চূল়সঙ্গামং

অনুৰিজ্জকস্স পটিপত্তিৰণ্ণনা

৩৬৫. চূল়সঙ্গামে সমাগমনং সঙ্গামো, সমাগমেন্তি সন্নিপতন্তি এত্থাতি ৰা সঙ্গামোতি ৰচনত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘সঙ্গামো ৰুচ্চতি…পে… সঙ্ঘসন্নিপাতো’’তি. সন্নিপতনং সন্নিপাতো, সন্নিপতন্তি এত্থ দেসেতি ৰা সন্নিপাতো, সঙ্ঘস্স সন্নিপাতো সঙ্ঘসন্নিপাতো. সঙ্গাম যুদ্ধেতি ধাতুপাঠেসু (সদ্দনীতিধাতুমালাযং ১৮ মকারন্তধাতু) ৰুত্তং. তত্থ যুদ্ধং নাম অত্থতো অধিকরণৰিনিচ্ছযোতি গহেতব্বং. তদত্থং ৰিত্থারেন্তো আহ ‘‘তত্র হী’’তিআদি. তত্থ তত্রাতি তস্মিং সঙ্গামে, সমোসরন্তীতি সম্বন্ধো. অত্তপচ্চত্থিকাতি অত্তনো পটিপক্খং অত্থযন্তি. উদ্ধম্মন্তি ধম্মতো ৰিযোগং. দীপেন্তা হুত্ৰাতি যোজনা. কে ৰিযাতি আহ ‘‘ৰজ্জিপুত্তকা ৰিযা’’তি. সো ভিক্খু পৰত্তেতীতি সম্বন্ধো. লদ্ধিন্তি উদ্ধম্মাদিৰাদং. তত্থাতি সঙ্গামে. অৰচরতীতি ওগাহেত্ৰা চারেতি পৰত্তেতি. তমেৰত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘অজ্ঝোগাহেত্ৰা ৰিনিচ্ছযং পৰত্তেতী’’তি. এত্থ ‘‘অজ্ঝোগাহেত্ৰা’’তি ইমিনা অৰত্যূপসগ্গস্স ওগাহত্থং দস্সেতি. ‘‘ৰিনিচ্ছযং পৰত্তেতী’’তি ইমিনা চরধাতুস্স কারিতন্তোগধত্তা সহকারিতকম্মেন পৰত্তনত্থং দস্সেতি. ইমিনা সঙ্গামে অৰচরতীতি সঙ্গামাৰচরোতি নিব্বচনং দস্সেতি. কো ৰিযাতি আহ ‘‘যসত্থেরো ৰিযা’’তি. মানদ্ধজন্তি কেতুকম্যতাপচ্চুপট্ঠানমানসঙ্খাতং ধজং. রজোহরণসমেনাতি এত্থ রজং হরতি অপনেতি অনেনাতি রজোহরণং, পাদপুঞ্জনং, তেন সমেনাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘পাদপুঞ্জনসমেনা’’তি. পাদং পুঞ্জতি সোধেতি অনেনাতি পাদপুঞ্জনং, তেন সমো পাদপুঞ্জনসমো, তেন. সমাকারং দস্সেন্তো আহ ‘‘যথা’’তিআদি. রজোহরণস্স নেৰ রাগো হোতীতি সম্বন্ধো. যথাপতিরূপন্তি পতিরূপস্স অনুলোমং, পতিরূপানতিক্কন্তন্তি অত্থো. অকথেন্তেন নিসীদিতব্বন্তি সম্বন্ধো. সামং ৰা ধম্মোতি এত্থ ধম্মো নাম কোতি আহ ‘‘কপ্পিযাকপ্পিযনিস্সিতা ৰা’’তিআদি. রূপারূপপরিচ্ছেদো চ সমথাচারো চ ৰিপস্সানাচারো চ ঠানৰত্তঞ্চ নিসজ্জৰত্তঞ্চ, আদিসদ্দেন চঙ্কমৰত্তাদীনি সঙ্গণ্হাতি. চুদ্দসমহাৰত্তাদীনং ‘‘কপ্পিযাকপ্পিযনিস্সিতা’’তি পদেন গহিতত্তা ৰত্তসদ্দেন ঠানৰত্তাদীনি এৰ গহেতব্বানি, আদিসদ্দেন চঙ্কমৰত্তাদীনি গহেতব্বানি. পরো ৰা অজ্ঝেসিতব্বোতি যোৰা সো ৰা কোচি অজ্ঝেসিতব্বোতি আহ ‘‘যো’’তিআদি. ইমিনা ন যো ৰা সো ৰা কোচি অজ্ঝেসিতব্বো, সমত্থোযেৰ পন অজ্ঝেসিতব্বোতি ৰা দস্সেতি. ‘‘আৰুসো’’তিআদিনা ৰত্তব্বাকারং দস্সেতি. অরিযো ৰা তুণ্হীভাৰোতি এত্থ ন কেৰলং কথেতুং অসমত্থৰসেন তুণ্হীভাৰো, কম্মট্ঠানমনসিকারৰসেন পনাতি আহ ‘‘কম্মট্ঠানমনসিকারৰসেন তুণ্হীভাৰো’’তি. অরিযানং এসো অরিযো, তুণ্হীভাৰো. ‘‘নাৰজানিতব্বো’’তি ইমিনা নাতিমঞ্ঞিতব্বোতি পদস্স অতিক্কম্ম ন মঞ্ঞিতব্বোতি দস্সেতি.

