৬. সেনাসনক্খন্ধকৰণ্ণনা
ৰিহারানুজাননকথাৰণ্ণনা
২৯৪. নিলীযন্তি ভিক্খূ এত্থাতি ৰিহারাদযো লেণানি নাম. আগত-ৰচনেন তস্সাগতসঙ্ঘোৰ সামী, ন অনাগতোতি কেচি, তং ন যুজ্জতি সমানলাভকতিকায সিদ্ধত্তা.
২৯৬-৭. দীপিনঙ্গুট্ঠেনাতি এত্থ ‘‘দীপিনা অকপ্পিযচম্মং দস্সেতী’’তি লিখিতং. থম্ভকৰাতপানং নাম তিরিযং দারূনি অদত্ৰা উজুকং ঠিতেহেৰ দারূহি কত্তব্বং. ভিসীনং অনুঞ্ঞাতং ৰট্টতীতি বিম্বোহনে ৰট্টতীতি অত্থো. তূলপূরিতং ভিসিং অপস্সযিতুং ন ৰট্টতি উণ্ণাদীনংযেৰ অনুঞ্ঞাতত্তা. নিসীদননিপজ্জনং সন্ধায ৰুত্তং, তস্মা অপস্সযিতুং ৰট্টতীতি চে? অকপ্পিযন্তি ন ৰট্টতীতি কেচি. যদি এৰং অকপ্পিযমঞ্চঞ্চ অপস্সযিতুং ন ৰট্টেয্য. যস্মা ৰট্টতি, তস্মা দোসো নত্থি. অপিচ গিলানস্স বিম্বোহনং নিপজ্জিতুম্পি অনুঞ্ঞাতং, তস্মা ভিসিপি ৰট্টতি অপস্সযিতুং. আচরিযা চ অনুজানন্তি, ৰল়ঞ্জেন্তি চাতি একে. সিম্বলিতূলসুত্তেন সিব্বিতং চীৰরং ৰট্টতি. কস্মা? কপ্পাসস্স অনুলোমতো. ‘‘অক্কফলসুত্তমযম্পি অক্কৰাকমযমেৰ পটিক্খিত্ত’’ন্তি তে এৰ ৰদন্তি.
২৯৮. অনিবন্ধনীযো অলগ্গো. পটিবাহেত্ৰাতি মট্ঠং কত্ৰা. ‘‘সেতৰণ্ণাদীনং যথাসঙ্খ্যং ইক্কাসাদযো বন্ধনত্থং ৰুত্তা’’তি লিখিতং.
৩০০. পকুট্টং সমন্ততো আৰিদ্ধপমুখং.
৩০৩. সুধালেপোতি সুধামত্তিকালেপো.
৩০৫. আসত্তি তণ্হা. সন্তিং অদরং.
৩০৭. কেতুন্তি কযেন গহেতুং.
৩০৮. চিতাতি ইট্ঠকাযো কবল়েন নিদ্ধমনৰসেন ছিন্দিত্ৰা কতাতি অত্থো.
৩১০. ছব্বগ্গিযানং ভিক্খূনং অন্তেৰাসিকাতি এত্থ ৰীসতিৰস্সং অতিক্কমিত্ৰা ছব্বগ্গিযা উপ্পন্না. ‘‘আরাধযিংসু মে ভিক্খূ চিত্ত’’ন্তি (ম. নি. ১.২২৫) ৰুত্তত্তা অঞ্ঞস্মিং কালে সাৰত্থিগমনে উপ্পন্নং ৰত্থুং ইধ আপত্তিদস্সনত্থং আহরিত্ৰা ৰুত্তন্তি যুত্তং ৰিয, ৰিচারেত্ৰা গহেতব্বং. ৰুদ্ধন্তি ৰুদ্ধতরং.
৩১৩. সন্থরেতি তিণসন্থরাদযো.
