চূল়ৰগ্গৰণ্ণনা

১. কম্মক্খন্ধকৰণ্ণনা

অধম্মকম্মদ্ৰাদসককথাৰণ্ণনা

৪. অসম্মুখা কতং হোতীতিআদযো তিকা কেৰলং দেসনামত্তমেৰ. ন হি তীহি এৰ অঙ্গেহি সমোধানেহি অধম্মকম্মং হোতি, একেনপি হোতি এৰ, অযমত্থো ‘‘তিণ্ণং, ভিক্খৰে’’তিআদিপাল়িযা (চূল়ৰ. ৬) সাধেতব্বো. ‘‘অপ্পটিঞ্ঞায কতং হোতী’’তি লজ্জিং সন্ধায ৰুত্তং. কণ্হপক্খে ‘‘অদেসনাগামিনিযা আপত্তিযা কতং হোতী’’তি সুক্কপক্খে ‘‘দেসনাগামিনিযা আপত্তিযা কতং হোতী’’তি ইদং দ্ৰযং পরতো ‘‘তীহি, ভিক্খৰে, অঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো আকঙ্খমানো সঙ্ঘো তজ্জনীযকম্মং করেয্য. অধিসীলে সীলৰিপন্নো হোতী’’তি ইমিনা ৰিরুজ্ঝতি, অদেসনাগামিনিং আপন্নো হি ‘‘অধিসীলে সীলৰিপন্নো’’তি ৰুচ্চতীতি. যুত্তমেতং, কত্তু অধিপ্পাযো এত্থ চিন্তেতব্বো. এত্থাহ উপতিস্সত্থেরো ‘‘তজ্জনীযকম্মস্স হি ৰিসেসেন ভণ্ডনকারকত্তং অঙ্গ’ন্তি অট্ঠকথাযং ৰুত্তং, তং পাল়িযা আগতনিদানেন যুজ্জতি, তস্মা সব্বত্তিকেসুপি ভণ্ডনং আরোপেত্ৰা ভণ্ডনপচ্চযা আপন্নাপত্তিৰসেন ইদং কম্মং কাতব্বং, তস্মা ‘অধিসীলে সীলৰিপন্নো’তি এত্থাপি পুব্বভাগে ৰা অপরভাগে ৰা চোদনাসারণাদিকালে ভণ্ডনপচ্চযা আপন্নাপত্তিৰসেনেৰ কারেতব্বং, ন কেৰলং সঙ্ঘাদিসেসপচ্চযা কাতব্ব’’ন্তি. ‘‘অদেসনাগামিনিযা আপত্তিযাতি পারাজিকাপত্তিযা’তি এত্তকমত্তং ৰত্ৰা পরতো ‘অধিসীলে পারাজিকসঙ্ঘাদিসেসে অজ্ঝাচারা’তি পোরাণগণ্ঠিপদে ৰুত্ত’’ন্তি লিখিতং. ‘‘অধিসীলে সীলৰিপন্নো’তি সঙ্ঘাদিসেসং সন্ধাযা’’তি গণ্ঠিপদে লিখিতং. ইদং পোরাণগণ্ঠিপদে পুরিমৰচনেন সমেতি, তস্মা তত্থ পচ্ছিমং পারাজিকপদং অত্থুদ্ধারৰসেন ৰুত্তং সিযা, অট্ঠকথাযঞ্চ ‘‘অদেসনাগামিনিযাতি পারাজিকাপত্তিযা ৰা সঙ্ঘাদিসেসাপত্তিযা ৰা’’তি ৰুত্তং, তত্থ পারাজিকাপত্তি অত্থুদ্ধারৰসেন ৰুত্তা সিযা. যতো গণ্ঠিপদে ‘‘অধিসীলে সীলৰিপন্নো’তি সঙ্ঘাদিসেসং সন্ধাযা’’তি এত্তকমেৰ লিখিতং, তস্মা সব্বত্থ গণ্ঠিপদে সকলেন নযেন পারাজিকাপত্তিপচ্চযা উপ্পন্নভণ্ডনহেতু ন তজ্জনীযকম্মং কাতব্বং পযোজনাভাৰা, সঙ্ঘাদিসেসপচ্চযা কাতব্বন্তি অযমত্থো সিদ্ধো হোতি. ন, সুক্কপক্খে ‘‘দেসনাগামিনিযা আপত্তিযা কতং হোতী’’তি (চূল়ৰ. ৫) ৰচনতোতি চে? ন, একেন পরিযাযেন সঙ্ঘাদিসেসস্সপি দেসনাগামিনিৰোহারসম্ভৰতো,

যেন কম্মেন সন্তজ্জনং করীযতি, তং তজ্জনীযকম্মং নাম. যেন কম্মেন নিস্সায তে ৰত্থব্বন্তি নিস্সিযতি ভজাপিযতি নিযস্সো, তং নিযসকম্মং নাম. যেন ততো আৰাসতো, গামতো চ পব্বাজেন্তি কুলদূসকং, তং পব্বাজনীযকম্মং নাম. যেন কম্মেন অক্কুট্ঠগহট্ঠসমঈপমেৰ পটিসারিযতি সো অক্কোসকো পচ্ছা পেসিযতি, তং পটিসারণীযকম্মং নাম. যেন সমানসংৰাসকভূমিতো উক্খিপিযতি. ছড্ডীযতি সাতিসারো ভিক্খুসঙ্ঘেন, তং কম্মং উক্খেপনীযকম্মং নামাতি ৰেদিতব্বং.

১১. ‘‘নিস্সায তে ৰত্থব্ব’’ন্তি গরুনিস্সযং সন্ধায ৰুত্তং, ন ইতরন্তি.

২১. অস্সজিপুনব্বসুকৰত্থুস্মিং ‘‘তেসু ৰিব্ভন্তেসুপি কম্মং পটিপ্পস্সম্ভেতুং অনুঞ্ঞাতম্পি সম্মাৰত্তন্তানংযেৰা’’তি লিখিতং. সম্মুখা ৰুত্তমেৰ গিহিপটিসংযুত্তং নাম. পরম্মুখা ৰুত্তং দেসনং গচ্ছতি.

৪১. খমাপেন্তেন ‘‘খমাহী’’তি ৰত্তব্বমত্তমেৰ, ন উক্কুটিকাদিসামীচিনা পযোজনন্তি. অনুদূতন্তি সহাযন্তি অত্থো.

৫০. অদস্সনেযেৰ উক্খেপনীযং কাতব্বং, ন অঞ্ঞথা. ‘‘তজ্জনীযাদিকরণকালে আপত্তিং রোপেত্ৰা তস্সা অদস্সনে, অপ্পটিকম্মে ৰা ভণ্ডনকারকাদিঅঙ্গেহি কাতব্ব’’ন্তি লিখিতং.

তজ্জনীযকম্মাদীসু অযং পকিণ্ণকৰিনিচ্ছযোতি ৰেদিতব্বো. কিং তজ্জনীযকম্মং, তজ্জনীযকম্মস্স কিং মূলং, কিং ৰত্থু, কিং পরিযোসানং, কস্মা ‘‘তজ্জনীযকম্ম’’ন্তি ৰুচ্চতীতি? কিং তজ্জনীযকম্মন্তি ৰত্থুস্মিং সতি করণসম্পত্তি. তজ্জনীযকম্মস্স কিং মূলন্তি সঙ্ঘো মূলং. তজ্জনীযকম্মস্স কিং ৰত্থূতি কলহজাতাপত্তিৰত্থু. কিং পরিযোসানন্তি ভাৰনাপরিযোসানং. কস্মা তজ্জনীযকম্মন্তি ৰুচ্চতীতি সঙ্ঘো কলহকারকপুগ্গলং কলহে চ ভেদে চ ভযং দস্সেত্ৰা খন্তিযা জনেতি, উপসমে জনেতি, তস্মা ‘‘তজ্জনীযকম্ম’’ন্তি ৰুচ্চতি. কথং তজ্জনীযকম্মং কতং হোতি, কথং অকতং. কিন্তি চ তজ্জনীযকম্মং কতং হোতি, কিন্তি চ অকতং. কেন চ তজ্জনীযকম্মং কতং হোতি, কেন চ অকতং. কত্থ চ তজ্জনীযকম্মং কতং হোতি, কত্থ চ অকতং. কায ৰেলায তজ্জনীযকম্মং কতং হোতি, কায ৰেলায অকতং হোতি? কথং তজ্জনীযকম্মং কতং হোতীতি সমগ্গেন সঙ্ঘেন ঞত্তিচতুত্থেন কম্মেন. কথং অকতং হোতীতি ৰগ্গেন সঙ্ঘেন ঞত্তিচতুত্থেন কম্মেন. কিন্তি চ কতং হোতীতি করণসম্পত্তিযা. কিন্তি চ অকতং হোতীতি করণৰিপত্তিযা. কেন চ কতং হোতীতি সঙ্ঘেন. কেন চ অকতং হোতীতি গণেন পুগ্গলেন. কত্থ চ কতং হোতীতি যস্স পুগ্গলস্স সঙ্ঘো তজ্জনীযকম্মং করোতি, তস্স পুগ্গলস্স সম্মুখীভূতে. কত্থ চ অকতং হোতীতি যস্স পুগ্গলস্স সঙ্ঘো তজ্জনীযকম্মং করোতি, তস্স পুগ্গলস্স অসম্মুখীভূতে. কায ৰেলায কতং হোতীতি যদা কলহজাতাপত্তি সংৰিজ্জতি. কায ৰেলায অকতং হোতীতি যদা কলহজাতাপত্তি ন সংৰিজ্জতি. কতিহাকারেহি তজ্জনীযকম্মস্স পত্তকল্লং হোতি, কতিহাকারেহি অপত্তকল্লং? সত্তহাকারেহি তজ্জনীযকম্মস্স পত্তকল্লং হোতি, সত্তহাকারেহি অপত্তকল্লং. কতমেহি সত্তহাকারেহি পত্তকল্লং, কতমেহি সত্তহাকারেহি অপত্তকল্লং হোতি? কলহজাতাপত্তি ন সংৰিজ্জতি, সো ৰা পুগ্গলো অসম্মুখীভূতো হোতি, সঙ্ঘো ৰা ৰগ্গো হোতি, অসংৰাসিকো ৰা পুগ্গলো তস্সং পরিসাযং সংৰিজ্জতি, অচোদিতো ৰা হোতি অসারিতো ৰা, আপত্তিং ৰা অনারোপিতো. ইমেহি সত্তহাকারেহি তজ্জনীযকম্মস্স অপত্তকল্লং হোতি, ইতরেহি সত্তহাকারেহি পত্তকল্লং হোতি. এৰং সেসকম্মেসূতি.

কম্মক্খন্ধকৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. পারিৰাসিকক্খন্ধকৰণ্ণনা

পারিৰাসিকৰত্তকথাৰণ্ণনা

৭৫. পারিৰাসিকক্খন্ধকে ‘‘মা মং গামপ্পৰেসনং আপুচ্ছথাতি ৰুত্তে অনাপুচ্ছাপি গামং পৰিসিতুং ৰট্টতী’’তি ৰদন্তি. সঙ্ঘো অত্তনো পত্তট্ঠানে গহেতুং ৰট্টতি. ওণোজনং নাম ৰিস্সজ্জনং. ‘‘তং পন পারিৰাসিকেন পাপিতস্স অত্তনা সম্পটিচ্ছিতস্সেৰ পুনদিৰসাদিঅত্থায ৰিস্সজ্জনং কাতব্বং, অসম্পটিচ্ছিত্ৰাযেৰ চে ৰিস্সজ্জেতি, ন লভতী’’তি ৰুত্তং.