উপজ্ঝাযোতি চোদকচুদিতকানং উপজ্ঝাযো. সব্বত্থাতি সব্বেসু ‘‘ন আচরিযো পুচ্ছিতব্বো’’তিআদিপদেসু. কুলমেৰ জাতিনামগোত্তৰসেন অযন্তি অপদিসিযতীতি কুলপদেসো. অত্রস্সাতি এত্থ অত্র অস্সাতি পদচ্ছেদং কত্ৰা অত্রসদ্দো পুগ্গলৰিসযো, অস্সসদ্দো আখ্যাতিকোতি আহ ‘‘অত্র পুগ্গলে’’তিআদি. তত্থ ‘‘ভৰেয্যা’’তি ইমিনা অস্সসদ্দস্স সব্বনামত্তঞ্চ ‘‘ভৰতী’’তি ৰত্তমানিকভাৰঞ্চ পটিক্খিপতি. পরিসানুৰিধাযকেনাতি পরিসায অনুমতং করোন্তেন. ইমিনা নো পরিসকপ্পিকেনাতি এত্থ কপ্পসদ্দো ৰিঝত্থোতি দস্সেতি. যন্তি ৰচনং. ন হত্থমুদ্দাতি মুদন্তি এতাযাতি মুদ্দা, সক্খরমঙ্গুলিযং হত্থস্স মুদ্দা অৰযৰিঅৰযৰৰসেন সম্বন্ধত্তাতি হত্থমুদ্দা. তস্সা ৰিকারো ‘‘হত্থমুদ্দা’’তি গহেতব্বোতি আহ ‘‘হত্থৰিকারো’’তি.

‘‘অত্থং অনুৰিধিযন্তেনা’’তি এত্থ অত্থন্তি ৰিনিচ্ছযত্থং. অনুৰিধিযন্তেনাতি সল্লক্খেন্তেন. ইতি ইমমত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘ৰিনিচ্ছযপটিৰেধমেৰ সল্লক্খেন্তেনা’’তি. সন্নিপাতমণ্ডলেতি সন্নিপাতায পরিসায সমূহে, সন্নিপাতমণ্ডলস্স মজ্ঝেতি অত্থো. ন ৰীতিহাতব্বন্তি এত্থ ৰীতিহরণং নাম অত্থতো হাপনন্তি আহ ‘‘ন ৰিনিচ্ছযো হাপেতব্বো’’তি. দুরুত্তৰাচন্তি চোদকচুদিতকানং দুরুত্তৰাচং. হিতপরিসকিনাতি এত্থ হিতং পরি এসতীতি হিতপরিসকো, করুণা চ করুণাপুব্বভাগো চ, সো এতস্সত্থীতি হিতপরিসকী, পুগ্গলো, তেন হিতপরিসকিনা. তমেৰত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘হিতেসিনা হিতগৰেসিনা’’তি. করুণাতি অপ্পনাপত্তা করুণা. করুণাপুব্বভাগোতি অপ্পনাপত্তায করুণায পুব্বভাগে পৰত্তা পরিকম্মউপচারকরুণা. পদদ্ৰযেপীতি ‘‘হিতানুকম্পিনা কারুণিকেন ভৰিতব্বং. হিতপরিসকিনা অসম্ফপ্পলাপিনা ভৰিতব্ব’’ন্তি পদদ্ৰযেপি. অযং অধিপ্পাযো ৰেদিতব্বোতি যোজনা. ‘‘অসুন্দরৰচন’’ন্তি ইমিনা অসুরুত্তন্তি এত্থ সুন্দরং উত্তং সুরুত্তং, ন সুরুত্তং অসুরুত্তন্তি ৰচনত্থং দস্সেতি. পরিগ্গহেতব্বোতি পরিৰীমংসিত্ৰা গহেতব্বো.

