১. অম্বপালিসুত্তৰণ্ণনা
৩৬৭. একাযন্ৰাযন্তি সন্ধিৰসেন ৰুত্তং ও-কারস্স ৰ-কারং অ-কারস্স দীঘং কত্ৰা. অযং কির সংযুত্তাভিলাপো, তত্থ অযন-সদ্দো মগ্গপরিযাযো. ন কেৰলং অযমেৰ, অথ খো অঞ্ঞেপি মগ্গপরিযাযাতি পদুদ্ধারং করোন্তো ‘‘মগ্গস্স হী’’তিআদিং ৰত্ৰা যদি মগ্গপরিযাযো আযন-সদ্দো, কস্মা পুন মগ্গোতি ৰুত্তন্তি চোদনং সন্ধাযাহ ‘‘তস্মা’’তিআদি. তত্থ একমগ্গোতি একোৰ মগ্গো. ন হি নিব্বানগামিমগ্গো অঞ্ঞো অত্থীতি. ননু সতিপট্ঠানং ইধ মগ্গোতি অধিপ্পেতং, তদঞ্ঞেপি বহূ মগ্গধম্মা অত্থীতি? সচ্চং অত্থি, তে পন সতিপট্ঠানগ্গহণেনেৰ গহিতা তদৰিনাভাৰতো. তথা হি ঞাণৰীরিযাদযো নিদ্দেসে গহিতা, উদ্দেসে সতিযা এৰ গহণং ৰেনেয্যজ্ঝাসযৰসেনাতি দট্ঠব্বং, সতিযা মগ্গভাৰদস্সনত্থঞ্চ. ন দ্ৰেধাপথভূতোতি ইমিনা ইমস্স দ্ৰযভাৰাভাৰং ৰিয অনিব্বানগামিভাৰাভাৰঞ্চ দস্সেতি. নিব্বানগমনট্ঠেনাতি নিব্বানং গচ্ছতি এতেনাতি নিব্বানগমনং, সো এৰ অৰিপরীতভাৰনায অত্থো, তেন নিব্বানগমনট্ঠেন, নিব্বানাধিগমূপাযতাযাতি অত্থো. মগ্গনীযট্ঠেনাতি গৰেসিতব্বতায.
রাগাদীহীতি ‘‘রাগো মলং, দোসো মলং, মোহো মল’’ন্তি (ৰিভ. ৯২৪) এৰং ৰুত্তেহি রাগাদীহি মলেহি. সা পনাযং সংকিলিট্ঠচিত্তানং ৰিসুদ্ধি সিজ্ঝমানা যস্মা সোকাদীনং অনুপ্পাদায সংৰত্ততি, তস্মা ৰুত্তং ‘‘সোকপরিদেৰানং সমতিক্কমাযা’’তিআদি. তত্থ সোচনং ঞাতিব্যসনাদিনিমিত্তং চেতসো সন্তাপো অন্তোনিজ্ঝানং সোকো. ঞাতিব্যসনাদিনিমিত্তমেৰ সোকাধিকতাজনিতো ‘‘কহং একপুত্তকা’’তিআদিনা পরিদেৰনৰসেন ৰাচাৰিপ্পলাপো পরিদেৰনং পরিদেৰো. তস্স আযতিং অনুপ্পজ্জনং ইধ সমতিক্কমোতি আহ ‘‘পহানাযা’’তি. দুক্খদোমনস্সানন্তি এত্থ চেতসিকদুক্খতায দোমনস্সস্সপি দুক্খসদ্দেনেৰ গহণে সিদ্ধে সদ্দেন অনিৰত্তনতো সামঞ্ঞজোতনায ৰিসেসৰচনং সেট্ঠন্তি ‘‘দোমনস্সান’’ন্তেৰ ৰুত্তং. চেতসিকদোমনস্সস্সাতি ভূতকথনং দট্ঠব্বং. ঞাযতি এতেন যাথাৰতো পটিৰিজ্ঝীযতি চতুসচ্চন্তি ঞাযো ৰুচ্চতি অরিযমগ্গো. ননু অযম্পি মগ্গো, কিং মগ্গো এৰ মগ্গস্স অধিগমায হোতীতি চোদনং সন্ধাযাহ – ‘‘অযং হী’’তিআদি. তণ্হাৰ কম্মকিলেসৰিপাকানং ৰিননট্ঠেন সংসিব্বনট্ঠেন ৰানং. তেন তণ্হাৰানেন ৰিরহিতত্তা তস্স অভাৰাতি অত্থো. অত্তপচ্চক্খাযাতি অত্তপচ্চক্খত্থায.
