১৮৭. কথিনানুজাননকথা

৩০৬. কথিনক্খন্ধকে পাৰেয্যকাতি এত্থ পাৰারট্ঠে নিৰসন্তীতি পাৰেয্যকাতি ৰচনত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘পাৰারট্ঠৰাসিনো’’তি. তত্থাতি পাৰানামকে রট্ঠে. একো পিতা এতেসন্তি একপিতুকা. তে চ তে ভাতরো চেতি একপিতুকভাতরো, তেসং. এতন্তি ‘‘পাৰেয্যকা’’তি এতং নামং. তেসূতি পাৰেয্যকেসু. ‘‘ধুতঙ্গসমাদানৰসেনা’’তি ৰিসেসনস্স ব্যৰচ্ছেদভাৰং দস্সেতুং ৰুত্তং ‘‘ন অরঞ্ঞৰাসমত্তেনা’’তি. ৰিসেসনঞ্হি দুৰিধং ব্যৰচ্ছেদং, তপ্পাকটিকরণঞ্চাতি. তেসন্তি পাৰেয্যকানং. পিণ্ডপাতিকাদিভাৰেপীতি সম্বন্ধো. পিসদ্দো আরঞ্ঞকং অপেক্খতি. এতন্তি ‘‘সব্বে আরঞ্ঞকা’’তিআদি এতং ৰচনং. ইমে পনাতি পাৰেয্যকা পন. উদকসংগহেতি এত্থ উদকেন সংগহেতব্বন্তি দস্সেন্তো আহ ‘‘উদকেন সংগহিতে’’তি. ‘‘থলে চ নিন্নে চা’’তি ইমিনা ‘‘উদকসংগহে’’তি পদস্স সরূপং দস্সেতি.

উদকচিক্খল্লোতি উদকেন লোল়িতো চিক্খল্লো উদকচিক্খল্লো. ওকপুণ্ণেহীতি এত্থ ওকসদ্দো উদকৰেৰচনোতি আহ ‘‘উদকপুণ্ণেহী’’তি. উদকঞ্হি উচযতি সমৰাযভাৰেন পৰত্ততীতি ওকন্তি ৰুচ্চতি. তেসন্তি পাৰেয্যকানং. ঘনানীতি নিরন্তরানি. তেসূতি চীৰরেসু. তেনাতি চীৰরানং ঘনত্তা, উদকস্স চ ন পগ্ঘরণত্তা. ভগৰতা ‘‘অৰিৰদমানা ফাসুকং ৰস্সং ৰসিত্থা’’তি পুচ্ছিযমানাপি তে ভিক্খূ যথাপুচ্ছিতং অৰত্ৰা কস্মা ফাসুকপদং অপনেত্ৰা ‘‘অৰিৰদমানা ৰস্সং ৰসিম্হা’’তি অৰোচুন্তি আহ ‘‘অৰিৰদমানা ৰস্সং ৰসিম্হাতি এত্থা’’তিআদি. উক্কণ্ঠিততায চাতি এত্থ চসদ্দো ‘‘ফাসুতায অভাৰেনা’’তি এত্থাপি যোজেতব্বো. সেনাসনফাসুতায অভাৰেন চ ভগৰতো দস্সনালাভেন উক্কণ্ঠিততায চাতি হি অত্থো. অনমতগ্গিযকথন্তি সংযুত্তনিকাযে অনমতগ্গিযসুত্তন্তকথং (সং. নি. ২.১৩৫). সব্বেৰ তে পাৰেয্যকা ভিক্খূতি যোজনা. তন্তি অনমতগ্গিযকথং. ততোতি ধম্মকথনতো, পরন্তি সম্বন্ধো. ভগৰা আমন্তেসীতি সম্বন্ধো. একং চীৰরন্তি সঙ্ঘাটিং. সন্তরুত্তরেনাতি সহ অন্তরেনাতি সন্তরং, সন্তরঞ্চ তং উত্তরঞ্চেতি সন্তরুত্তরং, তেন. অস্সুতি ভৰেয্যুং. অভৰিস্সংসূতি হি অত্থো. সত্তমীৰিভত্তিকালাতিপত্তিৰিভত্তীনং সমানত্থভাৰো সদ্দসত্থেসু ৰুত্তোযেৰ. চসদ্দো উপন্যাসত্থো. এস কথিনত্থারো নামাতি যোজনা. অনুজানিতুকামো হুত্ৰাতি সম্বন্ধো.