৭৬. পকতিযাৰ নিস্সযোতি এত্থ ‘‘অন্তেৰাসিকানং আলযসব্ভাৰে যাৰ ৰস্সূপনাযিকদিৰসো, তাৰ কপ্পতি, তস্স আলযস্স সব্ভাৰে নিস্সযো ন পটিপ্পস্সম্ভতীতি চে? ন ৰট্টতি. তত্থ ইদানি খমাপেয্যামীতিআদিনা ৰট্টতী’’তি ৰুত্তং. তত্থ একন্তেন ৰিস্সট্ঠত্তা, ইধ পন একন্তেনেৰ দ্ৰিন্নম্পি সমভাৰো ইচ্ছিতব্বো এৰাতি একে. পটিবলস্স ৰা ভিক্খুস্সাতি এত্থ ‘‘লদ্ধসম্মুতিকেন আণত্তোপি গরুধম্মেহি, অঞ্ঞেহি ৰা ওৰদিতুং ন লভতী’’তি লিখিতং. ততো ৰা পাপিট্ঠতরাতি এত্থ ‘‘অসঞ্চিচ্চ আপন্নসঞ্চরিত্ততো সুক্কৰিস্সট্ঠি পাপিট্ঠতরাতি অযম্পি নযো যোজেতব্বো’’তি ৰুত্তং. পচ্চযন্তি ৰস্সাৰাসিকং. সেনাসনং ন লভতি সেয্যপরিযন্তভাগিতায. ‘‘উদ্দেসাদীনি দাতুম্পি ন লভতী’’তি ৰদন্তি. ‘‘সচে দ্ৰে পারিৰাসিকা গতট্ঠানে অঞ্ঞমঞ্ঞং পস্সন্তি, উভোহিপি অঞ্ঞমঞ্ঞস্স আরোচেতব্বং অৰিসেসেন ‘আগন্তুকেন আরোচেতব্বং, আগন্তুকস্স আরোচেতব্ব’ন্তি ৰুত্তত্তা’’তি ৰুত্তং. অঞ্ঞৰিহারগতেনাপি তত্থ পুব্বে আরোচিতস্স পুনারোচনকিচ্চং নত্থি. ‘‘অনিক্খিত্তৰত্তস্স বহি আরোচিতস্স যথা পুন ৰিহারে আরোচনকিচ্চং নত্থি, এৰং ‘আগন্তুকসোধনত্থং উপোসথদিৰসে আরোচেতব্ব’ন্তি ৰচনঞ্হেত্থ সাধক’’ন্তি ৰদন্তি.

৮১. একচ্ছন্নে নিসিন্নস্সাপি রত্তিচ্ছেদদুক্কটাপত্তিযো হোন্তীতি একে. অৰিসেসেনাতি পারিৰাসিকস্স উক্খিত্তকস্সাতি ইমং ভেদং অকত্ৰা. ‘‘তদহুপসম্পন্নেপি পকতত্তে’’তি ৰচনতো অনুপসম্পন্নেহি ৰসিতুং ৰট্টতি. ‘‘সমৰস্সাতি এতেন অপচ্ছা অপুরিমং নিপজ্জনে দ্ৰিন্নম্পি ৰত্তভেদাপত্তিভাৰং দীপেতী’’তি লিখিতং.

পারিৰাসিকৰত্তকথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

মূলাযপটিকস্সনারহৰত্তকথাৰণ্ণনা

৮৬. অত্তনো অত্তনো নৰকতরন্তি পারিৰাসিকাদিনৰকতরং. পঠমং সঙ্ঘমজ্ঝে পরিৰাসং গহেত্ৰা নিক্খিত্তৰত্তেন পুন একস্সপি সন্তিকে সমাদিযিতুং, নিক্খিপিতুঞ্চ ৰট্টতি. মানত্তে পন নিক্খিপিতুং ৰট্টতি. ঊনে গণে চরণদোসত্তা ন গহেতুন্তি একে. পঠমং আদিন্নৰত্তং একস্স সন্তিকে যথা নিক্খিপিতুং ৰট্টতি, তথা সমাদিযিতুম্পি ৰট্টতীতি পোরাণগণ্ঠিপদে.

পারিৰাসিকক্খন্ধকৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. সমুচ্চযক্খন্ধকৰণ্ণনা

সুক্কৰিস্সট্ঠিকথাৰণ্ণনা

৯৭. ‘‘ৰেদযামীতি জানামি, চিত্তেন সম্পটিচ্ছিত্ৰা সুখং অনুভৰামি, ন তপ্পচ্চযা অহং দুক্খিতোতি অধিপ্পাযো’’তি লিখিতং. যস্স মাল়কে নারোচিতং, তস্স আরোচেত্ৰা নিক্খিপিতব্বং. যস্স আরোচিতং, তস্স পুন আরোচনকিচ্চং নত্থি, কেৰলং নিক্খিপিতব্বমেৰ. ৰত্তং নিক্খিপিত্ৰা ৰসন্তস্স উপচারসীমাগতানং সব্বেসং আরোচনকিচ্চং নত্থি. দিট্ঠরূপানং সুতসদ্দানং আরোচেতব্বং, অদিট্ঠঅস্সুতানম্পি অন্তোদ্ৰাদসহত্থগতানং আরোচেতব্বং. ‘‘ইদং ৰত্তং নিক্খিপিত্ৰা ৰসন্তস্স লক্খণ’’ন্তি ৰুত্তং. ‘‘পরিক্খিত্তস্স ৰিহারস্স পরিক্খেপতো’তিআদি কিঞ্চাপি পাল়িযং নত্থি, অথ খো অট্ঠকথাচরিযানং ৰচনেন তথা এৰ পটিপজ্জিতব্ব’’ন্তি চ ৰুত্তং. ‘‘অত্থিভাৰং সল্লক্খেত্ৰাতি দ্ৰাদসহত্থে উপচারে সল্লক্খেত্ৰা, অনিক্খিত্তৰত্তানং উপচারসীমায আগতভাৰং সল্লক্খেত্ৰা সহৰাসাদিকং ৰেদিতব্ব’’ন্তি চ ৰুত্তং. ‘‘নিক্খিপন্তেন আরোচেত্ৰা নিক্খিপিতব্বং, পযোজনং অত্থী’’তি চ ৰুত্তং, ন পন তং পযোজনং দস্সিতং. চিণ্ণমানত্তো ভিক্খু অব্ভেতব্বোতি চিণ্ণমানত্তস্স চ অব্ভানারহস্স চ নিন্নানাকারণত্তা অঞ্ঞথা ‘‘অব্ভানারহো অব্ভেতব্বো’’তি ৰত্তব্বং সিযা. উক্খেপনীযকম্মকতোপি অত্তনো লদ্ধিগ্গহণৰসেন সভাগভিক্খুম্হি সতি তস্স অনারোচাপেতুং ন লভতি.

পরিৰাসকথাৰণ্ণনা

১০২. ‘‘অনন্তরাযিকস্স পন অন্তরাযিকসঞ্ঞায ছাদযতো অচ্ছন্নাৰা’’তি পাঠো. অৰেরিভাৰেন সভাগো অৰেরিসভাগো. ‘‘সভাগসঙ্ঘাদিসেসং আপন্নস্স পন সন্তিকে আৰি কাতুং ন ৰট্টতী’’তি পসঙ্গতো ইধেৰ পকাসিতং. লহুকেসু পটিক্খেপো নত্থি. তত্থ ঞত্তিযা আৰি কত্ৰা উপোসথং কাতুং অনুঞ্ঞাতত্তা লহুকসভাগং আৰি কাতুং ৰট্টতীতি. সভাগসঙ্ঘাদিসেসং পন ঞত্তিযা আরোচনং ন ৰট্টতীতি কির. ‘‘তস্স সন্তিকে তং আপত্তিং পটিকরিস্সতী’তি (মহাৰ. ১৭১) ৰুত্তত্তা লহুকস্সেৰাযমনুঞ্ঞাতা. ন হি সক্কা সুদ্ধস্স একস্স সন্তিকে সঙ্ঘাদিসেসস্স পটিকরণং কাতু’’ন্তি লিখিতং. লহুকেসুপি সভাগং আৰি কাতুং ন ৰট্টতীতি, তস্মা এৰ হি ঞত্তিযা আৰিকরণং অনুঞ্ঞাতং, ইতরথা তং নিরত্থকং সিযা. অঞ্ঞমঞ্ঞারোচনস্স ৰট্টতি, ততো ন ৰট্টতীতি দীপনত্থমেৰ ঞত্তিযা আৰিকরণমনুঞ্ঞাতং, তেনেৰ ইধ ‘‘সভাগসঙ্ঘাদিসেসং আপন্নস্সা’’তিআদি ৰুত্তং. অযমত্থো ‘‘এত্তাৰতা তে দ্ৰে নিরাপত্তিকা হোন্তি, তেসং সন্তিকে সেসেহি সভাগাপত্তিযো দেসেতব্বা’’তি (কঙ্খা. অট্ঠ. নিদানৰণ্ণনা) ৰচনেন কঙ্খাৰিতরণিযং পকাসিতোৰ. সঙ্ঘাদিসেসং পন ঞত্তিযা আরোচেত্ৰা উপোসথং কাতুং ৰট্টতি. তস্সা ঞত্তিযা অযমত্থো যদা সুদ্ধং ভিক্খুং পস্সিস্সতি, তস্স সন্তিকে আরোচনৰসেন পটিকরিস্সতি. এৰং পটিকতে ‘‘ন চ, ভিক্খৰে, সাপত্তিকেন পাতিমোক্খং সোতব্বং, যো সুণেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (চূল়ৰ. ৩৮৬) ৰুত্তাপত্তিতো মোক্খো হোতীতি, তস্মা ‘‘গরুকং ৰা হোতু লহুকং ৰা, ঞত্তিযা আৰি কাতুং ৰট্টতী’’তি ৰুত্তং, উভোসু নযেসু যুত্ততরং গহেতব্বং.

নামঞ্চেৰ আপত্তি চাতি ‘‘তেন তেন ৰীতিক্কমেনাপন্নাপত্তি আপত্তি. নামন্তি তস্সা আপত্তিযা নাম’’ন্তি লিখিতং. আরোচেত্ৰা নিক্খিপিতব্বন্তি এত্থ আরোচনং ৰত্তভেদদুক্কটপঅহরণপ্পযোজনন্তি ৰেদিতব্বং. অকারণমেতন্তি ‘‘সম্বহুলা সঙ্ঘাদিসেসা আপত্তিযো আপজ্জি’’ন্তি ৰুত্তে ৰুট্ঠানতো.

দসসতং রত্তিসতন্তি দসসতং আপত্তিযো রত্তিসতং ছাদেত্ৰাতি যোজেতব্বং. অগ্ঘসমোধানো নাম সভাগৰত্থুকাযো সম্বহুলা আপত্তিযো আপন্নস্স বহুরত্তিং পটিচ্ছাদিতাপত্তিযং নিক্খিপিত্ৰা দাতব্বো, ইতরো নানাৰত্থুকানং ৰসেনাতি অযমেতেসং ৰিসেসোতি.

পরিৰাসকথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

‘‘গামস্সাতি ন ৰুত্ত’’ন্তি ৰচনতো কির গামূপচারেপি ৰট্টতীতি অধিপ্পাযোতি লিখিতং. ৰুত্তঞ্চ ‘‘অযং পন ৰিসেসো’’তি. ‘‘এত্থ অট্ঠকথাচরিযাৰ পমাণং. যুত্তং ন দিস্সতী’’তি লিখিতং. অনুগণ্ঠিপদে পন ‘‘অযং পন ৰিসেসো, আগন্তুকস্স…পে… ওক্কমিত্ৰা গচ্ছতি, রত্তিচ্ছেদো হোতিযেৰা’’তি ৰচনে হেট্ঠা ‘‘অন্তোঅরুণে এৰ নিক্খমিত্ৰা গামূপচারতো দ্ৰে লেড্ডুপাতে অতিক্কমিত্ৰা’’তিআদিনা নযেন গরুং কত্ৰা ৰচনতো, ভিক্খুনীনং গরুকৰসেনেৰ তত্থ তত্থ সিক্খাপদানং পঞ্ঞত্তত্তা চ তদনুরূপৰসেনেৰ অট্ঠকথাচরিযেন ভিক্খুনীনং গরুং কত্ৰা মানত্তচরণৰিধিদস্সনত্থং ‘‘যত্তকা পুরেভত্তং ৰা’’তিআদি ৰুত্তং. কুরুন্দিআদীসু ৰুত্তৰচনেন করোন্তস্সপি দোসো নত্থীতি দস্সেতুং কেৰলং লক্খণমত্তমেৰ ৰুত্তং, তদুভযম্পি তেন তেন পরিযাযেন যুজ্জতি, ৰিনিচ্ছযে পত্তে লক্খণে এৰ ঠাতব্বতো কুরুন্দিআদীসু ৰুত্তৰচনং পচ্ছা ৰুত্তং. পযোগো পন পুরিমোৰ. যথা চেত্থ, তথা সচে কাচি ভিক্খুনী দ্ৰে লেড্ডুপাতে অনতিক্কমিত্ৰা অরুণং উট্ঠপেতি, দোসো নত্থি, তথাপি সব্বট্ঠকথাসু ৰুত্তত্তা ‘‘পুরিমমেৰ আচিণ্ণ’’ন্তি ৰুত্তং. পরিৰাসৰত্তাদীনন্তি ‘‘পরিৰাসনিস্সযপটিপ্পস্সদ্ধিআদীনং উপচারসীমায পরিচ্ছিন্নত্তা ভিক্খুনুপস্সযস্স উপচারসীমাৰ গহেতব্বা, ন গামো’’তি লিখিতং. ‘‘তস্মিং গামে ভিক্খাচারো সম্পজ্জতী’তিআদি পৰারিতৰসেন ৰুত্তং. ন হি তত্থ অন্তোগামে ৰিহারো অত্থী’’তি চ লিখিতং, ‘‘তম্পি তেন পরিযাযেন যুজ্জতি, ন অত্থতো’’তি চ.

