৩. সমুচ্চযক্খন্ধকং
১. সুক্কৰিস্সট্ঠিকথা
সমুচ্চযক্খন্ধকে তত্থাতি চতুব্বিধেসু মানত্তেসু. যং মানত্তং দিয্যতি, ইদং অপ্পটিচ্ছন্নমানত্তং নামাতি যোজনা. এসেৰ নযো অনন্তরৰাক্যেসুপি. পটিচ্ছন্নায আপত্তিযাতি হেত্ৰত্থে করণৰচনং, কারণত্থে নিস্সক্কৰচনং ৰা. অদ্ধমাসন্তি পন্নরসদিৰসকালং. ওধাযাতি সমূহং কত্ৰা. ‘‘একতো কত্ৰা’’তি ইমিনা ‘‘ওধাযা’’তি পদস্স অত্থং দস্সেতি. তেসূতি চতুব্বিধেসু মানত্তেসু. ইদন্তি মানত্তং. অপ্পটিচ্ছন্নায…পে… ৰচনতোতি ঞাপকহেতু. এতেন অপ্পটিচ্ছন্নায আপত্তিযা দাতব্বং মানত্তং অপ্পটিচ্ছন্নমানত্তন্তি ৰচনত্থং দস্সেতি. তন্তি অপ্পটিচ্ছন্নমানত্তং. ইধাতি ইমিস্সং পাল়িযং. ততুত্তরীতি ততো তীহিপি উত্তরি. নানাৰত্থূনি এতাসন্তি নানাৰত্থুকাযো. তাসন্তি নানাৰত্থুকানং.
মাল়কসীমাযমেৰাতি সীমমাল়কে এৰ, সীমঙ্গণে এৰাতি অত্থো. তত্থেৰাতি মাল়কসীমাযমেৰ.
ৰেদযামহন্তি ৰেদযামি অহং. মম মানত্তচরভাৰং সঙ্ঘং জানাপেমীতি অত্থো. ৰেদযতীতি মন্তি জানাপেতি, ইতি মং সঙ্ঘো ধারেতূতি অধিপ্পাযো. ৰুত্তনযেনেৰাতি পারিৰাসিকক্খন্ধকে ৰুত্তনযেনেৰ. নিক্খিপিতব্বন্তি ‘‘মানত্তং নিক্খিপামি, ৰত্তং নিক্খিপামী’’তি নিক্খিপিতব্বং. মাল়কতোতি সীমঙ্গণতো. সোপীতি সহ গচ্ছন্তোপি. ‘‘মাল়কে নারোচিত’’ন্তি ইমিনা যস্স মাল়কে আরোচিতং, তস্স অনারোচেত্ৰাপি নিক্খিপিতব্বন্তি দস্সেতি. আরোচেন্তেন ৰত্তব্বন্তি সম্বন্ধো.
ৰিসভাগেহি সহ ৰসন্তস্স ৰত্তস্স দুপ্পূরিতত্তা ৰুত্তং’’সভাগা ভিক্খূ ৰসন্তী’’তি. চতূহি, পঞ্চহি ৰাতি ৰাসদ্দেন ততো অতিরেকম্পি সঙ্গণ্হাতি. পরিক্খেপারহট্ঠানতোতি চীৰরক্খন্ধকে (মহাৰ. অট্ঠ. ৩৭৯) ৰুত্তপরিক্খেপারহট্ঠানতো. ‘‘দ্ৰে লেড্ডুপাতে অতিক্কমিত্ৰা’’তি ইদং ৰিহারে ভিক্খূনং সজ্ঝাযাদিসদ্দসৰনূপচারপহানত্থং ৰুত্তং. সচে সৰনূপচারতো ন মুচ্চতি, ততো অতিরেকম্পি অতিক্কমিতব্বং. ওক্কম্মাতি মগ্গপটিপন্নানং ভিক্খূনং ৰচনসদ্দসৰনূপচারপহানত্থং ওক্কমিত্ৰা. ‘‘গুম্বেন ৰা ৰতিযা ৰা’’তি দস্সনূপচারপহানত্থং ৰুত্তং. ইধ উপচারো নাম যত্থ ঠত্ৰা পস্সতি সুণাতি, সোযেৰ দেসো. অঞ্ঞোতি চতূহি পঞ্চহি ৰা ভিক্খূহি অঞ্ঞো. এসাতি এসো মানত্তচারিকো.
‘‘দ্ৰাদসহত্থং উপচারং ওক্কমিত্ৰা’’তি ইমিনা অনোক্কমিত্ৰা অজানন্তস্সেৰ গচ্ছতি, নত্থি রত্তিচ্ছেদোপীতি দস্সেতি. এত্থ দিট্ঠরূপানং সুতসদ্দানং দ্ৰাদসহত্থূপচারতো বহি ঠিতানম্পি আরোচেতব্বং. অদিট্ঠাসুতানম্পি অন্তো দ্ৰাদসহত্থূপচারগতানং আরোচেতব্বন্তি দট্ঠব্বং. সতি করণীযেতি ইদং গন্তুস্স কারণদস্সনত্থং ৰুত্তং. অসতি করণীযেপি গন্তুং ৰট্টতি. সোপীতি একো ভিক্খুপি. ‘‘তস্স সন্তিকে আরোচেত্ৰা’’তি ইমিনা অনারোচনে ৰত্তভেদদুক্কটং হোতীতি দস্সেতি. একস্স সন্তিকে আরোচেত্ৰা নিক্খিপিযমানে কিং ঊনে গণে চরণদোসো ৰা ৰিপ্পৰাসো ৰা ন হোতীতি আহ ‘‘অযঞ্চা’’তিআদি. তত্থ অযঞ্চাতি মানত্তচারিকো পন. যস্মা কারণা ৰসি, তেন কারণেনাতি যোজনা. ভিক্খূনঞ্চ অত্থিভাৰং সল্লক্খেত্ৰাতি পকতত্তাগতকালে তস্স অনারোচেত্ৰাৰ গচ্ছন্তি, তস্মা ভিক্খূনঞ্চ দ্ৰাদসহত্থূপচারে অত্থিভাৰং সল্লক্খেত্ৰাতি অত্থো. এত্থ চ ‘‘গণস্স আরোচেত্ৰা’’তি ইমিনা ঊনে গণে চরণদোসাভাৰং দস্সেতি. ‘‘ভিক্খূনঞ্চ অত্থিভাৰং সল্লক্খেত্ৰা’’তি ইমিনা ৰিপ্পৰাসদোসাভাৰং দস্সেতি. যন্তি পুব্বে অনারোচিতং যং ভিক্খুং. অযন্তি পঠমং পস্সিতব্বস্স আরোচেত্ৰা নিক্খিপনং. ‘‘নিক্খিত্তৰত্তস্স পরিহারো’’তি ইমিনা অনিক্খিত্তৰত্তে অন্তোউপচারগতানং সব্বেসং আরোচেতব্বন্তি দস্সেতি.