ৰণ্ণভাসনন্তি পসংসাৰচনং. ৰিসুদ্ধিন্তি ৰিসুজ্ঝনং কিলেসপ্পহানং. উগ্গহেতব্বন্তি এত্থ ৰাচুগ্গতকরণং উগ্গহো. পরিচযকরণং পরিপুচ্ছামূলকত্তা তগ্গহণেনেৰ গহিতন্তি দট্ঠব্বং.
ন ততো হেট্ঠাতি ইধ অধিপ্পেতকাযাদীনং ৰেদনাদিসভাৰত্তাভাৰা কাযৰেদনাচিত্তৰিমুত্তস্স তেভূমকধম্মস্স ৰিসুং ৰিপল্লাসৰত্থন্তরভাৰেন গহিতত্তা চ হেট্ঠা গহণেসু ৰিপল্লাসৰত্থূনং অনিট্ঠানং সন্ধায ৰুত্তং. পঞ্চমস্স পন ৰিপল্লাসৰত্থুনো অভাৰেন ‘‘ন উদ্ধ’’ন্তি আহ. আরম্মণৰিভাগেন হেত্থ সতিপট্ঠানৰিভাগোতি. তযো সতিপট্ঠানাতি সতিপট্ঠানসদ্দস্স অত্থুদ্ধারদস্সনং, ন ইধ পাল়িযং ৰুত্তস্স সতিপট্ঠানসদ্দস্স অত্থদস্সনং. আদীসু হীতি এত্থ আদি-সদ্দেন ‘‘ফস্সসমুদযা ৰেদনানং সমুদযো, নামরূপসমুদযা চিত্তস্স সমুদযো, মনসিকারসমুদযা ধম্মানং সমুদযো’’তি (সং. নি. ৫.৪০৮) সতিপট্ঠানাতি ৰুত্তানং সতিগোচরানং পকাসকে সুত্তপদেসে সঙ্গণ্হাতি. এৰং পটিসম্ভিদামগ্গপাল়িযম্পি অৰসেসপাল়িপদেসদস্সনত্থো আদি-সদ্দো দট্ঠব্বো. সতিযা পট্ঠানন্তি সতিযা পতিট্ঠাতব্বট্ঠানং.
অরিযোতি আরকত্তাদিনা অরিযং সম্মাসম্বুদ্ধমাহ. এত্থাতি এতস্মিং সল়াযতনৰিভঙ্গসুত্তে (ম. নি. ৩.৩১১). তত্থ হি –
‘‘তযো সতিপট্ঠানা যদরিযো…পে… মরহতীতি ইতি খো পনেতং ৰুত্তং, কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৰুত্তং. ইধ, ভিক্খৰে, সত্থা সাৰকানং ধম্মং দেসেতি অনুকম্পকো হিতেসী অনুকম্পং উপাদায – ‘ইদং ৰো হিতায ইদং ৰো সুখাযা’তি. তস্স সাৰকা ন সুস্সূসন্তি, ন সোতং ওদহন্তি, ন অঞ্ঞা চিত্তং উপট্ঠপেন্তি, ৰোক্কম্ম চ সত্থুসাসনা ৰত্তন্তি. তত্র, ভিক্খৰে, তথাগতো ন চেৰ অনত্তমনো হোতি, ন চ অনত্তমনতং পটিসংৰেদেতি, অনৰস্সুতো চ ৰিহরতি সতো সম্পজানো. ইদং, ভিক্খৰে, পঠমং সতিপট্ঠানং. যদরিযো সেৰতি…পে... মরহতি. পুন চপরং, ভিক্খৰে, সত্থা …পে… ইদং ৰো সুখাযাতি. তস্স একচ্চে সাৰকা ন সুস্সূসন্তি…পে… একচ্চে সাৰকা সুস্সূসন্তি…পে… ন চ ৰোক্কম্ম সত্থুসাসনা ৰত্তন্তি. তত্র, ভিক্খৰে, তথাগতো ন চেৰ অনত্তমনো হোতি, ন চ অনত্তমনতং পটিসংৰেদেতি, ন চেৰ অত্তমনো হোতি, ন চ অত্তমনতং পটিসংৰেদেতি. অনত্তমনতঞ্চ অত্তমনতঞ্চ তদুভযং অভিনিৰজ্জেত্ৰা উপেক্খকো ৰিহরতি সতো সম্পজানো. ইদং, ভিক্খৰে, দুতিযং সতিপট্ঠানং…পে… মরহতি. পুন চপরং, ভিক্খৰে,…পে… সুখাযাতি, তস্স সাৰকা সুস্সূসন্তি…পে… ৰত্তন্তি. তত্র, ভিক্খৰে, তথাগতো অত্তমনো চেৰ হোতি, অত্তমনতঞ্চ পটিসংৰেদেতি, অনৰস্সুতো চ ৰিহরতি সতো সম্পজানো. ইদং, ভিক্খৰে, ততিযং সতিপট্ঠান’’ন্তি –
