৮. রূপিযসিক্খাপদৰণ্ণনা
৫৮৩-৪. সব্বম্পীতি তিৰিধম্পি. ‘‘মুত্তা মণি ৰেল়ুরিযো সঙ্খো’তিআদি পন কিঞ্চাপি রাজসিক্খাপদে ‘ন ৰট্টতী’তি পসঙ্গতো ৰুত্তং, সরূপতো পন আপত্তিদস্সনৰসেন সকট্ঠানেপি ৰত্তুমারদ্ধ’’ন্তি ৰুত্তং. কথমেতং? মুত্তাদীনং সকট্ঠানং জাতং, ন হি তানি ইধ পাল়িযং দিস্সন্তীতি ইমস্স অট্ঠকথাযং ৰুত্তানি, রাজসিক্খাপদস্সপি অট্ঠকথাযং ৰুত্তানীতি. ন কেৰলং হিরঞ্ঞসুৰণ্ণমেৰ, অঞ্ঞম্পি খেত্তৰত্থাদিকং ‘‘অকপ্পিযং ন সম্পটিচ্ছিতব্ব’’ন্তি সামঞ্ঞেন, ন সরূপতো. পাল়িযং পন সরূপতো ‘‘চীৰরচেতাপন্নং নাম হিরঞ্ঞং ৰা সুৰণ্ণং ৰা মুত্তা ৰা মণি ৰা’’তি এত্তকমেৰ ৰুত্তং, তস্মা রাজসিক্খাপদমেৰস্স সকট্ঠানং. মুত্তামণিগ্গহণেন চেত্থ তজ্জাতিযগ্গহণং সিদ্ধমেৰাতি নাগতো ইমস্স পঠমমেৰ পঞ্ঞত্তত্তা. যদি এৰং ইধ অনাগতত্তা কতরং নেসং সকট্ঠানন্তি? ইদমেৰ অত্থতো, নো সরূপতো.
কথং? এতানি হি রতনসিক্খাপদে নিস্সগ্গিযৰত্থূনি, দুক্কটৰত্থূনি চ একতো ‘‘রতন’’ন্তি আগতানি, ‘‘রতনসম্মত’’ন্তি কপ্পিযৰত্থু আগতং. তেসু চ দসসু রতনেসু রজতজাতরূপদ্ৰযং ইধ নিস্সগ্গিযৰত্থু, অৰসেসং দুক্কটৰত্থূতি সিদ্ধং. ইধ চ সিদ্ধত্তা এৰ রতনসিক্খাপদস্স অনাপত্তিৰারে ‘‘রতনসম্মতং ৰিস্সাসং গণ্হাতি, তাৰকালিকং গণ্হাতি, পংসুকূলসঞ্ঞিস্সা’’তি ৰুত্তং, ন রতনং ৰুত্তং. সত্তৰিধধঞ্ঞদাসিদাসখেত্তাদি পন ব্রহ্মজালাদিসুত্তৰসেন (দী. নি. ১.১ আদযো) অকপ্পিযন্তি সিদ্ধং, তস্মা ইধ দুক্কটৰত্থূতি সিদ্ধং, তেনেৰ অনুযোগৰত্তে ‘‘ধম্মং জানাতি, ধম্মানুলোমং, ৰিনযং, ৰিনযানুলোমং জানাতী’’তি (পরি. ৪৪২) ৰুত্তং. তথা আমকমংসম্পি দুক্কটৰত্থুং আপজ্জতীতি? ন, ইধ ৰিনযে অনুঞ্ঞাতত্তা ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, অমনুস্সিকাবাধে আমকমংস’’ন্তিআদিনা (মহাৰ. ২৬৪), তস্মা ন আমকমংসং সুত্তে আগতম্পি দুক্কটৰত্থু হোতি, তথাপি অত্তনো পরিভোগত্থায পটিগ্গহণে দুক্কটমেৰাতি নো তক্কোতি আচরিযো. ‘‘ইধ নিক্খিপাহী’তি ৰুত্তে উপনিক্খিত্তসাদিযনমেৰ হোতী’’তি ৰদন্তি. ‘‘অকপ্পিযৰিচারণা এৰ ন ৰট্টতীতি চে? কপ্পিযঞ্চ অকপ্পিযঞ্চ নিস্সায ঠিতন্তি এত্থ তং সযং অপরিভোগারহং হুত্ৰা তদগ্ঘনকং কপ্পিযভণ্ডং পরিভোগারহং হুত্ৰা ঠিতন্তি অত্থো’’তি লিখিতং, ‘‘পংসুকূলভাৰেন ঠিতত্তা, গুত্তট্ঠানাচিক্খনস্স