৫. নিসীদনসন্থতসিক্খাপদৰণ্ণনা

৫৬৫. নাস্সুধ কোচীতি এত্থ অস্সুধ-ইতি অৰধারণত্থে নিপাতো. তত্থ কিঞ্চাপি ‘‘এৰং ভন্তেতি খো তে ভিক্খূ’’তি বহুৰচনং ৰুত্তং, তথাপি তে ভিক্খূ ভগৰতো পটিস্সুণিত্ৰা ইধ তেসু ভিক্খূসু কোচি ভগৰন্তং নাস্সুধ উপসঙ্কমতি অঞ্ঞত্র একেনাতি অত্থো গহেতব্বো. তং সুগ্গাহং একাহং ভন্তে ভগৰন্তং ৰরন্তিআদীসু (মহাৰ. ৩৩৭) ৰিয, অনুজানামি…পে… যথাসুখং মং দস্সনায উপসঙ্কমন্তূতি দস্সনত্থায উপসঙ্কমন্তু.

৫৬৬-৭. ‘‘মযং আযস্মন্তং উপসেন’’ন্তি তস্স গণপামোক্খত্তা ৰুত্তং. আরঞ্ঞিকপিণ্ডপাতিকপংসুকূলিকৰসেন সব্বানি ৰুত্তানি. তেনেৰাহ অট্ঠকথাযং ‘‘সন্থতে চতুত্থচীৰরসঞ্ঞিতাযা’’তি. কিং সব্বেপি তে চীৰরং ন বুজ্ঝন্তীতি চে? যথা হোতু. কতমং চীৰরং নামাতি? ছন্নং অঞ্ঞতরং ৰিকপ্পনুপগং পচ্ছিমন্তি. কিঞ্চ ৰাযিমং অৰাযিমন্তি? ৰাযিমমেৰাতি. কতরসুত্তেনাতি? অদ্ধা সো সুত্তমেৰ ন পস্সতি, সিৰেয্যকং দুস্সযুগং, ইদ্ধিমযিকঞ্চ দেৰদত্তিযঞ্চ অচীৰরং করোতি. যদি এৰং অৰাযিমম্পীতি ৰদামীতি. এৰং সন্তে সিদ্ধা সন্থতে চীৰরসঞ্ঞিতা কম্বলসীসেন উণ্ণামযসামঞ্ঞতো. কিং পন তে সন্থতং অধিট্ঠহিংসূতি? দুট্ঠু অধিট্ঠহিংসু অচীৰরত্তা, ন অধিট্ঠানুপগত্তা চ সন্থতস্স. অথ নাধিট্ঠহিংসু, পুব্বেৰ তত্থ অচীৰরসঞ্ঞিনো এতেতি কত্ৰা তত্থ চীৰরসঞ্ঞিতায তদুভযং ন যুজ্জতীতি. কিং পনেতং অধিট্ঠানুপগং নত্থীতি? তত্থেৰাগতং, অপিচেতং অৰিকপ্পনুপগং চে, চীৰরং ন হোতি, অঞ্ঞথা ‘‘চীৰরং নাম ছন্নং চীৰরানং অঞ্ঞতর’’ন্তি এত্তাৰতা সিদ্ধং ‘‘ৰিকপ্পনুপগং পচ্ছিম’’ন্তি ন ৰত্তব্বং. অথ ন ৰিকপ্পনুপগম্পি চীৰরমেৰ সিদ্ধং, অনধিট্ঠানুপগং, অৰিকপ্পনুপগঞ্চ একজ্ঝং ‘‘চীৰর’’ন্তি সঙ্খ্যং গচ্ছতি. তেনেৰাহ ‘‘তেচীৰরিকস্স চতুত্থচীৰরং ৰত্তমানং অংসকাসাৰমেৰ ৰট্টতী’’তি.

অপিচ সন্থতে চীৰরসঞ্ঞিতা ন কেৰলং তেসংযেৰ, অঞ্ঞেসম্পি অনুবন্ধতি এৰ ‘‘পুরাণসন্থতং নাম সকিং নিৰত্থম্পি সকিং পারুতম্পী’’তি ৰচনতো. অট্ঠকথাচরিযো পনস্স অচীৰরতং সন্ধাযভাসিতত্থদীপনেন দীপেতি. নিৰত্থপারুতন্তি এতেসং নিসিন্নঞ্চেৰ নিপন্নঞ্চাতি অত্থো. অপিচ এৰং সন্তেপি সন্থতে চীৰরসঞ্ঞিতা অনুবন্ধতি এৰ. খন্ধকে (মহাৰ. ৩৫৮) হি ‘‘নিসীদনং অধিট্ঠাতুং ন ৰিকপ্পেতু’’ন্তি চ, পরিৰারে (পরি. ৩২৯) ‘‘নৰ চীৰরানি অধিট্ঠাতব্বানী’’তি চ নিসীদনসিক্খাপদে ‘‘দসা ৰিদত্থী’’তি চ ইধ ‘‘নিসীদনং নাম সদসং ৰুচ্চতী’’তি চ ৰুত্তং, অট্ঠকথাযঞ্চস্স ‘‘সন্থতসদিসং সন্থরিত্ৰা একস্মিং অন্তে সুগতৰিদত্থিযা ৰিদত্থিমত্তপদেসে দ্ৰীসু ঠানেসু ফালেত্ৰা তিস্সো দসা করীযন্তি, তাহি দসাহি সদসং নাম ৰুচ্চতী’’তি চ ‘‘নিসীদনং ৰুত্তনযেন অধিট্ঠাতব্বমেৰ, তঞ্চ খো পমাণযুত্তং একমেৰ, দ্ৰে ন ৰট্টন্তী’’তি চ ৰুত্তং, তস্মা নিসীদনং নাম নৰন্নং চীৰরানং অঞ্ঞতরং চীৰরং অধিট্ঠাতব্বং, তঞ্চ সন্থতসদিসং এল়কলোমমযসন্থতৰিসেসন্তি সিদ্ধং, তথা নিসীদনমেৰ নিসীদনসন্থতঞ্চ সিদ্ধং. পোরাণগণ্ঠিপদে চ ‘‘একমেৰা’’তি ৰুত্তং. তস্মিং সিদ্ধে সিদ্ধা সন্থতে চীৰরসঞ্ঞিতাতি অত্থো. কস্মা? সন্থতসামঞ্ঞতো.