এৰং পটিঘানুনযেহি অনৰস্সুততা নিচ্চং উপট্ঠিতস্সতিতায তদুভযৰীতিৰত্ততা ‘‘সতিপট্ঠান’’ন্তি ৰুত্তা. বুদ্ধানংযেৰ হি নিচ্চং উপট্ঠিতস্সতিতা হোতি আৰেণিকধম্মভাৰতো, ন পচ্চেকবুদ্ধাদীনং. প-সদ্দো আরম্ভং জোতেতি, আরম্ভো চ পৰত্তীতি কত্ৰা আহ ‘‘পৰত্তযিতব্বতোতি অত্থো’’তি. সতিযা করণভূতায পট্ঠানং পট্ঠপেতব্বং সতিপট্ঠানং. অন-সদ্দো হি বহুলৰচনেন কম্মত্থোপি হোতীতি.
তথাস্স কত্তুঅত্থোপি লব্ভতীতি ‘‘পতিট্ঠাতীতি পট্ঠান’’ন্তি ৰুত্তং. উপট্ঠাতীতি এত্থ উপ-সদ্দো ভুসত্থৰিসিট্ঠং পক্খন্দনং দীপেতীতি ‘‘ওক্কন্দিত্ৰা পক্খন্দিত্ৰা পৰত্ততীতি অত্থো’’তি ৰুত্তং. পুন ভাৰত্থং সতিসদ্দং পট্ঠানসদ্দঞ্চ ৰণ্ণেন্তো ‘‘অথ ৰা’’তিআদিমাহ. তেন পুরিমৰিকপ্পে সতি-সদ্দো পট্ঠান-সদ্দো চ কত্তুঅত্থোতি ৰিঞ্ঞাযতি. সরণট্ঠেনাতি চিরকতস্স চিরভাসিতস্স চ অনুস্সরণট্ঠেন. ইদন্তি যং ‘‘সতিযেৰ সতিপট্ঠান’’ন্তি ৰুত্তং, ইদং ইধ ইমস্মিং সুত্তপদেসে অধিপ্পেতং.
যদি এৰন্তি যদি সতি এৰ সতিপট্ঠানং, সতি নাম একো ধম্মো, এৰং সন্তে কস্মা সতিপট্ঠানাতি বহুৰচনন্তি আহ ‘‘সতীনং বহুত্তা’’তিআদি. যদি বহুকা তা সতিযো, অথ কস্মা মগ্গোতি একৰচনন্তি যোজনা. মগ্গনট্ঠেনাতি নিয্যানট্ঠেন. নিয্যানিকো হি মগ্গধম্মো, তেনেৰ নিয্যানিকভাৰেন একত্তুপগতো একন্ততো নিব্বানং গচ্ছতি, অত্থিকেহি চ তদত্থং মগ্গীযতীতি আহ ‘‘ৰুত্তঞ্হেত’’ন্তিআদি. তত্থ চতস্সোপি চেতাতি কাযানুপস্সনাদিৰসেন চতুব্বিধাপি চ এতা সতিযো. অপরভাগেতি অরিযমগ্গক্খণে. কিচ্চং সাধযমানাতি পুব্বভাগে কাযাদীসু আরম্মণেসু সুভসঞ্ঞাদিৰিধমনৰসেন ৰিসুং ৰিসুং পৰত্তিত্ৰা মগ্গক্খণে সকিংযেৰ তত্থ চতুব্বিধস্সপি ৰিপল্লাসস্স সমুচ্ছেদৰসেন পহানকিচ্চং সাধযমানা আরম্মণকরণৰসেন নিব্বানং গচ্ছন্তি, তমেৰস্স চতুকিচ্চসাধনতং উপাদায বহুৰচননিদ্দেসো, তথাপি অত্থতো ভেদাভাৰতো মগ্গোতি একৰচনেন ৰুচ্চতি. তেনাহ – ‘‘তস্মা চতস্সোপি একো মগ্গোতি ৰুত্তা’’তি.