সেনাসনগ্গাহকথাৰণ্ণনা
৩১৮. ‘‘সেয্যগ্গেনাতি মঞ্চট্ঠানপরিচ্ছেদেন. ৰিহারগ্গেনাতি ওৰরকগ্গেনা’’তি লিখিতং. থাৰরাতি নিযতা. পচ্চযেনেৰ হি তন্তি তস্মিং সেনাসনে মহাথেরা তস্স পচ্চযস্স কারণা অঞ্ঞত্থ অগন্ত্ৰা ৰসন্তাযেৰ নং পটিজগ্গিস্সন্তীতি অত্থো. অঘট্টনকম্মং দস্সেতুং ‘‘ন তত্থ মনুস্সা’’তিআদিমাহ. ‘‘ৰিতক্কং ছিন্দিত্ৰা সুদ্ধচিত্তেন গমনৰত্তেনেৰ গন্তব্ব’’ন্তি পাঠো. মুদ্দৰেদিকা নাম চেতিযস্স হম্মিযৰেদিকা. পটিক্কম্মাতি অপসক্কিত্ৰা. সমানলাভকতিকা মূলাৰাসে সতি সিযা, মূলাৰাসৰিনাসেন কতিকাপি ৰিনস্সতি. সমানলাভ-ৰচনং সতি দ্ৰীসু, বহূসু ৰা যুজ্জতি, তেনেৰ একস্মিং অৰসিট্ঠেতি নো মতি. তাৰকালিকং কালেন মূলচ্ছেদনৰসেন ৰা অঞ্ঞেসং ৰা কম্মং অঞ্ঞস্স সিযা নাৰাযং সঙ্গমোতি আচরিযো. পুগ্গলৰসেনেৰ কাতব্বন্তি অপলোকনকালে সঙ্ঘো ৰস্সংৰুত্থভিক্খূনং পাটেক্কং ‘‘এত্তকং ৰস্সাৰাসিকং ৰত্থং দেতি, রুচ্চতি সঙ্ঘস্সা’’তি পুগ্গলমেৰ পরামসিত্ৰা দাতব্বং, ন সঙ্ঘৰসেন কাতব্বং. ন সঙ্ঘো সঙ্ঘস্স এত্তকং দেতীতি. ‘‘একস্মিং আৰাসে সঙ্ঘস্স কম্মং করোতী’তি ৰচনতো সঙ্ঘৰসেন কাতব্ব’’ন্তি লিখিতং. ন হি তথা ৰুত্তে সঙ্ঘস্স কিঞ্চি কম্মং কতং নাম হোতি. ‘‘সম্মতসেনাসনগ্গাহাপকতো অঞ্ঞেন গাহিতেপি গাহো রুহতি অগ্গহিতুপজ্ঝাযস্স উপসম্পদা ৰিযা’’তি লিখিতং. ‘‘কম্মৰাচাযপি সম্মুতি ৰট্টতী’’তি লিখিতং.
অট্ঠপি সোল়সপি জনেতি এত্থ কিং ৰিসুং ৰিসুং, উদাহু একতোতি? একতোপি ৰট্টতি. ন হি তে তথা সম্মতা সঙ্ঘেন কম্মকতা নাম হোন্তি, তেনেৰ সত্তসতিকক্খন্ধকে একতো অট্ঠ জনা সম্মতাতি. তেসং সম্মুতি কম্মৰাচাযপীতি ঞত্তিদুতিযকম্মৰাচাযপি. অপলোকনকম্মস্স ৰত্থূহি সা এৰ কম্মৰাচা লব্ভমানা লব্ভতি, তস্সা চ ৰত্থূহি অপলোকনকম্মমেৰ লব্ভমানং লব্ভতি, ন অঞ্ঞন্তি ৰেদিতব্বং. ইমং নযং মিচ্ছা গণ্হন্তো ‘‘অপলোকনকম্মং ঞত্তিদুতিযকম্মং কাতুং, ঞত্তিদুতিযকম্মঞ্চ অপলোকনকম্মং কাতুং ৰট্টতী’’তি গণ্হাতি, এৰঞ্চ সতি কম্মসঙ্করদোসো আপজ্জতি. মগ্গো পোক্খরণীতি এত্থ মগ্গো নাম মগ্গে কতদীঘসালা, পোক্খরণীতি নহাযিতুং কতপোক্খরণী. এতানি হি অসেনাসনানীতি এত্থ ভত্তসালা ন আগতা, তস্মা তং সেনাসনন্তি চে? সাপি এত্থেৰ পৰিট্ঠা ৰাসত্থায অকতত্তা. ভোজনসালা পন উভযত্থ নাগতা. কিঞ্চাপি নাগতা, উপরি ‘‘ভোজনসালা পন সেনাসনমেৰা’’তি (চূল়ৰ. অট্ঠ. ৩১৮) ৰুত্তত্তা সেনাসনং. ‘‘কপ্পিযকুটি চ এত্থ কাতব্বা’’তি ৰদন্তি, তং নেতি একে. রুক্খমূলৰেল়ুগুম্বা ছন্না কৰাটবদ্ধাৰ সেনাসনং. ‘‘অলাভকেসু আৰাসেসূতি অলাভকেসু সেনাসনেসূ’’তি লিখিতং, তং যুত্তং. ন হি পাটেক্কং সেনাসনং হোতি. তং সঞ্ঞাপেত্ৰাতি এত্থ পঞ্ঞত্তিং অগচ্ছন্তে বলক্কারেনপি ৰট্টতি. অযম্পীতি পচ্চযোপি.
