৬. ভেসজ্জক্খন্ধকং
১৬০. পঞ্চভেসজ্জাদিকথা
২৬০. ভেসজ্জক্খন্ধকে সরদকালে উপ্পন্নো সারদিকোতি অত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘সরদকালে উপ্পন্নেনা’’তি. ‘‘পিত্তাবাধেনা’’তি ইমিনা আবাধস্স সরূপং দস্সেতি. পিত্তাবাধস্স কারণং ৰিত্থারেন্তো আহ ‘‘তস্মিং হী’’তিআদি. তেনাতি হেতুনা. তেসন্তি ভিক্খূনং. কোট্ঠব্ভন্তরগতন্তি কোট্ঠস্স অব্ভন্তরং গতং. অন্তস্স অন্তো পৰিসনং হোতীতি অধিপ্পাযো. আহারত্থন্তি আহারস্স কিচ্চং, আহারেন ৰা কত্তব্বং কিচ্চং.
২৬১. নচ্ছাদেন্তীতি তানি ভেসজ্জানি ভোজনানি নচ্ছাদেন্তি. কস্মা? ভোজনানং অজীরণত্তা. ইতি ইমমত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘ন জীরন্তী’’তি. নচ্ছাদত্তা ন ৰাতরোগং পটিপ্পস্সম্ভেতুং সক্কোন্তি. এত্থ চ ‘‘ন জীরন্তী’’তি ইমিনা নচ্ছাদনস্স কারণং দস্সেতি. ‘‘ন ৰাত…পে… সক্কোন্তী’’তি ইমিনা তস্সেৰ ফলং দস্সেতীতি দট্ঠব্বং. ‘‘সিনিদ্ধানী’’তি ইমিনা সিনিহন্তীতি সেনেহিকানীতি অত্থং দস্সেতি. ভত্তচ্ছন্নকেনাতি এত্থ ভত্তস্স অচ্ছন্নকং নাম ভত্তস্স অরোচিকং ভত্তস্স রুচিযা অনুপ্পাদকন্তি আহ ‘‘ভত্তারোচকেনা’’তি.
২৬২. অচ্ছৰসন্তিআদীসু ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বোতি যোজনা. পাল়িযং ‘‘পটিগ্গহিতং নিপ্পক্কং সংসট্ঠ’’ন্তি পদানং কিরিযাৰিসেসনং কত্ৰা ‘‘পরিভুঞ্জিতু’’ন্তি পদেন সম্বন্ধিতব্বভাৰং দস্সেতুং ৰুত্তং ‘‘কালে পটিগ্গহিতন্তি আদীসূ’’তিআদি. তেলপরিভোগেন পরিভুঞ্জিতুন্তি এত্থ কিত্তকং কালং তেলপরিভোগেন পরিভুঞ্জিতব্বন্তি আহ ‘‘সত্তাহকাল’’ন্তি.
১৬১. মূলাদিভেসজ্জকথা
২৬৩. মূলভেসজ্জাদিৰিনিচ্ছযোপীতি পিসদ্দো অচ্ছৰসন্তিআদীসু ৰিনিচ্ছযং অপেক্খতি. ইধাতি ভেসজ্জক্খন্ধকে. যং যন্তি ৰিনিচ্ছযং. পিসনসিলাতি পিসতি এত্থাতি পিসনা, সাযেৰ সিলাতি পিসনসিলা. ইমিনা অচলং হুত্ৰা নিসীদতীতি নিসদোতি অত্থং দস্সেতি. পিসনপোতকোতি পিসতি অনেনাতি পিসনো, সোযেৰ পোতকোতি পিসনপোতকো, ইমিনা নিসদতো পোতকোতি নিসদপোতকোতি অত্থং দস্সেতি. হিঙ্গুজাতিযোতি হিঙ্গুকুলানি.
সামুদ্দন্তি এত্থ সমুদ্দে সন্তিট্ঠতীতি সামুদ্দন্তি ৰচনত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘সমুদ্দতীরে’’তিআদি. ‘‘তীরে’’তি ইমিনা সমুদ্দেতি এত্থ সত্তমীৰিভত্তিযা সমীপত্থে পৰত্তভাৰং দস্সেতি. পকতিলোণন্তি সভাৰলোণং, ন দব্বসম্ভারেহি সদ্ধিং পচিতন্তি অত্থো. ‘‘পব্বতে উট্ঠহতী’’তি ইমিনা সিন্ধুনামকে পব্বতে উট্ঠহতীতি সিন্ধৰন্তি অত্থং দস্সেতি. উব্বিতো ভূমিতো ঈরতি উগ্গচ্ছতীতি উব্বিরন্তি ৰচনত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘ভূমিতো অঙ্কুরং উট্ঠহতী’’তি. ইমিনা অট্ঠকথানযেন ওট্ঠজো ততিযক্খরোযেৰ যুজ্জতি, পোত্থকেসু পন চতুত্থক্খরোযেৰ দিস্সতি. ‘‘উব্ভিদ’’ন্তিপি পাঠো. বিলন্তি কোট্ঠাসো. তস্মা দব্বসম্ভারেহি বিলেহি সদ্ধিং পচিতং বিলন্তি অত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘দব্বসম্ভারেহি সদ্ধিং পচিত’’ন্তি. অভিধানে পন (অভিধানে ৪৬১ গাথাযং) ‘‘বিলাল’’ন্তি পাঠো অত্থি. তন্তি বিলং.
২৬৪. অস্সাদীনং কাযগন্ধো ৰিয কস্সচি কাযগন্ধো হোতীতি যোজনা. তস্সাপীতি ভিক্খুনোপি. পিসদ্দেন কণ্ডুৰাবাধভিক্খুআদযোপি সম্পিণ্ডেতি. ছকণসদ্দস্স অস্সাদীনং মলেপি পৰত্তনতো ৰুত্তং ‘‘গোময’’ন্তি. পাকতিকচুণ্ণম্পীতি অপক্করজনচুণ্ণম্পি. এতম্পীতি পাকতিকচুণ্ণম্পি.
তন্তি আমকমংসং, ন খাদীতি সম্বন্ধো. তন্তি আমকলোহিতং ৰা, ন পিৰীতি সম্বন্ধো. অমনুস্সোতি মনুস্সসদিসো ভূতো. তন্তি আমকমংসলোহিতং.
