দিট্ঠধম্মিকসম্পরাযিকানং আসৰানং পটিঘাতায, সব্বং পণ্ণত্তিৰজ্জং দিট্ঠধম্মিকানমেৰ সংৰরায. সব্বং গিহিপটিসংযুত্তং অপ্পসন্নানং ৰা পসাদায পসন্নানং ৰা ভিয্যোভাৰায চ. ৰিসেসেন অরিট্ঠসমণুদ্দেসসিক্খাপদং, সামঞ্ঞেন পচ্চযেসু মরিযাদপটিসংযুত্তঞ্চ সদ্ধম্মট্ঠিতিযা, ‘‘অপ্পিচ্ছস্সাযং ধম্মো, নাযং ধম্মো মহিচ্ছস্সা’’তি (দী. নি. ৩.৩৫৮; অ. নি. ৮.৩০) আদিসুত্তমেত্থ সাধকং. ‘‘সিক্খাপদৰিৰণ্ণকে (পাচি. ৪৩৯) মোহনকে পাচিত্তিয’’ন্তিআদি (পাচি. ৪৪৪) ৰিনযানুগ্গহায পঞ্ঞত্তন্তি ৰেদিতব্বং. ‘‘ভূতগামপাতব্যতায পাচিত্তিয’’ন্তি (পাচি. ৯০) ইদং কিমত্থন্তি চে? অপ্পসন্নানং পসাদায, পসন্নানং ভিয্যোভাৰায চ. কথং?
‘‘ভূতগামো সজীৰোতি, অৰিপল্লত্তদিট্ঠিনো;
তস্স কোপনসঞ্ঞায, পসাদো বুদ্ধসাৰকে.
‘‘নিজ্জীৰসঞ্ঞিতংপেতং, অকোপেন্তো কথং মুনি;
জীৰং কোপেয্য নিদ্দোসো, মচ্ছমংসানুজাননে.
এৰম্পি –
‘‘তস্স কোপনসঞ্ঞায, পসাদো বুদ্ধসাৰকে;
যতো তিত্থকরাৰিমে, ৰিরতা ভূতগামতো;
লোকস্স চিত্তরক্খত্থং, ততোপি ৰিরতো মুনী’’তি. –
পসন্নানং ভিয্যোভাৰো হোতি.
ৰিৰিত্তসেনাসনভোগতণ্হাৰসেননিজ্জীৰমিতারক্খং;
বুদ্ধোভিনিন্নঞ্চ ৰিৰজ্জযন্তো;
সিক্খাপদং তত্থ চ পঞ্ঞপেসি.
নিজ্জীৰস্সাপি মংসস্স, খাদনকং যতিং পতি;
নিন্দমানং জনং দিস্ৰা, ভূতগামং পরিচ্চজি.
তিকোটিপরিসুদ্ধত্তা, মচ্ছমংসানুজাননে;
পটিচ্চ মংসানুজাননং, কম্মে দিট্ঠিপ্পসঙ্গভযা.
অপরিক্খকস্স লোকস্স, পরানুদ্দযতায চ;
ভূতগামপাতব্যতায, পাণাতিপাতপ্পসঙ্গভযা.
তত্থ পরিযাযৰচনং অনুজানি ভগৰা, উদ্দিস্স কতং পটিক্খিপি পরস্স ৰা পাপপ্পসঙ্গভযেন. ইধ পন ভূতগামপাতব্যতায পাপাভাৰঞাপনত্থং অত্তুদ্দেসিকং ৰিহারং, কুটিঞ্চ অনুজানীতি ৰেদিতব্বং. পকিরিযন্তি এত্থ তে তে পযোজনৰিসেসসঙ্খাতা অত্থৰসাতি অত্থৰসপকরণন্তি.
মহাৰগ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.