উপনিবন্ধিত্ৰাতি তস্স সমীপে রুক্খমূলাদীসু ৰসিত্ৰা তত্থ ৰত্তং কত্ৰাতি অধিপ্পাযো. পরিযত্তিপটিপত্তিপটিৰেধৰসেন তিৰিধম্পি. ‘‘দসকথাৰত্থুকং দসঅসুভং দসঅনুস্সতি’’ন্তি পাঠো. ‘‘পঠমভাগং মুঞ্চিত্ৰাতি ইদং চে পঠমগাহিতৰত্থুতো মহগ্ঘং হোতী’’তি লিখিতং. ছিন্নৰস্সানং ৰস্সাৰাসিকং নাম পুব্বে গহিতৰস্সাৰাসিকানং পচ্ছা ছিন্নৰস্সানং. ভতিনিৰিট্ঠন্তি ভতিং কত্ৰা ৰিয নিৰিট্ঠং পরিযিট্ঠং. ‘‘সঙ্ঘিকং পন…পে… ৰিব্ভন্তোপি লভতেৰা’’তি ইদং তত্রুপ্পাদং সন্ধায ৰুত্তং. ইমিনা অপলোকনমেৰ পমাণং, ন গাহাপনন্তি কেচি. ৰিনযধরা পন ‘‘অম্হাকং ৰিহারে ৰস্সং উপগতানং একেকস্স তিচীৰরং সঙ্ঘো দস্সতী’তিআদিনা অপলোকিতেপি অভাজিতং ৰিব্ভন্তকো ন লভতি. ‘অপলোকনকম্মং কত্ৰা গাহিত’ন্তি ৰুত্তত্তা, ‘অভাজিতে ৰিব্ভমতী’তি এৰং পুব্বে ৰুত্তত্তা চা’’তি ৰদন্তি. ‘‘পচ্চযৰসেনাতি গহপতিকং ৰা অঞ্ঞং ৰা ৰস্সাৰাসিকং পচ্চযৰসেন গাহিত’’ন্তি লিখিতং. ‘‘একমেৰ ৰত্থং দাতব্বন্তি তত্থ নিসিন্নানং একমেকং ৰত্থং পাপুণাতী’’তি লিখিতং. দুতিযো থেরাসনেতি অনুভাগো. পঠমভাগো অঞ্ঞথা থেরেন গহিতোতি জানিতব্বং.
উপনন্দৰত্থুকথাৰণ্ণনা
৩২০. তিৰস্সন্তরেনাতি তিণ্ণং ৰস্সানং অন্তো ঠিতেন. হত্থিম্হি নখো অস্সাতি হত্থিনখো. পাসাদস্স নখো নাম হেট্ঠিমপরিচ্ছেদো. গিহিৰিকটনীহারেনাতি গিহীহি কতনীহারেনেৰ. ‘‘তেহি অত্থরিত্ৰা দিন্নানেৰ নিসীদিতুং লব্ভন্তি, ন ভিক্খুনা সযং অত্থরিত্ৰা ৰিস্সজ্জিতব্বং সঙ্ঘেন অত্থরাপেত্ৰা ৰা’’তি লিখিতং.