পটিচ্ছন্নপরিৰাসাদিকথাৰণ্ণনা

১০৮. ‘‘ৰিসুং মানত্থং চরিতব্বন্তি মূলায পটিকস্সনং অকত্ৰা ৰিসুং কম্মৰাচাযা’’তি চ লিখিতং. ‘‘সঙ্ঘাদিসেসাপত্তী’’তি ৰুত্তত্তা একোৰ, একৰত্থুম্হি আপন্না সঙ্ঘাদিসেসা থুল্লচ্চযদুক্কটমিস্সকা নাম. মক্খধম্মো নাম ছাদেতুকামতা.

১৪৩. ধম্মতাতি ধম্মতায, তথাতাযাতি অত্থো ‘‘অলজ্জিতা’’তি এত্থ ৰিয.

১৪৮. পুরিমং উপাদায দ্ৰে মাসা পরিৰসিতব্বাতি এত্থ ‘‘পরিৰসিতদিৰসাপি গণনূপগা হোন্তী’’তি লিখিতং.

১৮৪. তস্মিং ভূমিযন্তি তস্সং ভূমিযং. সম্বহুলা সঙ্ঘাদিসেসা আপত্তিযো আপজ্জতি পরিমাণম্পীতিআদি জাতিৰসেনেকৰচনং.

সমুচ্চযক্খন্ধকৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৪. সমথক্খন্ধকৰণ্ণনা

সম্মুখাৰিনযকথাৰণ্ণনা

১৮৬-১৮৭. যত্থ যত্থ কম্মৰাচায ‘‘অয’’ন্তি ৰা ‘‘ইমে’’তি ৰা সম্মুখানিদ্দেসনিযমো অত্থি, সব্বং তং কম্মং সম্মুখাকরণীযমেৰ, ন কেৰলং তজ্জনীযাদিপঞ্চৰিধমেৰ. পঞ্চৰিধস্সেৰ পন উদ্ধরিত্ৰা দস্সনং কম্মক্খন্ধকে তাৰ তস্সেৰ পাল়িআরুল়্হত্তা, চতুৰীসতিযা পারাজিকেসু ৰিজ্জমানেসু পারাজিককণ্ডে আগতানংযেৰ চতুন্নং উদ্ধরিত্ৰা দস্সনং ৰিযাতি ৰেদিতব্বং. তত্থ ‘‘পুগ্গলস্স সম্মুখতা হত্থপাসূপগমনমেৰা’’তি ৰুত্তং, তং কারণং সম্মুখাকরণীযস্সপি সম্মুখানিদ্দেসনিযমাভাৰতো. কামং অযমত্থো কম্মক্খন্ধকেযেৰ ‘‘তীহি, ভিক্খৰে, অঙ্গেহি সমন্নাগতং তজ্জনীযকম্মং অধম্মকম্মঞ্চ হোতি…পে… অসম্মুখাকতং হোতী’’তি (চূল়ৰ. ৪) ৰচনেনেৰ সিদ্ধো, তত্থ পন আপত্তি ন দস্সিতা. ইধ ‘‘যো করেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি তত্থ ভৰিতব্বাপত্তিদস্সনত্থং ইদং আরদ্ধন্তি ৰেদিতব্বং. ‘‘সম্মুখাৰিনযপতিরূপকেন ৰূপসন্তম্পি সম্মুখাৰিনযেনেৰ ৰূপসন্তগণনং গচ্ছতীতি দস্সেতুং ‘অধম্মৰাদী পুগ্গলো’তিআদি আরদ্ধ’’ন্তি ৰুত্তং, লিখিতঞ্চ. এৰং ৰূপসন্তং সম্মুখাৰিনযপতিরূপকেন ৰূপসন্তং নাম হোতি, ন সম্মুখাৰিনযেন চ অঞ্ঞেন কেনচীতি দস্সেতুং ইদমারদ্ধন্তি আচরিযো.

সতিৰিনযকথাৰণ্ণনা

১৯৫. দব্বস্স কম্মৰাচায ‘‘সঙ্ঘো ইমং আযস্মন্তং দব্ব’’ন্তি সম্মুখানিদ্দেসো নত্থি, তথাপি ‘‘পঠমং দব্বো যাচিতব্বো’’তি ৰচনেন সম্মুখাকরণীযতা তস্স সিদ্ধা. তথা অঞ্ঞত্থাপি যথাসম্ভৰং লেসো ৰেদিতব্বো. সতিৰেপুল্লপ্পত্তস্স দাতব্বো ৰিনযো সতিৰিনযো.

অমূল়্হৰিনযকথাৰণ্ণনা

১৯৬-৭. ‘‘যস্স উম্মত্তকস্স তংতংৰীতিক্কমতো অনাপত্তি, তাদিসস্সেৰ অমূল়্হৰিনযং দাতুং ৰট্টতীতি অমূল়্হস্স কত্তব্বৰিনযো অমূল়্হৰিনযো’’তি লিখিতং, তং যুত্তং ‘‘সঙ্ঘো গগ্গস্স ভিক্খুনো অমূল়্হস্স অমূল়্হৰিনযং দেতী’’তি ৰচনতো. ‘‘তীণিমানি, ভিক্খৰে, অধম্মিকানি অমূল়্হৰিনযস্স দানানী’’তি ইমস্স ৰিভঙ্গে ‘‘ন সরামী’’তি ৰচনং ৰীতিক্কমকালং সন্ধায তস্স ৰিভঙ্গস্স পৰত্তত্তা. অমূল়্হৰিনযদানকালে পনস্স অমূল়্হতা ৰিনিচ্ছিতব্বা.

পটিঞ্ঞাতকরণকথাৰণ্ণনা

২০০. ‘‘অপ্পটিঞ্ঞায ভিক্খূনং কম্মানি করোন্তী’’তি আরভন্তস্স কারণং ৰুত্তমেৰ. পটিঞ্ঞাতেন করণং পটিঞ্ঞাতকরণং.

তস্সপাপিযসিকাকথাৰণ্ণনা

২০৭. ‘‘তীহি, ভিক্খৰে, অঙ্গেহি সমন্নাগতং তস্সপাপিযসিকাকম্ম’’ন্তি আরভিত্ৰা পঞ্চ অঙ্গানি দস্সেত্ৰা পাল়ি গতা, ‘‘সা পেয্যালেন সঙ্খিপিত্ৰা গতাতি ঞাতব্ব’’ন্তি লিখিতং. তথা সুক্কপক্খেপি.

তিণৰত্থারকাদিকথাৰণ্ণনা

২১৪. ‘‘সব্বেহেৰ একজ্ঝং সন্নিপতিতব্ব’’ন্তি ছন্দদানস্স পটিক্খিত্তত্তা পৰারণক্খন্ধকট্ঠকথাযঞ্চ ‘‘ভিন্নস্স হি সঙ্ঘস্স সমগ্গকরণকালে, তিণৰত্থারকসমথে, ইমস্মিঞ্চ পৰারণসঙ্গহেতি ইমেসু তীসু ঠানেসু ছন্দং দাতুং ন ৰট্টতী’’তি (মহাৰ. অট্ঠ. ২৪১) ৰুত্তত্তা ইধ আগন্ত্ৰা ৰা ছন্দং দত্ৰা পরিৰেণাদীসু নিসিন্নাতি ইদং ৰিরুজ্ঝতি ৰিয খাযতীতি চে? ন খাযতি অধিপ্পাযঞ্ঞূনং. অযঞ্হেত্থ অধিপ্পাযো – ৰিসুজ্ঝিতুকামেহি সব্বেহেৰ সন্নিপতিতব্বং, অসন্নিপতিতস্স নত্থি সুদ্ধি ছন্দদাযকস্স. কেৰলং তং কম্মং সন্নিপতিতানং সম্পজ্জতি. অট্ঠকথাযং ৰিসুজ্ঝিতুকামানং ছন্দং দাতুং ন ৰট্টতীতি অধিপ্পাযো. ইতরথা পাল়িযা চ ৰিরুজ্ঝতি. ‘‘ঠপেত্ৰা যে ন তত্থ হোতী’’তি হি অযং পাল়ি সন্নিপাতং আগন্ত্ৰা ছন্দং দত্ৰা ঠিতানং অত্থিতং দীপেতি. নিস্সীমগতে সন্ধায ৰুত্তং সিযাতি চে? নিস্সীমগতে ঠপেত্ৰা ইধ কিং, তস্মা যো সামগ্গীউপোসথে ছন্দং দত্ৰা তিট্ঠতি চে, নানাসংৰাসকভূমিযংযেৰ তিট্ঠতি, তস্স ছন্দদাযকস্স পৰারণসঙ্গহোপি নত্থি. যো চ তিণৰত্থারককম্মে নাগচ্ছতি, সো তাহি আপত্তীহি ন সুজ্ঝতীতি ৰেদিতব্বং. যস্স এতং ন রুচ্চতি, তস্স পরিৰারে ৰুত্তপরিসতো কম্মৰিপত্তিলক্খণং ৰিরুজ্ঝতি, তত্থ হি কেৰলং ছন্দারহানং ছন্দো অনাহটো হোতি সচে, অকতং তব্বিপরীতেন সম্পত্তিদীপনতোতি ৰুত্তং হোতি. তথা পত্তকল্ললক্খণম্পি ৰিরুজ্ঝতি. তেসু তীসু ঠানেসু কম্মপ্পত্তাযেৰ সব্বে, ন তত্থ ছন্দারহো অত্থীতি চে? ন, চতুৰগ্গাদিকরণৰিভাজনে অৰিসেসেত্ৰা ছন্দারহস্স আগতত্তা, তং সামঞ্ঞতো ৰুত্তং. ইদঞ্চ আৰেণিকলক্খণং, তেনেৰ সতিপি দিট্ঠাৰিকম্মে ইদং পটিকুট্ঠকতং ন হোতীতি চে? ন, নানত্তসভাৰতো. ইধ হি যে পন ‘‘ন মেতং খমতী’তি অঞ্ঞমঞ্ঞং দিট্ঠাৰিকম্মং করোন্তী’’তি (চূল়ৰ. অট্ঠ. ২১৪) ৰচনতো ন সঙ্ঘস্স দিট্ঠাৰিকম্মং কতং. তস্মিং সতি পটিকুট্ঠকতমেৰ হোতি. অঞ্ঞথা পুব্বভাগা তা ঞত্তিযো নিরত্থিকা সিযুং, ন চ পরিৰারট্ঠকথাযং ছন্দারহাধিকারে নযো দিন্নো. পৰারণক্খন্ধকট্ঠকথাযং ‘‘তীসু ঠানেসু ছন্দং দাতুং ন ৰট্টতী’’তি (মহাৰ. অট্ঠ. ২৪১) ৰুত্তত্তা ৰিরুজ্ঝতীতি চে? ন, অট্ঠকথায পমাণভাৰে সতি ‘‘ইধ ছন্দং দত্ৰা পরিৰেণাদীসু নিসিন্না’’তিআদি ৰচনে সুদ্ধিকামতো এৰ গহিতে সব্বং ন ৰিরুজ্ঝতীতি একে. ‘‘আগন্ত্ৰা ৰা ছন্দং দত্ৰা পরিৰেণাদীসু নিসিন্না, তে আপত্তীহি ন ৰুট্ঠহন্তী’’তি ইদং ন ৰত্তব্বং. কস্মা? হেট্ঠা ‘‘সব্বেহেৰ একজ্ঝং সন্নিপতিতব্ব’’ন্তি ছন্দদানস্স পটিক্খেপৰচনতো অট্ঠকথাযং ‘‘তীসু ঠানেসু ছন্দং দাতুং ন ৰট্টতী’’তি ৰুত্তত্তা, অন্ধকট্ঠকথাযম্পি তথেৰ ৰুত্তত্তা চাতি? ন, একজ্ঝমেৰ কম্মে করীযমানে যো ইধ ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো, অম্হাকং…পে… গিহিপটিসংযুত্ত’’ন্তি সাধারণঞত্তিং ঠপেত্ৰা পুন ‘‘সুণন্তু মে, আযস্মন্তা’’তিআদিনা অসাধারণঞত্তিযো ঠপেত্ৰা ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে সঙ্ঘো, অম্হাকং…পে… এৰমেতং ধারযামী’’তি একতোপক্খিকানং সন্ধিযা কতায তদনন্তরে কেনচি করণীযেন ছন্দং দত্ৰা গচ্ছতি, তস্স আপত্তীহি ৰুট্ঠানং নত্থি. অপরেসম্পি একতোপক্খিকানং অব্ভন্তরে ঠিতত্তা ৰিভূতত্তা করণস্স অযমত্থোৰ ৰুত্তো. সাধারণৰসেন দুতিযায ঞত্তিযা ঠপিতায যে তস্মিং খণে ঞত্তিদুতিযকম্মৰাচাসু অনারদ্ধাসু, অপরিযোসিতাসু ৰা ছন্দং দত্ৰা গচ্ছন্তি, তেসম্পি ন ৰুট্ঠাতি এৰ. যে ন তত্থ হোন্তীতি পদস্স চ যে ৰুত্তপ্পকারেন নযেন তত্থ ন হোন্তীতি অত্থো গহেতব্বো. ৰুত্তপ্পকারত্থদীপনত্থঞ্চ অট্ঠকথাযং ‘‘ছন্দং দত্ৰা পরিৰেণাদীসু নিসিন্না’’তি ইদমেৰ অৰত্ৰা ‘‘যে পন তেহি ৰা সদ্ধিং আপত্তিং আপজ্জিত্ৰাপি তত্থ অনাগতা, আগন্ত্ৰা ৰা ছন্দং দত্ৰা পরিৰেণাদীসু নিসিন্না’’তি ৰুত্তং, এৰং পুব্বেনাপরং সন্ধীযতি. ‘‘পাল়িযা চ তত্থ দিট্ঠাৰিকম্মেন কম্মস্স অকুপ্পতা ৰেদিতব্বা’’তি ৰুত্তং.