তস্সাতি অধম্মচোদকস্স. অনোসটং ৰত্থুন্তি এত্থ ‘‘চোদকচুদিতকেহি ৰুত্ত’’ন্তি পদং অধিকারৰসেন ৰেদিতব্বং. এত্থ চ অনোসটন্তি ৰিনিচ্ছযং অনোসটন্তি অত্থো. কিং পগ্গণ্হিতব্বোতি আহ ‘‘ননু ত্ৰ’’ন্তিআদি. অনুযোগৰত্তন্তি ‘‘কালেন ৰক্খামী’’তিআদিনা (চূল়ৰ. ৩৯৯; পরি. ৩৬২, ৪৩৭) ৰুত্তং, ‘‘সচ্চে চ অকুপ্পে চা’’তি (চূল়ৰ. ৪০১) চ ৰুত্তং অনুযুঞ্জনৰত্তং. তঞ্হি যস্মা অনেন ৰত্তেন চোদকো চুদিতকং, চুদিতকো ৰা চোদকং অনুযুঞ্জতি, চোদকেন চুদিতকো, চুদিতকেন ৰা চোদকো অনুযুঞ্জিযতি, তস্মা অনুযোগৰত্তন্তি ৰুচ্চতি. কথাপেত্ৰাতি চোদকচুদিতকেহেৰ কথাপেত্ৰা. তস্সাতি চোদকস্স ৰা চুদিতকস্স ৰা, সারজ্জন্তি ভযং. তেতি তৰ. ৰত্ৰাপীতি মুখেন ৰত্ৰাপি. পিসদ্দেন কাযৰিকারং দস্সেত্ৰাপীতি সম্পিণ্ডেতি. ‘‘অনুযোগৰত্ত’’ন্তি ধাতুকম্মং, ‘‘সো ভিক্খূ’’তি কারিতকম্মং অজ্ঝাহরিতব্বং, তং কম্মং তব্বপচ্চযো ৰদতি. অসুচি ৰিভাৰেতব্বোতি এত্থ নত্থি সুচি সীলমেতস্সাতি অসুচীতি ৰুত্তে অলজ্জীতি আহ ‘‘অলজ্জি’’ন্তি. উজু সীলৰা কাযৰঙ্কাদিরহিতো হোতীতি যোজনা. এত্থ চ কাযৰঙ্কাদিরহিতো হোতীতি ইমিনা উজুনো কারণং দস্সেতি. কাযৰঙ্কাদিরহিতত্তা উজু হোতীতি অধিপ্পাযো. সোতি ভিক্খু. মদ্দৰেনেৰাতি মুদুভাৰেনেৰ. উপচরিতব্বোতি কথেতব্বো. ইমিনা উজুমদ্দৰেনাতি পদস্স সম্বন্ধট্ঠানং পাঠসেসং দস্সেতি. যোতি ভিক্খু. অযমেৰাতি এৰসদ্দেন ন ধম্মগরুকো, পুগ্গলগরুকো, ধম্মেসু চ পুগ্গলেসু চ ন মজ্ঝত্তোতি ৰেদিতব্বোতি দস্সেতি.

৩৬৬. তেন চ পন অনুৰিজ্জকেনাতি যোজনা. সুত্তাদীসূতি আদিসদ্দেন ৰিনযঅনুলোম পঞ্ঞত্তঅনুলোমিকানি সঙ্গহেতব্বানি. সুত্তং সংসন্দনত্থায হোতীতি যোজনা. কেসং সংসন্দনত্থাযাতি আহ ‘‘আপত্তানাপত্তীনং সংসন্দনত্থ’’ন্তি. ওপম্মং অত্থদস্সনত্থায হোতীতি যোজনা. এসেৰ নযো সেসেসুপি. পচ্চেকট্ঠাযিনো অৰিসংৰাদকট্ঠাযিনোতি এত্থ পচ্চেকস্মিং তিট্ঠন্তি সীলেনাতি পচ্চেকট্ঠাযিনো, অৰিসংৰাদকে তিট্ঠন্তি সীলেনাতি অৰিসংৰাদকট্ঠাযিনোতি দস্সেন্তো আহ ‘‘ইস্স…পে… ঠিতা’’তি. ‘‘ইস্সরিযাধিপচ্চজেট্ঠকট্ঠানে’’তি ইমিনা পচ্চেকসরূপং দস্সেতি. তেতি সঙ্ঘেন অনুমতা পুগ্গলা.