অযন্তি মানত্তচারিকো, ঠিতোতি সম্বন্ধো. তেনাপীতি মানত্তচারিকেনপি, যাচিতব্বন্তি যোজনা. সোতি অনিক্খিত্তৰত্তো ভিক্খু. তত্রাতি ‘‘সো অব্ভেতব্বো’’তি ৰচনে. অযং অব্ভানৰিধি ৰুত্তোতি যোজনা. অযঞ্চাতি অব্ভানৰিধি চ. তাসন্তি আপত্তীনং. এৰন্তিআদি নিগমনং. পটিচ্ছন্নমানত্তং পন দাতব্বং হোতীতি সম্বন্ধো. ‘‘পটিচ্ছন্নাযা’’তিআদিনা পটিচ্ছন্নায আপত্তিযা দাতব্বং মানত্তং পটিচ্ছন্নমানত্তন্তি ৰচনত্থং দস্সেতি. নন্তি পটিচ্ছন্নমানত্তং.
২. পরিৰাসকথা
১০২. তস্সাতি পটিচ্ছন্নমানত্তস্স. সমোধানেত্ৰাতি ইধেৰ পরিৰাসকথাযং সমোধানেত্ৰা. ইধেৰ পরিৰাসকথাযং দস্সযিস্সামাতি যোজনা. ইধেৰসদ্দো হি পুব্বাপরাপেক্খো.
ইধ অধিপ্পেতং পরিৰাসং ৰিত্থারেত্ৰা দস্সেন্তো আহ ‘‘অযং হী’’তিআদি. ইধ অধিপ্পেতো পরিৰাসো নাম তিৰিধো হোতীতি যোজনা. তত্থাতি তিৰিধেসু পরিৰাসেসু. ‘‘যথাপটিচ্ছন্নায আপত্তিযা’’তি ৰচনং ৰিত্থারেন্তো আহ ‘‘কস্সচি হী’’তিআদি. যথা উদাযিত্থেরস্স একাহপটিচ্ছন্না অযং আপত্তি হোতি, তথা কস্সচি একাহপটিচ্ছন্না আপত্তি হোতীতি যোজনা. যথা চ পরতো আগতা উদাযিত্থেরস্সেৰ আপত্তি হোতি, তথা কস্সচি দ্ৰিহাদিপটিচ্ছন্না আপত্তি হোতীতি যোজনা. ইমিনা ৰুত্তনযানুসারেন পরতোপি নযো নেতব্বো. তস্মাতি যস্মা একাহাদিপটিচ্ছন্না একাদিআপত্তি হোতি, তস্মা জানিতব্বোতি যোজনা.
পটিচ্ছন্নভাৰং ৰিত্থারেন্তো আহ ‘‘অযং হী’’তিআদি. তত্থাতি ‘‘দসহাকারেহী’’তি পাঠে. আপত্তিইতি সঞ্ঞা এতস্সাতি আপত্তিসঞ্ঞী . পহু চাতি সমত্থো চ. পপুব্বো হূধাতু সমত্থত্থে হোতি.
তত্থাতি তস্সং মাতিকাযং. যন্তি আপত্তিং. সোপি চাতি ভিক্খুপি চ. তত্থাতি তস্সং আপত্তিযং. অযন্তি ভিক্খু. তত্থাতি আপত্তিযং. অলজ্জিপক্খে তিট্ঠতীতি ‘‘সঞ্চিচ্চ আপত্তিং পরিগূহতী’’তি (পরি. ৩৫৯) ৰুত্তপক্খে ঠিতত্তা অলজ্জিপক্খে তিট্ঠতি.
পকতত্তোতি এত্থ ‘‘পারাজিকং অনজ্ঝাপন্নো’’তি অত্থং পটিক্খিপন্তো আহ ‘‘তিৰিধং উক্খেপনীযকম্মং অকতো’’তি. এতন্তি অপ্পটিচ্ছন্নভাৰং, ‘‘আপজ্জতি…পে… কুসলেহি চিন্তিতা’’তি ৰচনং ৰা.
গাথায ‘‘সাৰসেস’’ন্তি ইমিনা পারাজিকং নিৰত্তেতি. গরুকন্তি এত্থ সঙ্ঘাদিসেসমেৰ অধিপ্পেতন্তি দস্সেতি. অনাদরিযন্তি সিক্খাপদে অনাদরিযং. ৰজ্জন্তি দুক্কটং. উক্খিত্তকেন করণভূতেন.