২৬৫. ‘‘অঞ্জন’’ন্তি নামং সামঞ্ঞন্তি আহ ‘‘অঞ্জনন্তি সব্বসঙ্গাহকৰচনমেত’’ন্তি. সব্বসঙ্গাহকৰচনন্তি সব্বেসং অঞ্জনানং সঙ্গাহকৰচনং. এতন্তি ‘‘অঞ্জন’’ন্তি এতং ৰচনং. অঞ্জতি চক্খুং মক্খেতি অনেনাতি অঞ্জনং, অঞ্জতি চক্খুং ব্যত্তং করোতীতি ৰা অঞ্জনং, তালুজো ততিযক্খরো. কপল্লন্তি কপল্লে পৰত্তং. কপালঞ্হি দীপসিখায উপরি নিকুজ্জিত্ৰা তত্থ পৰত্তং মসি ‘‘কপল্ল’’ন্তি ৰুচ্চতি. তমত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘দীপসিখতো গহিতমসী’’তি. অঞ্জনূপপিসনেহীতি এত্থ অঞ্জনেহি সদ্ধিং উপনেতুং পিসিতব্বন্তি অঞ্জনূপপিসনন্তি ৰচনত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘অঞ্জনেন সদ্ধিং একতো পিসিতেহী’’তি. ‘‘একতো’’তি ইমিনা ‘‘সদ্ধি’’ন্তি পদস্সেৰ অত্থং দস্সেতি. হীতি সচ্চং. যংকিঞ্চি অঞ্জনূপপিসনং চুণ্ণং ন ন ৰট্টতীতি যোজনা. অথ ৰা ন ৰট্টতি ন হোতি, ৰট্টতিযেৰাতি যোজনা. ইমস্মিং নযে ‘‘ন ৰট্টতী’’তি আখ্যাতপদং কিরিযান্তরাপেক্খত্তা কত্তা হোতি. আখ্যাতেসুপি হি কত্তুত্তঞ্চ কম্মত্তঞ্চ লব্ভতি. চন্দনন্তিআদীনি সুৰিঞ্ঞেয্যানেৰ.
অট্ঠিমযন্তি পদস্স অতিব্যাপিতদোসং পটিক্খিপন্তো আহ ‘‘মনুস্সট্ঠিং ঠপেত্ৰা’’তি. সলাকট্ঠানিযন্তি এত্থ সলাকা তিট্ঠন্তি এত্থাতি সলাকট্ঠানিযন্তি ৰচনত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘যত্থা’’তিআদি. তত্থ যত্থাতি যস্মিং সুসিরদণ্ডকাদিকে. সলাকন্তি অঞ্জনিসলাকং. ওদহন্তীতি ঠপেন্তি. অংসবদ্ধকোতি অংসে বদ্ধতি অনেনাতি অংসবদ্ধকো. যমকনত্থুকরণিন্তি নত্থু করীযতি ইমাযাতি নত্থুকরণী, যমকা নত্থুকরণী যমকনত্থুকরণী.
২৬৭. তং সব্বং তেলপাকন্তি সম্বন্ধো. ‘‘অতি ৰিয খিত্তমজ্জানী’’তি ইমিনা অতি ৰিয খিপীযন্তি পক্খিপীযন্তীতি অতিখিত্তানি, তানিযেৰ মজ্জানি অতিখিত্তমজ্জানীতি ৰচনত্থং দস্সেতি.
পণ্ণসেদন্তি পণ্ণেহি সেদং. অঙ্গারানন্তি অঙ্গারেহি. তত্থাতি তেসু পংসুৰালিকাদীসু. ৰাতহরণপণ্ণানীতি ৰাতস্স অপনযনানি উদ্দালাদীনি পণ্ণানি. তত্থাতি তেসু পণ্ণেসু. নানাপণ্ণভঙ্গকুথিতন্তি নানাপণ্ণানিযেৰ ভঞ্জিতব্বট্ঠেন নানাপণ্ণভঙ্গং, তেন কুথিতং নানাপণ্ণভঙ্গকুথিতং. উণ্হোদকস্সাতি উণ্হোদকেন. তত্থাতি উদককোট্ঠকে.
পব্বে পব্বেতি ফল়ুম্হি ফল়ুম্হি. যেনাতি পজ্জেন. তং পজ্জং অভিসঙ্খরিতুন্তি যোজনা. ‘‘পাদানং সপ্পাযভেসজ্জ’’ন্তি ইমিনা পাদস্স হিতং পজ্জন্তি ৰচনত্থং দস্সেতি. তিলকক্কেনাতি এত্থ কক্কসদ্দস্স চুণ্ণৰাচকত্তা ‘‘পিট্ঠেহী’’তি ৰুত্তং. কবল়েন পক্খিপনং কবল়িকং. সত্তুপিণ্ডস্স ভত্তকবল়সদিসত্তা সত্তুপিণ্ডন্তি ৰুত্তং. আণি ৰিযাতি খীলা ৰিয. খারেনাতি লোণসক্খরিকমযেন খারেন. ৰিকাসং রুন্ধতীতি ৰিকাসিকং, তেলরুন্ধনপিলোতিকং. ৰণকম্মন্তি ৰণস্স, ৰণে ৰা কম্মং.
২৬৮. সপ্পদট্ঠকালেযেৰ কিং সামং গহেত্ৰা পরিভুঞ্জিতব্বন্তি আহ ‘‘ন কেৰল’’ন্তিআদি. ইদন্তি মহাৰিকটং, পরিভুঞ্জীকব্বন্তি সম্বন্ধো. অঞ্ঞেসু পনাতি সপ্পদট্ঠতো অঞ্ঞেসু পন. সচে ভূমিপত্তো গূথো হোতি, পটিগ্গহেতব্বোতি যোজনা.
২৬৯. ৰসীকরণপানকসমুট্ঠিতরোগোতি কন্তিভাৰসঙ্খাতং ৰসং করোতি অনেনাতি ৰসীকরণং, ভেসজ্জং, পিৰতে পানং, তংযেৰ পানকং, ৰসীকরণস্স পানকং ৰসীকরণপানকং, তেন সমুট্ঠিতো রোগো ৰসীকরণপানকসমুট্ঠিতরোগো. ইমিনা ঘরদিন্নকাবাধোতি এত্থ ঘরণিযা দিন্নেন ৰসীকরণপানকেন সমুট্ঠিতো আবাধো ঘরদিন্নকাবাধোতি ৰচনত্থং দস্সেতি. সীতায আলোল়েতব্বন্তি সীতালোল়ং, উদকং. সীতাসদ্দো নঙ্গললেখাসঙ্খাতং ফালপদ্ধতিং মুখ্যতো ৰদতি, ফালপদ্ধতিকরে ফালে লগ্গমত্তিকং উপচারতো ৰদতি. তেন ৰুত্তং ‘‘সীতায আলোল়েতব্ব’’ন্তি. অট্ঠকথাযম্পি তমত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘নঙ্গলেনা’’তিআদি.
ৰিপক্কগহণিকোতি ৰিসেসেন পাচাপনগহণিকো. মুত্তহরীতকন্তি এত্থ ‘‘মুত্ত’’ন্তি সামঞ্ঞতো ৰুত্তেপি গোমুত্তমেৰ গহেতব্বন্তি দস্সেন্তো আহ ‘‘গোমুত্তপরিভাৰিতং হরীতক’’ন্তি. ইমিনা মুত্তেন পরিভাৰিতং হরীতকং মুত্তহরীতকন্তি ৰচনত্থং দস্সেতি. তণ্ডুলকসটোতি তণ্ডুলধোৰনোদককসটো ধোতসিনিদ্ধো, সোৰ মুগ্গপচিতপানীযোতি যোজনা. ‘‘মংসরসেনা’’তি ইমিনা মংসরসো মংসেন পটিচ্ছাদেতব্বন্তি পটিচ্ছাদনীযন্তি ৰুচ্চতীতি দস্সেতি.
