৮. সহধম্মিকৰগ্গো
১. সহধম্মিকসিক্খাপদৰণ্ণনা
৪৩৪. সহধম্মিকসিক্খাপদং উত্তানত্থমেৰ.
২. ৰিলেখনসিক্খাপদৰণ্ণনা
৪৩৮. আপত্তিঞ্চ সতিসম্মোসাযাতি এত্থ চ-সদ্দো কত্তব্বঞ্চ ন করোতীতি দীপেতি, ন চত্তারি এৰাতি ৰুত্তং হোতি. রট্ঠেকদেসো জনপদো. বুদ্ধকালে অরিট্ঠকণ্টকা সাসনপচ্চত্থিকা. ‘‘নালং অন্তরাযাযা’’তি ৰচনেন হি তে ভগৰতো অসব্বঞ্ঞুতং দীপেন্তি. পরিনিব্বুতে ভগৰতি দসৰত্থুদীপকা ৰজ্জিপুত্তকা. তে হি ৰিনযসাসনপচ্চত্থিকা. পরূপহারাদিৰাদা পন সুত্তন্তাভিধম্মপ্পচ্চত্থিকা. কে পন তে? একচ্চে মহাসঙ্ঘিকাদযো, ন সব্বেতি দীপনত্থং ‘‘পরূপহারা…পে… ৰাদা’’তি ৰিসেসনৰচনমাহ. তত্থ যে কুহকা পাপিচ্ছকা অভূতং উল্লপিত্ৰা পটিলদ্ধৰরভোজনানি ভুঞ্জিত্ৰা মুট্ঠস্সতী নিদ্দং ওক্কমিত্ৰা সুক্কৰিস্সট্ঠিং পত্তা, অঞ্ঞেহি তং দিস্ৰা ‘‘অত্থি অরহতো সুক্কৰিস্সট্ঠী’’তি ৰুত্তে ‘‘মারকাযিকা উপসংহরন্তী’’তি ৰত্ৰা জনং ৰঞ্চেন্তি. যে চ সম্মাপটিপন্না অকুহকা, তেপি তং ৰচনং সুত্ৰা কেচি তংদিট্ঠিকা হোন্তি অধিমানিনো চ. অত্তনো সুক্কৰিস্সট্ঠিং পস্সিত্ৰাপি নাধিমুচ্চন্তি, অনধিগতে অধিকতসঞ্ঞিনোৰ হোন্তি. তথা অত্থি অরহতো অঞ্ঞাণকঙ্খাৰিতরণা নামগোত্তাদীসু ৰিয সচ্চেসু পরৰিতরণা পরেহি পঞ্ঞত্তা নামানীতি অধিপ্পাযো যথাসম্ভৰং যোজেতব্বো. তত্থ ৰিনযধরো ‘‘অট্ঠানমেতং, ভিক্খৰে, অনৰকাসো, যং অরহতো অসুচি মুচ্চেয্য (কথা. ৩১৩; মহাৰ. ৩৫৩). দিট্ঠধম্মা…পে… অপরপ্পচ্চযা সত্থুসাসনে’’তিআদীনি (মহাৰ. ৩০) সুত্তপদানি দস্সেত্ৰা তে সাসনপচ্চত্থিকেসু নিগ্গহিতং নিগ্গণ্হাতীতি অধিপ্পাযো. ইতরে ‘‘পরিযত্তি মূল’’ন্তি ৰাদিনো. ‘‘পাতিমোক্খে উদ্দিস্সমানে’’তি নিদানৰসেন ৰুত্তং. তথাগতস্স ৰিভঙ্গপদানি সিদ্ধানি. সিদ্ধেযেৰ কিং ইমস্স অঙ্গানি? গরহিতুকামতা উপসম্পন্নস্স সন্তিকে সিক্খাপদৰিৰণ্ণনঞ্চাতি.
ৰিলেখনসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. মোহনসিক্খাপদৰণ্ণনা
৪৪৪. মোহনসিক্খাপদং উত্তানত্থমেৰ.
৪. পহারসিক্খাপদৰণ্ণনা
৪৫২. রত্তচিত্তোতি কাযসংসগ্গরাগেন. ৰিহেঠেতুকামং পন দিস্ৰা ‘‘সচে অহং ইমং মারেমি, নত্থি মে মোক্খো’’তি চিন্তেত্ৰা কুপিতো সত্তসঞ্ঞং পুরেক্খত্ৰা পহারং দেতি, তস্স যথাৰত্থুকমেৰ.
পহারসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫. তলসত্তিকসিক্খাপদৰণ্ণনা
৪৫৬. ‘‘কাযং ৰা কাযপটিবদ্ধং ৰা’’তি (পাচি. ৪৫৬) ৰচনতো কাযাদীসু যং উচ্চারেতি, তং তলং নাম. তলমেৰ তলসত্তিকং. পোথনসমত্থট্ঠেন সত্তিকন্তি একে. তং ‘‘উপ্পলপত্তম্পী’’তি ইমিনা নিযমেতি. এৰং কুপিতা হি কোপৰসেন পোথনাসমত্থতং অৰিচারেত্ৰা যং কিঞ্চি হত্থগতং পটিক্খিপন্তি, সুখসম্ফস্সম্পি হোতু, পাচিত্তিযমেৰ. যস্মা পহরিতুকামতায পহটে পুরিমেন পাচিত্তিযং. কেৰলং উচ্চারেতুকামতায উগ্গিরণমত্তে কতে ইমিনা পাচিত্তিযং. ইমিনা পন ৰিরজ্ঝিত্ৰা পহারো দিন্নো, তস্মা ন পহরিতুকামতায দিন্নত্তা দুক্কটং. কিমিদং দুক্কটং পহারপচ্চযা, উদাহু উগ্গিরণপচ্চযাতি? পহারপচ্চযা এৰ দুক্কটং. পুরিমং উগ্গিরণপচ্চযা পাচিত্তিযন্তি সদুক্কটং পাচিত্তিযং যুজ্জতি. পুরিমঞ্হি উগ্গিরণং, পচ্ছা পহারো. ন চ পচ্ছিমপহারং নিস্সায পুরিমং উগ্গিরণং অনাপত্তিৰত্থুকং ভৰিতুমরহতীতি নো তক্কোতি আচরিযো. ‘‘তেন পহারেন হত্থাদীসু যং কিঞ্চি ভিজ্জতি, দুক্কটমেৰা’’তি ইমিনাপি পহারপচ্চযা দুক্কটং. উগ্গিরণং যথাৰত্থুকমেৰাতি সিদ্ধং, সুট্ঠু ৰীমংসিতব্বং. ‘‘তিরচ্ছানাদীনং অসুচিকরণাদীনি দিস্ৰা কুজ্ঝিত্ৰাপি উগ্গিরন্তস্স মোক্খাধিপ্পাযো এৰা’’তি ৰদন্তি.
তলসত্তিকসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৬. অমূলকসিক্খাপদৰণ্ণনা
৪৬২. উপসম্পন্নে অনুপসম্পন্নসঞ্ঞী অমূলকেন সঙ্ঘাদিসেসেনাতি সুক্কৰিস্সট্ঠিকাযসংসগ্গাদিনা সঙ্ঘাদিসেসাপত্তিযা ৰত্থুনাতি ৰেদিতব্বং. ন হি অনুপসম্পন্নস্স সঙ্ঘাদিসেসাপত্তি নাম অত্থি.
অমূলকসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৭. সঞ্চিচ্চসিক্খাপদৰণ্ণনা
৪৬৮. ঊনৰীসতিৰস্সো মঞ্ঞেতি এত্থ সযং সঞ্ঞায তথা অমঞ্ঞন্তো কুক্কুচ্চুপ্পাদনত্থং ‘‘মঞ্ঞে’’তি ৰদন্তো কিং মুসাৰাদেন কারেতব্বোতি? ন সিযা অঙ্গসম্পত্তিযা, ন চ কেৰলং ‘‘মঞ্ঞে’’তি ইমিনা নিযমতো অঙ্গসম্পত্তি হোতি. পরমত্থৰিহিতং কত্থচি হোতি. ‘‘উদকং মঞ্ঞে আদিত্ত’’ন্তিআদিম্হি পরো কুক্কুচ্চং উপ্পাদেতু ৰা, মা ৰা, তং অপ্পমাণন্তি মাতিকাট্ঠকথাযং (কঙ্খা. অট্ঠ. সঞ্চিচ্চসিক্খাপদৰণ্ণনা) ‘‘কুক্কুচ্চুপ্পাদন’’ন্তি তস্স অধিপ্পাযৰসেন ৰুত্তন্তি.
সঞ্চিচ্চসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৮. উপস্সুতিসিক্খাপদৰণ্ণনা
৪৭৩. ইমেসং সুত্ৰাতি এত্থ ‘‘ৰচন’’ন্তি পাঠসেসো. একপরিচ্ছেদানীতি সিযা কিরিযা সিযা অকিরিযাতি ইমিনা নযেন একপরিচ্ছেদানি. এত্থ কিঞ্চাপি অঞ্ঞৰাদকপচ্চযাপত্তি কিরিযা চ ৰিহেসকপচ্চযাপত্তি অকিরিযা চ, তদুভযং পন একসিক্খাপদন্তি কত্ৰা তং অঞ্ঞৰাদকসঙ্খাতং সিক্খাপদং সিযা কিরিযা পঠমস্স ৰসেন, সিযা অকিরিযা দুতিযস্স ৰসেনাতি এৰমত্থো দট্ঠব্বো.