যস্সাতি ভিক্খুস্স, নত্থীতি সম্বন্ধো. ভীরুকজাতিকতাযাতি ভীরুকসভাৰতায. পব্বতৰিহারে ৰসন্তস্স যস্স ভিক্খুনোতি যোজনা. পব্বতৰিহারেতি পব্বতস্স তলে, অন্তরে ৰা কারিতে ৰিহারে. এতস্মিন্তি এতাদিসে. অন্তরাযে সতিযেৰাতি যোজনা. তস্স অচ্ছন্নাৰ হোতীতি যোজনা. অনন্তরাযিকসঞ্ঞায ছাদযতো অচ্ছন্নাৰাতি অনন্তরাযিকসঞ্ঞায ছাদেন্তস্সাপি একন্তেন অন্তরাযিকত্তা অচ্ছন্নাৰাতি অধিপ্পাযো.
অস্সাতি ভিক্খুস্স. হনুকৰাতোতি হনুকস্স গেলঞ্ঞকরো ৰাতো. ৰিজ্ঝতীতি হনুকং ৰিজ্ঝতি. ইমিনাতি ভিক্খুনা. পহুসঞ্ঞিনো ছাদিতাপি একন্তেন অপহুত্তা অচ্ছাদিতাৰ হোতি.
ছাদেতুকামো চাতি এত্থ ইদং চতুক্কং ৰেদিতব্বং ছাদেতুকামো ছাদেতি, ছাদেতুকামো নচ্ছাদেতি, অচ্ছাদেতুকামো ছাদেতি, নচ্ছাদেতুকামো নচ্ছাদেতীতি. তত্থ পঠমপদং সন্ধায ৰুত্তং ‘‘ইদং উত্তানত্থমেৰা’’তি. এৰং সেসাসুপি মাতিকাসু চতুক্কং ৰেদিতব্বং. চতূসু চতুক্কেসু পঠমপদে এৰ ছন্না হোতি, ন সেসপদেসু. অনুত্তানত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘সচে পনা’’তিআদি. পুরেভত্তে ৰাতি পুরেভত্তং ৰা, ভত্ততো, ভত্তস্স ৰা পুরেতি পুরেভত্তং. অব্যযীভাৰসমাসে সত্তমীৰিভত্তিযা অমিতিকারিযস্স অনিচ্চভাৰতো ৰুত্তং ‘‘পুরেভত্তে’’তি. এসেৰ নযো ‘‘পচ্ছাভত্তে’’তি এত্থাপি. দুতিযপদস্স অত্থং দস্সেত্ৰা ততিযপদস্স অত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘যস্স পনা’’তিআদি. অভিক্খুকে ঠানে ৰসন্তস্স যস্স ভিক্খুস্সাতি যোজনা. আগমেন্তস্স গচ্ছন্তস্সাতি অনাদরে চেতানি সামিৰচনানি.
চতুত্থপদস্স অত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘যো পনা’’তিআদি. তত্থ যো পনাতি ভিক্খু পন, আৰি করোতীতি সম্বন্ধো. সভাগন্তি অৰেরিং. অযন্তি ভিক্খু. উপজ্ঝাযো ইতি ৰা আচরিযো ইতি ৰাতি যোজনা. লজ্জাযাতি লজ্জনিমিত্তং, লজ্জকারণা, লজ্জহেতু ৰা. হীতি সচ্চং, যস্মা ৰা, ইধাতি আপত্তিআরোচনট্ঠানে. অৰেরিসভাগস্সাতি অৰেরী হুত্ৰা সভাগস্স.
পকাসেতুকামোতি অঞ্ঞেসং পকাসেতুকামো. উপজ্ঝাযস্সাপীতি পিসদ্দেন অঞ্ঞস্স সন্তিকে কা নাম কথাতি দস্সেতি. তত্থাতি আপত্তিআরোচনট্ঠানে. সভাগসঙ্ঘাদিসেসন্তি ৰত্থুসভাগসঙ্ঘাদিসেসং. সুদ্ধস্সাতি ৰত্থুসভাগসঙ্ঘাদিসেসতো সুদ্ধস্স. আৰিকরণাকারং দস্সেন্তো আহ ‘‘আৰিকরোন্তো চা’’তিআদি. ইতি ইমানীতিআদি নিগমনং.
ততোতি জানিতব্বতো, পরন্তি সম্বন্ধো. একাহপটিচ্ছন্নাতি একাহেন পটিচ্ছন্না. যাৰ চুদ্দস দিৰসানি, তাৰ দিৰসৰসেন যোজনা কাতব্বাতি যোজনা. পক্খপটিচ্ছন্নন্তি পক্খেন পটিচ্ছন্নং. অতিরেকপক্খপটিচ্ছন্নন্তি পক্খতো অতিরেকেন পটিচ্ছন্নং.
সংৰচ্ছরপটিচ্ছন্নন্তি সংৰচ্ছরেন পটিচ্ছন্নং. ততো ৰাতি অতিরেকসট্ঠিসংৰচ্ছ রতো ৰা. ভিয্যোপীতি অতিরেকম্পি.
ততোতি তীহি আপত্তীহি. পরন্তি অতিরেকং. গণনৰসেনাতি আপত্তিগণনৰসেন. ৰত্থুকিত্তনৰসেন ৰাতি আপত্তীনং ৰত্থুকিত্তনৰসেন ৰা. নামমত্তৰসেন ৰাতি ‘‘সঙ্ঘাদিসেসাপত্তিযো’’তি এৰং নামস্সেৰ ৰসেন ৰা. এত্থ হি মত্তসদ্দো অৰধারণত্থো, তেন ৰত্থুং নিৰত্তেতি.