কপ্পিযত্তা চ কপ্পিযং নিস্সায ঠিতং. ‘ইদং গণ্হা’তিআদিনা ৰদন্তস্স অকপ্পিযত্তা অকপ্পিযং নিস্সায ঠিত’’ন্তি চ. এৰম্পি কপ্পিযঞ্চ অকপ্পিযঞ্চাতি ‘‘ইমস্মিং ওকাসে ঠপিতং, কিং ন পস্সসীতি ছেকতরে ইমেৰ কহাপণে’’তিআদিৰচনস্স কপ্পিযত্তা কপ্পিযং নিস্সায ঠিতং. ‘‘ইদং গণ্হা’’তি ৰুত্তে দুব্বিচারিতত্তা অত্তনো অকপ্পিযত্তা ততো আগতং অকপ্পিযং নিস্সায ঠিতমেৰ হোতি. ‘‘ইদং গণ্হা’তি ৰুত্তে তেন গহিতে ‘উগ্গণ্হাপেয্য ৰা’তি ৰুত্তৰিধিং ন পাপুণাতি, কেৰলং দুব্বিচারিতত্তা তস্সেৰ তং অকপ্পিযং হোতি, মূলপটিগ্গহণস্স সুদ্ধত্তা পরতো পত্তচতুক্কে ততিযপত্তো ৰিযাতি চ এৰং উপতিস্সত্থেরো ৰদতী’’তি অনুগণ্ঠিপদে ৰুত্তং. কিং বহুনা, ৰিসুদ্ধাগমত্তা কপ্পিযং. দুব্বিচারণায সতি অকপ্পিযং নিস্সায ঠিতং হোতীতি নো তক্কোতি আচরিযো. ‘‘এৰং সঙ্ঘগণাদীনম্পি অত্থায পরিচ্চত্তেপি তেন সমানগতিকত্তা ঠপেত্ৰা আপত্তিৰিসেস’’ন্তি ৰুত্তং.
ন কিঞ্চি কপ্পিযভণ্ডং চেতাপিতন্তি চেতাপিতঞ্চে, উপাযাভাৰং দস্সেতি. ‘‘উপনিক্খেপং ঠপেত্ৰাতি সচে সো উপাসকো ‘অতিবহুং এতং হিরঞ্ঞং, ইদং ভন্তে অজ্জেৰ ন ৰিনাসেতব্ব’ন্তি ৰত্ৰা সযং উপনিক্খেপদেসে ঠপেতি, অঞ্ঞেন ৰা ঠপাপেতি, এতং উপনিক্খেপং ঠপেত্ৰা ততো লদ্ধং উদযং পরিভুঞ্জন্তো সঙ্ঘো পচ্চযে পরিভুঞ্জতি নামা’’তি ৰুত্তং.
৫৮৫. অযং কির ইত্থংলক্খণসম্পন্নো উক্কংসতো. এৰং অঙ্গসম্পন্নোপি অপরভাগে লোভৰসেন ৰা অঞ্ঞেন ৰা কারণেন সচে নিমিত্তং কত্ৰা পাতেতি, আপত্তি দুক্কটস্স. সেনাসনম্পি পরিভোগে পরিভোগেতি পৰেসে পৰেসে. সো হি কারণন্তরেন রুক্খমূলিকস্স, অব্ভোকাসিকস্সপি ৰট্টতি এৰ, ঠাননিসজ্জাদিৰসেন নিৰাসাধিপ্পাযে সতি পরিভোগে পরিভোগে পচ্চৰেক্খিতব্বং. ভেসজ্জস্স সতিপচ্চযতা সব্বকালম্পীতি একে. অসন্নিহিতস্স পচ্ছাভত্তমেৰ, সন্নিহিতস্স পুরেভত্তম্পীতি নো তক্কোতি আচরিযো. ‘‘যামকালিকং সত্তাহকালিকং যাৰজীৰিকং আহারত্থায…পে… পটিগ্গণ্হাতি, আপত্তি দুক্কটস্স. অজ্ঝোহারে অজ্ঝোহারে আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (পাচি. ২৪৪) হি ৰুত্তং. দুক্কটঞ্হি ৰিকালভোজনসিক্খাপদে আগতং ৰিকালে আপজ্জতি, নো কালে আহারকালত্তা, সন্নিধিসিক্খাপদে আগতং পন কালেপি সন্নিধিজাতত্তা, তেনেৰ তত্থ সত্তাহকালিকযাৰজীৰিকদ্ৰযমেৰ ৰুত্তন্তি. ‘‘সতি পচ্চযে’’তি ৰচনতো নাযং ৰিসেসো লব্ভতীতি চে? ন, অনিট্ঠপ্পসঙ্গতো, ৰচনানিযমতো চ. সন্নিধিসিক্খাপদে হি ‘‘অনাপত্তি যাৰকালিকং যাৰকালং নিদহিত্ৰা ভুঞ্জতি. যামকালিকং যামে নিদহিত্ৰা ভুঞ্জতী’’তি (পাচি. ২৫৬) এত্থ ৰচনপ্পমাণতো যামকালিকং ন পুরেভত্তে, ন পচ্ছাভত্তে, ন দিৰসে, ন রত্তিযং যামমেৰ নিদহিত্ৰা ভুঞ্জন্তস্স অনাপত্তীতি অনিট্ঠপ্পসঙ্গো. তথা তত্থেৰ ‘‘যামকালিকং যামং নিদহিত্ৰা ভুঞ্জতি, সত্তাহকালিকং সত্তাহং নিদহিত্ৰা ভুঞ্জতী’’তি এত্তকমেৰ ৰুত্তং, ন ৰুত্তং ‘‘সতি পচ্চযে’’তি, তস্মা সতিপচ্চয-ৰচনং কত্থচি হোতি, কত্থচি ন হোতীতি ৰচনানিযমতো আপত্তিযাপি অনিযমো সিযা. এৰং সন্তেপি যথাৰুত্তদুক্কটং আপজ্জতি এৰ. ন অনাহারপ্পযোজনত্তা যামকালিকাদীনন্তি চে? ন, সপ্পিআদিমিস্সভোজনস্স পণীতভোজনভাৰপ্পত্তিতো. অপিচ সব্বকালিকেসু যাৰকালিকং ওল়ারিকং, তং আহারত্থায পটিগ্গণ্হন্তস্স কালে অনাপত্তি, পগেৰ অনোল়ারিকং যামকালিকাদিং, আহারত্থায এৰ অনুঞ্ঞাতত্তা. যাৰকালিকে এৰ অনাপত্তীতি চে? ন, অনাহারত্থায গণ্হন্তস্স আপত্তিসম্ভৰতো ইতরং আহারত্থায গণ্হন্তস্স ৰিয, তস্মা যথাৰুত্তমেৰেত্থ সন্নিট্ঠানং পাল়িং, যুত্তিঞ্চ অনুলোমেতীতি.
দেসনাসুদ্ধীতি এত্থ দেসনা নাম ৰিনযকম্মং, তেন ৰুট্ঠানম্পি দেসনা এৰ নাম হোতীতি. ‘‘পটিগ্গণ্হাতী’’তি অৰত্ৰা ‘‘পটিসেৰতী’’তি ৰুত্তত্তা পটিগ্গহণে পন সতিং অকত্ৰা পরিভোগে করোন্তস্স অনাপত্তি. খীণাসৰা কতকিচ্চত্তা ৰিভত্তদাযাদা ৰিয হোন্তি, তেন তেসং সামিপরিভোগা হোন্তি. অঞ্ঞথা যাৰকালিকভাৰং অনতিক্কন্তত্তা ৰিরুজ্ঝতি. ইণপরিভোগো ন ৰট্টতি, ভেসজ্জে আপত্তিতো, ইতরস্মিং অযুত্তপরিভোগতো, ইণং ৰিয অননুঞ্ঞাতভুত্তত্তা চ. ‘‘আদিতো পট্ঠায হি অলজ্জী নাম নত্থি, তস্মা ন কোচি সঙ্কিতব্বো’’তি লিখিতং. ভারভূতা সদ্ধিৰিহারিকাদযো. যথাদানমেৰ গহিতত্তাতি এত্থ ‘‘অত্তনো হত্থেন চে দেতি, ন ৰট্টতী’’তি ৰুত্তং, ‘‘অতিরেকভাগং গহেত্ৰা পুনদিৰসে অত্তনো অত্থায উদ্ধটভাগং তত্থেৰ দাপেতি, ৰট্টতী’’তি চ. পরিৰত্তকং দেতি, ধম্মিযঞ্চে, ৰট্টতি. নো অধম্মিযং. ‘‘তং ধম্মানুগ্গহেন উগ্গণ্হিতুং ৰট্টতী’’তি ৰুত্তং. কেন লেসেনাতি চে? ‘‘অলব্ভমানায সামগ্গিযা অনাপত্তি সম্ভোগে সংৰাসে’’তি (মহাৰ. ১৩০) ইমিনা উপসম্পদক্খন্ধকৰচনলেসেন.
