৩. পরম্পরভোজনসিক্খাপদৰণ্ণনা
২২১. অধিট্ঠিতাতি নিচ্চপ্পৰত্তা. বদরচুণ্ণসক্করাদীহি যোজিতং বদরসাল়ৰং. কিরকম্মকারেনাতি কিরস্স কম্মকারেন.
২২৬. ‘‘ৰিকপ্পেত্ৰা গণ্হাহী’’তি এত্থাহু পোরাণত্থেরা ‘‘ভগৰতো সম্মুখা অৰিকপ্পেত্ৰা গেহতো নিক্খমিত্ৰা রথিকায অঞ্ঞতরস্স ভিক্খুনো সন্তিকে ৰিকপ্পেসি, ৰিকপ্পেন্তেন পন ‘ময্হং ভত্তপচ্চাসং ইত্থন্নামস্স দম্মী’তি ৰত্তব্বং, ইতরেন ৰত্তব্বং ‘তস্স সন্তকং পরিভুঞ্জ ৰা যথাপচ্চযং ৰা করোহী’’’তি. পঞ্চসুসহধম্মিকেসূতি সম্মুখা ঠিতস্স সহধম্মিকস্স যস্স ৰিকপ্পেতুকামো, তং সহধম্মিকং অদিস্ৰা গহট্ঠস্স ৰা সন্তিকে, সযমেৰ ৰা ‘‘পঞ্চসু সহধম্মিকেসু ইত্থন্নামস্স ৰিকপ্পেমী’’তি ৰত্ৰা ভুঞ্জিতব্বন্তি একে, এৰং সতি থেরো তস্মিংযেৰ নিসিন্নোৰ তথা ৰাচং নিচ্ছারেত্ৰা পটিগ্গণ্হাতীতি তক্কো দিস্সতি. মহাপচ্চরিযাদীসু পন পরম্মুখা ৰিকপ্পনাৰ ৰুত্তা, সা ‘‘তেন হানন্দ, ৰিকপ্পেত্ৰা গণ্হাহী’’তি ইমিনা সমেতি, তথাপি মাতিকাট্ঠকথাযং (কঙ্খা. অট্ঠ. পরম্পরভোজনসিক্খাপদৰণ্ণনা) ‘‘তস্মা যো ভিক্খু পঞ্চসু সহধম্মিকেসু অঞ্ঞতরস্স ‘ময্হং ভত্তপচ্চাসং তুয্হং দম্মী’তি ৰা ‘ৰিকপ্পেমী’তি ৰা এৰং সম্মুখা ৰা ‘ইত্থন্নামস্স দম্মী’তি ৰা ‘ৰিকপ্পেমী’তি ৰা এৰং পরম্মুখা ৰা’’তি ৰচনতো সহধম্মিকস্স সন্তিকে এৰ ৰত্তব্বং, ন সযমেৰাতি দিস্সতি. যস্মা অযং পচ্ছিমনযো পোরাণগণ্ঠিপদেনপি সমেতি, তস্মা ইধ মাতিকাট্ঠকথানুসারেন অত্থো ৰেদিতব্বো. এত্থ কিঞ্চাপি ‘‘তে মনুস্সা…পে… ভোজনমদংসূ’’তি ৰচনতো অকপ্পিযনিমন্তনং পঞ্ঞাযতি, তথাপি থেরস্স কুক্কুচ্চুপ্পত্তিকারণেন ভত্তেন সো নিমন্তিতোতি ৰেদিতব্বো. অঞ্ঞথা পরতো ‘‘দ্ৰে তযো নিমন্তনে একতো ভুঞ্জতী’’তি ৰচনেন, অনাপত্তিৰারেন চ ৰিরুজ্ঝতি.
২২৯. এত্থাযং ৰিচারণা – ‘‘অঞ্ঞো মনুস্সো পত্তং গণ্হাতি, ন দাতব্ব’’ন্তি ৰচনতো অপরভাগে অকপ্পিযনিমন্তনেন নত্থি পযোজনং, পুব্বভাগেযেৰ অকপ্পিযনিমন্তনেন পযোজনন্তি স্ৰেপি ভন্তে আগচ্ছেয্যাথাতি এত্থ কতরং অকপ্পিযনিমন্তনং, তস্মা অধিপ্পাযো চেত্থ পমাণন্তি. ন, ‘‘পিণ্ডায চরিত্ৰা লদ্ধভত্তং ভুঞ্জতি, আপত্তী’’তি ৰচনতোতি. তত্থ ‘‘স্ৰেপি ভন্তে’’তি এত্থ যথা ৰচনমত্তং অগ্গহেত্ৰা অকপ্পিযনিমন্তনক্কমেন অত্থো গহিতো, তথা ‘‘পিণ্ডায চরিত্ৰা’’তি এত্থাপি অন্তরা অকপ্পিযনিমন্তনেন লদ্ধভত্তং সন্ধায ৰুত্তন্তি অত্থো গহেতব্বো. পিণ্ডায হি চরন্তং দিস্ৰা ‘‘এত্থ, ভন্তে, ভত্তং গণ্হথা’’তি দিন্নম্পি অকপ্পিযনিমন্তনেন লদ্ধং নাম হোতি. ৰোহারেন পন ‘‘পিণ্ডায চরিত্ৰা লদ্ধভত্ত’’ন্তি ৰুচ্চতি, এৰংসম্পদমিদং দট্ঠব্বং. অঞ্ঞথা মাতিকাট্ঠকথাযং ‘‘গণভোজনে ৰুত্তনযেনেৰ পঞ্চহি ভোজনেহি নিমন্তিতস্স…পে… পরস্স পরস্স ভোজনে’’তি ৰুত্তৰচনৰিরোধো. ইদঞ্হি ৰচনং যেন পঠমং নিমন্তিতো, ততো পঠমনিমন্তিতং আদায গতো পরস্স পরস্স নিমন্তনকদাযকস্স ভোজনেতি অত্থপরিদীপনতো নিমন্তনতো লদ্ধভত্তস্স ভোজনেযেৰ আপত্তীতি দীপেতি. ‘‘দ্ৰে তযো নিমন্তনে একতো’’তি ৰচনেনপি সমেতি, অঞ্ঞথা ‘‘যেন নিমন্তিতো, তস্স ভোজনতো পরস্স ভোজনে’’তি এত্তকং ৰত্তব্বং সিযা, পাল়িযং ৰা ‘‘নিমন্তনেন একতোভুঞ্জতী’’তি এত্তকং ৰত্তব্বং সিযা. দুতিযনিমন্তনস্স পঠমভোজনে আপত্তিপ্পসঙ্গনিৰারণত্থং ‘‘যেন যেনা’’তিআদি ৰুত্তং. নিমন্তনপটিপাটিযা ভুঞ্জতীতি পাল়ীতি চে? ন, ‘‘অনাপত্তি নিচ্চভত্তে’’তিআদিপাল়িৰিরোধতো.