তত্থাতি ‘‘নামমত্তৰসেনা’’তি পদে. সজাতিসাধারণন্তি সস্স অত্তনো জাতি সজাতি, তায সাধারণং সজাতিসাধারণং. সব্বেসং, সব্বেহি ৰা আপত্তীহি সাধারণং সব্বসাধারণং. তত্থাতি দুৰিধেসু নামেসু. সব্বসাধারণনামৰসেনাপীতি এত্থ পিসদ্দো ‘‘অহং ভন্তে সম্বহুলা সঙ্ঘাদিসেসা আপজ্জিং একাহপটিচ্ছন্নাযো’’তি এৰং সজাতিসাধারণনামৰসেনপি ‘‘অহং ভন্তে সম্বহুলা সঙ্ঘাদিসেসা আপত্তিযো আপজ্জিং একাহপটিচ্ছন্নাযো’’তি এৰং উভযসাধারণৰসেনপি ৰত্তুং ৰট্টতীতি দস্সেতি. হীতি সচ্চং. সব্বম্পি পরিৰাসাদিকং ইদং ৰিনযকম্মন্তি যোজনা. ৰসতি আপত্তি এত্থ তদাযত্তৰুত্তিতাযাতি ৰত্থু. গো ৰুচ্চতি ৰচনং ৰা ঞাণং ৰা, তং তাযতীতি গোত্তং.
তত্থাতি ৰত্থাদীসু চতুব্বিধেসু. তত্থাতি তেসু ৰচনেসু. সুক্কৰিস্সট্ঠিং কাযসংসগ্গন্তিআদিনা ৰচনেনাপীতি এত্থ আদিসদ্দেন দুট্ঠুল্লাদিৰচনানি সঙ্গণ্হাতি. ইধ পনাতি ইমস্মিং পন ঠানে. যো যোতি তিস্সো ৰা ফুস্সো ৰা আপন্নো হোতি.
এৰং আরোচেতব্বন্তি এৰং ৰক্খমাননযেন আরোচেতব্বন্তি যোজনা. কিং আরোচেতব্বং? ‘‘অহং ভন্তে…পে… সঙ্ঘো ধারেতু’’ ইতি আরোচেতব্বন্তি যোজনা.
ৰেদযামহন্তি ৰেদযামি অহং. মম পারিৰাসিকভাৰং সঙ্ঘং, সঙ্ঘস্স ৰা জানাপেমীতি অত্থো. ৰেদযতীতি মন্তি ৰেদযতি ইতি মং. পারিৰাসিকভাৰং সঙ্ঘং, সঙ্ঘস্স ৰা জানাপেতীতি মং সঙ্ঘো ধারেতূতি অত্থো. এত্থ বহূসু অট্ঠকথাপোত্থকেসু ‘‘তিণ্ণং ৰা অতিরেকানং ৰা আরোচেন্তেন আযস্মন্তো ধারেন্তূ’’তি পাঠো অত্থি. কেসুচি অট্ঠকথাপোত্থকেসু ‘‘তিণ্ণং আরোচেন্তেন আযস্মন্তো ধারেন্তূ’’তি এত্তকোযেৰ পাঠো অত্থি. হেট্ঠা মানত্তকথাযম্পি এৰমেৰ অত্থি. তত্থ ‘‘অতিরেকান’’ন্তি ইমিনা তীহি অতিরেকানং আরোচেন্তেন সঙ্ঘং অপেক্খিত্ৰা সচে একৰচনৰসেন ৰত্তুকামো হোতি, ‘‘মং সঙ্ঘো ধারেতূ’’তি ৰত্তব্বং. অথ সম্বহুলে ভিক্খূ অপেক্খিত্ৰা সচে বহুৰচনৰসেন ৰত্তুকামো হোতি, যথা তিণ্ণং, এৰং ‘‘মং আযস্মন্তো ধারেন্তূ’’তি ৰত্তব্বন্তি দস্সেতি. ইদঞ্চ সদ্দসত্থৰসেনেৰ ৰুত্তং, ন ৰিনযকম্মৰিপত্তিৰসেনাতি দট্ঠব্বং.
‘‘ৰিহারেযেৰ রত্তিপরিগ্গহো’’তি ইমিনা অন্তোউপচারসীমাযম্পি পরিৰসিতব্বভাৰং দস্সেতি. উপচারসীমন্তি পরিক্খিত্তস্স ৰিহারস্স পরিক্খেপং, অপরিক্খিত্তস্স পরিক্খেপারহট্ঠানং. এসাতি পারিৰাসিকো ভিক্খু. অস্সাতি আগতস্স ভিক্খুনো.
ততোতি আপত্তিপটিচ্ছন্নদিৰসতো. কুক্কুচ্চৰিনোদনত্থাযাতি আপত্তিপটিচ্ছন্নদিৰসেন সমং পরিৰসিতব্বং নুখো, ন নুখোতি কুক্কুচ্চস্স ৰিনোদনত্থায. পরিৰুত্থত্তাতি পরিৰসিতত্তা. সোতি পরিৰুত্থো ভিক্খু. ইদন্তি দাতব্বমানত্তং. তন্তি পটিচ্ছন্নমানত্তং. ছারত্তন্তি ছরত্তিযো সমাহটাতি ছারত্তং, সমাহারে দিগু. ‘‘ছরত্ত’’ন্তি ৰত্তব্বে সুখুচ্চারণত্থং ছকারস্স দীঘং কত্ৰা এৰং ৰুত্তং, অচ্চন্তসংযোগে চেতং উপযোগৰচনং.