১৬৩. গুল়াদিঅনুজাননকথা
২৭২. হীতি সচ্চং. পক্কত্তাতি মুগ্গানং পক্কভাৰতো. তেতি মুগ্গা.
২৭৪. অকপ্পিযকুটিযন্তি অকপ্পিযকুটিযা অন্তো. অস্সাতি ভিক্খুনো ন ৰট্টতীতি সম্বন্ধো. তম্পীতি উণ্হযাগুম্পি. পিসদ্দেন পগেৰ আমিসং পচিতুন্তি দস্সেতি. উত্তণ্ডুলভত্তন্তি পক্কতণ্ডুলতো ৰিযোগোতি উত্তণ্ডুলো, উকারো হি ৰিযোগত্থৰাচকো, অপক্কতণ্ডুলোতি অত্থো. উত্তণ্ডুলমযং ভত্তন্তি উত্তণ্ডুলভত্তং. সকিং কুথিতেসু খীরতক্কাদীসু অগ্গিং দাতুং ৰট্টতীতি যোজনা. বিল়ালাদীনং সত্তানং সমূহো রূল়্হীৰসেন উক্কপিণ্ডকোতি ৰুচ্চতীতি আহ ‘‘বিল়ালমূসিকগোধামঙ্গুসা’’তি. ৰিঘাসাদভাৰেন নিহতমানত্তা কাযৰাচং দমেতীতি দমকো ৰিঘাসাদোতি আহ ‘‘ৰিঘাসাদা’’তি.
২৭৬. ততো নীহটন্তি এত্থ তসদ্দস্স ৰিসযং দস্সেন্তো আহ ‘‘যত্থা’’তিআদি. যত্থাতি যস্মিং ঠানে. নীহটন্তি নীহরিত্ৰা হরিতং.
২৭৮. ৰনট্ঠং পোক্খরট্ঠন্তি এত্থ ৰনে তিট্ঠতীতি ৰনট্ঠো, পোক্খরে তিট্ঠতীতি পোক্খরট্ঠোতি ৰচনত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘ৰনে চেৰা’’তিআদি. ‘‘পদুমিনিগচ্ছে’’তি ইমিনা পোক্খরসদ্দো পদুমৰাচকোতি দস্সেতি. যস্স বীজং অঙ্কুরং ন জনেতি, তং ফলং অবীজং নামাতি যোজনা.
১৬৭. সত্থকম্মপটিক্খেপকথা
২৭৯. দুক্খেন রুপতীতি দুরোপযোতি দস্সেন্তো আহ ‘‘দুক্খেন রুহতী’’তি. সত্থকম্মং ৰা ৰত্থিকম্মং ৰাতি এত্থ সত্থেন কাতব্বং কম্মং সত্থকম্মং, ৰত্থিপীল়নং কাতব্বং কম্মং ৰত্থিকম্মন্তি ৰচনত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘যথা পটিচ্ছন্নে’’তিআদি. ‘‘সূচিযা ৰা’’তিআদিনা সত্থকম্মন্তি এত্থ ‘‘সত্থ’’ন্তি পদং উপলক্খণমত্তন্তি দস্সেতি. ‘‘সত্থেন ৰা’’তি পদং ‘‘ছিন্দনং ৰা ফালনং ৰা’’তিপদেহি যোজেতব্বং. ‘‘সূচিযা ৰা কণ্টকেন ৰা সত্তিকায ৰা’’তিপদানি ‘‘ৰিজ্ঝনং ৰা’’তি পদেন যোজেতব্বানি. ‘‘পাসাণসক্খলিকায ৰা নখেন ৰা’’তি পদানি ‘‘লেখনং ৰা’’তি পদেন যোজেতব্বানি. এতন্তি সত্থেন ছিন্দনাদিকম্মং. এত্থ চাতি সত্থকম্মৰত্থিকম্মেসু. তত্থ পনাতি সম্বাধে পন. তেনাতি খারাদিনা. ৰচ্চমগ্গে যায ভেসজ্জমক্খিতাদানৰট্টিযা খারকম্মং ৰা করোন্তি, যায ৰেল়ুনাল়িকায তেলং ৰা পৰেসেন্তি, সা ভেসজ্জমক্খিতাদানৰট্টি ৰা সা ৰেল়ুনাল়িকা ৰা ৰট্টতিযেৰাতি যোজনা.
২৮০. তং দিৰসন্তি তস্মিং দিৰসে. কিঞ্চি সত্থন্তি যোজনা. ইমাযাতি সুপ্পিযায অঞ্ঞং কিঞ্চি অদেয্যং কিম্পি ভৰিস্সতীতি যোজনা. যত্র নামাতি এত্থ ত্রপচ্চযো কারণত্থে হোতীতি আহ ‘‘যস্মা নামা’’তি. ‘‘ৰীমংসী’’তি ইমিনা পটিৰেক্খীতি এত্থ পটিঅৰপুব্বো ইক্খধাতু ৰীমংসনত্থোতি দস্সেতি. অসুকমংসন্তি অসুকং মংসং, অসুকস্স ৰা সত্তস্স মংসং.
১৬৯. হত্থিমংসাদিপটিক্খেপকথা
২৮১. অরঞ্ঞকোকা নামাতি সসবিল়ালাদযো সত্তে খাদনত্থায কুকতি আদদাতীতি কোকো অরঞ্ঞে জাতো কোকো অরঞ্ঞকোকো, সুনখসদিসাতি গামসুনখেন সদিসা. তেসন্তি অরঞ্ঞকোকানং. যো পনাতি সুনখো পন, উপ্পন্নোতি সম্বন্ধো. গামসুনখিযাতি সাম্যত্থে সামিৰচনং. কোকেনাতি সহাদিযোগে করণৰচনং. তানি পদানি ‘‘সংযোগেনা’’তি পদেন যোজেতব্বানি. তস্সাতি সুনখস্স.
এত্থাতি মনুস্সমংসাদীসু. সজাতিকতাযাতি সমানজাতিকভাৰতো. অনুপদ্দৰত্থাযাতি অনুপদ্দৰত্থং, পটিক্খিত্তানীতি সম্বন্ধো. আপত্তীতি মনুস্সমংসে থুল্লচ্চযেন, সেসে দুক্কটেন আপত্তি. উদ্দিস্স কতং পনাতি ভিক্খুং উদ্দিস্স কতমংসং পন.
১৭০. যাগুমধুগোল়কাদিকথা
২৮২. এককোতি এত্থ একতো অসহাযত্থে কপচ্চযোতি আহ ‘‘নত্থি মে দুতিযো’’তি. সোতি ব্রাহ্মণো. ৰযং কত্ৰাতি পরিব্বযং কত্ৰা, পটিযাদাপেসি কিরাতি যোজনা. অনুমোদনগাথাযাতি অনুমোদনপকাসকায গাথায. ‘‘পত্থযতং ইচ্ছত’’ন্তি পদানং অলমত্থপযোগে সম্পদানত্তা ৰুত্তং ‘‘অলমেৰ দাতুন্তি ইমিনা সম্বন্ধো’’তি. সোযেৰ গহেতব্বোতি ‘‘দাতু’’ন্তিভাৰস্স কত্তুভাৰেন সো এৰ পাঠো গহেতব্বোতি অত্থো.