অধিকরণকথাৰণ্ণনা

২২০. চিত্তুপ্পাদো ৰিৰাদো. ৰিৰাদসদ্দোপি কারণূপচারেন কুসলাদিসঙ্খ্যং গচ্ছতি. তং সন্ধায ‘‘সমথেহি চ অধিকরণীযতায অধিকরণ’’ন্তি ৰুত্তং. অথ ৰা ৰিৰাদহেতুভূতস্স চিত্তুপ্পাদস্স ৰূপসমেন সম্ভৰস্স সদ্দস্সপি ৰূপসমো হোতীতি চিত্তুপ্পাদস্সপি সমথেহি অধিকরণীযতা পরিযাযো সম্ভৰতি. ‘‘কুসলচিত্তা ৰিৰদন্তী’’তি ৰুত্তৰিৰাদেপি ‘‘ৰিপচ্চতায ৰোহারো’’তি ৰুত্তং, ন ৰুত্তৰচনহেতুৰসেনাতি ৰেদিতব্বং.

২২২. ‘‘আপত্তিঞ্হি আপজ্জন্তো কুসলচিত্তো ৰা’’তি ৰচনতো কুসলম্পি সিযাতি চে? ন তং আপত্তাধিকরণং সন্ধায ৰুত্তং, যো আপত্তিং আপজ্জতি, সো তীসু চিত্তেসু অঞ্ঞতরচিত্তসমঙ্গী হুত্ৰা আপজ্জতীতি দস্সনত্থং ‘‘যং কুসলচিত্তো আপজ্জতী’’তিআদি ৰুত্তং. যো ‘‘পঞ্ঞত্তিমত্তং আপত্তাধিকরণ’’ন্তি ৰদেয্য, তস্স অকুসলাদিভাৰোপি আপত্তাধিকরণস্স ন যুজ্জতেৰ ৰিৰাদাধিকরণাদীনং ৰিযাতি চে? ন, ‘‘নত্থাপত্তাধিকরণং কুসল’’ন্তি ইমিনা ৰিরোধসম্ভৰতো. অনুগণ্ঠিপদে পন ‘‘আপত্তাধিকরণং নাম তথাপৰত্তমানঅকউসলচিত্তুপ্পাদরূপক্খন্ধানমেতং অধিৰচনং. অৰসিট্ঠেসু কুসলাব্যাকতপঞ্ঞত্তীসু ‘আপত্তাধিকরণং সিযা অকুসলং সিযা অব্যাকত’ন্তি ৰচনতো পঞ্ঞত্তিতাৰ পটিসিদ্ধা কুসলত্তিকে অপরিযাপন্নত্তা. কুসলপটিসেধেনেৰ তেন সমানগতিকত্তা কিরিযাব্যাকতানম্পি পটিসেধো ৰেদিতব্বো, কিরিযাব্যাকতানং ৰিয অনুগমনতো ৰিপাকাব্যাকতানম্পি পটিসেধো কতোৰ হোতি, তথাপি অব্যাকতসামঞ্ঞতো রূপক্খন্ধেন সদ্ধিং ৰিপাককিরিযাব্যাকতানম্পি অধিৰচনন্তি ৰেদিতব্ব’’ন্তি ৰুত্তং. তত্থ ‘‘কুসলচিত্তং অঙ্গং হোতী’’তি ৰিনযে অপকতঞ্ঞুনো সন্ধায ৰুত্তং অপ্পহরিতকরণাদিকে সতি. তস্মাতি যস্মা ‘‘নত্থি আপত্তাধিকরণং কুসল’’ন্তি ৰত্তুং ন সক্কা, তস্মা কুসলচিত্তং অঙ্গং ন হোতীতি অত্থো. যদি এৰং কস্মা ‘‘তিচিত্তং তিৰেদন’’ন্তি ৰুচ্চতীতি চে? তং দস্সেতুং ‘‘নযিদ’’ন্তিআদি আরদ্ধন্তি একে. আপত্তিসমুট্ঠাপকচিত্তং অঙ্গপ্পহোনকচিত্তং নাম. ‘‘একন্ততোতি যেভুয্যেনাতি অত্থো, ইতরথা ৰিরুজ্ঝতি. কস্মা? ‘যস্সা সচিত্তকপক্খে চিত্তং অকুসলমেৰ হোতী’তি (কঙ্খা. অট্ঠ. পঠমপারাজিকৰণ্ণনা) ৰুত্তত্তা’’তি ৰদন্তি. তেন কিং? ৰিপাকো নত্থি, কস্মা? একন্তাকুসলত্তা, তস্মা কথাৰ তত্থ নত্থি. যত্থ পন অত্থি, তং দস্সেন্তো ‘‘যং পন পণ্ণত্তিৰজ্জ’’ন্তিআদিমাহ. অসঞ্চিচ্চ পন কিঞ্চি অজানন্তস্স…পে… অব্যাকতং হোতীতি ভিক্খুম্হি কম্মট্ঠানগতচিত্তেন নিপন্নে, নিদ্দাযন্তে ৰা মাতুগামো চে সেয্যং কপ্পেতি, তস্স ভিক্খুনো ৰিজ্জমানম্পি কুসলচিত্তং আপত্তিযা অঙ্গং ন হোতি, তস্মা তস্মিং খণে সেয্যাকারেন ৰত্তমানরূপমেৰ আপত্তাধিকরণং নাম. ভৰঙ্গচিত্তে ৰিজ্জমানেপি এসেৰ নযো. তস্মিঞ্হি খণে উট্ঠাতব্বে জাতে অনুট্ঠানতো রূপক্খন্ধোৰ আপত্তি নাম, ন ৰিপাকেন সদ্ধিং. সচে পন ৰদেয্য, তস্স এৰংৰাদিনো অচিত্তকানং কুসলচিত্তং আপজ্জেয্য. কিং ৰুত্তং হোতি? এল়কলোমং গহেত্ৰা কম্মট্ঠানমনসিকারেন তিযোজনং অতিক্কমন্তস্স, পণ্ণত্তিং অজানিত্ৰা পদসো ধম্মং ৰাচেন্তস্স চ আপজ্জিতব্বাপত্তিযা কুসলচিত্তং আপজ্জেয্যাতি. আপজ্জতিযেৰাতি চে? নাপজ্জতি. কস্মা? ‘‘নত্থি আপত্তাধিকরণং কুসল’’ন্তি ৰচনতো.

চলিতো কাযো, পৰত্তা ৰাচা, অঞ্ঞতরমেৰ অঙ্গন্তি অঞ্ঞতরমেৰ আপত্তীতি অত্থো. কেৰলং পঞ্ঞত্তিযা অকুসলাদিভাৰাসম্ভৰতো আপত্তিতা ন যুজ্জতি. আপত্তিং আপজ্জন্তো তীসু অঞ্ঞতরসমঙ্গী হুত্ৰা আপজ্জতীতি দস্সনত্থং ‘‘যং কুসলচিত্তো’’তিআদি ৰুত্তং. তস্সত্থো – পথৰীখণনাদীসু কুসলচিত্তক্খণে ৰীতিক্কমৰসেন পৰত্তরূপসম্ভৰতো কুসলচিত্তো ৰা অব্যাকতাপত্তিং আপজ্জতি. তথা অব্যাকতচিত্তো ৰা অব্যাকতরূপসঙ্খাতং অব্যাকতাপত্তিং আপজ্জতি, পাণাতিপাতাদীসু অকুসলচিত্তো ৰা অকুসলাপত্তিং আপজ্জতি, রূপং পনেত্থ অব্বোহারিকং. সুপিনপস্সনকালাদীসু পাণাতিপাতাদিং করোন্তো সহসেয্যাদিৰসেন আপজ্জিতব্বাপত্তিং আপজ্জন্তো অকুসলচিত্তো অব্যাকতাপত্তিং আপজ্জতীতি ৰেদিতব্বো. ইদং ৰুচ্চতি আপত্তাধিকরণং অকুসলন্তি অকুসলচিত্তুপ্পাদো. পোরাণগণ্ঠিপদেসু পন ‘‘পুথুজ্জনো কল্যাণপুথুজ্জনো সেক্খো অরহাতি চত্তারো পুগ্গলে দস্সেত্ৰা তেসু অরহতো আপত্তাধিকরণং অব্যাকতমেৰ, তথা সেক্খানং, তথা কল্যাণপুথুজ্জনস্স অসঞ্চিচ্চ ৰীতিক্কমকালে অব্যাকতমেৰ. ইতরস্স অকুসলম্পি হোতি অব্যাকতম্পি. যস্মা চস্স সঞ্চিচ্চ ৰীতিক্কমকালে অকুসলমেৰ হোতি, তস্মা ৰুত্তং ‘নত্থি আপত্তাধিকরণং কুসল’ন্তি. সব্বত্থ অব্যাকতং নাম তস্স ৰিপাকাভাৰমত্তং সন্ধায এৰংনামকং জাত’’ন্তি লিখিতং, ৰিচারেত্ৰা গহেতব্বং.

২২৪. ৰিৰাদো ৰিৰাদাধিকরণন্তি যো কোচি ৰিৰাদো, সো সব্বো কিং ৰিৰাদাধিকরণং নাম হোতীতি একপুচ্ছা. ‘‘ৰিৰাদো অধিকরণন্তি ৰিৰাদাধিকরণমেৰ ৰিৰাদো চ অধিকরণঞ্চাতি পুচ্ছতি. তদুভযং ৰিৰাদাধিকরণমেৰাতি পুচ্ছতীতি ৰুত্তং হোতী’’তি পোরাণগণ্ঠিপদে ৰুত্তং. কেসুচি পোত্থকেসু অযং পুচ্ছা নত্থি. যদি এৰং ইমায ন ভৰিতব্বং ৰিৰাদো ৰিৰাদাধিকরণং, ৰিৰাদাধিকরণং ৰিৰাদো, ৰিৰাদাধিকরণং ৰিৰাদো চেৰ অধিকরণঞ্চাতি পঞ্চপঞ্হাহি ভৰিতব্বং সিযা. কেসুচি পোত্থকেসু তিস্সো, কেসুচি চতস্সো, পঞ্চ নত্থি. তত্থ দ্ৰে ৰিভত্তা. ইতরাসু অধিকরণং ৰিৰাদোতি যং কিঞ্চি অধিকরণং, ৰিৰাদসঙ্খ্যমেৰ গচ্ছতি, ৰিৰাদো অধিকরণন্তি যো কোচি ৰিৰাদো, সো সব্বো অধিকরণসঙ্খ্যং গচ্ছতীতি পুচ্ছতি. এস নযো সব্বত্থ.