অপ্পটিচ্ছন্নাপত্তিং দাতুং ৰট্টতীতি সম্বন্ধো. ইমিনা হেট্ঠা ৰুত্তং পটিচ্ছন্নমানত্তং ইমস্মিং পটিচ্ছন্নমানত্তে সমোধানেত্ৰাপি দাতুং ৰট্টতীতি দস্সেতি. এৰং সন্তেপি মূলমানত্তং পটিচ্চ পটিচ্ছন্নমানত্তন্তি ৰুচ্চতি. কথং দাতুং ৰট্টতীতি যোজনা.
অস্সাতি মানত্তং যাচন্তস্স. তদনুরূপন্তি তস্স যাচনস্স অনুরূপং. সচে পটিচ্ছন্না দ্ৰেতি এত্থ দ্ৰেতি নিদস্সনমত্তং ততো অতিরেকম্পি গহেতব্বত্তা. সব্বত্থাতি সব্বেসু একবহূসু. তদনুরূপমে ৰাতি তস্স মানত্তদানস্স অনুরূপমেৰ. ইধ পনাতি পটিচ্ছন্নমানত্তে পন. ইতীতিআদি নিগমনং. যং মানত্তং দিয্যতীতি যোজনা. এত্থাতি পটিচ্ছন্নমানত্তে.
অৰসেসাতি অপ্পটিচ্ছন্নপরিৰাসপটিচ্ছন্নপরিৰাসেহি অৰসেসা. তত্থাতি অৰসেসেসু দ্ৰীসু পরিৰাসেসু. অধম্মিকমানত্তচারাৰসানে অনুঞ্ঞাতপরিৰাসোতি সম্বন্ধো. কিস্মিং ৰত্থুস্মিং অনুঞ্ঞাতোতি আহ ‘‘ইমস্মিং ৰত্থুস্মি’’ন্তি. এসাতি সুদ্ধন্তো, দাতব্বোতি সম্বন্ধো. এতন্তি জাননাজাননং.
তত্থাতি দ্ৰীসু সুদ্ধন্তেসু, চূল়সুদ্ধন্তোতি ৰুচ্চতীতি সম্বন্ধো. যোতি ভিক্খু, ৰদতীতি সম্বন্ধো. আরোচিতদিৰসতোতি আপত্তিআরোচিতদিৰসতো.
তন্তি চূল়সুদ্ধন্তং, পরিৰসন্তেন পরিৰসিতব্বন্তি সম্বন্ধো. অগ্গহেসীতি পরিৰাসং অগ্গহেসি. অঞ্ঞন্তি গহিতমাসতো অঞ্ঞং. ‘‘পরিৰাসদানকিচ্চং নত্থী’’তি ইমিনা পরিৰাসগহণকিচ্চম্পি নত্থীতি দস্সেতি গণ্হন্তস্সেৰ দাতব্বত্তা, দেন্তস্সেৰ গহেতব্বত্তা ৰা. উদ্ধম্পি আরোহতীতি পরিৰাসগহণকালতো অঞ্ঞম্পি কালং পরিৰসিতব্বত্তা উদ্ধম্পি আরোহতি. হেট্ঠাপি ওরোহতীতি পরিৰাসগহণকালতো ঊনম্পি কালং পরিৰসিতব্বত্তা হেট্ঠাপি ওরোহতি. ইদন্তি আরোহনোরোহনং. তস্সাতি সুদ্ধন্তপরিৰাসস্স. একমেৰ পটিচ্চ দ্ৰে, তিস্সো, সম্বহুলা ৰা ভৰন্তীতি আহ ‘‘একং ৰিনা সম্বহুলানং অভাৰতো’’তি.
এৰং চূল়সুদ্ধন্তং দস্সেত্ৰা মহাসুদ্ধন্তং দস্সেন্তো আহ ‘‘যো পনা’’তিআদি. তন্তি মহাসুদ্ধন্তং. যাৰ যত্তকো উপসম্পদদিৰসো হোতি, তাৰ তত্তকং কালন্তি যোজনা. উদ্ধং নারোহতীতি উদ্ধং আরোহনকালস্স অভাৰতো উদ্ধং ন আরোহতি. এত্থাতি সুদ্ধন্তপরিৰাসে. অযং সুদ্ধন্তপরিৰাসো নামাতি নিগমনং.
তত্থাতি তিৰিধেসু সমোধানপরিৰাসেসু. ‘‘ওধুনিত্ৰা সমোদহিত্ৰা দাতব্বপরিৰাসো’’তি ইমিনা ওধুনিত্ৰা সমোধানেত্ৰা দাতব্বো পরিৰাসো ওধানসমোধানোতি ৰচনত্থং দস্সেতি, ‘‘পরিৰাসো’’তি ইমিনা তদ্ধিতণপচ্চযস্স সরূপং দস্সেতি. এত্থ চ অৰধুনিযতে, অৰধুনিতব্বন্তি ৰা ওধানং, সং একতো ওদহীযতে সম্পিণ্ডীযতে, উদহিযতি সম্পিণ্ডিযতীতি ৰা সমোধানন্তি অৰযৰৰচনত্থো কাতব্বো. ‘‘মক্খেত্ৰা’’তি ইমিনা ধুধাতুযা পপ্পোটনধংসনধোৰনানি দস্সেতি. সোতি ওধানসমোধানো, আগতোতি সম্বন্ধো.
এত্থাতি ওধানসমোধানে. যোতি ভিক্খু, পটিচ্ছাদেতীতি সম্বন্ধো. পরিৰসন্তো ৰা মানত্তারহো ৰা মানত্তং চরন্তো ৰা অব্ভানারহো ৰা যো ভিক্খূতি যোজনা. ‘‘পুরিমায আপত্তিযা’’তি পদং ‘‘সমা ৰা’’তি পদে সহাদিযোগো. ‘‘ঊনতরা’’তিপদে ৰিভত্তিঅপাদানং, অনুমেয্যৰিসযঅপাদানং ৰা. ‘‘অদিৰসে কত্ৰা’’তি ইমিনা ওধুনিত্ৰাতি এত্থ ধুধাতুযা যথাৰুত্তত্থেযেৰ দস্সেতি. ঊনকপক্খপটিচ্ছন্নাতি পক্খতো ঊনকেন পটিচ্ছন্না. এতেনুপাযেনাতি পক্খে ৰুত্তেন এতেন উপাযেন.
