৬. সুরাপানৰগ্গো
১. সুরাপানসিক্খাপদৰণ্ণনা
আযস্মতো যং মুনি সাগতস্স,
মহিদ্ধিকত্তস্স নিদস্সনেন;
পানস্স দোসো তস্স দস্সনত্থং,
পুব্বেৰ সো ভদ্দৰতিং পযাতো.
তস্মা পস্সং নাগমপোথযিত্ৰা,
ৰিনিস্সটং সাগতং ইদ্ধিযা চ;
নতো সুরাপাননিসেধনত্থং,
কোসম্বিমেৰজ্ঝগমাতি ঞেয্যং.
৩২৬-৮. পসুপালকাতি অজপালকা. যেন মজ্জতি, তস্স বীজতো পট্ঠায. কেচি ‘‘সচিত্তকপক্খে চিত্তং অকুসলমেৰাতি (কঙ্খা. অট্ঠ. পঠমপারাজিকৰণ্ণনা) ৰুত্তত্তা ৰত্থুং জানিত্ৰা পিৰতো অকুসল’’ন্তি ৰদন্তি. এৰং সতি ‘‘অকুসলেনেৰ পাতব্বতাযাতি ন ৰত্তব্ব’’ন্তি ৰুত্তে ‘‘সচিত্তকপক্খমেৰ সন্ধাযা’’তি ৰদন্তি. এৰং সতি ‘‘কুসলাকুসলাব্যাকতচিত্তন্তি ৰত্তব্ব’’ন্তি ৰুত্তে তম্পি ‘‘তব্বহুলনযেন ৰুত্ত’’ন্তি ৰদন্তি. কঙ্খাৰিতরণিযম্পি অৰিসেসেত্ৰা ‘‘অকুসলচিত্ত’’ন্তি (কঙ্খা. অট্ঠ. সুরাপানসিক্খাপদৰণ্ণনা) ৰুত্তং, তস্মা ‘‘তং অকুসলেনেৰ পিৰতী’’তি ৰদন্তীতি.
সুরাপানসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. অঙ্গুলিপতোদকসিক্খাপদৰণ্ণনা
৩৩০. অঙ্গুলিপতোদকসিক্খাপদং উত্তানত্থমেৰ.
৩. হসধম্মসিক্খাপদৰণ্ণনা
৩৩৬. ততিযে কথং তিৰেদনং? হসাধিপ্পাযেনেৰ ‘‘পরস্স দুক্খং উপ্পাদেস্সামী’’তি উদকং খিপন্তস্স দুক্খৰেদনং. সেসং উত্তানং.
ইদং সঞ্ঞাৰিমোক্খঞ্চে, তিকপাচিত্তিযং কথং;
কীল়িতংৰ অকীল়াতি, মিচ্ছাগাহেন তং সিযা.
এত্তাৰতা কথং কীল়া, ইতি কীল়াযং এৰাযং;
অকীল়াসঞ্ঞী হোতেত্থ, ৰিনযত্থং সমাদযে.
একন্তাকুসলো যস্মা, কীল়াযাভিরতমনো;
তস্মা অকুসলং চিত্তং, একমেৰেত্থ লব্ভতীতি.
হসধম্মসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪. অনাদরিযসিক্খাপদৰণ্ণনা
৩৪৪. ‘‘লোকৰজ্জং অতিক্কমিত্ৰা ‘ইদং অম্হাকং আচরিযুগ্গহো’তি ৰদন্তস্স ন ৰট্টতী’’তি লিখিতং. যং সংকিলিট্ঠেনেৰ চিত্তেন আপজ্জতি, যং ৰা অরিযপুগ্গলো অপঞ্ঞত্তে সিক্খাপদে অজ্ঝাচরতি, ইদং লোকৰজ্জন্তি সব্বত্থিকৰাদীআদীনি আচরিযকুলানি. তত্থ দুতিযততিযৰিকপ্পো ইধ ন অধিপ্পেতো সেখিযানং লোকৰজ্জত্তা.