২২৮. সম্মুখাৰিনযস্মিন্তি সম্মুখাৰিনযভাৰে.

২৩০. ‘‘অন্তরেনাতি কারণেনা’’তি লিখিতং.

২৩৩. উব্বাহিকায খিয্যনকে পাচিত্তি ন ৰুত্তা তত্থ ছন্দদানস্স নত্থিতায.

২৩৬. তস্স খো এতন্তি এসোতি অত্থো ‘‘এতদগ্গ’’ন্তি এত্থ ৰিয.

২৩৮. ‘‘কা চ তস্স পাপিযসিকা’’তি কির পাঠো.

২৪২. ‘‘কিচ্চমেৰ কিচ্চাধিকরণ’’ন্তি ৰচনতো অপলোকনকম্মাদীনমেতং অধিৰচনং, তং ৰিৰাদাধিকরণাদীনি ৰিয সমথেহি সমেতব্বং ন হোতি, কিন্তু সম্মুখাৰিনযেন সম্পজ্জতীতি অত্থো.

সমথক্খন্ধকৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৫. খুদ্দকৰত্থুক্খন্ধকৰণ্ণনা

খুদ্দকৰত্থুকথাৰণ্ণনা

২৪৪. পুথুপাণিনা কত্তব্বং কম্মং পুথুপাণিকং.

২৪৫. ‘‘কণ্ণতো নিক্খন্তমুত্তোলম্বকাদীনং কুণ্ডলাদীন’’ন্তি লিখিতং. ‘‘কাযূর’’ন্তি পাল়িপাঠো. ‘‘কেযূরাদীনী’’তি আচরিযেনুদ্ধটং.

২৪৮. ‘‘সাধুগীতং নাম পরিনিব্বুতট্ঠানে গীত’’ন্তি লিখিতং. দন্তগীতং গাযিতুকামানং ৰাক্ককরণীযং. দন্তগীতস্স ৰিভাৰনত্থং ‘‘যং গাযিস্সামা’’তিআদিমাহ.

২৪৯. চতুরস্সৰত্তং নাম চতুপ্পাদগাথাৰত্তং. ‘‘তরঙ্গৰত্তাদীনি উচ্চারণৰিধানানি নট্ঠপযোগানী’’তি লিখিতং. বাহিরলোমিন্তি ভাৰনপুংসকং, যথা তস্স উণ্ণপাৰারস্স বহিদ্ধা লোমানি দিস্সন্তি, তথা ধারেন্তস্স দুক্কটন্তি ৰুত্তং হোতি.

২৫১. ৰিরূপক্খেহীতিআদি সহযোগকরণৰচনং. সরবূতি গেহগোল়িকা. সা কির সেতা সৰিসা হোতি. সোহন্তি যস্স মে এতেহি মেত্তং, সোহং নমো করোমি ভগৰতোতি সম্বন্ধো. অঞ্ঞম্হি…পে… ছেতব্বম্হীতি রাগানুসযে.

২৫২. উট্টিত্ৰাতি পক্খিপিত্ৰা. ওতরতূতি ইদ্ধিযা ওতারেত্ৰা গণ্হাতু. অনুপরিযাযীতি অনুপরিব্ভমি.

২৫৩. ন অচ্ছুপিযন্তীতি ন লগ্গন্তি. রূপকাকিণ্ণানীতি ইত্থিরূপাদীহি ৰোকিণ্ণানি.

২৫৪. আলিন্দকমিড্ঢিকাদীনন্তি পমুখমিড্ঢিকাদীনং. পরিৰত্তেত্ৰা তত্থেৰাতি এত্থ ‘‘পরিৰত্তেত্ৰা ততিযৰারে তত্থেৰ মিড্ঢিযা পতিট্ঠাতী’’তি লিখিতং. পরিভণ্ডং নাম গেহস্স বহি কুট্টপাদস্স থিরভাৰত্থং কতা তনুকমিড্ঢিকা ৰুচ্চতি. এত্থ ‘‘পরিৰট্টিত্ৰা পত্তো ভিজ্জতীতি অধিকরণভেদাসঙ্কায অভাৰে ঠানে ঠপেতুং ৰট্টতী’’তি লিখিতং. পত্তমাল়কো ৰট্টিত্ৰা পত্তানং অপতনত্থং ৰট্টং ৰা চতুরস্সং ৰা ইট্ঠকাদীহি পরিক্খিপিত্ৰা মাল়কচ্ছন্নেন কতো. ‘‘পত্তমণ্ডলিকা পত্তপচ্ছিকা তালপত্তাদীহি কতা’’তি চ লিখিতং. মিড্ঢন্তে আধারকে ঠপেতুং ৰট্টতি পত্তসন্ধারণত্থং ৰুত্তত্তা. মঞ্চে আধারকেপি ন ৰট্টতি নিসীদনপচ্চযা ৰারিতত্তা. আসন্নভূমিকত্তা ওলম্বেতুং ৰট্টতি.

২৫৫. ‘‘অংসকূটে লগ্গেত্ৰাতি ৰচনতো অগ্গহত্থে লগ্গেত্ৰা অঙ্কে ঠপেতুং ন ৰট্টতী’’তি কেচি ৰদন্তি, ন সুন্দরং, ‘‘ন কেৰলং যস্স পত্তো’’তিআদি যদি হত্থেন গহিতপত্তে ভেদসঞ্ঞা, পগেৰ অঞ্ঞেন সরীরাৰযৰেনাতি কত্ৰা ৰুত্তং. পাল়িযং পন পচুরৰোহারৰসেন ৰুত্তং. ঘটিকপালমযং ঘটিকটাহং. ছৰসীসস্স পত্তন্তি ‘‘সিলাপুত্তকস্স সরীরং, খীরস্স ধারাতিআদিৰোহারৰসেন ৰুত্তং. মঞ্চে নিসীদিতুং আগতোতি অত্থো. ‘‘পিসাচিল্লিকাতি পিসাচদারকা’’তিপি ৰদন্তি. দিন্নকমেৰ পটিগ্গহিতমেৰ. চব্বেত্ৰাতি খাদিত্ৰা. অট্ঠিকানি চ কণ্টকানি চ অট্ঠিককণ্টকানি. ‘‘এতেসু সব্বেসু পণ্ণত্তিং জানাতু ৰা, মা ৰা, আপত্তিযেৰা’’তি লিখিতং.

২৫৬. ৰিপ্ফাল়েত্ৰাতি ফাল়েত্ৰা. কিণ্ণেন পূরেতুন্তি সুরাকিণ্ণেন পূরেতুং. বিদলকং নাম দিগুণকরণসঙ্খাতস্স কিরিযাৰিসেসস্স অধিৰচনং. কস্স দিগুণকরণং? যেন কিলঞ্জাদিনা মহন্তং কথিনমত্থতং, তস্স. তঞ্হি দণ্ডকথিনপ্পমাণেন পরিযন্তে সংহরিত্ৰা দিগুণং কাতব্বং. অঞ্ঞথা খুদ্দকচীৰরস্স অনুৰাতপরিভণ্ডাদিৰিধানকরণে হত্থস্স ওকাসো ন হোতি. সলাকায সতি দ্ৰিন্নং চীৰরানং অঞ্ঞতরং ঞত্ৰা সিব্বিতাসিব্বিতং সুখং পঞ্ঞাযতি. দণ্ডকথিনে কতে ন বহূহি সহাযেহি পযোজনং. ‘‘অসংকুটিত্ৰা চীৰরং সমং হোতি. কোণাপি সমা হোন্তী’’তি লিখিতং, ‘‘হলিদ্দিসুত্তেন সঞ্ঞাকরণ’’ন্তি ৰুত্তত্তা হলিদ্দিসুত্তেন চীৰরং সিব্বেতুম্পি ৰট্টতীতি সিদ্ধং. তত্থ হি কেচি অকপ্পিযসঞ্ঞিনো. পটিগ্গহো নাম অঙ্গুলিকোসো.

২৫৭-৮. পাতীতি পটিগ্গহসণ্ঠানং. পটিগ্গহত্থৰিকন্তি অঙ্গুলিকোসত্থৰিকং. সূচিসত্থকানং পুব্বে আৰেসনত্থৰিকায অনুঞ্ঞাতত্তা ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, ভেসজ্জত্থৰিক’’ন্তি ৰুত্তং. এত্থ সূচিসত্থকাদীনিপি ঠপেতব্বানীতি নিদানং সূচেতি. সচেপি উপনন্দো ভিক্খু অলজ্জী, তথাপি সন্তকমেতং অমূলচ্ছেদকতভিক্খুনো লজ্জিনোপি সমানস্স কপ্পতীতি যুজ্জতি. ন সম্মতীতি ন পহোতি.

২৬০-১. বহি কুট্টস্স সমন্ততো নীচৰত্থুকং কত্ৰা ঠিতং ‘‘মণ্ডলিক’’ন্তি ৰুচ্চতি. জন্তাঘরপ্পটিচ্ছাদিনা ছন্নস্স নগ্গিযং যস্স ন পঞ্ঞাযতি, তস্সেৰ পরিকম্মং কাতব্বং. এস নযো উদকৰত্থপটিচ্ছাদীসুপি.

২৬২-৩. পণিযা নাম পণিযকারকা. আকড্ঢনযন্তং আকড্ঢিযমানং কূপস্স উপরিভাগে পরিব্ভমতি. অরহটঘটিযন্তং সকটচক্কসণ্ঠানযন্তং. তস্স অরে অরে ঘটিকানি বন্ধিত্ৰা একেন, দ্ৰীহি ৰা পরিব্ভমিযমানস্স উদকনিব্বাহনং ৰেদিতব্বং. আৰিদ্ধপক্খপাসং নাম যত্থ মণ্ডলাকারেন পক্খপাসা বজ্ঝন্তি আৰিদ্ধৰত্থতা ৰিয আৰিদ্ধপক্খপাসকা. পুব্বে পত্তসঙ্গোপনত্থং, ইদানি ঠপেতব্বং ভুঞ্জিতুং আধারকো অনুঞ্ঞাতো.

২৭৩. পরগলং গচ্ছতীতি ইমস্স পযোগাভাৰা ৰট্টতি. কম্মসতেনাতি মহতা উস্সাহেন.

২৭৭-৮. লোহভণ্ডং নাম কংসতো সেসলোহভণ্ডং. মুদ্দিককাযবন্ধনং নাম চতুরস্সং অকত্ৰা সজ্জিতং. পামঙ্গদসা চতুরস্সা. মুদিঙ্গসণ্ঠানেনাতি সঙ্ঘাটিযা মুদিঙ্গসিব্বনাকারেন ৰরকসীসাকারেন. পৰনন্তোতি পাসন্তো. ‘‘দসামূল’’ন্তি চ লিখিতং. অকাযবন্ধনেন সঞ্চিচ্চ ৰা অসঞ্চিচ্চ ৰা গামপ্পৰেসনে আপত্তি. ‘‘সরিতট্ঠানতো বন্ধিত্ৰা পৰিসিতব্বং, নিৰত্তিতব্বং ৰা’’তি লিখিতং.

২৭৯. সত্তঙ্গুলং ৰা অট্ঠঙ্গুলং ৰাতি এত্থ ‘‘সুগতঙ্গুলেনা’’তি অৰুত্তত্তা পকতিঅঙ্গুলেন সারুপ্পত্থায ৰড্ঢেত্ৰাপি করোন্তি চে, ন দোসো.

২৮০. তালৰণ্টাকারেন সীহল়িত্থীনং ৰিয.

খুদ্দকৰত্থুক্খন্ধকৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৬. সেনাসনক্খন্ধকৰণ্ণনা

ৰিহারানুজাননকথাৰণ্ণনা

২৯৪. নিলীযন্তি ভিক্খূ এত্থাতি ৰিহারাদযো লেণানি নাম. আগত-ৰচনেন তস্সাগতসঙ্ঘোৰ সামী, ন অনাগতোতি কেচি, তং ন যুজ্জতি সমানলাভকতিকায সিদ্ধত্তা.