তত্থাতি ‘‘অনুজানামি ভিক্খৰে’’তিআদিপাঠে. ৰোকারস্স নিপাতমত্তে সতি কথমত্থো ভৰিস্সতীতি আহ ‘‘অত্থতকথিনানন্তি অত্থো’’তি. অত্থতকথিনানং ভিক্খূনন্তি সম্বন্ধো. লদ্ধগুণং দস্সেন্তো আহ ‘‘এৰঞ্হী’’তিআদি. হিসদ্দো লদ্ধগুণজোতকো. পরতোতি পরম্হি. ‘‘সো তুম্হাক’’ন্তি ৰা ‘‘সো ৰো’’তি ৰা অৰত্ৰা ‘‘সো নেসং ভৰিস্সতী’’তি ৰুত্তত্তা ৰো-কারো নিপাতমত্তোতি অধিপ্পাযো. ‘‘ৰোতি সামিৰচনমেৰেত’’ন্তি ইমিনা ৰো তুম্হাকন্তি অত্থং দস্সেতি. এৰং সতি ‘‘পরতো সো নেস’’ন্তি এত্থ কথমত্থো ভৰিস্সতীতি আহ ‘‘সো নেসন্তি এত্থ পনা’’তিআদি. যে তুম্হে অত্থতকথিনা, তেসং তুম্হাকন্তি যোজনা. কথিনসদ্দো থিরত্থৰাচকো অনিপ্ফন্নপাটিপদিকো. অনামন্তচারাদিকানং পঞ্চানিসংসানং অন্তোকরণসমত্থভাৰে থিরন্তি অত্থো.

তত্থাতি অনামন্তচারাদীসু পঞ্চানিসংসেসু. অনামন্তচারোতি এত্থ চরণং চারো, অনামন্তেত্ৰা চারো অনামন্তচারোতি দস্সেন্তো আহ ‘‘অনামন্তেত্ৰা চরণ’’ন্তি. ‘‘অসমাদায চরণ’’ন্তি ইমিনা অসমাদানচারোতি এত্থ পুব্বপদে ত্ৰাপচ্চযস্স অনাদেসং কত্ৰা অসমাদানচারোতি ৰুত্তন্তি দস্সেতি. যাৰতত্থচীৰরন্তি এত্থ আকারলোপেন সন্ধীতি আহ ‘‘যাৰতা চীৰরেন অত্থো’’তি. ‘‘যাৰদত্থচীৰর’’ন্তিপি পাঠো, এৰং সতি দকারো পদসন্ধিমত্তো. যাৰসদ্দো পরিচ্ছেদত্থৰাচকো, ন অভিৰিঝত্থৰাচকো. অত্থসদ্দেন সমাসো হোতি. যো চ তত্থ চীৰরুপ্পাদোতি এত্থ তত্থসদ্দস্স ৰিসযং দস্সেন্তো আহ ‘‘কথিনত্থারসীমায’’ন্তি. তত্রুপ্পাদেনাতি তত্র কথিনত্থারসীমাযং উপ্পাদেন মূলেন. ‘‘চীৰরং উপ্পজ্জতী’’তি ইমিনা চীৰরুপ্পাদোতি এত্থ চীৰরমেৰ উপ্পাদো চীৰরুপ্পাদোতি ৰিসেসনপরপদত্তং দস্সেতি.

কেতি কিত্তকা. ইদং ‘‘গণৰসেনা’’তি ৰচনং সন্ধায ৰুত্তং. অথ ৰা কেতি কিন্নাম ৰুত্থৰস্সা. ইদং ‘‘ৰুত্থৰস্সৰসেনা’’তি ৰচনং সন্ধায ৰুত্তং. সতসহস্সম্পি জনা লভন্তীতি যোজনা. পিসদ্দেন ততো অধিকম্পি লভন্তীতি দস্সেতি. ছিন্নৰস্সা ৰাতি পুরিমিকায উপগন্ত্ৰা ছিন্নৰস্সা ৰা. অঞ্ঞস্মিং ৰিহারেতি কথিনত্থারৰিহারতো অপরস্মিং ৰিহারে. সব্বে ছিন্নৰস্সাদিকা ভিক্খূ পুরিমিকায ৰস্সূপগতানং ভিক্খূনং গণপূরকা হোন্তীতি যোজনা. ইতরেসংযেৰাতি পুরিমিকায ৰস্সং উপগন্ত্ৰা পঠমপৰারণায পৰারিতানমেৰ. পরিপুণ্ণৰস্সোতি পরিপুণ্ণো ৰীসতিৰস্সো, অচ্ছিন্নৰস্সো ৰা. সোতি সামণেরো. ইতি এত্থাপীতি এৰং এতেসু তীসু ৰারেসুপি.