৫৮৬. অস্সতিযা দিন্নন্তি এত্থ ‘‘অস্সতিযা দিন্নং নাম অপরিচ্চত্তং হোতি, তস্মা দুস্সন্তে বদ্ধকহাপণাদীনি সতিং পটিলভিত্ৰা দাযকা চে পুন গণ্হন্তি, নিস্সগ্গিযমেৰ দেসেতব্বং. তেন অকপ্পিযভণ্ডেন তে চে দাযকা সপ্পিআদীনি কিণিত্ৰা সঙ্ঘস্স দেন্তি, তস্সপি ভিক্খুনো কপ্পতি দাযকানংযেৰ সন্তকত্তা. ভিক্খুনা হি ‘ৰত্থং গণ্হামী’তি ৰত্থসঞ্ঞায এৰ গহিতং, ন রূপিযসঞ্ঞায. ইদঞ্চ সিক্খাপদং অত্তনো অত্থায উগ্গহণং সন্ধায ৰুত্তং, ন চ তেন তং অত্তনো অত্থায পরেসং ৰা অত্থায গহিতং. অথ তে দাযকা নো চে আগন্ত্ৰা গণ্হন্তি, দাযকে পুচ্ছিত্ৰা অত্তনো অত্থায চে পরিচ্চত্তং, সঙ্ঘে নিস্সজ্জিত্ৰা আপত্তি দেসেতব্বা. নো চে, আপত্তি এৰ দেসেতব্বা’’তি ৰুত্তং, তং পুব্বাপরৰিরুদ্ধং. আপত্তিদেসনায হি সতি রূপিযং পটিগ্গহিতন্তি সিদ্ধং, তস্মিং সিদ্ধে ‘‘ততো উপ্পন্নং তস্সপি কপ্পতী’’তি ইদং ন যুজ্জতীতি. কপ্পতি এৰাতি চে? ন, ৰত্থুং অনিস্সজ্জিত্ৰা আপত্তি দেসেতব্বাতি ন যুজ্জতি. অচিত্তকত্তা সিক্খাপদস্স যুজ্জতীতি চে? ন, সব্বত্থ ‘‘রূপিযং পটিগ্গণ্হাতী’’তি ৰচনতো. ‘‘রূপিযং পটিগ্গণ্হাতী’’তি হি ৰুত্তং, অঞ্ঞথা সব্বত্থ ‘‘রূপিয’’ন্তি পদং নিরত্থকং হোতি ৰিনাপি তেন তদত্থসিদ্ধিতো. অনেন চ ৰত্থং পটিগ্গহিতং, দাযকেন চ ৰত্থমেৰ দিন্নং, ৰত্থগতম্পি রূপিযং থেয্যচিত্তেন গণ্হন্তো পদৰারেন কারেতব্বো. অট্ঠকথাযঞ্চ ‘‘রূপিযে অরূপিযসঞ্ঞীতি সুৰণ্ণাদীসু খরপত্তাদিসঞ্ঞী’’তি ৰুত্তং ‘‘রূপিযং পটিগ্গণ্হাতী’’তি ৰচনৰসেন.
‘‘অপিচ পুঞ্ঞকামা’’তিআদি পন ৰিধানন্তরদস্সনত্থং ৰুত্তং, তেনেৰ হি ‘‘ইমস্মিং গেহে ইদং লদ্ধন্তি সল্লক্খেতব্ব’’ন্তি ৰুত্তং. অঞ্ঞথা সল্লক্খণে ৰিমতিৰসেন, ৰিমতিযা চ সতি নিস্সগ্গিযমেৰ ‘‘রূপিযে ৰেমতিকো’’তিআদি ৰচনতোতি. ইদং ৰিধানং নিরত্থকমেৰ আপজ্জতি, ন চ নিরত্থকং. কস্মা? দুস্সন্তে বদ্ধকহাপণাদি অস্সতিযা দিন্নং ৰত্থসঞ্ঞায পটিগ্গহিতঞ্চ, ততো ন রূপিযং দিন্নঞ্চ হোতি পটিগ্গহিতঞ্চাতি. এত্থ আপত্তিদেসনাকিচ্চং নত্থি, তং পন দাযকানমেৰ পটিদাতব্বং. ততো উপ্পন্নং কপ্পিযভণ্ডঞ্চ সব্বেসং কপ্পতীতি ইমস্স ৰিধানন্তরদস্সনত্থং ‘‘অপিচ পুঞ্ঞকামা’’তিআদীতি নো তক্কোতি আচরিযো.
রূপিযসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.