কিমত্থং ‘‘ৰিনযো সংৰরত্থাযা’’তিআদি ৰুত্তন্তি আহ ‘‘ইদানী’’তিআদি. ইদানি দস্সেতুং আহাতি সম্বন্ধো. যে মন্দা মন্দবুদ্ধিনো হুত্ৰা এৰং ৰদেয্যুন্তি যোজনা. অথ ৰা মন্দা মন্দবুদ্ধিনো যে পুগ্গলা এৰং ৰদেয্যুন্তি যোজনা. সকলাপি ৰিনযপঞ্ঞত্তি উপনিস্সযো হোতীতি সম্বন্ধো. ইমিনা ‘‘সংৰরত্থাযা’’তিআদীসু ‘‘অনুপাদাপরিনিব্বানত্থাযা’’তিপরিযোসানেসু তেরসৰাক্যেসু ‘‘উপনিস্সযো হোতী’’তি পাঠসেসো অজ্ঝাহরিতব্বোতি দস্সেতি. ‘‘পচ্চযো’’তি ইমিনা ‘‘উপনিস্সযো’’তি পদস্স উপনিস্সযপচ্চযোতি অত্থং দস্সেতি. সব্বত্থাতি সব্বেসু দ্ৰাদসৰাক্যেসু. ৰিসেসং দস্সেন্তো আহ ‘‘অপিচেত্থা’’তিআদি. তত্থ অপিচ ৰিসেসং ৰক্খামীতি যোজনা. এত্থাতি ‘‘অৰিপ্পটিসারত্থাযা’’তিআদীসু. তন্তি সুখং. তরুণৰিপস্সনা নাম কস্স অধিৰচনন্তি আহ ‘‘উদযব্বযঞাণস্সেতমধিৰচন’’ন্তি. ননু ‘‘ৰিরাগো’’তি এত্থ চতুব্বিধস্স অরিযমগ্গস্স গহিতত্তা ‘‘ৰিমুত্তী’’তি এত্থাপি চতুব্বিধং ফলং গহেতব্বং, কস্মা পন ‘‘ৰিমুত্তীতি অরহত্তফল’’ন্তি ৰুত্তন্তি আহ ‘‘চতুব্বিধোপি হী’’তিআদি. হীতি সচ্চং, যস্মা ৰা. অপচ্চযপরিনিব্বানত্থাযাতি অসঙ্খতপরিনিব্বানত্থায. নত্থেত্থ হি পরিনিব্বানে কোচি পচ্চযো, তস্মা অপচ্চযপরিনিব্বানন্তি ৰুচ্চতি. তন্তি ৰিমুত্তিঞাণদস্সনং. তস্মিংঅনুপ্পত্তেতি তস্মিং ৰিমুত্তিঞাণদস্সনে অনুক্কমেন পত্তে. অৰস্সন্তি ধুৰং একন্তেনাতি অত্থো. এতদত্থাতি এসো অনুপাদা পরিনিব্বানসঙ্খাতো অত্থো পযোজনং ইমিস্সা কথাযাতি এতদত্থা. কথাতি অত্থস্স কথা. মন্তনাতি ধম্মস্স মন্তনা. এতদত্থা উপনিসাতি এত্থ উপনিসাসদ্দো পচ্চযৰাচকোতি আহ ‘‘পরংপরপচ্চযতাপী’’তি. পরংপরপচ্চযো হি যস্মা এত্থ পরংপরফলং উপগন্ত্ৰা নিসীদতি, তস্মা উপনিসাতি ৰুচ্চতি. ‘‘ৰিনযো সংৰরত্থাযা’’তিআদিকা অযং পরংপরপচ্চযতাপীতি যোজনা. সোতাৰধানন্তি ওগাহেত্ৰা ধিযতে ঠপিযতে অৰধানং, সোতস্স অৰধানং সোতাৰধানং. ইমং কথন্তি ‘‘ৰিনযো সংৰরত্থাযা’’তিআদিং ইমং কথং. যং ঞাণং উপ্পজ্জতি, তম্পি এতদত্থন্তি যোজনা. যদিদং অনুপাদা চিত্তস্সাতি এত্থ ‘‘যদিদ’’ন্তি নিপাতো ‘‘ৰিমোক্খো’’তি পদমপেক্খিত্ৰা যো অযন্তি অত্থং ৰদতি. অনুপাদাতি এত্থ ‘‘সযং অভিঞ্ঞা’’তিআদীসু (মহাৰ. ১১) ৰিয যকারলোপো হোতি, তস্স পদস্স করণং পন ‘‘চতূহি উপাদানেহী’’তি ৰেদিতব্বং. ইতি ইম মত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘যো অযং চতূহি উপাদানেহি অনুপাদিযিত্ৰা’’তি. এত্থ চতূহি উপাদানেহি অনুপাদিযিত্ৰা চিত্তস্স অরহত্তফলসঙ্খাতো যো অযং ৰিমোক্খো অত্থি, সোপি এতদত্থায হোতীতি যোজনা. ‘‘অরহত্তফলসঙ্খাতো’’তি ইমিনা ‘‘ৰিমোক্খো’’তি পদস্স অত্থং দস্সেতি. অরহত্তফলঞ্হি যস্মা ৰিরুদ্ধেহি, ৰিসেসেন ৰা সব্বকিলেসেহি মুচ্চিত্থ, তস্মা ৰিমোক্খোতি ৰুচ্চতি. ‘‘অপচ্চযপরিনিব্বানত্থায এৰা’’তি ইমিনা এতদত্থাযাতি পদস্স অত্থং দস্সেতি.