কেন দিন্নং কথিনচীৰরং ৰট্টতীতি যোজনা. যেন কেনচি দিন্নং চীৰরং ৰট্টতীতি সম্বন্ধো. তন্তি ৰত্তং. অজানন্তোতি অজাননহেতু. হেত্ৰত্থে হি অন্তপচ্চযো. তস্সাতি কথিনদাযকস্স. এৰন্তি ইমিনা ৰক্খমাননযেন. অঞ্ঞতরপহোনকং ৰত্থন্তি সম্বন্ধো. তস্সাতি কথিনচীৰরস্স. এত্তকা নাম সূচিযো ৰট্টতীতি সম্বন্ধো. ইতি আচিক্খিতব্বন্তি যোজনা.

কথিনত্থারকেনাপি ৰত্তং জানিতব্বন্তি সম্বন্ধো. পিসদ্দো কথিনদাযকং অপেক্খতি. ৰত্তং ৰিত্থারেন্তো আহ ‘‘তন্তৰাযগেহতো হী’’তিআদি. আভতসন্তানেনেৰাতি আভতসন্ততিযা এৰ. খলিমক্খিতসাটকোতি অহতসাটকো. সো হি খলেন তক্কেন কঞ্জিকেন মক্খিতসাটকত্তা ‘‘খলিমক্খিতসাটকো’’তি ৰুচ্চতি. কথিনত্থারসাটকন্তি কথিনত্থারত্থায দিন্নং সাটকং. তদহেৰাতি তস্মিং দিন্নঅহনি এৰ. তস্মিন্তি পঠমং দিন্নে কথিনত্থারসাটকে. অঞ্ঞানি চাতি কথিনসাটকতো অঞ্ঞানি চ. চসদ্দেন ন কথিনসাটকমেৰ আহরতি, অঞ্ঞানি চাতি দস্সেতি. যোতি কথিনদাযকো. ইতরোতি পঠমং কথিনদাযকো. যথা তথা ওৰদিত্ৰাতি তৰ সন্তকতো এতস্স সন্তকং সঙ্ঘস্স বহুপকারং, সঙ্ঘস্স বহুপকারত্তং তযাপি ইচ্ছিতব্বং, এৰমিচ্ছন্তস্স বহুপুঞ্ঞন্তি যেন তেনাকারেন ওৰদিত্ৰা.

কেন ভিক্খুনাতি সম্বন্ধো. যস্স সঙ্ঘো কথিনচীৰরং দেতি, তেন ভিক্খুনা অত্থরিতব্বন্তি যোজনা. কস্স ভিক্খুস্সাতি সম্বন্ধো. যো জিণ্ণচীৰরো হোতি, তস্স দাতব্বন্তি যোজনা. মহতী পরিসা এতস্সাতি মহাপরিসো থেরো. ‘‘নৰকতরো সক্কোতি, তস্স দাতব্ব’’ন্তি ৰচনস্স অনেকন্তভাৰং দস্সেন্তো আহ ‘‘অপি চা’’তিআদি. অপি চাতি একন্তেন. তদত্থাযাতি তস্স জিণ্ণচীৰরস্স অত্থায. অস্সাতি ভিক্খুস্স. পেলৰোতি ৰিরল়ো. তেনাপীতি কথিনত্থারকেনাপি. তন্তি ৰিধিং. দানকম্মৰাচাতি দানকারণকম্মৰাচা.

এৰং দিন্নে পন কথিনে নিট্ঠাপেতব্বানীতি যোজনা. একেনাপীতি পিসদ্দেন পগেৰ বহূহি পনাতি দস্সেতি. বুদ্ধপ্পসত্থন্তি বুদ্ধেহি পসত্থং. অতীতে কপ্পসতসহস্সমত্থকেতি যোজনা. তস্সাতি পদুমুত্তরস্স. কথিনং গণ্হি কিরাতি যোজনা. তন্তি কথিনং, সত্থা অকাসীতি সম্বন্ধো.