২৮৩. যা যাগু পৰারণং জনেতি, সা যাগু ভোজ্জযাগু নামাতি যোজনা. যন্তি কালং. ‘‘আদিং কত্ৰা’’তি ইমিনা যদগ্গেনাতি এত্থ অগ্গসদ্দো আদ্যত্থো কিরিযাৰিসেসনত্থে করণৰচনন্তি দস্সেতি. ‘‘সগ্গনিব্বত্তকপুঞ্ঞ’’ন্তি ইমিনা সগ্গাতি এত্থ ফলূপচারং দস্সেতি. সোতি গুল়ো.
২৮৪. তথারূপেনাতি তথাসভাৰেন. গুল়স্স অনুরূপসভাৰেনাতি অত্থো.
১৭৩. পাটলিগামৰত্থুকথা
২৮৫. যথা সব্বং সন্থতং হোতি, এৰং তথা সব্বসন্থরিসন্থতন্তি যোজনা.
২৮৬. সুনিধো চ ৰস্সকারো চাতি এত্থ চকারেহি দ্ৰন্দৰাক্যং দস্সেতি. আযমুখপচ্ছিন্দনত্থন্তি সুঙ্কমুখস্স পচ্ছেদনত্থং. ‘‘ঘরৰত্থূনী’’তি ইমিনা ৰত্থুসদ্দস্স কারণদব্বত্থে পটিক্খিপিত্ৰা ভূভেদত্থং দীপেতি. তা দেৰতা নামেন্তি কিরাতি যোজনা. যথানুরূপন্তি যং যং ভোগবলানুরূপং. লোকেতি সত্তলোকে. সদ্দোতি কিত্তিঘোসো. তেনেৰাতি তেন সদ্দস্স অব্ভুগ্গতহেতুনা এৰ. ‘‘ওসরণট্ঠানং নামা’’তি ইমিনা অরিযং আযতনন্তি এত্থ আযতনসদ্দো সমোসরণট্ঠানত্থোতি দস্সেতি. যত্তকং কযৰিক্কযট্ঠানং নামাতি সম্বন্ধো. ‘‘ৰাণিজানং…পে… কযৰিক্কযট্ঠানং নামা’’তি ইমিনা ৰণিজা পতন্তি সন্নিপতন্তি এত্থাতি ৰণিপ্পতোতি ৰচনত্থং দস্সেতি. ‘‘ৰণিজপতো’’তি ৰত্তব্বে জকারলোপোতি দট্ঠব্বো. পাল়িযং ‘‘তেস’’ন্তি পাঠসেসস্স অজ্ঝাহরিতব্বভাৰং দস্সেতুং ৰুত্তং ‘‘তেসং অরিযাযতনৰাণিজপতান’’ন্তি. তেসন্তি চ সাম্যত্থে সামিৰচনং, নিদ্ধারণত্থে ৰা ৰিভত্তঅপাদানত্থে ৰা. ইদন্তি পুরং. পুটভেদনন্তি এত্থ পুটং ভিন্দন্তি এত্থাতি পুটভেদনন্তি ৰচনত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘ভণ্ডিকভেদনট্ঠান’’ন্তি. ‘‘সমুচ্চযত্থো ৰাসদ্দো’’তি ৰুত্তৰচনং ৰিত্থারেন্তো আহ ‘‘তত্র হী’’তিআদি. তত্থ তত্রাতি পাটলিপুত্তে, তীসু ৰা অগ্গিউদকমিথুভেদেসু. ‘‘অঞ্ঞমঞ্ঞভেদা’’তি ইমিনা মিথুভেদাতি এত্থ মিথুসদ্দস্স অঞ্ঞমঞ্ঞৰেৰচনভাৰং দস্সেতি. উল়ুম্পকুল্লসদ্দানং অত্থে সমানেপি করণৰিসেসং দস্সেন্তো আহ ‘‘উল়ুম্প’’ন্তিআদি. উল়ু ৰুচ্চতি উদকং, ততো পাতি রক্খতীতি উল়ুম্পো. কং ৰুচ্চতি উদকং, তস্মিং উলতি গচ্ছতীতি কুল্লো.
অণ্ণৰন্তি এত্থ অণ্ণৰো নাম কিং সমুদ্দস্স নামন্তি আহ ‘‘অণ্ণৰ’’ন্তিআদি. ‘‘অণ্ণৰ’’ন্তি এতং নামং উদকট্ঠানস্স অধিৰচনন্তি যোজনা. অণ্ণো ৰুচ্চতি উদকং, তং এতস্মিং অত্থীতি অণ্ণৰো. সরসদ্দস্স অকারাদিম্হি চ কণ্ডে চ পৰত্তনতো ৰুত্তং ‘‘সরন্তি ইধ নদী অধিপ্পেতা’’তি. ইধাতি ইমিস্সং গাথাযং. ইদন্তি অত্থজাতং.
যেতি অরিযা. তেতি অরিযা, তরন্তীতি সম্বন্ধো. ৰিসজ্জপল্ললানীতি এত্থ ৰিসজ্জসদ্দো ত্ৰাপচ্চযন্তো, পল্ললসদ্দো নিন্নট্ঠানৰাচকোতি আহ ‘‘ৰিসজ্জ…পে… নিন্নট্ঠানানী’’তি. অযং পন জনো কুল্লং বন্ধতীতি যোজনা. তিণ্ণা মেধাৰিনো জনা ইতি ৰুত্তং হোতীতি যোজনা.
২৮৭. অননুবোধাতি এত্থ কারণত্থে নিস্সক্কৰচনন্তি আহ ‘‘অবুজ্ঝনেনা’’তি. সন্ধাৰিতং সংসরিতন্তি এত্থ তপচ্চযস্স কম্মত্থং সন্ধায ৰুত্তং ‘‘মযা চ তুম্হেহি চা’’তি. ইমিনা কত্তুত্থে সামিৰচনন্তি দস্সেতি. ‘‘অথ ৰা’’তিআদিনা তপচ্চযস্স ভাৰত্থং দস্সেতি. সংসিতন্তি এত্থ সরধাতুযা রকারো লোপোতি আহ ‘‘সংসরিত’’ন্তি. ‘‘তণ্হারজ্জূ’’তি ইমিনা ভৰতো ভৰং নেতীতি ভৰনেত্তীতি ৰচনত্থেন তণ্হারজ্জু ভৰনেত্তি নামাতি দস্সেতি.