তত্থাতি মূলাপত্তিতো অতিরেকপটিচ্ছন্নে. আৰি কারাপেত্ৰাতি মূলাপত্তিতো অন্তরাপত্তিযা পটিচ্ছন্নভাৰং আৰি কারাপেত্ৰা. এত্থাতি আপত্তিপটিচ্ছন্নে. পমাণন্তি কারণং. যাতি আপত্তি. তত্থাতি মূলভাৰেন কত্তব্বাযং মূলিআপত্তিযং. ইতরন্তি মূলিভাৰেন কত্তব্বং মূলাপত্তিং. সমোধাযাতি সমোদহিত্ৰা. পক্খিপিত্ৰাতি অত্থো.
একা ৰা যা আপত্তি সব্বচিরপটিচ্ছন্না হোতীতি যোজনা. সব্বচিরপটিচ্ছন্নাযোতি সব্বাসং আপত্তীনং চিরেন পটিচ্ছন্নাযো. তাসন্তি আপত্তীনং. অগ্ঘেনাতি পরিচ্ছেদেন. অগ্ঘসদ্দো হেত্থ পরিচ্ছেদত্থৰাচকো. অভিধানে (অভিধানপ্পদীপিকাযং ১০৪৮ গাথাযং) ৰুত্তং ‘‘অগ্ঘো মুল্যে চ পূজনে’’তি. এত্থ ‘‘মুল্যে চা’’তি পদস্স মূলপরিচ্ছেদেতি অত্থো দট্ঠব্বো. তমেৰত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘তাসং রত্তিপরিচ্ছেদৰসেনা’’তি. ইমেহি পদেহি অগ্ঘেন রত্তিপরিচ্ছেদেন সমোধানেত্ৰা দাতব্বো পরিৰাসো অগ্ঘসমোধানোতি ৰচনত্থং দস্সেতি. এত্থ চ ‘‘সব্বচিরপটিচ্ছন্নাযো’’তি ৰুত্তত্তা কিঞ্চাপি কোটিঅত্থৰাচকো ততিযক্খরেন পাঠো যুত্তো ৰিয দিস্সতি. তথাপি সো পাঠো ন গহেতব্বো. কস্মা? বহূসু পাল়িপোত্থকেসু, অট্ঠকথাপোত্থকেসু চ অলিখিতত্তা. বহূসু হি পোরাণপোত্থকেসু চতুত্থক্খরেন পাঠোযেৰ লিখিতো, তস্মা সো পাঠোযেৰ গহেতব্বো, ন অঞ্ঞোতি দট্ঠব্বং. সোতি অগ্ঘসমোধানো. আগতোযেৰাতি সম্বন্ধো.
যস্স পনাতি ভিক্খুস্স, পটিচ্ছন্নাতি সম্বন্ধো. সব্বন্তি সকলং. আপত্তিসহস্সগাথায –
দসসতং আপত্তিযো রত্তিসতং ছাদযিত্ৰানাতি যোজনা. ইমিনা নযেনপি অগ্ঘসমোধানোতি এত্থ অগ্ঘসদ্দস্স চতুত্থক্খরেন পাঠস্স যুত্তভাৰো ৰেদিতব্বো. অগ্ঘেন দসরত্তিপরিচ্ছেদেন সমোধায দাতব্বো অগ্ঘসমোধানো.
যো পরিৰাসো নানাৰত্থুকাযো আপত্তিযো একতো কত্ৰা দিয্যতি, অযং পরিৰাসো মিস্সকসমোধানো নামাতি যোজনা. এত্থ ৰত্থুৰসেন মিস্সকা আপত্তিযো সমোধানেত্ৰা দাতব্বো পরিৰাসো মিস্সকসমোধানোতি ৰচনত্থো কাতব্বো. তত্রাতি মিস্সকসমোধানে. তদনুরূপাযাতি তস্স যাচনস্স অনুরূপায.
এত্থ চাতি মিস্সকসমোধানে চ, কাতুং ৰট্টতীতি সম্বন্ধো.
‘‘পক্খমানত্তঞ্চ …পে… কথযিস্সামা’’তি যং ৰচনং ৰুত্তং, তস্স ৰচনস্স ওকাসোতি যোজনা. তং পনাতি পক্খমানত্তং পন. ‘‘অড্ঢমাসমেৰ দাতব্ব’’ন্তি ইমিনা পক্খমেৰ দাতব্বং মানত্তং পক্খমানত্তন্তি ৰচনত্থং দস্সেতি. হীতি সচ্চং. তং পনাতি পক্খমানত্তং পন, দাতব্বন্তি সম্বন্ধো. অত্তনো সীমন্তি অত্তনো ৰিহারসীমং, মহাসীমন্তি অত্থো. সোধেত্ৰাতি সব্বাসং হত্থপাসনযনৰসেন, ছন্দারহানং ছন্দনযনৰসেন, সীমতো বহিকরণৰসেন চ সোধেত্ৰা. চতুৰগ্গগণন্তি চতুৰগ্গসঙ্ঘং. গণোতি চেত্থ সঙ্ঘোযেৰাধিপ্পেতো.