কতপরিযোসিতং কথিনং কিং কাতব্বন্তি আহ ‘‘কতপরিযোসিতং পনা’’তিআদি. কথিনং গহেত্ৰা অত্থরিতব্বন্তি সম্বন্ধো. ‘‘তেন কথিনত্থারকেন ভিক্খুনা’’তি পদং ‘‘ৰচনীযো’’তি পদে সুদ্ধকত্তা, ‘‘অনুমোদাপেতব্ব’’ন্তি পদে কারিতকত্তা. কিং ৰচনীযোতি আহ ‘‘অত্থতং…পে… অনুমোদথা’’তি. ‘‘তেহি অনুমোদকেহি ভিক্খুহী’’তি পদং ‘‘ৰচনীযো’’তি পদে অৰুত্তকত্তা, ‘‘অনুমোদাপেতব্ব’’ন্তি পদে কারিতকম্মং অৰুত্তকম্মং, ৰা. ‘‘কথিন’’ন্তি ধাতুকম্মং ৰা ৰুত্তকম্মং ৰা উপনেতব্বং. কিং ৰচনীযোতি আহ ‘‘অত্থতং…পে… অনুমোদামা’’তি. ইতরেহি চাতি অনুমোদকেহি চ. সব্বেসন্তি অত্থারকঅনুমোদকানং. হীতি সচ্চং. এতন্তি সব্বেসং অত্থতভাৰং, ‘‘দ্ৰিন্নং…পে… অনুমোদকস্স চা’’তি ৰচনং ৰা.

এৰং কথিনে অত্থতে সতি পনাতি যোজনা. যেনাতি ভিক্খুনা. অৰিচারেত্ৰাৰাতি ‘‘কথিনত্থারকস্স দেমা’’তি ৰা ‘‘সঙ্ঘস্স দেমা’’তি ৰা অৰিচারেত্ৰা এৰ. সেসচীৰরানিপীতি কথিনত্থারচীৰরতো সেসচীৰরানিপি. সঙ্ঘেন দাতব্বানীতি সম্বন্ধো. ‘‘অপলোকেত্ৰা’’তি ইমিনা কম্মৰাচায কিচ্চাভাৰং দস্সেতি. ৰস্সাৰাসিকট্ঠিতিকাযাতি ৰস্সাৰাসকালে পৰত্তায ঠিতিকায. গরুভণ্ডন্তি মঞ্চবিব্বোহনাদিগরুভণ্ডং. একসীমাযাতি একায উপচারসীমায.

৩০৮. যথা চাতি এত্থ যথাসদ্দো যংসদ্দত্থো. যেন ৰিধিনাতি হি অত্থো. মহাভূমিকন্তি মহাৰিসযং. চতুৰীসতিআকারৰন্ততায মহাৰিত্থারিকন্তি ৰুত্তং হোতি. ততোতি অনত্থতলক্খণতো. পরিৰারেপীতি পিসদ্দো ন ইধ এৰাতি দস্সেতি.

তত্থাতি চতুৰীসতিযা আকারেসু. উল্লিখিতমত্তেনাতি এত্থ পমাণস্স উগ্গহণত্থং নখাদীহি লিখনং উল্লিখিতং, উল্লিখিতং মত্তং পমাণং উল্লিখিতমত্তন্তি দস্সেন্তো আহ ‘‘দীঘতো চ পুথুলতো চ পমাণগহণমত্তেনা’’তি. তমেৰত্থং ৰিত্থারেন্তো আহ ‘‘পমাণং হী’’তিআদি. দস্সেন্তো হুত্ৰা উল্লিখতীতি যোজনা. পঞ্চকন্তি পঞ্চপমাণং, পঞ্চসমূহং ৰা খণ্ডং. ৰাসদ্দেন অঞ্ঞানিপি তেরসকাদীনি সঙ্গণ্হাতি. মোঘসুত্তকারোপনমত্তেনাতি মোঘসুত্তস্স চীৰরস্সূপরি আরোপনমত্তেন. দীঘসিব্বিতমত্তেনাতি দীঘতো সিব্বিতমত্তেন. মুদ্দিযপট্টবন্ধনমত্তেনাতি মুদ্দিযপট্টস্স বন্ধনমত্তেন. দ্ৰে চিমিলিকাযোতি দ্ৰে পিলোতিকাযো. পঠমচিমিলিকাতি কথিনচিমিলিকতো অঞ্ঞা অত্তনো পকতিচিমিলিকা ঘটেত্ৰা ঠপিতা হোতীতি যোজনা. ‘‘তং পঠমচিমিলিক’’ন্তি পাঠসেসং অজ্ঝাহরিত্ৰা কথিনসাটকস্স কুচ্ছিচিমিলিকং কত্ৰাতি ইমিনা সম্বন্ধিতব্বং. পকতিচীৰরস্সাতি অত্তনো পকতিচীৰরস্স. পকতিপট্টবন্ধচীৰরন্তি পকতিপট্টেন বন্ধচীৰরং. পিট্ঠিঅনুৰাতারোপনমত্তেনাতি দীঘতো অনুৰাতস্স চীৰরস্সূপরি আরোপনমত্তেন. দীঘানুৰাতঞ্হি পারুপনকালে পিট্ঠিযং ঠিতত্তা পিট্ঠিঅনুৰাতন্তি ৰুচ্চতি. কুচ্ছিঅনুৰাতারোপনমত্তেনাতি পুথুলতো অনুৰাতস্স চীৰরস্সূপরি আরোপনমত্তেন. পুথুলানুৰাতঞ্হি পারুপনকালে কুচ্ছিযং ঠিতত্তা কুচ্ছিঅনুৰাতন্তি ৰুচ্চতি. আগন্তুকপট্টারোপনমত্তেনাতি আগন্তুকপট্টস্স চীৰরস্সূপরি আরোপনমত্তেন. ৰাতি অথৰা.