অৰিস্সজ্জিযৰত্থুকথাৰণ্ণনা
৩২১. ‘‘ন ৰিস্সজ্জেতব্বং সঙ্ঘেন ৰা গণেন ৰা পুগ্গলেন ৰা’’তি ৰচনং ‘‘যং অগরুভণ্ডং ৰিস্সজ্জিযং ৰেভঙ্গিযং সঙ্ঘিকং, তং গণো চে তস্মিং আৰাসে ৰসতি পুগ্গলোপি ৰা, গণেন ৰা পুগ্গলেন ৰা ৰিস্সজ্জিতং সঙ্ঘেন ৰিস্সজ্জিতসদিসমেৰ হোতী’’তি অট্ঠকথাযং ৰুত্তৰচনং সাধেতি, অঞ্ঞথা এত্থ গণপুগ্গলগ্গহণং নিরত্থকং. অরঞ্জরো উদকচাটি, অলঞ্জলো, বহুউদকগণ্হনকোতি অত্থো. ‘‘ৰট্টচাটি ৰিয হুত্ৰা থোকং দীঘমুখো মজ্ঝে পরিচ্ছেদং দস্সেত্ৰা কতো’’তি লিখিতং. মংসদিব্বধম্মবুদ্ধসমন্তচক্খুৰসেন পঞ্চ.
গরুভণ্ডেন চ গরুভণ্ডন্তি সংহারিমং সন্ধায ৰুত্তং. পত্তচীৰরং নিক্খিপিতুন্তি অট্টকচ্ছন্নেন কতে মঞ্চে. ৰট্টলোহং নাম পীতৰণ্ণং. পারিহারিযং ন ৰট্টতীতি আগন্তুকস্স অদত্ৰা পরিচারিকহত্থতো অত্তনো নামং লিখাপেত্ৰা গহেত্ৰা যথাসুখং পরিহরিতুং ন ৰট্টতি. ‘‘গিহিৰিকটনীহারেনেৰাতি যাৰ অত্তনো কম্মনিব্বত্তি, তাৰ গহেত্ৰা দেতী’’তি লিখিতং. সিখরং নাম যেন পরিব্ভমন্তা ছিন্দন্তি. পত্তবন্ধকো নাম পত্তস্স গণ্ঠিআদিকারকো. ‘‘পটিমানং সুৰণ্ণাদিপত্তকারকো’’তিপি ৰদন্তি. ‘‘অড্ঢবাহূতি কপ্পরতো পট্ঠায যাৰ অংসকূট’’ন্তি লিখিতং. ইতো পট্ঠাযাতি ইমং পাল়িং আদিং কত্ৰা. দণ্ডমুগ্গরো নাম যেন রজিতচীৰরং পোথেন্তি. ‘পচ্চত্থরণগতিক’ন্তি ৰুত্তত্তা, ‘‘তম্পি গরুভণ্ডমেৰাতি ৰুত্তত্তা চ অপি-সদ্দেন পাৰারাদিপচ্চত্থরণং সব্বং গরুভণ্ডমেৰা’’তি ৰদন্তি. এতেনেৰ সুত্তেন অঞ্ঞথা অত্থং ৰত্ৰা ‘‘পাৰারাদিপচ্চত্থরণং ন গরুভণ্ডং, ভাজনীযমেৰ, সেনাসনত্থায দিন্নপচ্চত্থরণমেৰ গরুভণ্ড’’ন্তি ৰদন্তি, উপপরিক্খিতব্বং. গণ্ঠিকাতি চীৰরগণ্ঠিকা. ভঞ্চকো নাম সরকো.