২৮৯. ৰণ্ণৰত্থালঙ্কারানি সামঞ্ঞৰসেন ‘‘নীলা’’তি ৰুত্তানীতি আহ ‘‘নীলাতি ইদং সব্বসঙ্গাহক’’ন্তি. তত্থাতি ‘‘নীলা’’তিআদিপাঠে. তেসন্তি লিচ্ছৰীনং. পকতিৰণ্ণা নীলা ন হোন্তীতি যোজনা. এতন্তি ‘‘নীলা’’তিআদিৰচনং. পটিৰত্তেসীতি এত্থ ৰতুধাতু উপসগ্গৰসেন ৰা অত্থাতিসযৰসেন ৰা পহরণত্থোতি আহ ‘‘পহারেসী’’তি. ‘‘সজনপদ’’ন্তি ইমিনা সাহারন্তি এত্থ আহারসদ্দো জনপদত্থোতি দস্সেতি. জনপদো হি যস্মা নগরস্স পরিৰারভাৰেন আহরিতব্বো, ইমস্মা চ রাজপুরিসা বলিং আহরন্তি, তস্মা আহারোতি ৰুত্তো. সজনপদং ৰেসালিং দজ্জেয্যাথাতি যোজনা. অঙ্গুলিং ফোটেসুন্তি এত্থ ফুটধাতু সঞ্চলনত্থোতি আহ ‘‘অঙ্গুলিং চালেসু’’ন্তি. ইত্থিকাযাতি ইত্থীযেৰ পুরিসতো খুদ্দকট্ঠেন ইত্থিকা, তায.
১৭৮. সীহসেনাপতিৰত্থুকথা
২৯০. ধম্মস্স চ অনুধম্মন্তি এত্থ ধম্মসদ্দো কারণত্থোতি আহ ‘‘কারণস্স অনুকারণ’’ন্তি. ‘‘পরেহী’’তি পদং ‘‘ৰুত্ত’’ইতি পদে কত্তা. ‘‘ৰুত্তকারণেনা’’তিপদং ‘‘সকারণো’’তিপদে করণং. কোচি অপ্পমত্তকোপি তুম্হাকং ৰাদোতি যোজনা. ‘‘ৰিঞ্ঞূহী’’তি পদং ‘‘গরহিতব্ব’’ইতি পদে কত্তা. ‘‘গরহিতব্বকারণ’’ন্তি পদং ‘‘ন আগচ্ছতী’’তি পদে কম্মং. অনব্ভক্খাতুকামাতি এত্থ অভিত্যূপসগ্গো অভিভৰনত্থো আপুব্বো খাধাতু পকথনত্থোতি আহ ‘‘অভিভৰিত্ৰা ন আচিক্খিতুকামা’’তি.
২৯৩. অনুৰিচ্চকারন্তি এত্থ অনুৰিচ্চসদ্দো ৰিচধাতু ত্ৰাপচ্চযন্তোতি আহ ‘‘অনুৰিচিত্ৰা’’তি. ‘‘চিন্তেত্ৰা’’তি ইমিনা ৰিচধাতুযা ঞাণত্থং দস্সেতি. ‘‘কাতব্ব’’ন্তি ইমিনা কাতব্বন্তি কারন্তি ৰচনত্থং দস্সেতি. পটাকন্তি ধজপটাকং. ‘‘আহিণ্ডেয্যু’’ন্তি ইমিনা পরিযাযেয্যুন্তি এত্থ পরিপুব্বআপুব্ব যাধাতুযা গত্যত্থং দস্সেতি. পাল়িযং ‘‘পরিহরেয্যু’’ন্তিপি পাঠো. আহিণ্ডেয্যুন্তি আহিণ্ডন্তি. মুদ্ধজো ততিযক্খরো. ওপানভূতন্তি এত্থ ওপানো ৰিয ভূতো ওপানভূতোতি অত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘পটিযত্তউদপানো ৰিয ঠিত’’ন্তি. ‘‘উদপানো’’তি ইমিনা ওপানসদ্দো উদপানত্থোতি দস্সেতি. উদপানো হি সব্বে জনা ওসরিত্ৰা পিৰন্তি এত্থাতি ওপানোতি ৰুচ্চতি. ইমেসন্তি নিগণ্ঠানং. হীতি সচ্চং, যস্মা ৰা. সম্পত্তানং দানং দাতব্বমেৰ, তস্মা মা উপচ্ছিন্দিত্থাতি যোজনা. উদ্দিস্সাতি ত্ৰাপচ্চযন্তসদ্দো ‘‘কত’’ন্তি উত্তরপদেন সমাসোতি আহ ‘‘উদ্দিসিত্ৰা কত’’ন্তি. এসেৰ নযো ‘‘পটিচ্চকম্ম’’ন্তি এত্থাপি.
২৯৪. পটিচ্চকম্মন্তি এতং নামং নিমিত্তকম্মস্স অধিৰচনন্তি যোজনা. যোতি যো কোচি জনো. ৰধকস্স পাণঘাতকম্মং হোতি ৰিয, তস্সাপি হোতীতি যোজনা. ন জীরন্তীতি এত্থ জরধাতু গত্যত্থোতি আহ ‘‘ন গচ্ছন্তী’’তি.
১৭৯. কপ্পিযভূমিঅনুজাননকথা
২৯৫. বহারামকোট্ঠকেতি এত্থ সমীপত্থে ভুম্মৰচনন্তি আহ ‘‘বহারামকোট্ঠকসমীপেতি আরামকোট্ঠকস্স বহি সমীপেতি অত্থো’’তি. অচ্ছন্তীতি ৰসন্তি. এতন্তি ‘‘পচ্চন্তিম’’ন্তি এতং ৰচনং. ধুরৰিহারোপীতি পধানৰিহারোপি. তত্থ তত্থাতি তস্মিং তস্মিং ঠানে. অনুপগেযেৰাতি পাতোযেৰ. ওরৰসদ্দন্তি উচ্চরৰসঙ্খাতং সদ্দং. কপিলসুত্তপরিযোসানেতি সুত্তনিপাতে (সু. নি. অট্ঠ. ২.কপিলসুত্তৰণ্ণনা) সঙ্গহিতস্স কপিলসুত্তস্স পরিযোসানে. পঞ্চসতানং কেৰট্টপুরিসানন্তি সম্বন্ধো.
উস্সাৰনন্তিকাদীসু এৰং ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বোতি যোজনা. যো ৰিহারো করিযতীতি সম্বন্ধো. ভূমিযা গতি ৰিয গতি এতেসন্তি ভূমিগতিকা. পতিট্ঠাপেন্তেহি বহূহি ভিক্খূহি পতিট্ঠাপেতব্বোতি সম্বন্ধো. নিচ্ছারেন্তেহি ভিক্খূহীতি যোজনা. সযন্তি ভিক্খু. তং পনাতি ‘‘সঙ্ঘস্স কপ্পিযকুটিং অধিট্ঠামী’’তি ৰচনং পন. অৰত্ৰাপীতি পিসদ্দো তথা ‘‘ৰত্ৰাপী’’তি অত্থং সম্পিণ্ডেতি. অট্ঠকথাসূতি মহাঅট্ঠকথাদীসু তীসু অট্ঠকথাসু. এত্থাতি উস্সাৰনন্তিককুটিযং. ‘‘সমকালং ৰট্টতী’’তি ৰচনং দল়্হীকরোন্তো আহ ‘‘সচে হী’’তিআদি. ৰচনেতি ‘‘কপ্পিযকুটিং করোমা’’তি ৰচনে. তস্মিন্তি থম্ভে. তেনেৰাতি অকতভাৰেনেৰ. হীতি সচ্চং. এত্থাতি বহূসু.