২৯৬-৭. দীপিনঙ্গুট্ঠেনাতি এত্থ ‘‘দীপিনা অকপ্পিযচম্মং দস্সেতী’’তি লিখিতং. থম্ভকৰাতপানং নাম তিরিযং দারূনি অদত্ৰা উজুকং ঠিতেহেৰ দারূহি কত্তব্বং. ভিসীনং অনুঞ্ঞাতং ৰট্টতীতি বিম্বোহনে ৰট্টতীতি অত্থো. তূলপূরিতং ভিসিং অপস্সযিতুং ন ৰট্টতি উণ্ণাদীনংযেৰ অনুঞ্ঞাতত্তা. নিসীদননিপজ্জনং সন্ধায ৰুত্তং, তস্মা অপস্সযিতুং ৰট্টতীতি চে? অকপ্পিযন্তি ন ৰট্টতীতি কেচি. যদি এৰং অকপ্পিযমঞ্চঞ্চ অপস্সযিতুং ন ৰট্টেয্য. যস্মা ৰট্টতি, তস্মা দোসো নত্থি. অপিচ গিলানস্স বিম্বোহনং নিপজ্জিতুম্পি অনুঞ্ঞাতং, তস্মা ভিসিপি ৰট্টতি অপস্সযিতুং. আচরিযা চ অনুজানন্তি, ৰল়ঞ্জেন্তি চাতি একে. সিম্বলিতূলসুত্তেন সিব্বিতং চীৰরং ৰট্টতি. কস্মা? কপ্পাসস্স অনুলোমতো. ‘‘অক্কফলসুত্তমযম্পি অক্কৰাকমযমেৰ পটিক্খিত্ত’’ন্তি তে এৰ ৰদন্তি.

২৯৮. অনিবন্ধনীযো অলগ্গো. পটিবাহেত্ৰাতি মট্ঠং কত্ৰা. ‘‘সেতৰণ্ণাদীনং যথাসঙ্খ্যং ইক্কাসাদযো বন্ধনত্থং ৰুত্তা’’তি লিখিতং.

৩০০. পকুট্টং সমন্ততো আৰিদ্ধপমুখং.

৩০৩. সুধালেপোতি সুধামত্তিকালেপো.

৩০৫. আসত্তি তণ্হা. সন্তিং অদরং.

৩০৭. কেতুন্তি কযেন গহেতুং.

৩০৮. চিতাতি ইট্ঠকাযো কবল়েন নিদ্ধমনৰসেন ছিন্দিত্ৰা কতাতি অত্থো.

৩১০. ছব্বগ্গিযানং ভিক্খূনং অন্তেৰাসিকাতি এত্থ ৰীসতিৰস্সং অতিক্কমিত্ৰা ছব্বগ্গিযা উপ্পন্না. ‘‘আরাধযিংসু মে ভিক্খূ চিত্ত’’ন্তি (ম. নি. ১.২২৫) ৰুত্তত্তা অঞ্ঞস্মিং কালে সাৰত্থিগমনে উপ্পন্নং ৰত্থুং ইধ আপত্তিদস্সনত্থং আহরিত্ৰা ৰুত্তন্তি যুত্তং ৰিয, ৰিচারেত্ৰা গহেতব্বং. ৰুদ্ধন্তি ৰুদ্ধতরং.

৩১৩. সন্থরেতি তিণসন্থরাদযো.

সেনাসনগ্গাহকথাৰণ্ণনা

৩১৮. ‘‘সেয্যগ্গেনাতি মঞ্চট্ঠানপরিচ্ছেদেন. ৰিহারগ্গেনাতি ওৰরকগ্গেনা’’তি লিখিতং. থাৰরাতি নিযতা. পচ্চযেনেৰ হি তন্তি তস্মিং সেনাসনে মহাথেরা তস্স পচ্চযস্স কারণা অঞ্ঞত্থ অগন্ত্ৰা ৰসন্তাযেৰ নং পটিজগ্গিস্সন্তীতি অত্থো. অঘট্টনকম্মং দস্সেতুং ‘‘ন তত্থ মনুস্সা’’তিআদিমাহ. ‘‘ৰিতক্কং ছিন্দিত্ৰা সুদ্ধচিত্তেন গমনৰত্তেনেৰ গন্তব্ব’’ন্তি পাঠো. মুদ্দৰেদিকা নাম চেতিযস্স হম্মিযৰেদিকা. পটিক্কম্মাতি অপসক্কিত্ৰা. সমানলাভকতিকা মূলাৰাসে সতি সিযা, মূলাৰাসৰিনাসেন কতিকাপি ৰিনস্সতি. সমানলাভ-ৰচনং সতি দ্ৰীসু, বহূসু ৰা যুজ্জতি, তেনেৰ একস্মিং অৰসিট্ঠেতি নো মতি. তাৰকালিকং কালেন মূলচ্ছেদনৰসেন ৰা অঞ্ঞেসং ৰা কম্মং অঞ্ঞস্স সিযা নাৰাযং সঙ্গমোতি আচরিযো. পুগ্গলৰসেনেৰ কাতব্বন্তি অপলোকনকালে সঙ্ঘো ৰস্সংৰুত্থভিক্খূনং পাটেক্কং ‘‘এত্তকং ৰস্সাৰাসিকং ৰত্থং দেতি, রুচ্চতি সঙ্ঘস্সা’’তি পুগ্গলমেৰ পরামসিত্ৰা দাতব্বং, ন সঙ্ঘৰসেন কাতব্বং. ন সঙ্ঘো সঙ্ঘস্স এত্তকং দেতীতি. ‘‘একস্মিং আৰাসে সঙ্ঘস্স কম্মং করোতী’তি ৰচনতো সঙ্ঘৰসেন কাতব্ব’’ন্তি লিখিতং. ন হি তথা ৰুত্তে সঙ্ঘস্স কিঞ্চি কম্মং কতং নাম হোতি. ‘‘সম্মতসেনাসনগ্গাহাপকতো অঞ্ঞেন গাহিতেপি গাহো রুহতি অগ্গহিতুপজ্ঝাযস্স উপসম্পদা ৰিযা’’তি লিখিতং. ‘‘কম্মৰাচাযপি সম্মুতি ৰট্টতী’’তি লিখিতং.

অট্ঠপি সোল়সপি জনেতি এত্থ কিং ৰিসুং ৰিসুং, উদাহু একতোতি? একতোপি ৰট্টতি. ন হি তে তথা সম্মতা সঙ্ঘেন কম্মকতা নাম হোন্তি, তেনেৰ সত্তসতিকক্খন্ধকে একতো অট্ঠ জনা সম্মতাতি. তেসং সম্মুতি কম্মৰাচাযপীতি ঞত্তিদুতিযকম্মৰাচাযপি. অপলোকনকম্মস্স ৰত্থূহি সা এৰ কম্মৰাচা লব্ভমানা লব্ভতি, তস্সা চ ৰত্থূহি অপলোকনকম্মমেৰ লব্ভমানং লব্ভতি, ন অঞ্ঞন্তি ৰেদিতব্বং. ইমং নযং মিচ্ছা গণ্হন্তো ‘‘অপলোকনকম্মং ঞত্তিদুতিযকম্মং কাতুং, ঞত্তিদুতিযকম্মঞ্চ অপলোকনকম্মং কাতুং ৰট্টতী’’তি গণ্হাতি, এৰঞ্চ সতি কম্মসঙ্করদোসো আপজ্জতি. মগ্গো পোক্খরণীতি এত্থ মগ্গো নাম মগ্গে কতদীঘসালা, পোক্খরণীতি নহাযিতুং কতপোক্খরণী. এতানি হি অসেনাসনানীতি এত্থ ভত্তসালা ন আগতা, তস্মা তং সেনাসনন্তি চে? সাপি এত্থেৰ পৰিট্ঠা ৰাসত্থায অকতত্তা. ভোজনসালা পন উভযত্থ নাগতা. কিঞ্চাপি নাগতা, উপরি ‘‘ভোজনসালা পন সেনাসনমেৰা’’তি (চূল়ৰ. অট্ঠ. ৩১৮) ৰুত্তত্তা সেনাসনং. ‘‘কপ্পিযকুটি চ এত্থ কাতব্বা’’তি ৰদন্তি, তং নেতি একে. রুক্খমূলৰেল়ুগুম্বা ছন্না কৰাটবদ্ধাৰ সেনাসনং. ‘‘অলাভকেসু আৰাসেসূতি অলাভকেসু সেনাসনেসূ’’তি লিখিতং, তং যুত্তং. ন হি পাটেক্কং সেনাসনং হোতি. তং সঞ্ঞাপেত্ৰাতি এত্থ পঞ্ঞত্তিং অগচ্ছন্তে বলক্কারেনপি ৰট্টতি. অযম্পীতি পচ্চযোপি.

উপনিবন্ধিত্ৰাতি তস্স সমীপে রুক্খমূলাদীসু ৰসিত্ৰা তত্থ ৰত্তং কত্ৰাতি অধিপ্পাযো. পরিযত্তিপটিপত্তিপটিৰেধৰসেন তিৰিধম্পি. ‘‘দসকথাৰত্থুকং দসঅসুভং দসঅনুস্সতি’’ন্তি পাঠো. ‘‘পঠমভাগং মুঞ্চিত্ৰাতি ইদং চে পঠমগাহিতৰত্থুতো মহগ্ঘং হোতী’’তি লিখিতং. ছিন্নৰস্সানং ৰস্সাৰাসিকং নাম পুব্বে গহিতৰস্সাৰাসিকানং পচ্ছা ছিন্নৰস্সানং. ভতিনিৰিট্ঠন্তি ভতিং কত্ৰা ৰিয নিৰিট্ঠং পরিযিট্ঠং. ‘‘সঙ্ঘিকং পন…পে… ৰিব্ভন্তোপি লভতেৰা’’তি ইদং তত্রুপ্পাদং সন্ধায ৰুত্তং. ইমিনা অপলোকনমেৰ পমাণং, ন গাহাপনন্তি কেচি. ৰিনযধরা পন ‘‘অম্হাকং ৰিহারে ৰস্সং উপগতানং একেকস্স তিচীৰরং সঙ্ঘো দস্সতী’তিআদিনা অপলোকিতেপি অভাজিতং ৰিব্ভন্তকো ন লভতি. ‘অপলোকনকম্মং কত্ৰা গাহিত’ন্তি ৰুত্তত্তা, ‘অভাজিতে ৰিব্ভমতী’তি এৰং পুব্বে ৰুত্তত্তা চা’’তি ৰদন্তি. ‘‘পচ্চযৰসেনাতি গহপতিকং ৰা অঞ্ঞং ৰা ৰস্সাৰাসিকং পচ্চযৰসেন গাহিত’’ন্তি লিখিতং. ‘‘একমেৰ ৰত্থং দাতব্বন্তি তত্থ নিসিন্নানং একমেকং ৰত্থং পাপুণাতী’’তি লিখিতং. দুতিযো থেরাসনেতি অনুভাগো. পঠমভাগো অঞ্ঞথা থেরেন গহিতোতি জানিতব্বং.

উপনন্দৰত্থুকথাৰণ্ণনা

৩২০. তিৰস্সন্তরেনাতি তিণ্ণং ৰস্সানং অন্তো ঠিতেন. হত্থিম্হি নখো অস্সাতি হত্থিনখো. পাসাদস্স নখো নাম হেট্ঠিমপরিচ্ছেদো. গিহিৰিকটনীহারেনাতি গিহীহি কতনীহারেনেৰ. ‘‘তেহি অত্থরিত্ৰা দিন্নানেৰ নিসীদিতুং লব্ভন্তি, ন ভিক্খুনা সযং অত্থরিত্ৰা ৰিস্সজ্জিতব্বং সঙ্ঘেন অত্থরাপেত্ৰা ৰা’’তি লিখিতং.