কথেতুকম্যতাপুচ্ছা ইতরাসং পুচ্ছানং ইধ অসম্ভৰতো নিদ্দেসাদিৰসেন দেসেতুকামতায চ তথা ৰুত্তত্তা. ‘‘অযঞ্চেৰ কাযো বহিদ্ধা চ নামরূপ’’ন্তিআদীসু (ম. নি. ১.২৭১, ২৮৭, ২৯৭; পারা. ১১) খন্ধপঞ্চকং, ‘‘সুখঞ্চ কাযেন পটিসংৰেদেতী’’তিআদীসু ৰেদনাদযো তযো অরূপক্খন্ধা, ‘‘যা তস্মিং সমযে কাযস্স পস্সদ্ধি পটিপ্পস্সদ্ধী’’তিআদীসু (ধ. স. ৪০) ৰেদনাদযো তযো চেতসিকা খন্ধা ‘‘কাযো’’তি ৰুচ্চন্তি, ততো ৰিসেসনত্থং ‘‘কাযেতি রূপকাযে’’তি আহ. কাযানুপস্সীতি এত্থ তস্সীলত্থং দস্সেন্তো ‘‘কাযং অনুপস্সনসীলো’’তি আহ. অনিচ্চতো অনুপস্সতীতি চতুসমুট্ঠানিককাযং ‘‘অনিচ্চ’’ন্তি অনুপস্সতি, এৰং পস্সন্তো এৰ চস্স অনিচ্চাকারম্পি অনুপস্সতীতি ৰুচ্চতি, তথাভূতস্স চস্স নিচ্চগাহস্স ৰিসেসোপি ন হোতীতি ৰুত্তং ‘‘নো নিচ্চতো’’তি. তথা হেস ‘‘নিচ্চসঞ্ঞং পজহতী’’তি (পটি. ম. ১.২৮) ৰুত্তো. এত্থ চ অনিচ্চতো এৰ অনুপস্সতীতি এৰকারো লুত্তনিদ্দিট্ঠোতি তেন নিৰত্তিতমত্থং দস্সেতুং ‘‘নো নিচ্চতো’’তি ৰুত্তং. ন চেত্থ দুক্খানুপস্সনাদিনিৰত্তনমাসঙ্কিতব্বং পটিযোগিনিৰত্তনপরত্তা এৰ-কারস্স, উপরি দেসনাআরুল়্হত্তা চ তাসং. দুক্খতো অনুপস্সতীতিআদীসুপি এসেৰ নযো. অযং পন ৰিসেসো – অনিচ্চস্স দুক্খত্তা তমেৰ কাযং দুক্খতো অনুপস্সতি, দুক্খস্স অনত্তত্তা অনত্ততো অনুপস্সতীতি.