এত্থাহ – কথং অদসমেৰ সন্থতং চীৰরসঙ্খ্যং ন গচ্ছতি. অনেকম্পি অনধিট্ঠিতম্পি মহন্তম্পি ৰট্টতি, যতো সদসমেৰ সন্থতং চীৰরসঙ্খ্যং গচ্ছতি, ততো অধিট্ঠানঞ্চ উপগচ্ছতীতি. অসন্থতপরিযাপন্নত্তা ওরেন চ ছন্নং ৰস্সানং ৰিনাপি সম্মুতিং, তঞ্চ পোরাণং ৰিস্সজ্জেত্ৰা এৰ, ন অৰিস্সজ্জেত্ৰা ‘‘তঞ্চ খো পমাণযুত্তং একমেৰ, দ্ৰে ন ৰট্টন্তী’’তি (পারা. অট্ঠ. ২.৪৬৯) ৰচনতোতি. অথাপি সিযা সন্থতং সযনত্থমেৰ করীযতি, নিসীদনং অসন্থতমেৰাতি. তঞ্চ ন নিযমতো ‘‘পুরাণসন্থতং নাম সকিং নিৰত্থং সকিং পারুতম্পী’’তি ৰুত্তত্তাতি. এত্থ ৰুচ্চতি, ন এত্থ কারণং পরিযেসিতব্বং ৰিনযপঞ্ঞত্তিযা অনঞ্ঞৰিসযত্তা.

সন্থতস্স পন অচীৰরভাৰে অযং যুত্তি – আদিতো ‘‘তীণি সন্থতানি পন ৰিনযকম্মং কত্ৰা পটিলভিত্ৰা পরিভুঞ্জিতুং ন ৰট্টন্তী’’তি অট্ঠকথাৰচনতো তানি অকপ্পিযানীতি সিদ্ধং, ভগৰতা চ খোমাদীনি ছ অনুঞ্ঞাতানীতি কোসেয্যং কপ্পিযন্তি সিদ্ধং. এৰং সন্তে সুদ্ধকোসেয্যম্পি চীৰরং কপ্পিযং জাতং, পগেৰ কোসিযমিস্সকসন্থতচীৰরন্তি আপজ্জতি. তথা কম্বলঞ্চ অনুঞ্ঞাতং, তঞ্চ সুদ্ধিকম্পি হোতি জাতিকাল়কভাৰেন, পগেৰ ওদাতগোচরিযমিস্সকসন্থতচীৰরন্তি আপজ্জতি. ততো চ অঞ্ঞমঞ্ঞৰিরোধো, তস্মা ন সন্থতং চীৰরং নাম হোতি, নিসীদনং পন হোতি তস্স পমাণসণ্ঠানপরিচ্ছেদসম্ভৰতো. এত্থাহু কেচি আচরিযা ‘‘দুৰিধং নিসীদনং সন্থতং, অসন্থতঞ্চ. তত্থ সন্থতং সন্থতমেৰ. অসন্থতং খোমাদিছব্বিধং, তদনুলোমং ৰা হোতি, অযমেতেসং ৰিসেসো’’তি.

এত্থাহ – কস্মা পনেত্থ ‘‘সন্থতং পন ভিক্খুনা’’তি সিক্খাপদং অপঞ্ঞাপেত্ৰা ‘‘নিসীদনসন্থত’’ন্তি পঞ্ঞত্তন্তি? চীৰরসঞ্ঞিতায সন্থতানং উজ্ঝিতত্তা তেসং অচীৰরভাৰদস্সনত্থং তথা পঞ্ঞত্তন্তি ৰুত্তং হোতি, তস্মা তে ভিক্খূ ধুতঙ্গভেদভযা তানি উজ্ঝিত্ৰা তেরসাপি ধুতঙ্গানি সমাদিযিংসু, সীসদস্সনৰসেন তীণেৰ ৰুত্তানি, ভগৰা চ তেসং সন্থতং অনুজানি, ততো নেসং এৰং হোতি ‘‘নিসীদনচীৰরসণ্ঠানম্পেতং নিসীদনসন্থতং নো অনুঞ্ঞাতং, চতুত্থচীৰরভাৰেন পগেৰ কতসন্থতং ৰা’’তি. ততো সন্থতে নেসং চীৰরসঞ্ঞিতা ন ভৰিস্সতীতি তদত্থং ভগৰতা নিসীদনসন্থতন্তি পঞ্ঞত্তন্তি অধিপ্পাযো. ‘‘পচ্ছিমানি দ্ৰে ৰট্টন্তী’’তি কথং পঞ্ঞাযতীতি চে? ‘‘অনাপত্তি অঞ্ঞেন কতং পটিলভিত্ৰা পরিভুঞ্জতী’’তি ৰচনতোতি.

নিসীদনসন্থতসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.