তত্রাতি ‘‘যোজনা কাতব্বা’’তি ৰচনে. মুখমত্তদস্সনন্তি উপাযমত্তদস্সনং, আদিমত্তদস্সনং ৰা. ‘‘আপন্নায ভিক্খুনিযা’’তি পদং ‘‘এৰমস্স ৰচনীযো’’তি পদে কত্তা, ‘‘যাচাপেত্ৰা’’তি পদে কারিতকম্মং. ‘‘ব্যত্তায ভিক্খুনিযা’’তি পদং ‘‘ঞাপেতব্বো’’তি পদে কারিতকত্তা, ‘‘সঙ্ঘো’’তি পদং তত্থেৰ কারিতকম্মং. ‘‘এতং কারণ’’ন্তি ধাতুকম্মং অজ্ঝাহরিতব্বং. তব্বপচ্চযেন কারিতকম্মমেৰ ৰুত্তং. ঞাপেতব্বাকারং দস্সেন্তো আহ ‘‘সুণাতু মে’’তিআদি.
নিক্খিত্তৰত্তন্তি করণত্থে চেতং উপযোগৰচনং. নিক্খিত্তৰত্তেনাতি হি অত্থো. তত্থেৰাতি মাল়কসীমাযমেৰ. হীতি সচ্চং, যস্মা ৰা. অস্সাতি মানত্তচারিকায ভিক্খুনিযা. তত্রাতি তস্মা কত্তব্বৰিনযকম্মভাৰতোতি অত্থো. নোতি অম্হাকং, সন্তিকন্তি সম্বন্ধো. চতূহি পকতত্তভিক্খুনীহি নিসীদিতব্বন্তি সম্বন্ধো. গামূপচারতো দ্ৰে লেড্ডুপাতে অতিক্কমিত্ৰাতি ইদং ভিক্খুনীৰিহারূপচারাতিক্কমং সন্ধায ৰুত্তং. ৰিহারূপচারতোপীতি ভিক্খুৰিহারূপচারতোপি. তত্থাতি ভিক্খুনীনং নিসিন্নট্ঠানং. কুরুন্দিমহাপচ্চরীসু পন ৰুত্তন্তি সম্বন্ধো. ৰিহারস্স চাতি ভিক্খুৰিহারস্স চ. গামস্স উপচারং মুঞ্চিতুং ৰট্টতীতি ন ৰুত্তন্তি যোজনা. তস্মা গামূপচারেপি নিসীদিতুং ৰট্টতীতি অধিপ্পাযো.
তায ভিক্খুনিযা আরোচেতব্বন্তি সম্বন্ধো.
তত্থেৰাতি ভিক্খুনীনং নিসীদনট্ঠানেযেৰ. ঠানন্তি ভিক্খূনং ঠানং. এতীতি আগচ্ছতি. পগেৰাতি পাতোযেৰ. তাযাতি মানত্তচারিনিযা.
অনিক্খিত্তৰত্তায পন ভিক্খুনিযাতি সম্বন্ধো. অজাননপচ্চযাতি অজাননকারণা. তন্তি ৰচনং. পারিৰাসিকৰত্তাদীনন্তি আদিসদ্দেন আগন্তুকৰত্তপূরণনিস্সযপটিপ্পস্সদ্ধাদযো সঙ্গণ্হাতি. যুত্ততরং দিস্সতীতি যুত্ততরং হুত্ৰা দিস্সতি. ইমিনা অনিক্খিত্তৰত্তভিক্খুনা ৰিয ভিক্খুনিযাপি অন্তোউপচারসীমগতানংযেৰ আরোচেতব্বং, ন গামে ঠিতানম্পি গন্ত্ৰা আরোচেতব্বন্তি দীপেতি. উপোসথেতি উপোসথদিৰসে. এসেৰ নযো পৰারণাযপি. দেৰসিকন্তি দিৰসে দিৰসে. তস্মিং গামেতি ভিক্খুনীনং ৰসনগামে. অঞ্ঞত্রাতি ভিক্খুনীনং ৰসনগামতো অঞ্ঞস্মিং গামে. তত্রাতি ভিক্খুনীনং ৰসনগামং. দস্সেত্ৰাতি ভিক্খুনীনং দস্সেত্ৰা. তাযাতি মানত্তচারিনিযা. ৰিহারন্তি ভিক্খূনং ৰিহারং. উপচারসীমাযাতি উপচারসীমতো বহীতি সম্বন্ধো. অযন্তি মানত্তচারিনী.
ৰীসতি গণো ইমস্সাতি ৰীসতিগণো, সঙ্ঘো, তস্মিং. মানত্তং চরমানা ভিক্খুনীতি যোজনা. ইদং পক্খমানত্তং নামাতি ইদং পুব্বৰচনস্স নিগমৰসেন পরৰচনস্স কথনত্থায ৰুত্তন্তি দট্ঠব্বং.
তত্থাতি তিৰিধেসু মানত্তেসু. যদেতং মানত্তং অনুঞ্ঞাতন্তি সম্বন্ধো. পরতোতি পরস্মিং. পরিৰাসং পরিৰসন্তস্স মূলাযপটিকস্সিতস্স উদাযিত্থেরস্স অনুঞ্ঞাতন্তি সম্বন্ধো. আপজ্জিত্ৰাতি আপজ্জনতো. ইদন্তি মানত্তং ৰুচ্চতীতি সম্বন্ধো. হীতি সচ্চং, যস্মা ৰা. ওধানসমোধানন্তি এত্থ ৰচনত্থো হেট্ঠা ৰুত্তোযেৰ. তম্পীতি কুরুন্দিযং ৰুত্তৰচনম্পি.