নৰকম্মদানকথাৰণ্ণনা
৩২৩-৪. অগ্গল়বন্ধসূচিদ্ৰারকরণমত্তেনপি. ‘‘কপোতভণ্ডিকা নাম ৰল়ভিযা উপরি ঠপেতব্বৰলযং ৰা তিণচ্ছদনগেহস্স পিট্ঠিৰংসস্স হেট্ঠা ঠপেতব্বং ৰা উভযমস্স গতা দারূ’’তি লিখিতং. কারন্তরাতি তদা পুন পৰিসট্ঠং পুব্বপযোজিতানানং ৰচনপাতসেনাসনৰাসো. ন পন পতিসট্ঠতোতি দট্ঠব্বং. সব্বত্থ ৰিনট্ঠৰাসো ন চ পটিসেধকো হোতীতি দট্ঠব্বো. দ্ৰারৰাতপানাদীনি অপহরিত্ৰা দাতুং অসক্কুণেয্যতো ‘‘পটিদাতব্বানিযেৰা’’তি ৰুত্তং. গোপানসিআদযো দেন্তস্স ৰিহারো পলুজ্জতীতি ‘‘মূলং ৰা দাতব্ব’’ন্তিআদি ৰুত্তন্তি একে. ‘‘নেৰাসিকা পকতিযা অনত্থতায ভূমিযা ঠপেন্তি চে, তেসম্পি অনাপত্তিযেৰা’’তি লিখিতং. ‘‘দ্ৰারৰাতপানাদযো অপরিকম্মকতাপি অপটিচ্ছাদেত্ৰা ন অপস্সযিতব্বা’’তি লিখিতং.
সঙ্ঘভত্তাদিঅনুজাননকথাৰণ্ণনা
উদ্দেসভত্তকথাৰণ্ণনা
৩২৫. যা ভত্তুদ্দেসট্ঠানভূতায ভোজনসালায পকতিঠিতিকা. দিন্নং পনাতি যথা সো দাযকো দেতি, তং দস্সেন্তো ‘‘সঙ্ঘতো ভন্তে’’তিআদিমাহ. একৰল়ঞ্জন্তি একদ্ৰারেন ৰল়ঞ্জিতব্বং. তিচীৰরপরিৰারন্তি এত্থ ‘‘উদকমত্তলাভী ৰিয অঞ্ঞোপি উদ্দেসভত্তং অলভিত্ৰা ৰত্থাদিমনেকপ্পকারং লভতি চে, তস্সেৰ ত’’ন্তি লিখিতং. ‘‘উদ্দেসপত্তে দেথা’তি ৰত্ৰা গহেত্ৰা আগতভাৰেন সঙ্ঘস্স পরিচ্চত্তং ন হোতিযেৰ তস্সেৰ হত্থে গতত্তা, তস্মা তেহি ৰুত্তক্কমেন সব্বেহি ভাজেত্ৰা ভুঞ্জিতব্ব’’ন্তি ৰুত্তং. পটিপাটিপত্তং ৰা ঠিতিকায ঠিতপত্তং ৰা. ‘‘কূটট্ঠিতিকা নাম অগ্গহেতব্বানম্পি গাহিতত্তা’’তি লিখিতং, ‘‘পণীতভত্তট্ঠিতিকঞ্চ অজানিত্ৰা মিস্সেত্ৰা গাহিতেপি এৰমেৰ পটিপজ্জিতব্ব’’ন্তি চ লিখিতং. তঞ্চে থেয্যায হরন্তি পত্তহারকা, আণাপকস্স গীৰা হোতি. অতিক্কন্তম্পি ঠিতিকং ঠপেত্ৰাতি এত্থ ‘‘তংদিৰসমেৰ চে ভিক্খা লব্ভতি, অপরদিৰসতো পট্ঠায ন লব্ভতি কিরা’’তি লিখিতং. পচ্ছা ‘‘সব্বো সঙ্ঘো পরিভুঞ্জতূ’’তি অৰুত্তেপি ভাজেত্ৰা পরিভুঞ্জিতব্বং. ‘‘এত্তকে ভিক্খূ সঙ্ঘতো উদ্দিসিত্ৰা দেথা’তি অৰত্ৰা ‘এত্তকানং ভিক্খূনং ভত্তং গণ্হথা’তি দিন্নং সঙ্ঘিকনিমন্তনং নামা’’তি লিখিতং.
