১৭৩. পাটলিগামৰত্থুকথা
২৮৫. যথা সব্বং সন্থতং হোতি, এৰং তথা সব্বসন্থরিসন্থতন্তি যোজনা.
২৮৬. সুনিধো চ ৰস্সকারো চাতি এত্থ চকারেহি দ্ৰন্দৰাক্যং দস্সেতি. আযমুখপচ্ছিন্দনত্থন্তি সুঙ্কমুখস্স পচ্ছেদনত্থং. ‘‘ঘরৰত্থূনী’’তি ইমিনা ৰত্থুসদ্দস্স কারণদব্বত্থে পটিক্খিপিত্ৰা ভূভেদত্থং দীপেতি. তা দেৰতা নামেন্তি কিরাতি যোজনা. যথানুরূপন্তি যং যং ভোগবলানুরূপং. লোকেতি সত্তলোকে. সদ্দোতি কিত্তিঘোসো. তেনেৰাতি তেন সদ্দস্স অব্ভুগ্গতহেতুনা এৰ. ‘‘ওসরণট্ঠানং নামা’’তি ইমিনা অরিযং আযতনন্তি এত্থ আযতনসদ্দো সমোসরণট্ঠানত্থোতি দস্সেতি. যত্তকং কযৰিক্কযট্ঠানং নামাতি সম্বন্ধো. ‘‘ৰাণিজানং…পে… কযৰিক্কযট্ঠানং নামা’’তি ইমিনা ৰণিজা পতন্তি সন্নিপতন্তি এত্থাতি ৰণিপ্পতোতি ৰচনত্থং দস্সেতি. ‘‘ৰণিজপতো’’তি ৰত্তব্বে জকারলোপোতি দট্ঠব্বো. পাল়িযং ‘‘তেস’’ন্তি পাঠসেসস্স অজ্ঝাহরিতব্বভাৰং দস্সেতুং ৰুত্তং ‘‘তেসং অরিযাযতনৰাণিজপতান’’ন্তি. তেসন্তি চ সাম্যত্থে সামিৰচনং, নিদ্ধারণত্থে ৰা ৰিভত্তঅপাদানত্থে ৰা. ইদন্তি পুরং. পুটভেদনন্তি এত্থ পুটং ভিন্দন্তি এত্থাতি পুটভেদনন্তি ৰচনত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘ভণ্ডিকভেদনট্ঠান’’ন্তি. ‘‘সমুচ্চযত্থো ৰাসদ্দো’’তি ৰুত্তৰচনং ৰিত্থারেন্তো আহ ‘‘তত্র হী’’তিআদি. তত্থ তত্রাতি পাটলিপুত্তে, তীসু ৰা অগ্গিউদকমিথুভেদেসু. ‘‘অঞ্ঞমঞ্ঞভেদা’’তি ইমিনা মিথুভেদাতি এত্থ মিথুসদ্দস্স অঞ্ঞমঞ্ঞৰেৰচনভাৰং দস্সেতি. উল়ুম্পকুল্লসদ্দানং অত্থে সমানেপি করণৰিসেসং দস্সেন্তো আহ ‘‘উল়ুম্প’’ন্তিআদি. উল়ু ৰুচ্চতি উদকং, ততো পাতি রক্খতীতি উল়ুম্পো. কং ৰুচ্চতি উদকং, তস্মিং উলতি গচ্ছতীতি কুল্লো.
অণ্ণৰন্তি এত্থ অণ্ণৰো নাম কিং সমুদ্দস্স নামন্তি আহ ‘‘অণ্ণৰ’’ন্তিআদি. ‘‘অণ্ণৰ’’ন্তি এতং নামং উদকট্ঠানস্স অধিৰচনন্তি যোজনা. অণ্ণো ৰুচ্চতি উদকং, তং এতস্মিং অত্থীতি অণ্ণৰো. সরসদ্দস্স অকারাদিম্হি চ কণ্ডে চ পৰত্তনতো ৰুত্তং ‘‘সরন্তি ইধ নদী অধিপ্পেতা’’তি. ইধাতি ইমিস্সং গাথাযং. ইদন্তি অত্থজাতং.
যেতি অরিযা. তেতি অরিযা, তরন্তীতি সম্বন্ধো. ৰিসজ্জপল্ললানীতি এত্থ ৰিসজ্জসদ্দো ত্ৰাপচ্চযন্তো, পল্ললসদ্দো নিন্নট্ঠানৰাচকোতি আহ ‘‘ৰিসজ্জ…পে… নিন্নট্ঠানানী’’তি. অযং পন জনো কুল্লং বন্ধতীতি যোজনা. তিণ্ণা মেধাৰিনো জনা ইতি ৰুত্তং হোতীতি যোজনা.
২৮৭. অননুবোধাতি এত্থ কারণত্থে নিস্সক্কৰচনন্তি আহ ‘‘অবুজ্ঝনেনা’’তি. সন্ধাৰিতং সংসরিতন্তি এত্থ তপচ্চযস্স কম্মত্থং সন্ধায ৰুত্তং ‘‘মযা চ তুম্হেহি চা’’তি. ইমিনা কত্তুত্থে সামিৰচনন্তি দস্সেতি. ‘‘অথ ৰা’’তিআদিনা তপচ্চযস্স ভাৰত্থং দস্সেতি. সংসিতন্তি এত্থ সরধাতুযা রকারো লোপোতি আহ ‘‘সংসরিত’’ন্তি. ‘‘তণ্হারজ্জূ’’তি ইমিনা ভৰতো ভৰং নেতীতি ভৰনেত্তীতি ৰচনত্থেন তণ্হারজ্জু ভৰনেত্তি নামাতি দস্সেতি.
২৮৯. ৰণ্ণৰত্থালঙ্কারানি সামঞ্ঞৰসেন ‘‘নীলা’’তি ৰুত্তানীতি আহ ‘‘নীলাতি ইদং সব্বসঙ্গাহক’’ন্তি. তত্থাতি ‘‘নীলা’’তিআদিপাঠে. তেসন্তি লিচ্ছৰীনং. পকতিৰণ্ণা নীলা ন হোন্তীতি যোজনা. এতন্তি ‘‘নীলা’’তিআদিৰচনং. পটিৰত্তেসীতি এত্থ ৰতুধাতু উপসগ্গৰসেন ৰা অত্থাতিসযৰসেন ৰা পহরণত্থোতি আহ ‘‘পহারেসী’’তি. ‘‘সজনপদ’’ন্তি ইমিনা সাহারন্তি এত্থ আহারসদ্দো জনপদত্থোতি দস্সেতি. জনপদো হি যস্মা নগরস্স পরিৰারভাৰেন আহরিতব্বো, ইমস্মা চ রাজপুরিসা বলিং আহরন্তি, তস্মা আহারোতি ৰুত্তো. সজনপদং ৰেসালিং দজ্জেয্যাথাতি যোজনা. অঙ্গুলিং ফোটেসুন্তি এত্থ ফুটধাতু সঞ্চলনত্থোতি আহ ‘‘অঙ্গুলিং চালেসু’’ন্তি. ইত্থিকাযাতি ইত্থীযেৰ পুরিসতো খুদ্দকট্ঠেন ইত্থিকা, তায.