যতোতি ইট্ঠকসিলামত্তিকাপিণ্ডতো. ৰুত্তনযেনেৰাতি ‘‘বহূহি সম্পরিৰারেত্ৰা কপ্পিযকুটিং করোমা’’তি ৰুত্তনযেনেৰ. ইট্ঠকাদযোতি ‘‘কপ্পিযকুটিং করোমা’’তি অধিট্ঠাতব্বইট্ঠকাদযো. অন্ধকট্ঠকথাযং ৰুত্তন্তি সম্বন্ধো. তথাতি যথা অন্ধকট্ঠকথাযং ৰুত্তং, তথা. থম্ভাদীনি উক্খিপিত্ৰা পতিট্ঠাপনঞ্চ ‘‘কপ্পিযকুটিং করোমা’’তি সাৰনঞ্চ অন্তং পরিযোসানমেতিস্সাতি উস্সাৰনন্তিকা.
তাসূতি দ্ৰীসু গোনিসাদিকাসু. যত্থাতি কুটিযং. নেৰ আরামো পরিক্খিত্তো হোতীতি সম্বন্ধো. পুন যত্থাতি কুটিযং. অযন্তি কুটি. উভযত্থাপীতি আরামৰিহারগোনিসাদিকাসু দ্ৰীসুপি. বহুতরং পরিক্খিত্তোপি পরিক্খিত্তোযেৰ নামাতি যোজনা. এত্থাতি উপড্ঢপরিক্খিত্তবহুতরপরিক্খিত্তআরামে. গাৰো পৰিসিত্ৰা যথাসুখং নিসীদন্তি এত্থাতি গোনিসাদা গোসালা. গোনিসাদা ৰিযাতি গোনিসাদিকা কুটি.
মনুস্সা ৰদন্তীতি সম্বন্ধো. এসাতি কুটি. ৰুত্তেপীতি পিসদ্দে, ‘‘কপ্পিযকুটিং দেমা’’তি ৰাক্যং অপেক্খতি. অন্ধকট্ঠকথাযং ৰুত্তন্তি সম্বন্ধো. যস্মা ৰট্টতি, তস্মাতি যোজনা. তেসন্তি সেসসহধম্মিকদেৰমনুস্সানং. তেহীতি সেসসহধম্মিকদেৰমনুস্সেহি. পুনপি ৰুত্তং, কিং ৰুত্তন্তি আহ ‘‘ভিক্খুস্স…পে… হোতী’’তি. অপীতি তদঞ্ঞেসং. তন্তি ৰচনং. হীতি সচ্চং, যস্মা ৰা. সঙ্ঘস্স সন্তকমেৰ ৰা ভিক্খুস্স সন্তকমেৰ ৰাতি যোজনা. ইতি তস্মা সুৰুত্তন্তি সম্বন্ধো. গহপতীনং সন্তকং গহপতি কুটি. ‘‘কম্মৰাচং সাৰেত্ৰা’’তি ইদং উপলক্খণমত্তং কম্মৰাচমৰত্ৰা অপলোকনেনপি কপ্পিযত্তা. কম্মৰাচায ৰা অপলোকনেন ৰা সম্মনিতব্বাতি সম্মুতি কুটি. ইতিসদ্দো পরিসমাপনত্থো.
যং আমিসং ৰুত্থং, সব্বং তং আমিসন্তিযোজনা. অকপ্পিযভূমিযং সহসেয্যপহোনকে গেহে ৰুত্থং ঠপিতন্তি সম্বন্ধো. যং পন সঙ্ঘিকং ৰা পুগ্গলিকং ৰা অত্থীতি যোজনা. তেসংযেৰাতি ভিক্খুভিক্খুনীনমেৰ. একরত্তম্পি ঠপিতং যং সন্তকং অত্থীতি যোজনা. তন্তি সঙ্ঘিকাদি. তত্থাতি অকপ্পিযভূমিযং সহসেয্যপহোনকগেহে. এতন্তি অন্তোৰুত্থঅন্তোপক্কসঙ্খাতং যাৰযামকালিকং, ‘‘ন কপ্পতী’’তি ব্যতিরেকস্স অন্ৰযং দস্সেন্তো আহ ‘‘সত্তাহকালিকং পনা’’তিআদি.
তত্রাতি পুরিমৰচনাপেক্খং. তত্র ৰচনেতি হি অত্থো. সামণেরো দেতীতি সম্বন্ধো. যংকিঞ্চি তণ্ডুলাদিকং আমিসন্তি যোজনা. মুখসন্নিধি নামাতি আপত্তিযা মুখো উপাযো সন্নিধি নামাতি অত্থো. তত্থাতি মহাপচ্চরিযং, মুখসন্নিধিঅন্তোৰুত্থেসু ৰা. ভিক্খু পচিত্ৰা পরিভুঞ্জতীতি সম্বন্ধো. আমিসসংসট্ঠন্তি আমিসেন সংসগ্গং.
জহিতৰত্থুকাতি জহিতং ৰত্থু এতাসন্তি জহিতৰত্থুকা. উস্সাৰনন্তিকা কতাতি সম্বন্ধো. সাতি উস্সাৰনন্তিকা. যো যোতি থম্ভো ৰা ভিত্তিপাদো ৰা. ইট্ঠকাদীহি কতা উস্সাৰনন্তিকাতি যোজনা. চযস্সাতি অধিট্ঠানস্স. যেহি পন ইট্ঠকাদীহীতিআদিসদ্দেন থম্ভসিলামত্তিকাযো সঙ্গণ্হাতি. তদঞ্ঞেসূতি তেহি অধিট্ঠিতইট্ঠকাদীহি অঞ্ঞেসু.
পাকারাদিপরিক্খেপেতি উপচারসীমাপরিচ্ছিন্নস্স আরামস্স পাকারাদিনা পরিক্খেপে কতে. পাকারাদীতি আদিসদ্দেন ৰতিং সঙ্গণ্হাতি. কপ্পিযকুটিং লদ্ধুং ৰট্টতীতি গোনিসাদিকায অভাৰেন সেসাসু তীসু কপ্পিযকুটীসু যংকিঞ্চি কপ্পিযকুটিং লদ্ধুং ৰট্টতীতি অত্থো. তত্থ তত্থাতি তস্মিং তস্মিং ঠানে. ইতরা পনাতি উস্সাৰনন্তিকগোনিসাদিকাহি অঞ্ঞা. দ্ৰেতি উভো গহপতিসম্মুতিযো, জহিতৰত্থুকাৰ হোন্তীতি সম্বন্ধো. পক্খপাসকমণ্ডলন্তি দ্ৰে পক্খে অপতনত্থায পসতি বন্ধতীতি পক্খপাসকো, মণ্ডলন্তি ছদনকোটিগোপানসীনং উপরি ঠপিতকট্ঠৰিসেসো, পক্খপাসকো চ মণ্ডলঞ্চ পক্খপাসকমণ্ডলং.