গণ্ঠিপদে পন ‘‘পিণ্ডায চরিত্ৰা লদ্ধভত্তং কস্মা ভুঞ্জিতুং ন লভতীতি চে? ‘পরম্পরভোজনং নাম পঞ্চন্নং ভোজনানং অঞ্ঞতরেন ভোজনেন নিমন্তিতো, তং ঠপেত্ৰা পঞ্চন্নং ভোজনানং অঞ্ঞতরং ভোজনং ভুঞ্জতি, এতং পরম্পরভোজনং নামা’তি ৰুত্তত্তা’’তি লিখিতং. যদি এৰং নিচ্চভত্তাদিকম্পি ন ৰট্টতীতি আপজ্জতীতি নিচ্চভত্তাদি ওদিস্সকন্তি চে? তং ন, তদঞ্ঞস্স অত্তনো ধনেন নিপ্ফন্নস্স, সঙ্ঘতো লদ্ধস্স ৰা পাতো পচনকযাগু চে ঘনা হোতি, তস্সাপি, এককুটিকং গামং উপনিস্সায ৰিহরতো ভিক্খাচরিযৰসেন লভিতব্বনিচ্চভত্তস্স চ অকপ্পিযভাৰপ্পসঙ্গতো. তত্থ ভিক্খাচরিযৰসেন লদ্ধং ন কপ্পতি নিমন্তনকানং অপ্পসাদাৰহনতোতি চে? ন, ‘‘পঞ্চ ভোজনানি ঠপেত্ৰা সব্বত্থ অনাপত্তী’’তি ৰচনৰিরোধতো. খাদনীযম্পি হি পরস্স খাদিত্ৰা ভুত্তত্তা নিমন্তনভোজনং অভুঞ্জন্তো অপ্পসাদং করোতি এৰ, তস্মা অপ্পসাদাৰহং অপ্পমাণং, তস্মা নিচ্চভত্তাদি ওদিস্সকং ন সম্ভৰতি. অপিচ হেট্ঠা ৰুত্তনযেন সদ্ধিং ইধ ৰুত্তনযেন সংসন্দিত্ৰা যং যং খমতি, তং তং গহেতব্বন্তি সব্বোপি কেসঞ্চি আচরিযানং ৰিনিচ্ছযো. আচরিযস্স পন ৰিনিচ্ছযো অন্তে আৰি ভৰিস্সতি. ‘‘খীরং ৰা রসং ৰা পিৰতো অমিস্সম্পীতি অধিপ্পাযো’’তি ৰুত্তং. গণ্ঠিপদে ‘‘হেট্ঠা ওদনেনামিস্সেত্ৰা উপরি তিট্ঠতী’’তি লিখিতং.
মহাউপাসকোতি গেহসামিকো. মহাঅট্ঠকথাযং ‘‘আপত্তী’’তি ৰচনেন কুরুন্দিযং ‘‘ৰট্টতী’’তি ৰচনং ৰিরুদ্ধং ৰিয দিস্সতি. ‘‘দ্ৰিন্নম্পি অধিপ্পাযো মহাপচ্চরিযং ৰিচারিতো’’তি লিখিতং. ‘‘চারিত্ততোতি ‘সন্তং ভিক্খুং অনাপুচ্ছা’তি পরতো ৰত্তব্বতো’’তি ৰুত্তং. ৰচীকম্মং অৰিকপ্পনং. এত্থ ‘‘মহাউপাসকো ভিক্খূ নিমন্তেতি…পে… পচ্ছা লদ্ধং ভত্তং ভুঞ্জন্তস্স আপত্তি. পিণ্ডায চরিত্ৰা লদ্ধভত্তং ভুঞ্জতি, আপত্তী’’তি অট্ঠকথাযং ৰচনতো, ‘‘কালস্সেৰ পিণ্ডায চরিত্ৰা ভুঞ্জিম্হা’’তি পাল়িতো, খন্ধকে ‘‘ন চ, ভিক্খৰে, অঞ্ঞত্র নিমন্তনে অঞ্ঞস্স ভোজ্জযাগু পরিভুঞ্জিতব্বা, যো পরিভুঞ্জেয্য, যথাধম্মো কারেতব্বো’’তি (মহাৰ. ২৮৩) ৰচনতো চ নিমন্তেত্ৰা ৰা পৰেদেতু অনিমন্তেত্ৰা ৰা, পঠমগহিতনিমন্তনস্স ভিক্খুনো পঠমনিমন্তনভোজনতো অঞ্ঞং যং কিঞ্চি পরসন্তকং ভোজনং পরম্পরভোজনাপত্তিং করোতি. অত্তনো সন্তকং, সঙ্ঘগণতো লদ্ধং ৰা অগহট্ঠসন্তকং ৰট্টতি, নিমন্তনতো পঠমং নিবদ্ধত্তা পন নিচ্চভত্তাদি পরসন্তকম্পি ৰট্টতি. খন্ধকে ‘‘ন চ, ভিক্খৰে…পে… যথাধম্মো কারেতব্বো’’তি (মহাৰ. ২৮৩) ৰচনং পরসন্তকভোজনৰুত্তনিযমনং. ততো হত্থকোৰ নো তক্কোতি আচরিযো.
পরম্পরভোজনসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.