অৰিস্সজ্জিযৰত্থুকথাৰণ্ণনা

৩২১. ‘‘ন ৰিস্সজ্জেতব্বং সঙ্ঘেন ৰা গণেন ৰা পুগ্গলেন ৰা’’তি ৰচনং ‘‘যং অগরুভণ্ডং ৰিস্সজ্জিযং ৰেভঙ্গিযং সঙ্ঘিকং, তং গণো চে তস্মিং আৰাসে ৰসতি পুগ্গলোপি ৰা, গণেন ৰা পুগ্গলেন ৰা ৰিস্সজ্জিতং সঙ্ঘেন ৰিস্সজ্জিতসদিসমেৰ হোতী’’তি অট্ঠকথাযং ৰুত্তৰচনং সাধেতি, অঞ্ঞথা এত্থ গণপুগ্গলগ্গহণং নিরত্থকং. অরঞ্জরো উদকচাটি, অলঞ্জলো, বহুউদকগণ্হনকোতি অত্থো. ‘‘ৰট্টচাটি ৰিয হুত্ৰা থোকং দীঘমুখো মজ্ঝে পরিচ্ছেদং দস্সেত্ৰা কতো’’তি লিখিতং. মংসদিব্বধম্মবুদ্ধসমন্তচক্খুৰসেন পঞ্চ.

গরুভণ্ডেন চ গরুভণ্ডন্তি সংহারিমং সন্ধায ৰুত্তং. পত্তচীৰরং নিক্খিপিতুন্তি অট্টকচ্ছন্নেন কতে মঞ্চে. ৰট্টলোহং নাম পীতৰণ্ণং. পারিহারিযং ন ৰট্টতীতি আগন্তুকস্স অদত্ৰা পরিচারিকহত্থতো অত্তনো নামং লিখাপেত্ৰা গহেত্ৰা যথাসুখং পরিহরিতুং ন ৰট্টতি. ‘‘গিহিৰিকটনীহারেনেৰাতি যাৰ অত্তনো কম্মনিব্বত্তি, তাৰ গহেত্ৰা দেতী’’তি লিখিতং. সিখরং নাম যেন পরিব্ভমন্তা ছিন্দন্তি. পত্তবন্ধকো নাম পত্তস্স গণ্ঠিআদিকারকো. ‘‘পটিমানং সুৰণ্ণাদিপত্তকারকো’’তিপি ৰদন্তি. ‘‘অড্ঢবাহূতি কপ্পরতো পট্ঠায যাৰ অংসকূট’’ন্তি লিখিতং. ইতো পট্ঠাযাতি ইমং পাল়িং আদিং কত্ৰা. দণ্ডমুগ্গরো নাম যেন রজিতচীৰরং পোথেন্তি. ‘পচ্চত্থরণগতিক’ন্তি ৰুত্তত্তা, ‘‘তম্পি গরুভণ্ডমেৰাতি ৰুত্তত্তা চ অপি-সদ্দেন পাৰারাদিপচ্চত্থরণং সব্বং গরুভণ্ডমেৰা’’তি ৰদন্তি. এতেনেৰ সুত্তেন অঞ্ঞথা অত্থং ৰত্ৰা ‘‘পাৰারাদিপচ্চত্থরণং ন গরুভণ্ডং, ভাজনীযমেৰ, সেনাসনত্থায দিন্নপচ্চত্থরণমেৰ গরুভণ্ড’’ন্তি ৰদন্তি, উপপরিক্খিতব্বং. গণ্ঠিকাতি চীৰরগণ্ঠিকা. ভঞ্চকো নাম সরকো.

নৰকম্মদানকথাৰণ্ণনা

৩২৩-৪. অগ্গল়বন্ধসূচিদ্ৰারকরণমত্তেনপি. ‘‘কপোতভণ্ডিকা নাম ৰল়ভিযা উপরি ঠপেতব্বৰলযং ৰা তিণচ্ছদনগেহস্স পিট্ঠিৰংসস্স হেট্ঠা ঠপেতব্বং ৰা উভযমস্স গতা দারূ’’তি লিখিতং. কারন্তরাতি তদা পুন পৰিসট্ঠং পুব্বপযোজিতানানং ৰচনপাতসেনাসনৰাসো. ন পন পতিসট্ঠতোতি দট্ঠব্বং. সব্বত্থ ৰিনট্ঠৰাসো ন চ পটিসেধকো হোতীতি দট্ঠব্বো. দ্ৰারৰাতপানাদীনি অপহরিত্ৰা দাতুং অসক্কুণেয্যতো ‘‘পটিদাতব্বানিযেৰা’’তি ৰুত্তং. গোপানসিআদযো দেন্তস্স ৰিহারো পলুজ্জতীতি ‘‘মূলং ৰা দাতব্ব’’ন্তিআদি ৰুত্তন্তি একে. ‘‘নেৰাসিকা পকতিযা অনত্থতায ভূমিযা ঠপেন্তি চে, তেসম্পি অনাপত্তিযেৰা’’তি লিখিতং. ‘‘দ্ৰারৰাতপানাদযো অপরিকম্মকতাপি অপটিচ্ছাদেত্ৰা ন অপস্সযিতব্বা’’তি লিখিতং.

সঙ্ঘভত্তাদিঅনুজাননকথাৰণ্ণনা

উদ্দেসভত্তকথাৰণ্ণনা

৩২৫. যা ভত্তুদ্দেসট্ঠানভূতায ভোজনসালায পকতিঠিতিকা. দিন্নং পনাতি যথা সো দাযকো দেতি, তং দস্সেন্তো ‘‘সঙ্ঘতো ভন্তে’’তিআদিমাহ. একৰল়ঞ্জন্তি একদ্ৰারেন ৰল়ঞ্জিতব্বং. তিচীৰরপরিৰারন্তি এত্থ ‘‘উদকমত্তলাভী ৰিয অঞ্ঞোপি উদ্দেসভত্তং অলভিত্ৰা ৰত্থাদিমনেকপ্পকারং লভতি চে, তস্সেৰ ত’’ন্তি লিখিতং. ‘‘উদ্দেসপত্তে দেথা’তি ৰত্ৰা গহেত্ৰা আগতভাৰেন সঙ্ঘস্স পরিচ্চত্তং ন হোতিযেৰ তস্সেৰ হত্থে গতত্তা, তস্মা তেহি ৰুত্তক্কমেন সব্বেহি ভাজেত্ৰা ভুঞ্জিতব্ব’’ন্তি ৰুত্তং. পটিপাটিপত্তং ৰা ঠিতিকায ঠিতপত্তং ৰা. ‘‘কূটট্ঠিতিকা নাম অগ্গহেতব্বানম্পি গাহিতত্তা’’তি লিখিতং, ‘‘পণীতভত্তট্ঠিতিকঞ্চ অজানিত্ৰা মিস্সেত্ৰা গাহিতেপি এৰমেৰ পটিপজ্জিতব্ব’’ন্তি চ লিখিতং. তঞ্চে থেয্যায হরন্তি পত্তহারকা, আণাপকস্স গীৰা হোতি. অতিক্কন্তম্পি ঠিতিকং ঠপেত্ৰাতি এত্থ ‘‘তংদিৰসমেৰ চে ভিক্খা লব্ভতি, অপরদিৰসতো পট্ঠায ন লব্ভতি কিরা’’তি লিখিতং. পচ্ছা ‘‘সব্বো সঙ্ঘো পরিভুঞ্জতূ’’তি অৰুত্তেপি ভাজেত্ৰা পরিভুঞ্জিতব্বং. ‘‘এত্তকে ভিক্খূ সঙ্ঘতো উদ্দিসিত্ৰা দেথা’তি অৰত্ৰা ‘এত্তকানং ভিক্খূনং ভত্তং গণ্হথা’তি দিন্নং সঙ্ঘিকনিমন্তনং নামা’’তি লিখিতং.

নিমন্তনভত্তকথাৰণ্ণনা

পটিপাটিযাতি যথালদ্ধপটিপাটিযা. ৰিচ্ছিন্দিত্ৰাতি ভত্তং গণ্হথাতি পদং অৰত্ৰা. আলোপসঙ্খেপেনাতি অযং নযো নিমন্তনাযমেৰ, উদ্দেসভত্তে পন একস্স পহোনকপ্পমাণে এৰ ঠিতিকা তিট্ঠতি. ‘‘একৰারন্তি যাৰ তস্মিং আৰাসে ৰসন্তি ভিক্খূ, সব্বেৰ লভন্তী’’তি লিখিতং.

সলাকভত্তকথাৰণ্ণনা

ন হি বহিসীমায সঙ্ঘলাভোতি এত্থ ‘‘উদ্দেসভত্তাদীসু বহিসীমায ঠিতস্সপি চে উপাসকা দেন্তি, গহেতুং লভন্তি, অত্তনোপি পাপেত্ৰা গহণং অনুঞ্ঞাতং, তথা ইধ ন ৰট্টতী’’তি ৰুত্তং. ন পাপুণন্তীতি উদ্দিসিত্ৰাপি. ৰারগামন্তি দূরত্তা ৰারেন নিগ্গহেন গন্তব্বগামে. ফাতিকম্মমেৰাতি অতিরেকলাভা চ ভৰন্তি. সম্মুখীভূতস্সাতি যেভুয্যেন চে ভিক্খূ বহিসীমং গতা, সম্মুখীভূতস্স পাপেতব্বং. সভাগত্তা হি একেন লদ্ধং সব্বেসং পহোতি, তস্মিম্পি অসতি অত্তনো পাপেত্ৰা দাতব্বং. ‘‘লদ্ধা ৰা অলদ্ধা ৰা’’তি ৰচনসিলিট্ঠৰসেন ৰুত্তং. ৰিহারে অপাপিতং পন…পে… ন ৰট্টতীতি সলাকভত্তং ৰিহারে উদ্দিসিযতি. তেন পন দিন্নসলাকেন. তস্সাতি গহেত্ৰা গতস্স. সলাকা গহেতব্বাতি যুত্তং ৰিয. সব্বপোত্থকেসু ‘‘গাহেতব্বা’’তি পাঠো, তস্মা তেনাতি সলাকগ্গাহাপকেনাতি অত্থো. ‘‘চোরিকায গহিতত্তা ন পাপুণাতী’’তি ৰচনতো ‘‘কুটিসোধনং ৰট্টতী’’তি চ দীপৰাসিনো ৰদন্তি কির. একং মহাথেরস্সাতি মহাথেরো ৰিহারতো যেভুয্যেন ন গচ্ছতি, ইতরে কদাচি গচ্ছতি, তস্মা সভাগা চে, অত্তনো পাপেত্ৰা পুন ইতরেসং দিয্যতি. ৰিহারে থেরস্স পত্তসলাকভত্তন্তি মহাথেরো এককোৰ ৰিহারে ওহীনো, ‘‘অৰস্সং সব্বসলাকা অত্তনো পাপেত্ৰা ঠিতো’’তি পটিস্সযং গন্ত্ৰা আগন্তুকভিক্খূনম্পি অদস্সনতো কুক্কুচ্চং অকত্ৰা ভুঞ্জন্তি.

পক্খিকভত্তকথাৰণ্ণনা

উপোসথদিৰসে আপত্তিদেসনং সন্ধায ‘‘পরিসুদ্ধসীলান’’ন্তি আহ. লেখং কত্ৰা নিবদ্ধাপিতং. ‘‘আগন্তুকভত্তম্পি গমিকভত্তম্পী’’তি আগন্তুকোৰ হুত্ৰা গচ্ছন্তং সন্ধায ৰুত্তং. অনাথগিলানুপট্ঠাকোপি তেন দিন্নং ভুঞ্জতি চে, তস্সপি পাপেতব্বমেৰ. গুল়পিণ্ডং তালপক্কমত্তং.

সেনাসনক্খন্ধকৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৭. সঙ্ঘভেদকক্খন্ধকৰণ্ণনা

ছসক্যপব্বজ্জাকথাৰণ্ণনা

৩৩০. ‘‘অনুপিযং নামা’’তি একৰচনেন দিস্সতি, সত্তমিযং পন ‘‘অনুপিযায’’ন্তি. ‘‘কাল়ুদাযিপ্পভুতযো দস দূতা’’তি পাঠো. ‘‘ন হেট্ঠাপাসাদা ন হেট্ঠাপাসাদং ৰা’’তি লিখিতং.

৩৩২. পুব্বে পুব্বকালে. ‘‘রঞ্ঞো সতো’’তি চ ‘‘রঞ্ঞোৰসতো’’তি চ পাঠো.

৩৩৩. ন লাভতণ্হা ইধ কামতণ্হা, ঝানস্স নেসা পরিহানি হেতু. বুদ্ধত্তসীলং পন পত্থযন্তো ঝানাপি নট্ঠোতি. ননু পত্তভাৰনা. মনোমযন্তি ঝানমনোমযং.

৩৩৪. সত্থারোতি গণসত্থারো.

৩৩৯. পোত্থনিকন্তি ছুরিকং.

৩৪০. মনুস্সেতি পুরিসে.