যত্রাতি যস্মিং ঠানে. অনুপসম্পন্নস্স দত্ৰাতি অনপেক্খৰিস্সজ্জনেন অনুপসম্পন্নস্স দত্ৰা. চীৰরৰিকপ্পনং ৰিয সাপেক্খৰিস্সজ্জনম্পি ৰট্টতীতি ৰদন্তি. তত্রাতি পুরিমৰচনাপেক্খং. সোতি করৰীকতিস্সত্থেরো, পস্সিত্ৰা পুচ্ছীতি সম্বন্ধো. থেরোতি মহাসিৰত্থেরো. লূখদিৰসেতি অসিনিদ্ধদিৰসে. ততোতি ব্রৰনতো, পরন্তি সম্বন্ধো. নন্তি মহাসিৰত্থেরং. পমুখেতি গব্ভস্স পমুখে. তন্তি সব্বিকুম্ভিং. বহীতি ৰিহারস্স বহি. সোতি মহাসিৰত্থেরো.
১৮০. মেণ্ডকগহপতিৰত্থুকথা
২৯৬. ‘‘বহিদ্ৰারে’’তি এত্থ কস্স বহিদ্ৰারেতি আহ ‘‘ধঞ্ঞাগারস্স বহিদ্ৰারে’’তি. আল়কথালিকন্তি এত্থ আল়কতণ্ডুলপচনকং গণ্হকথালি আল়কথালি, তায পচিতং ভত্তং আল়কথালিকন্তি ৰচনত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘আল়কতণ্ডুলপচনকথালিক’’ন্তি. ব্যঞ্জনভণ্ডিকন্তি ব্যঞ্জনপরিক্খারিকং, ব্যঞ্জনপরিৰারকন্তি অত্থো. ইমিনা সূপভিঞ্জনকন্তি এত্থ সূপসদ্দো ব্যঞ্জনৰাচকো, ভিঞ্জনকসদ্দো ভণ্ডিকপরিযাযোতি দস্সেতি. দাসকম্মকরপোরিসন্তি এত্থ দাসপোরিসা চ কম্মকরপোরিসা চ দাসকম্মকরপোরিসং, সমাহারদ্ৰন্দো পুব্বপদে উত্তরলোপো, ইতি ইমমত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘দাসপুরিসে চ কম্মকরপুরিসে চা’’তি. পোরিসসদ্দোপি পুরিসসদ্দেন সমানো ‘‘পুরিসো এৰ পোরিসো’’তি অত্থেন. ধুৰভত্তেনাতি এত্থ ধুৰসদ্দো নিচ্চপরিযাযোতি আহ ‘‘নিচ্চকাল’’ন্তি. দুয্হেন খীরেনাতি সম্বন্ধো. ‘‘মেণ্ডকৰত্থুস্মিং পনা’’তি পাঠতো পট্ঠায যাৰ ‘‘খণঞ্ঞেৰ দুয্হেনা’’তি পাঠা কেসুচিযেৰ অট্ঠকথাপোত্থকেসু অত্থি. এত্থাতি মেণ্ডকৰত্থুম্হি. গোরসেতি গৰযেহি নিব্বত্তে খীরদধিতক্কনৰনীতসব্বিসঙ্খাতে রসে. পাথেয্যন্তি পথস্স হিতং পাথেয্যং. ঞত্ৰাতি পাথেয্যমিচ্ছতীতি ঞত্ৰা. ভিক্খাচারৰত্তেন ৰাতি অঞ্ঞাতকঅপৰারিতট্ঠানতো ভিক্খাচারৰত্তেন ৰা. যাচিত্ৰাপীতি পিসদ্দো পগেৰ ভিক্খাচারৰত্তেনাতি দস্সেতি. যত্তকেন পাথেয্যেনাতি সম্বন্ধো.
১৮২. কেণিযজটিলৰত্থুকথা
৩০০. কাজেহীতি এত্থ কাজস্স গণনং দস্সেন্তো আহ ‘‘পঞ্চহি কাজসতেহী’’তি. একেন কাজেন দ্ৰিন্নং কুটানং গহিতত্তা ৰুত্তং ‘‘কুটসহস্স’’ন্তি. ৰোতি তুম্হে. সুট্ঠু পসন্নোতি সম্বন্ধো.
তত্থাতি ‘‘অট্ঠ পানানী’’তি পাঠে, অট্ঠসু পানেসু ৰা. ‘‘অম্বেহি কতপান’’ন্তি ইমিনা মজ্ঝেলোপসমাসং দস্সেতি. তত্থাতি আমপক্কেসু. করোন্তেন কাতব্বন্তি সম্বন্ধো. আদিচ্চপাকেনাতি আদিচ্চহেতুনা পচনেন. পুরেভত্তমেৰ কপ্পতীতি ভিক্খুনা সযং কতত্তা পুরেভত্তমেৰ কপ্পতি. তেন ৰুত্তং ‘‘অনুপসম্পন্নেহী’’তিআদি. কতং অম্বপানন্তি সম্বন্ধো. সব্বপানেসূতি জম্বুপানাদীসু সব্বেসু পানেসু.
তেসূতি জম্বুপানাদীসু সত্তসু পানেসু. পনসদ্দো ৰিসেসত্থজোতকো. জম্বুফলেহীতি আমেহি ৰা পক্কেহি ৰা জম্বুফলেহি. অট্ঠিকেহীতি অট্ঠি অস্মিমত্থীতি অট্ঠিকং ফলং. জাতিরসেনাতি যথাজাতেন রসেন. ইমিনা মধুসক্খরকপ্পুরাদীহি ন যোজেতব্বোতি দস্সেতি. তং পনাতি মধুকপানং পন. মুদ্দিকাতি মুদ্দিকফলানি. সালুকেতি কন্দে. সত্তন্নং ধঞ্ঞানং ফলরসন্তি তণ্ডুলধোৰনোদকং. ‘‘পক্কডাকরস’’ন্তি ইমিনা অপক্কডাকরসং ৰট্টতীতি দীপেতি. হীতি সচ্চং, ৰিত্থারো ৰা. রসোতি পক্করসো. পটিগ্গহেত্ৰা ঠপিতসব্বিআদীহি পক্কানং যাৰজীৰিকানং পত্তানং রসোতি যোজনা. পক্কং যাৰজীৰিকপত্তরসন্তি সম্বন্ধো. যাৰকালিকপত্তানম্পীতি পিসদ্দো পগেৰ যাৰজীৰিকপত্তানন্তি দস্সেতি. যং পানন্তি যং মধুকপুপ্ফরসপানং. সোতি মধুকপুপ্ফরসো. তেনাতি মধুকপুপ্ফেন. যতো কালতো পট্ঠায মজ্জং ন করোন্তি, ততোতি যোজনা. উচ্ছুরসো নিকসটো পচ্ছাভত্তং ৰট্টতি সত্তাহকালিকত্তা. ইমে চত্তারো রসাতি ফলপত্তপুপ্ফউচ্ছুরসসঙ্খাতা ইমে চত্তারো রসা. অগ্গিহুত্তমুখাতি যঞ্ঞা অগ্গিহুতমুখা, অগ্গিহুতসেট্ঠাতি অত্থো.