নিমন্তনভত্তকথাৰণ্ণনা
পটিপাটিযাতি যথালদ্ধপটিপাটিযা. ৰিচ্ছিন্দিত্ৰাতি ভত্তং গণ্হথাতি পদং অৰত্ৰা. আলোপসঙ্খেপেনাতি অযং নযো নিমন্তনাযমেৰ, উদ্দেসভত্তে পন একস্স পহোনকপ্পমাণে এৰ ঠিতিকা তিট্ঠতি. ‘‘একৰারন্তি যাৰ তস্মিং আৰাসে ৰসন্তি ভিক্খূ, সব্বেৰ লভন্তী’’তি লিখিতং.
সলাকভত্তকথাৰণ্ণনা
ন হি বহিসীমায সঙ্ঘলাভোতি এত্থ ‘‘উদ্দেসভত্তাদীসু বহিসীমায ঠিতস্সপি চে উপাসকা দেন্তি, গহেতুং লভন্তি, অত্তনোপি পাপেত্ৰা গহণং অনুঞ্ঞাতং, তথা ইধ ন ৰট্টতী’’তি ৰুত্তং. ন পাপুণন্তীতি উদ্দিসিত্ৰাপি. ৰারগামন্তি দূরত্তা ৰারেন নিগ্গহেন গন্তব্বগামে. ফাতিকম্মমেৰাতি অতিরেকলাভা চ ভৰন্তি. সম্মুখীভূতস্সাতি যেভুয্যেন চে ভিক্খূ বহিসীমং গতা, সম্মুখীভূতস্স পাপেতব্বং. সভাগত্তা হি একেন লদ্ধং সব্বেসং পহোতি, তস্মিম্পি অসতি অত্তনো পাপেত্ৰা দাতব্বং. ‘‘লদ্ধা ৰা অলদ্ধা ৰা’’তি ৰচনসিলিট্ঠৰসেন ৰুত্তং. ৰিহারে অপাপিতং পন…পে… ন ৰট্টতীতি সলাকভত্তং ৰিহারে উদ্দিসিযতি. তেন পন দিন্নসলাকেন. তস্সাতি গহেত্ৰা গতস্স. সলাকা গহেতব্বাতি যুত্তং ৰিয. সব্বপোত্থকেসু ‘‘গাহেতব্বা’’তি পাঠো, তস্মা তেনাতি সলাকগ্গাহাপকেনাতি অত্থো. ‘‘চোরিকায গহিতত্তা ন পাপুণাতী’’তি ৰচনতো ‘‘কুটিসোধনং ৰট্টতী’’তি চ দীপৰাসিনো ৰদন্তি কির. একং মহাথেরস্সাতি মহাথেরো ৰিহারতো যেভুয্যেন ন গচ্ছতি, ইতরে কদাচি গচ্ছতি, তস্মা সভাগা চে, অত্তনো পাপেত্ৰা পুন ইতরেসং দিয্যতি. ৰিহারে থেরস্স পত্তসলাকভত্তন্তি মহাথেরো এককোৰ ৰিহারে ওহীনো, ‘‘অৰস্সং সব্বসলাকা অত্তনো পাপেত্ৰা ঠিতো’’তি পটিস্সযং গন্ত্ৰা আগন্তুকভিক্খূনম্পি অদস্সনতো কুক্কুচ্চং অকত্ৰা ভুঞ্জন্তি.
পক্খিকভত্তকথাৰণ্ণনা
উপোসথদিৰসে আপত্তিদেসনং সন্ধায ‘‘পরিসুদ্ধসীলান’’ন্তি আহ. লেখং কত্ৰা নিবদ্ধাপিতং. ‘‘আগন্তুকভত্তম্পি গমিকভত্তম্পী’’তি আগন্তুকোৰ হুত্ৰা গচ্ছন্তং সন্ধায ৰুত্তং. অনাথগিলানুপট্ঠাকোপি তেন দিন্নং ভুঞ্জতি চে, তস্সপি পাপেতব্বমেৰ. গুল়পিণ্ডং তালপক্কমত্তং.
সেনাসনক্খন্ধকৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.