৩৬৭. ৰত্থুং…পে… ন জানাতীতি এত্থাতি যোজনা কাতব্বা. তস্মাতি যস্মা সম্বন্ধো, তস্মা. এত্থাতি ইমাসু গাথাসু. সমেন চাতি এত্থ ‘‘সমেনা’’তি পদং ‘‘অঞ্ঞাণেনা’’তি অত্থস্স ৰাচকং রূল়্হীপদন্তি দস্সেন্তো আহ ‘‘তেনেৰ পুব্বাপরং অজাননস্স সমেন অঞ্ঞাণেনা’’তি. পাল়িযং কেন কারণেন কতাকতং ন জানাতীতি আহ ‘‘সমেনা’’তি. সমেন পুব্বাপরস্স অঞ্ঞাণেন কতাকতং ন জানাতীতি অত্থো. এৰন্তিআদি নিগমনং. যং পনেতং ৰচনং ৰুত্তন্তি যোজনা. ‘‘তত্থা’’তি চ ‘‘আকারঅকোৰিদো’’তি চ আধারাধেয্যানমভেদো হোতি, তস্মা অৰযৰী আধারো, অৰযৰো আধেয্যোতি দট্ঠব্বং. আকারসদ্দো ইঙ্গিতত্থোতি আহ ‘‘কারণাকারণে’’তি. কারণঅকারণসঙ্খাতে ইঙ্গিতেতি অত্থো. আকারস্সাতি ভুম্মত্থে সামিৰচনং. আকারস্মিন্তি হি অত্থো.

তথেৰাতি যথা ৰত্থুআদীনি ন জানাতি, তথেৰ. ইতীতি এৰং. য্ৰাযন্তি যো অযং ভিক্খু. ‘‘ভযেনা’’তি ইমিনা ভযাতি এত্থ কারণত্থে নিস্সক্কৰচনন্তি দস্সেতি. ভযা ভযেন গচ্ছতীতি যোজনা. এসেৰ নযো সম্মোহেন মোহা গচ্ছতীতি এত্থাপি. ছন্দাতি ছন্দেন. দোসাতি দোসেন. অত্তনা ঞাতুং অসমত্থতায ন সঞ্ঞত্তিযা কুসলোতি আহ ‘‘পরং সঞ্ঞাপেতুং অসমত্থতাযা’’তি. কস্মা নিজ্ঝত্তিযা চ অকোৰিদোতি আহ ‘‘কারণা…পে… তাযা’’তি. ‘‘পরিসায লদ্ধত্তা’’তি ইমিনা লদ্ধো পরিসসঙ্খাতো পক্খো যেনাতি লদ্ধপক্খোতি ৰচনত্থং দস্সেতি. সচে তাদিসকো ভিক্খু হোতি, সো ভিক্খু ‘‘অপটিক্খো’’তি ৰুচ্চতীতি যোজনা. এসেৰ নযো হেট্ঠাপি. ‘‘ন পটিক্খিতব্বো’’তি ইমিনা পটিমুখং ন ইক্খিতব্বোতি অপটিক্খোতি ৰচনত্থং দস্সেতি. ‘‘ন ওলোকেতব্বো’’তি ইমিনা ইক্খধাতুযা দস্সনত্থং দস্সেতি.

ইতি চূল়সঙ্গামৰণ্ণনায যোজনা সমত্তা.