৩৪১. একরত্তাধিকারেন রক্খং পচ্চাসীসন্তা ঈদিসাতি দস্সনত্থং ‘‘পঞ্চিমে’’তিআদি ৰুত্তং. ‘‘পুব্বে রক্খস্সেত’’ন্তি ৰুত্তত্তা ময্হং পন রক্খণে কিচ্চং নত্থীতি দস্সনত্থং ৰুত্তং. পরূপক্কমেন তথাগতং জীৰিতা ৰোরোপেয্যাতি ইদং আণত্তিযা আগতত্তা এৰং ৰুত্তং.

৩৪২. মা আসদোতি মা ৰধকচিত্তেন উপগচ্ছ. ইতোতি ইমম্হা জীৰিতম্হা. ‘‘যতোতি যস্মা, যতোতি ৰা গতস্সা’’তি লিখিতং. ‘‘পটিকুটিতোতি অপসক্কিত্ৰা সঙ্কুচিতো হুত্ৰা ৰা পটিসক্কতী’’তি লিখিতং.

৩৪৩. তিকভোজনন্তি তীহি ভুঞ্জিতব্বভোজনং. ‘‘তিকভোজনীয’’ন্তিপি পাঠো. পরিকপ্পতো হি তিণ্ণং ভুঞ্জিতুং অনুজানামি, ততো উদ্ধং গণভোজনমেৰ হোতি, তস্সাপি ইদমেৰ ৰুত্তং. ইধ অপুব্বং নত্থি. ‘‘অকতৰিঞ্ঞত্তিলদ্ধং তিণ্ণং ভুঞ্জন্তানং কিঞ্চাপি তং গণভোজনং নাম ন হোতি, ৰিঞ্ঞত্তিৰসেন পন ন ৰট্টতী’’তি লিখিতং. তযো অত্থৰসে পটিচ্চাতি এত্থাপি ‘‘মা পাপিচ্ছাপক্খং নিস্সায সঙ্ঘং ভিন্দেয্যু’’ন্তি পেসলানং ভিক্খূনং ফাসুৰিহারাযাতি যোজেতব্বং. কুলানুদ্দযতায চাতি কুলানং পসাদরক্খণত্থং. ৰজ্জন্তি ৰজ্জমেৰ. ‘‘ৰজ্জমিমং ফুসেয্যা’’তি লিখিতং. ‘‘ৰজ্জনীযং পুগ্গলং ফুসেয্যা’’তি ৰুত্তং. ‘‘ইমস্স মনো ন ফুসেয্যা’’তি ৰত্তব্বম্পি সিযা. চক্কভেদন্তি সাসনভেদং. আযুকপ্পন্তি এত্থ কিঞ্চাপি অৰীচিম্হি আযুপরিমাণং নত্থি, যেন পন কম্মেন যত্তকং অনুভৰিতব্বং, তস্স আযুকপ্পন্তি ৰেদিতব্বং.

৩৪৫. ‘‘অঞ্ঞতরং আসনং গহেত্ৰা নিসীদী’’তি ৰচনতো ৰিসভাগট্ঠানং গতস্স পেসলস্সপি ভিক্খুনো তেসং আসনে নিসীদিতুং ৰট্টতীতি সিদ্ধং. আগিলাযতীতি রুজ্জতি. আদেসনাপাটিহারিযানুসাসনিযাতি তস্স তস্স চিত্তাচারং আদিস্স আদিস্স দেসনা, আদেসনাপাটিহারিযানুসাসনী. ইদ্ধি এৰ পাটিহারিযং ইদ্ধিপাটিহারিযং, ইদ্ধিপাটিহারিযসংযুত্তায অনুসাসনিযা ওৰদতীতি অত্থো. ননু তং আৰুসোতি এত্থ তং ৰচনং ননু মযা ৰুত্তোসীতি অত্থো.

৩৪৬-৯. সুৰিক্খালিতন্তি সুধোতং. সংখাদিত্ৰাতি সুট্ঠু খাদিত্ৰা. ‘‘মহিং ৰিকুব্বতোতি মহাৰিসালো’’তি লিখিতং. তস্স ভিসং ঘসমানস্স. তত্থ নদীসু জগ্গতোতি পালেন্তস্স. ‘‘কিং? হত্থিযূথং গন্তু’’ন্তি ৰদন্তি. ‘‘অসংপাতো’তি পাঠো, অপত্তো হুত্ৰাতি অত্থো’’তি লিখিতং. ‘‘অপাযবহুত্তা পুন দস্সিতো’’তি ৰুত্তং. ‘‘এৰংসতেতি এৰং অস্স তে আসৰা’’তি লিখিতং.

৩৫০. ‘‘ৰোসানং পরিনিট্ঠানং ৰা’’তি চ লিখিতং. জাতূতি দল়্হত্থে নিপাতো. মা উদপজ্জথাতি মা উপ্পজ্জেয্য. ‘‘সো পমাদমনুযুঞ্জন্তো’’তি পাঠো. অনাদরং কুসলেসু. উদধি মহাতি কিত্তকো মহা? ভেস্মা যাৰ ভযানকো, তাৰ মহাতি ৰুত্তং হোতি.

৩৫১. ন খো, উপালি, ভিক্খুনী সঙ্ঘং ভিন্দতীতি এত্থ ভিক্খু সঙ্ঘং ন ভিন্দতি, ভিক্খুনী সঙ্ঘং ভিন্দতীতি কেচি, নেতং গহেতব্বং. কেৰলং ‘‘সঙ্ঘো’’তি ৰুত্তে ভিক্খুসঙ্ঘোৰ অধিপ্পেতো. ‘‘সঙ্ঘস্স দেতি, উভতোসঙ্ঘস্স দেতি চা’’তি (মহাৰ. ৩৭৯) মাতিকাৰচনম্পি সাধেতি. তস্মিং অধম্মদিট্ঠিভেদে ধম্মদিট্ঠি সিযা. ‘‘সীলসতিভেদেসুপি সমানো ধম্মং কাতুন্তি সঙ্ঘভেদে ৰেমতিকোপি তাদিসো ৰা’’তি লিখিতং. ৰিনিধাযাতি অত্তনো ৰঞ্চনাধিপ্পাযতং ছাদেত্ৰা.

সঙ্ঘভেদকক্খন্ধকৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৮. ৰত্তক্খন্ধকৰণ্ণনা

আগন্তুকৰত্তকথাৰণ্ণনা

৩৫৭. একস্মিং গামে অঞ্ঞৰিহারতো আগতোপি আগন্তুকোৰ. তত্থ কেচি এৰং ৰদন্তি ‘‘আৰাসিকো কত্থচি গন্ত্ৰা সচে আগতো, ‘তেনাপি আগন্তুকভত্তং ভুঞ্জিতব্ব’ন্তি ৰুত্তত্তা দূরাগমনং ৰুত্তং হোতি, ন গামে, তস্মা ন যুত্ত’’ন্তি. তে ৰত্তব্বা ‘‘আগন্তুকভত্তং নাম গহট্ঠেহি ঠপিতং. যস্মিং নিবদ্ধং, ততো অঞ্ঞগামতোতি আপন্নং. তথা ৰিহারাধিকারত্তা অঞ্ঞৰিহারতো আগতোপি আগন্তুকো ৰা’’তি আচরিযানং সন্নিট্ঠানং. পানীযং পুচ্ছিতব্বং, পরিভোজনীযং পুচ্ছিতব্বন্তি উদ্ধরিত্ৰা ঘটসরাৰাদিগতং সন্ধায পঠমং, দুতিযং কূপতল়াকাদিগতন্তি আচরিযো. দুতিযৰারে অত্তনো ৰসনট্ঠানত্তা ৰিসুং পুচ্ছিতব্বমেৰ, তস্মা ৰুত্তং এতং ‘‘পরিচ্ছিন্নভিক্খো ৰা গামো’’তি. বহূসু পোত্থকেসু দুৰিধাপি যুজ্জতি.

অনুমোদনৰত্তকথাৰণ্ণনা

৩৬২-৪. পঞ্চমে অনুমোদনত্থায নিসিন্নে. ‘‘মনুস্সানং পরিৰিসনট্ঠানন্তি যত্থ মনুস্সা সপুত্তদারা আৰসিত্ৰা দেন্তী’’তি লিখিতং. ইমস্মিং খন্ধকে আগন্তুকাৰাসিকগমিকানুমোদনভত্তগ্গপিণ্ডচারিকারঞ্ঞকসেনাসনজন্তাঘরৰচ্চকুটিউপজ্ঝাচরিযসদ্ধিৰিহারিকন্তেৰাসিকৰত্তানি চুদ্দস মহাৰত্তানি নাম. অগ্গহিতগ্গহণেন গণিযমানানি অসীতি খন্ধকৰত্তানি নাম হোন্তি.

ৰত্তক্খন্ধকৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৯. পাতিমোক্খট্ঠপনক্খন্ধকৰণ্ণনা

পাতিমোক্খুদ্দেসযাচনকথাৰণ্ণনা

৩৮৩-৪. ‘‘নন্দিমুখী’’তি লিখিতং. আযতকেনেৰাতি আদিম্হি এৰ. যন্তি যস্মা. সৰন্তিযো মহানদিযো. ‘‘মহন্তভূতান’’ন্তি পাঠো. পত্তাতি পত্ৰা. ‘‘সমূলিকায ঠপেতি অকতাযা’’তি ঠপনকস্স সঞ্ঞামূলৰসেন ৰুত্তং. তং ৰত্থুং অৰিনিচ্ছিনিত্ৰাৰ পরিসা ৰুট্ঠাতি.

অত্তাদানঅঙ্গকথাৰণ্ণনা

৩৯৮-৯. ‘‘অত্তাদানন্তি সযং পরেহি চোদিতো অত্তানং সোধেতুং অনাদিযিত্ৰা পরেসং ৰিপ্পটিপত্তিং দিস্ৰা সাসনং সোধেতুং অত্তনা আদিতব্ব’’ন্তি লিখিতং. ৰস্সারত্তোতি ৰস্সকালো. সপ্পটিমাসোতি আকড্ঢনযুত্তোতি অধিপ্পাযো.

৪০১. উপদহাতব্বোতি উপ্পাদেতব্বো, ৰিপ্পটিসারমুখেন ধারেতব্বোতি অধিপ্পাযো.

পাতিমোক্খট্ঠপনক্খন্ধকৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১০. ভিক্খুনিক্খন্ধকৰণ্ণনা

মহাপজাপতিগোতমীৰত্থুকথাৰণ্ণনা

৪০২-৩. সূনেহীতি সুতেহি. ‘‘সেতট্টিকা নাম রোগজাতী’’তি পাল়ি. ‘‘সেতট্ঠিকা’’তি অট্ঠকথা. ‘‘পটিসম্ভিদাপত্তখীণাসৰগ্গহণেন ঝানানিপি গহিতানেৰ হোন্তি. ন হি নিজ্ঝানিকানং সব্বপ্পকারা সম্পত্তি ইজ্ঝতী’’তি লিখিতং.

ভিক্খুনীউপসম্পদানুজাননকথাৰণ্ণনা

৪০৪. যদগ্গেন যং দিৰসং আদিং কত্ৰা. তদেৰাতি তস্মিং এৰ দিৰসে. ‘‘অনুঞত্তিযা’’তি পাঠো. ‘‘অনুপঞ্ঞত্তিযা’’তি ন সুন্দরং.

৪০৫. ‘‘পটিগ্গণ্হামি যাৰজীৰং অনতিক্কমনীযো’’তি ৰত্ৰা ইদানি কিং কারণা ৰরং যাচতীতি চে? পরূপৰাদৰিৰজ্জনত্থং. দুব্বুদ্ধিনো হি কেচি ৰদেয্যুং ‘‘মহাপজাপতিযা পঠমং সম্পটিচ্ছিতত্তা উভতোসঙ্ঘস্স যথাৰুড্ঢঅভিৰাদনং ন জাতং. গোতমী চে ৰরং যাচেয্য, ভগৰা অনুজানেয্যা’’তি.

৪০৮. ৰিমানেত্ৰাতি অপরজ্ঝিত্ৰা.

৪১০-৩. কম্মপ্পত্তাযোপীতি কম্মারহাপি. আপত্তিগামিনিযোপীতি আপত্তিং আপন্নাযোপি. দ্ৰে তিস্সো ভিক্খুনিযোতি দ্ৰীহি তীহি ভিক্খুনীহি. ‘‘মনোসিলিকাযা’’তি পাঠো.