যস্মা পন যং অনিচ্চং দুক্খং অনত্তা, ন তং অভিনন্দিতব্বং, যঞ্চ ন অভিনন্দিতব্বং, ন তত্থ রজ্জিতব্বং, তস্মা ৰুত্তং ‘‘অনিচ্চতো অনুপস্সতি, নো নিচ্চতো, দুক্খতো অনুপস্সতি, নো সুখতো, অনত্ততো অনুপস্সতি, নো অত্ততো, নিব্বিন্দতি, নো নন্দতি, ৰিরজ্জতি, নো রজ্জতী’’তি. সো এৰং অরজ্জন্তো রাগং নিরোধেতি, নো সমুদেতি, সমুদযং ন করোতীতি অত্থো. এৰং পটিপন্নো চ পটিনিস্সজ্জতি, নো আদিযতি. অযঞ্হি অনিচ্চাদিঅনুপস্সনা তদঙ্গৰসেন সদ্ধিং কাযতন্নিস্সযখন্ধাভিসঙ্খারেহি কিলেসানং পরিচ্চজনতো সঙ্খতদোসদস্সনেন তব্বিপরীতে নিব্বানে তন্নিন্নতায পক্খন্দনতো ‘‘পরিচ্চাগপটিনিস্সগ্গো চেৰ পক্খন্দনপটিনিস্সগ্গো চা’’তি ৰুচ্চতি. তস্মা তায সমন্নাগতো ভিক্খু ৰুত্তনযেন কিলেসে চ পরিচ্চজতি, নিব্বানে চ পক্খন্দতি, তথাভূতো চ পরিচ্চজনৰসেন কিলেসে ন আদিযতি, নাপি অদোসদস্সিতাৰসেন সঙ্খতারম্মণং. তেন ৰুত্তং ‘‘পটিনিস্সজ্জতি, নো আদিযতী’’তি. ইদানি নিস্সিতাহি অনুপস্সনাহি যেসং ধম্মানং পহানং হোতি, তং দস্সেতুং ‘‘অনিচ্চতো অনুপস্সন্তো নিচ্চসঞ্ঞং পজহতী’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ নিচ্চসঞ্ঞন্তি সঙ্খারা নিচ্চাতি এৰং পৰত্তং ৰিপরীতসঞ্ঞং. দিট্ঠিচিত্তৰিপল্লাসপহানমুখেনেৰ সঞ্ঞাৰিপল্লাসপ্পহানন্তি সঞ্ঞাগহণং, সঞ্ঞাসীসেন ৰা তেসম্পি গহণং দট্ঠব্বং. নন্দিন্তি সপ্পীতিকতণ্হং. সেসং ৰুত্তনযমেৰ.
ৰিহরতীতি ইমিনা কাযানুপস্সনাসমঙ্গিনো ইরিযাপথৰিহারো ৰুত্তোতি আহ – ‘‘ইরিযতী’’তি, ইরিযাপথং পৰত্তেতীতি অত্থো. আরম্মণকরণৰসেন অভিব্যাপনতো ‘‘তীসু ভৰেসূ’’তি ৰুত্তং, উপ্পজ্জনৰসেন পন কিলেসা পরিত্তভূমকা এৰাতি. যদিপি কিলেসানং পহানং আতাপনন্তি তং সম্মাদিট্ঠিআদীনম্পি অত্থেৰ, আতপ্প-সদ্দোৰিয পন আতাপ-সদ্দোপি ৰীরিযে এৰ নিরুল়্হোতি ৰুত্তং ‘‘ৰীরিযস্সেতং নাম’’ন্তি. অথ ৰা পটিপক্খপ্পহানে সম্পযুত্তধম্মানং অব্ভুস্সহনৰসেন পৰত্তমানস্স ৰীরিযস্স সাতিসযং তদাতাপনন্তি ৰীরিযমেৰ তথা ৰুচ্চতি, ন অঞ্ঞে ধম্মা.