উপস্সুতিসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৯. কম্মপটিবাহনসিক্খাপদৰণ্ণনা
৪৭৪. ‘‘ধম্মিকানং কম্মান’’ন্তি (পাচি. ৪৭৫) ৰচনতো একচ্চে ভিক্খূ ধম্মিকানং কম্মানং ‘‘ছন্দং দম্মী’’তি ছন্দং দেন্তি, তং তেসং মতিমত্তমেৰ, ন পটিপত্তি. অধম্মং নিস্সায খিয্যতি, তং ৰা উক্কোটেতি, অনাপত্তি নেৰ হোতীতি? ন, তথা ছন্দদানকালে অকত্ৰা পচ্ছা অধম্মকম্মখিয্যনাদিপচ্চযা অনাপত্তিৰারে ৰুত্তত্তা. অধম্মেন ৰা ৰগ্গেন ৰা ন কম্মারহস্স ৰা কম্মকরণপচ্চযা আপত্তিমোক্খকরণতো অৰিসেসমেৰ তথাৰচনন্তি চে? ন, ছন্দদানকালে অধম্মকম্মকরণানুমতিযা অভাৰতো, কারকস্সেৰ ৰজ্জপ্পসঙ্গতো চ. গণস্স দুক্কটন্তি চে? পারিসুদ্ধিছন্দদাযকাৰ তে, ন গণো অকম্মপ্পত্তত্তা, পরিৰারেপি (পরি. ৪৮২ আদযো) কম্মৰগ্গে কম্মপ্পত্তছন্দদাযকা ৰিসুং ৰুত্তা. তথাপি অধম্মকম্মস্স ছন্দো ন দাতব্বো দেন্তে অকপ্পিযানুমতিদুক্কটতো. তত্থ হি যোজনদুক্কটতো ন মুচ্চন্তীতি নো তক্কোতি আচরিযো.
কম্মপটিবাহনসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
১০. ছন্দংঅদত্ৰাগমনসিক্খাপদৰণ্ণনা
৪৮১. সন্নিপাতং অনাগন্ত্ৰা চে ছন্দং ন দেতি, অনাপত্তীতি একে. দুক্কটন্তি একে ধম্মকম্মন্তরাযকরণাধিপ্পাযত্তা. সঙ্ঘমজ্ঝে ছন্দং দাতুং লভতীতি কেচি. দিন্নছন্দে সঙ্ঘমজ্ঝং পৰিসিত্ৰা পুন গতেপি ছন্দো ন পটিপ্পস্সম্ভেয্যাতি চে? পটিপ্পস্সম্ভতি. কস্মা? ‘‘অহত্থপাসো ছন্দারহো’’তিআদীহি ৰিরুজ্ঝনতো. পাল়িযং পন দাতুকামতায হত্থপাসং অতিক্কমন্তং সন্ধায ৰুত্তন্তি কেচি.
ছন্দংঅদত্ৰাগমনসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
১১. দুব্বলসিক্খাপদৰণ্ণনা
৪৮৪-৫. অদাসীতি অপলোকেত্ৰা অদাসি. ভিক্খূতি এত্থ তে ছব্বগ্গিযা অত্তানং পরিৰজ্জযিত্ৰা ‘‘সঙ্ঘো’’তি অৰত্ৰা ‘‘ভিক্খূ’’তি আহংসু. পরিণামেন্তীতি নেন্তি. তত্থ লাভোতি পদুদ্ধারকরণং ইধ অনধিপ্পেতস্সপি যস্স কস্সচি অত্থুদ্ধারৰসেন লাভদীপনত্থং. চীৰরমেৰ হি ইধাধিপ্পেতং, তেনেৰ ‘‘অঞ্ঞং পরিক্খারং দিন্নং খীযতি, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি ৰুত্তং. দিন্নন্তি চ পরিক্খারন্তি চ ভুম্মত্থে উপযোগৰচনং.
দুব্বলসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
১২. পরিণামনসিক্খাপদৰণ্ণনা
৪৯১. ঞাতকম্পি পরস্স দাতুকামং অঞ্ঞস্স দাপেতি, আপত্তি এৰ. সব্বত্থ আপুচ্ছিত্ৰা দাতুকামং যথাসুখং ৰিচারেতুং লভতি.
পরিণামনসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
সমত্তো ৰণ্ণনাক্কমেন সহধম্মিকৰগ্গো অট্ঠমো.