গারয্হো আচরিযুগ্গহোতি এত্থ ‘‘যস্মা উচ্ছুরসো সত্তাহকালিকো, তস্স কসটো যাৰজীৰিকো, দ্ৰিন্নংযেৰ সমৰাযো উচ্ছুযট্ঠি, তস্মা ৰিকালে উচ্ছুযট্ঠিং খাদিতুং ৰট্টতি গুল়হরীটকং ৰিযা’তি এৰমাদিকো সম্পতি নিব্বত্তো গারয্হাচরিযৰাদো ন গহেতব্বো’’তি চ, পণ্ণত্তিৰজ্জে পন ৰট্টতীতি ‘‘ন পত্তহত্থেন কৰাটো পণামেতব্বো’তি ইমস্স ‘যেন হত্থেন পত্তো গহিতো, তেন হত্থেন ন পণামেতব্বো, ইতরেন পণামেতব্বো’তি অত্থং গহেত্ৰা তথা আচরন্তো ন আপত্তিযা কারেতব্বো. ‘তথা বুদ্ধবোধিচেতিযানং পুপ্ফং গণ্হিতুং ৰট্টতীতি তথা আচরন্তো’’তি চ. তথা আচরতি অভযগিরিৰাসিকো. মহাৰিহারৰাসিনো চে এৰং ৰদন্তি, ‘‘মা এৰং ৰদা’’তি অপসাদেতব্বো. তেন ৰুত্তং ‘‘সুত্তং সুত্তানুলোমঞ্চ উগ্গহিতকানংযেৰা’’তিআদি. ‘‘ইদং সব্বং উপতিস্সত্থেরো আহা’’তি চ ৰুত্তং. ‘‘সুত্তানুলোমং অট্ঠকথা’’তি লিখিতং.
অনাদরিযসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫. ভিংসাপনসিক্খাপদৰণ্ণনা
৩৪৫. ভিংসাপনসিক্খাপদং উত্তানত্থমেৰ.
৬. জোতিসিক্খাপদৰণ্ণনা
৩৫৪. ‘‘ৰিসিব্বনাপেক্খো’’তি ৰচনতো যস্স অপেক্খা নত্থি, তস্স অনাপত্তি.
জোতিসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৭. নহানসিক্খাপদৰণ্ণনা
৩৬৪. নহানসিক্খাপদং উত্তানত্থমেৰ.
৮. দুব্বণ্ণকরণসিক্খাপদৰণ্ণনা
৩৬৮. অলভীতি লভো. যথা ‘‘পচতীতি পচো, পথতীতি পথো’’তি ৰুচ্চতি, এৰং ‘‘লভতীতি লভো’’তি কস্মা ন ৰুত্তং? পরিনিট্ঠিতলাভস্সেৰ ইধাধিপ্পেতত্তা. মগ্গেতি সিব্বিনিমগ্গে. কপ্পকতেন সদ্ধিং অকপ্পকতং সিব্বেতি. যাৰতা অধিট্ঠানং ন ৰিজহতি, তাৰতা পুব্বং কপ্পমেৰ. কপ্পং ন ৰিজহতি চে, পুন কপ্পং দাতব্বন্তি আচরিযস্স তক্কো.
দুব্বণ্ণকরণসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৯. ৰিকপ্পনসিক্খাপদৰণ্ণনা
৩৭৪. পরিভোগো এত্থ কাযকম্মং. অপচ্চুদ্ধারণং ৰচীকম্মং.
ৰিকপ্পনসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
১০. চীৰরাপনিধানসিক্খাপদৰণ্ণনা
৩৭৯. দসমে যস্মা নিসীদনসন্থতং চীৰরনিসীদনম্পীতি উভযম্পি সদসমেৰ, তস্মা তং উভযম্পি একতো কত্ৰা ‘‘নিসীদনং নাম সদসং ৰুচ্চতী’’তি আহ. তত্থাপি চীৰরগ্গহণেন চীৰরনিসীদনং গহিতমেৰাতি অত্থতো সন্থতনিসীদনমেৰ ৰুত্তং হোতি. যদি এৰং ‘‘নিসীদনসন্থতং নাম সদসং ৰুচ্চতী’’তি ৰত্তব্বন্তি? ন, ইতরস্স অনিসীদনঅদসভাৰপ্পসঙ্গতো. এত্থ নিসীদনসন্থতস্স পাচিত্তিযৰত্থুত্তা ইতরম্পি পাচিত্তিযৰত্থুমেৰাতি ৰেদিতব্বং তজ্জাতিকত্তা. সস্সামিকে সূচিঘরে সূচিগণনায আপত্তিযোতি পোরাণা.
চীৰরাপনিধানসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
সমত্তো ৰণ্ণনাক্কমেন সুরাপানৰগ্গো ছট্ঠো.