আতাপীতি চাযমীকারো পসংসায, অতিসযস্স ৰা দীপকোতি আতাপীগহণেন সম্মপ্পধানসমঙ্গিতং দস্সেতি. সম্মা সমন্ততো সামঞ্চ পজানন্তো সম্পজানো, অসম্মিস্সতো ৰৰত্থানে অঞ্ঞধম্মানুপস্সিতাভাৰেন সম্মা অৰিপরীতং, সব্বাকারপজাননেন সমন্ততো, উপরূপরি ৰিসেসাৰহভাৰেন পৰত্তিযা সামং পজানন্তোতি অত্থো. যদি পঞ্ঞায অনুপস্সতি, কথং সতিপট্ঠানতাতি আহ ‘‘ন হী’’তিআদি. তস্মা সতিযা লদ্ধুপকারায এৰ পঞ্ঞায এত্থ যথাৰুত্তে কাযে কম্মট্ঠানিকো ভিক্খু অনুপস্সকো, তস্মা ‘‘কাযানুপস্সী’’তি ৰুচ্চতি. অন্তোসঙ্খেপো অন্তোলীনতা, কোসজ্জন্তি অত্থো. উপাযপরিগ্গহোতি এত্থ সীলৰিসোধনাদি গণনাদি উগ্গহকোসল্লাদি চ উপাযো, তব্বিপরিযাযতো অনুপাযো ৰেদিতব্বো. যস্মা চ উপট্ঠিতস্সতী যথাৰুত্তং উপাযং ন পরিচ্চজতি, অনুপাযঞ্চ ন উপাদিযতি, তস্মা ৰুত্তং ‘‘মুট্ঠস্সতি…পে… অসমত্থো হোতী’’তি. তেনাতি উপাযানুপাযানং পরিগ্গহপরিৰজ্জনেসু অপরিচ্চাগাপরিগ্গহেসু চ অসমত্থভাৰেন. অস্স যোগিনো.
যস্মা সতিযেৰেত্থ সতিপট্ঠানং ৰুত্তা, তস্মাস্স সম্পযুত্তধম্মা ৰীরিযাদযো অঙ্গন্তি আহ – ‘‘সম্পযোগঙ্গঞ্চস্স দস্সেত্ৰা’’তি. অঙ্গ-সদ্দো চেত্থ কারণপরিযাযো দট্ঠব্বো. সতিগ্গহণেনেৰেত্থ সম্মাসমাধিস্সপি গহণং দট্ঠব্বং তস্সা সমাধিক্খন্ধে সঙ্গহিতত্তা. যস্মা ৰা সতিসীসেনাযং দেসনা. ন হি কেৰলায সতিযা কিলেসপ্পহানং সম্ভৰতি, নিব্বানাধিগমো ৰা, নাপি কেৰলা সতি পৰত্ততি, তস্মাস্স ঝানদেসনাযং সৰিতক্কাদিৰচনস্স ৰিয সম্পযোগঙ্গদস্সনতাতি অঙ্গ-সদ্দস্স অৰযৰপরিযাযতা দট্ঠব্বা. পহানঙ্গন্তি ‘‘ৰিৰিচ্চেৰ কামেহী’’তিআদীসু ৰিয পহাতব্বঙ্গং দস্সেতুং. যস্মা এত্থ পুব্বভাগমগ্গো অধিপ্পেতো, ন লোকুত্তরমগ্গো, তস্মা পুব্বভাগিযমেৰ ৰিনযং দস্সেন্তো ‘‘তদঙ্গৰিনযেন ৰা ৰিক্খম্ভনৰিনযেন ৰা’’তি আহ. অস্সাতি যোগিনো. তেসং ধম্মানন্তি ৰেদনাদিধম্মানং. তেসঞ্হি তত্থ অনধিপ্পেতত্তা ‘‘অত্থুদ্ধারনযেনেতং ৰুত্ত’’ন্তি আহ. যং পনাতি ৰিভঙ্গে, ৰিভঙ্গপকরণেতি অধিপ্পাযো. এত্থাতি ‘‘লোকে’’তি এতস্মিং পদে, তা চ লোকিযা এৰ অনুপস্সনা নাম সম্মসনন্তি কত্ৰা.
দুক্খতোতি ৰিপরিণামসঙ্খারদুক্খতাহি দুক্খসভাৰতো, দুক্খাতি অনুপস্সিতব্বাতি অত্থো. সেসপদদ্ৰযেপি এসেৰ নযো. যো সুখং দুক্খতো অদ্দাতি যো ভিক্খু সুখং ৰেদনং ৰিপরিণামদুক্খতায দুক্খন্তি পঞ্ঞাচক্খুনা অদ্দক্খি. দুক্খমদ্দক্খি সল্লতোতি দুক্খৰেদনং পীল়াজননতো অন্তোতুদনতো দুন্নীহরণতো চ সল্লন্তি অদ্দক্খি পস্সি. অদুক্খমসুখন্তি উপেক্খাৰেদনং. সন্তন্তি সুখদুক্খানং ৰিয অনোল়ারিকতায পচ্চযৰসেন ৰূপসন্তসভাৰত্তা চ সন্তং. অনিচ্চতোতি হুত্ৰা অভাৰতো উদযব্বযৰন্ততো তাৰকালিকতো নিচ্চপটিক্খেপতো চ অনিচ্চন্তি যো অদ্দক্খি. স ৰে সম্মদ্দসো ভিক্খূতি সো ভিক্খু একংসেন, পরিব্যত্তং ৰা ৰেদনায সম্মা পস্সনকোতি অত্থো.