১৮৩. রোজমল্লাদিৰত্থুকথা
৩০১. সঙ্করমকংসূতি এত্থ সঙ্করসদ্দস্স যুদ্ধত্থাদীসু পৰত্তনতো ইধ পটিঞ্ঞাতত্থেতি দস্সেন্তো আহ ‘‘কতিকমকংসূ’’তি. কতিকন্তি পটিঞ্ঞাতসঙ্খাতং কতিকং. উল়ারং খোতি এত্থ উল়ারসদ্দো সেট্ঠৰাচকো. সেট্ঠন্তি চ সুন্দরমেৰাতি আহ ‘‘সুন্দরং খো তে ইদ’’ন্তি. তেতি তুয্হং. ‘‘বহুকতো’’তি পদস্স কতবহুমানোতি অত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘পসাদবহুমানেনা’’তি. ‘‘পিট্ঠমযংখাদনীয’’ন্তি ইমিনা পিট্ঠখাদনীযন্তি এত্থ মযসদ্দলোপং দস্সেতি.
৩০৩. পটিভানেয্যকাতি এত্থ পটিভানে নিযুত্তা পটিভানেয্যকাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘পটিভানসম্পন্না’’তি. ‘‘নিদ্দোসসিপ্পা’’তি ইমিনা পরিযোদাতসিপ্পাতি এত্থ পরিসমন্ততো ওদাতং সিপ্পং এতেসন্তি পরিযোদাতসিপ্পাতি অত্থং দস্সেতি. সিপ্পত্থিকেহি সিযতি সেৰিযতীতি সিপ্পং, সিপ্পিকানং হিতায সেতি পৰত্ততীতি ৰা সিপ্পং, ওট্ঠজো পঠমক্খরো. নাল়িযাৰাপকেনাতি পদস্স দ্ৰন্দভাৰং দস্সেন্তো আহ ‘‘নাল়িযা চেৰ আৰাপকেন চা’’তি. ইমিনা যকারো পদসন্ধিমত্তোতি দস্সেতি. ‘‘নাল়িযা ৰা পসিব্বকেনা’’তিপি পাঠো, সো অপাঠোযেৰ. কো আৰাপকো নামাতি আহ ‘‘আৰাপকো নাম যত্থা’’তিআদি. তত্থ যত্থাতি যস্মিং থৰিকে. ইমিনা আহরিত্ৰা যথালদ্ধং ৰপন্তি পক্খিপন্তি এত্থাতি আৰাপকোতি ৰচনত্থং দস্সেতি. ৰপ বীজনিক্খেপেতি ধাতুপাঠেসু (সদ্দনীতিধাতুমালাযং ১৫ পকারন্তধাতু) ৰুত্তং. ইধ পন পক্খিপনেতি দট্ঠব্বো. তেন ৰুত্তং ‘‘পক্খিপন্তী’’তি. পরিহরিতুমেৰাতি পরিগ্গহেত্ৰা হরিতুমেৰ. ৰেতনন্তি ভতিং. যোতি ভিক্খু. তং ৰাতি পরিহরিতখুরভণ্ডং ৰা. অঞ্ঞং ৰাতি অঞ্ঞস্স সন্তকং ৰা.
৩০৪. ইদন্তি দসমভাগদানং. দস কোট্ঠাসেতি দস পটিৰীসে.
১৮৫. চতুমহাপদেসকথা
৩০৫. ইদং ন কপ্পতীতিআদীতি ‘‘ইদং ন কপ্পতী’’তিআদযো ইমে চত্তারো মহাপদেসেতি যোজনা. অপস্সযং কত্ৰা দিসিযন্তি এত্থাতি অপদেসা ওকাসা, অপস্সযং কত্ৰা দিসিযন্তি এতেহীতি ৰা অপদেসা কারণা, ‘‘মহন্তা অপদেসা মহাপদেসা. তঞ্চাতি মহাপদেসসঙ্খাতং তঞ্চ সুত্তং, গহেত্ৰাতি যোজনা. পরিমদ্দন্তাতি পুনপ্পুনং মদ্দন্তা, উপপরিক্খন্তাতি অত্থো. ইদন্তি কারণং. তন্তি নৰমহাফলঅপরণ্ণং. তানীতি খুদ্দকফলপানানি. হীতি সচ্চং.
তেসন্তি ছন্নং চীৰরানং. তত্থাতি ছসু অনুলোমচীৰরেসু. ‘‘পাণকেহি সঞ্জাতৰত্থ’’ন্তি ইমিনা কোসেয্যৰত্থভাৰং দস্সেতি. দ্ৰে পটাতি চীনপটসোমারপটা. দুকূলং সাণস্স অনুলোমন্তি যোজনা.
তেসংযেৰাতি দ্ৰিন্নং পত্তানমেৰ. তেসংযেৰাতি তিণ্ণং তুম্বানমেৰ. তেসংযেৰাতি দ্ৰিন্নং কাযবন্ধনানমেৰ. সেতচ্ছত্তন্তি সেতেহি ৰত্থেহি কতং ছত্তং. তেসংযেৰাতি তিণ্ণং ছত্তানমেৰ.
সম্ভিন্নরসন্তি সংসগ্গরসং. এত্থ ভিজ্জিত্থাতি ভিন্নোতি ৰচনত্থেন ভিদিধাতু দ্ৰিধাকরণসঙ্খাতো ভেদত্থো হোতি, ধাত্ৰত্থবাধকেন সংত্যূপসগ্গেন ভিদিধাতুযা ভেদত্থং বাধেত্ৰা সংসগ্গত্থৰাচকো হোতীতি দট্ঠব্বং. ছল্লিম্পীতি তচম্পি. সকলেনেৰাতি ছল্লিযা এৰ. পাযাসেন অসংসট্ঠং যং সব্বীতি যোজনা. তানীতি তক্কোলজাতিফলাদীনি. যট্ঠিমধুকাদীসুপীতি মধুলট্ঠিকাদীসুপি. ‘‘লট্ঠিমধুকাদীসুপী’’তি ৰা পাঠো, সো অপাঠোযেৰ. যং যন্তি ৰত্থু. যথাতি যেনাকারেন, ধোৰিযমানে তচ্ছিযমানেতি সম্বন্ধো.
সম্ভিন্নরসন্তি ৰত্ৰা তমেৰত্থং দস্সেতুং ৰুত্তং ‘‘সংসট্ঠ’’ন্তি. সভাৰন্তি যাৰকালং কপ্পিযসভাৰং. তস্মাতি যস্মা উপনেতি, তস্মা. তেনাতি সত্তাহকালিকেন. তদহুপটিগ্গহিতন্তি তদহেৰ পটিগ্গহিতং. দ্ৰীহপটিগ্গহিতেন সত্তাহকালিকেনাতি সম্বন্ধো.
এত্থাতি কালিকসংসগ্গে. আপত্তিযো ৰেদিতব্বাতি যথাক্কমং আপত্তিযো ৰেদিতব্বা. সব্বত্থাতি সব্বস্মিং ভেসজ্জক্খন্ধকে.
ইতি ভেসজ্জক্খন্ধকৰণ্ণনায যোজনা সমত্তা.