তন্তি অগ্ঘসমোধানমিস্সকসমোধানং, দাতব্বন্তি সম্বন্ধো. এত্তাৰতাতি এতপরিমাণেন ৰচনক্কমেন, ‘‘অযঞ্হি ইধ অধিপ্পেতো পরিৰাসো নামা’’তি (চূল়ৰ. অট্ঠ. ১০২) ৰচনতো পট্ঠায যাৰ ‘‘যোজেত্ৰা দাতব্ব’’ন্তি ৰচনং, তাৰ ৰচনক্কমেনাতি অত্থো. ‘‘তেন হি ভিক্খৰে…পে… দস্সেস্সামা’’তি যং ৰচনং ৰুত্তন্তি যোজনা. ‘‘অত্থতো’’তি ইমিনা সদ্দোপি গহেতব্বো অৰিনাভাৰতো.
পটিচ্ছন্নপরিৰাসকথা
১০২. যা পাল়ি ৰুত্তাতি সম্বন্ধো.
১০৮. ততোতি পাল়িতো. তং আপত্তিন্তি তং অন্তরাপত্তিং. অস্সাতি ভিক্খুস্স. নিক্খিত্তৰত্তো ভিক্খূতি সম্বন্ধো, হুত্ৰাতি ৰা. সোতি ভিক্খু, ঠিতো হুত্ৰাতি সম্বন্ধো. তস্সা আপত্তিযাতি তস্সা অন্তরাপত্তিযা. পটিচ্ছন্না হোতীতি অন্তরাপত্তিপি পটিচ্ছন্না হোতি. তস্মিম্পীতি মূলায পটিকস্সনেপি. মক্খিতাতি পিসিতা, ধংসিতা ৰা. মক্খিযন্তি পিসিযন্তি, ধংসিযন্তীতি ৰা মক্খিতা, পরিৰুত্থদিৰসা. ততোতি পাল়িতো পরন্তি সম্বন্ধো. পরতোপি এসেৰ নযো. এৰন্তিআদি নিগমনং. পটিচ্ছন্নৰারে দস্সিতা হোন্তীতি সম্বন্ধো.
সমোধানপরিৰাসকথা
১২৫. ততোতি পটিচ্ছন্নৰারতো, পরং দস্সিতন্তি সম্বন্ধো. এত্থ চাতি এতস্মিং ৰারে চ. যস্মাতি যস্মা কারণা, যেন কারণেন ৰা. তেনেৰাতি তেনেৰ কারণেন, তস্মা কারণা ৰা, ‘‘মূলায…পে… দেতূ’’তি ৰুত্তন্তি যোজনা. তস্মা সব্বে মক্খিতাৰ হোন্তীতি যোজনা. ততোতি ৰারতো পরং নিট্ঠাপিতন্তি সম্বন্ধো.
অগ্ঘসমোধানপরিৰাসকথা
১৩৪. ততোতি ৰারতো পরং দস্সিতোতি সম্বন্ধো. ততোতি ৰারতো পরং পাল়ি ঠপিতাতি সম্বন্ধো. লজ্জিধম্মে ৰা উপ্পন্নেতি সম্বন্ধো. যন্তি কম্মং. ততোতি ৰারতো পরং তথেৰ পাল়ি ঠপিতাতি সম্বন্ধো.
১৩৮. ততোতি ৰারতো পরং পুরিমনযেনেৰ পাল়ি ঠপিতাতি সম্বন্ধো.
সুদ্ধন্তপরিৰাসাদিকথা
১৫৬. ততোতি ৰারতো পরং সুদ্ধন্তপরিৰাসো দস্সিতোতি সম্বন্ধো.
১৬০. ততোতি পাল়িতো পরং পাল়ি ঠপিতাতি সম্বন্ধো.
১৬৫. তত্থাতি পাল়িযং. অন্তরা…পে… অপ্পটিচ্ছন্নাযোতিআদীসু অত্থো দট্ঠব্বোতি সম্বন্ধো.
১৬৬. পচ্ছিমস্মিং আপত্তিক্খন্ধেতি এত্থ আপত্তিক্খন্ধস্স ভেদভাৰতো কিং ‘‘পচ্ছিমস্মিং আপত্তিক্খন্ধে’’তি ৰুত্তন্তি আহ ‘‘একোৰ সো আপত্তিক্খন্ধো’’তি. অথ কস্মা ‘‘পচ্ছিমস্মিং আপত্তিক্খন্ধে’’তি ৰুত্তন্তি আহ ‘‘পচ্ছা ছাদিতত্তা পনা’’তিআদি. এত্থ পনসদ্দো গরহত্থৰাচকো, তথাপীতি হি অত্থো. একোপি আপত্তিক্খন্ধো পচ্ছা ছাদিতত্তা পচ্ছিমস্মিং আপত্তিক্খন্ধেতি ৰুত্তন্তি অধিপ্পাযো.
১৮০. ‘‘ৰৰত্থিতা সম্ভিন্না’’তি এতং ৰচনন্তি যোজনা.
৮. দ্ৰেভিক্খুৰারএকাদসকাদিকথা
১৮১. ততোতি পাল়িতো পরং ৰুত্তন্তি সম্বন্ধো. তত্থাতি পাল়িযং. মিস্সকন্তি এত্থ কেহি মিস্সকন্তি আহ ‘‘থুল্লচ্চযাদীহি মিস্সক’’ন্তি.
১৮৪. ততোতি পাল়িতো পরং ৰুত্তন্তি সম্বন্ধো. তত্থাতি ‘‘ইধ পন ভিক্খৰে’’তিআদিপাঠে. তঞ্চাতি ‘‘ইধ পন ভিক্খৰে’’তিআদিৰচনঞ্চ ইতো পুব্বে অৰুত্তং সব্বং ৰচনঞ্চাতি যোজনা.
ইতি সমুচ্চযক্খন্ধকৰণ্ণনায যোজনা সমত্তা.