দুক্খাতিপীতি সঙ্খারদুক্খতায দুক্খা ইতিপি. সব্বং তং ৰেদযিতং দুক্খস্মিং অন্তোগধং পরিযাপন্নন্তি ৰদামি সঙ্খারদুক্খন্তি ৰত্তব্বতো. সুখদুক্খতোপি চাতি সুখাদীনং ঠিতিৰিপরিণামঞাণসুখতায চ ৰিপরিণামট্ঠিতিঅঞ্ঞাণদুক্খতায চ ৰুত্তত্তা তিস্সোপি সুখতো তিস্সোপি চ দুক্খতো অনুপস্সিতব্বাতি অত্থো. সত্ত অনুপস্সনা হেট্ঠা পকাসিতা এৰ.
আরম্মণা…পে… ভেদানন্তি রূপাদিআরম্মণনানত্তস্স নীলাদিতব্ভেদস্স, ছন্দাদিঅধিপতিনানত্তস্স হীনাদিতব্ভেদস্স, ঞাণঝানাদিসহজাতনানত্তস্স সসঙ্খারিকাসঙ্খারিক-সৰিতক্ক-সৰিচারাদিতব্ভেদস্স, কামাৰচরাদিভূমিনানত্তস্স, উক্কট্ঠমজ্ঝিমাদিতব্ভেদস্স, কুসলাদিকম্মনানত্তস্স, দেৰগতিসংৰত্তনিযতাদিতব্ভেদস্স, কণ্হসুক্কৰিপাকনানত্তস্স, দিট্ঠধম্মৰেদনীযতাদিতব্ভেদস্স, পরিত্তভূমকাদিকিরিযানানত্তস্স, তিহেতুকাদিতব্ভেদস্স ৰসেন অনুপস্সিতব্বন্তি যোজনা. আদি-সদ্দেন সৰত্থুকাৰত্থুকাদিনানত্তস্স পুগ্গলত্তযসাধারণাদিতব্ভেদস্স চ সঙ্গহো দট্ঠব্বো. সরাগাদীনন্তি মহাসতিপট্ঠানসুত্তে (দী. নি. ২.৩৮১; ম. নি. ১.১১৪) আগতানং সরাগৰীতরাগাদিভেদানং. সলক্খণ-সামঞ্ঞলক্খণানন্তি ফুসনাদিতংতংসলক্খণানঞ্চেৰ অনিচ্চতাদিসামঞ্ঞলক্খণানঞ্চ ৰসেনাতি যোজনা.
সুঞ্ঞতধম্মস্সাতি অনত্ততাসঙ্খাতসুঞ্ঞতসভাৰস্স. ‘‘সলক্খণ-সামঞ্ঞলক্খণান’’ন্তি হি ইমিনা যো ইতো বাহিরকেহি সামিনিৰাসীকারকৰেদকঅধিট্ঠাযকভাৰেন পরিকপ্পিতো অত্তা, তস্স সঙ্খারেসু নিচ্চতা সুখতা ৰিয কত্থচিপি অভাৰো ৰিভাৰিতো. নত্থি এতেসং অত্তাতি অনত্তা, যস্মা পন সঙ্খারেসু একধম্মোপি অত্তা ন হোতি, তস্মা তে ন অত্তাতিপি অনত্তাতি অযং তেসং সুঞ্ঞতধম্মো. তস্স সুঞ্ঞতধম্মস্স, যং ৰিভাৰেতুং অভিধম্মে (ধ. স. ১২১) ‘‘তস্মিং খো পন সমযে ধম্মা হোন্তী’’তিআদিনা সুঞ্ঞতৰারদেসনা ৰুত্তা. সেসং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.
অম্বপালিসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.