সারুপ্পন্তি সমণানুচ্ছৰিকং. পরিকথাযাতি পরিযাযেন উপ্পাদিতায কথায. অতিউক্কট্ঠং ৰট্টতীতি অতিউক্কট্ঠং এৰ ৰট্টতি. ওতিণ্ণসদিসমেৰাতি ওতিণ্ণেন ৰত্থেন সদিসমেৰ কথিনচীৰরন্তি সম্বন্ধো. তত্থাতি দুৰিধেসু সন্নিধীসু. তদহেৰাতি তস্মিং দিন্নঅহনি এৰ.

রত্তিনিস্সগ্গিযেনাতি রত্তিঅতিক্কন্তং হুত্ৰা নিস্সগ্গিযেন. অঞ্ঞেনাতি তিচীৰরতো অঞ্ঞেন. সমণ্ডলিকতন্তি সহ মহামণ্ডলঅড্ঢমণ্ডলেন কতং.

৩০৯. এৰং চতুৰীসতিআকারং অনত্থতলক্খণং দস্সেত্ৰা ইদানি সত্তরসাকারং অত্থতলক্খণং দস্সেন্তো আহ ‘‘অহতেনা’’তিআদি. তত্থ পরিভোগং ন হনিত্থ ন গচ্ছিত্থাতি অহতং, পরিভোগেন ন হনিতব্বং ন হিংসিতব্বন্তি ৰা অহতন্তি দস্সেন্তো আহ ‘‘অপরিভুত্তেনা’’তি. ‘‘অহতসদিসেনা’’তি ইমিনা অহতকপ্পেনাতি এত্থ কপ্পসদ্দো সদিসত্থোতি দস্সেতি. পাপণিকেনাতি এত্থ পসারিতো আপণো পাপণো, তস্মিং পতিতং পাপণিকন্তি দস্সেন্তো আহ ‘‘আপণদ্ৰারে পতিত’’ন্তি. ‘‘পিলোতিক’’ন্তি ইমিনা ণিকপচ্চযস্স সরূপং দস্সেতি. ৰুত্তৰিপল্লাসেনেৰাতি ৰুত্তেহি ‘‘নিমিত্তকতেনা’’তিআদীহি ৰিপল্লাসেন এৰ. তত্থাতি পরিৰারে. হীতি সচ্চং, যস্মা ৰা. ইধাতি কথিনক্খন্ধকে. অৰুচ্চমানেন তেন ৰচনেন পরিহাযতীতি সম্বন্ধো.

৩১০. তত্থাতি ‘‘কথঞ্চ ভিক্খৰে উব্ভতং হোতি কথিন’’ন্তিআদিপাঠে. জনেত্তিযো মাতরোতি যোজনা. ইমিনা ধম্মেন পুত্তে মানেতীতি মাতা, ধম্মেন পুত্তেহি মানিযতীতি ৰা মাতা, সা ৰিয হোন্তীতি মাতিকাতি দস্সেতি. কথিনুব্ভারন্তি চ কথিনুদ্ধারন্তি চ অত্থতো সদিসং. এতাতি এতা পদজাতিযো. তাসূতি অট্ঠসু মাতিকাসু. অস্সাতি কথিনুব্ভারস্স.