৭১. সীমানুজাননকথা

১৩৮. নিমিত্তা কিত্তেতব্বাতি নিমিত্তানি কিত্তেতব্বানি. নিকারস্স হি আকারো. নিমিত্তং কতোতি এসো পব্বতো নিমিত্তং কতোতি যোজনা. এসেৰ নযো পরতোপি. ‘‘এসেৰ নযো’’তি ইমিনা ‘‘পুরত্থিমায দিসায কিং নিমিত্তং? পাসাণো ভন্তে, এসো পাসাণো নিমিত্ত’’ন্তি অত্থং অতিদিসতি. এসেৰ নযো সেসেসুপি. কেৰলং পন ৰনউদকেসু ‘‘এতং ৰনং, এতং উদক’’ন্তি ৰত্তব্বং. নদিযং ‘‘এসা নদী’’তি ৰত্তব্বা. এত্থ পনাতি এতিস্সং উত্তরাযং অনুদিসাযং পন. হীতি ফলজোতকো. তত্থাতি ‘‘নিমিত্তা কিত্তেতব্বা’’তি ৰচনে. সীমমণ্ডলন্তি সীমবিম্বং. সম্বন্ধন্তেনাতি পুরিমনিমিত্তেন পচ্ছিমনিমিত্তং সম্বন্ধন্তেন. ইমিনা একন্তরিকাদিৰসেন নিমিত্তকিত্তনং ন ৰট্টতি নিমিত্তেনপি নিমিত্তানং সম্বন্ধাভাৰতোতি দস্সেতি. পুরিমনিমিত্তেন পচ্ছিমনিমিত্তস্স সম্বন্ধে সতি অজ্জ একং নিমিত্তং কিত্তেত্ৰা স্ৰে একং নিমিত্তং কিত্তেত্ৰাতি এৰং কালন্তরেপি নিমিত্তং কিত্তেত্ৰা সম্মনিতুং ৰট্টতীতি ৰদন্তি.

পব্বতোতি এত্থ পব্বং ৰুচ্চতি ফল়ু, তং এতস্মিং অত্থীতি পব্বতো. ৰালিকরাসিস্স সুদ্ধপংসুপব্বতপসঙ্গত্তা ৰুত্তং ‘‘ৰালিকরাসি পন ন ৰট্টতী’’তি. ইতরোপীতি ৰালিকরাসিতো অঞ্ঞোপি তিৰিধো পব্বতো. হত্থিপ্পমাণতোতি অড্ঢট্ঠমরতনহত্থিপমাণতো. চতূসু দিসাসূতি ৰিহারস্স চতূসু দিসাসু. চতূহি ৰা তীহি ৰাতি এত্থ ৰাসদ্দেন ততো অধিকানিপি গহেতব্বানি. একেন ৰা নিমিত্তেনাতি যোজনা. ইতোতি পব্বতনিমিত্ততো. তস্মাতি যস্মা একেন নিমিত্তেন ন ৰট্টতি, তস্মা. তন্তি পব্বতং. তস্মাতি একস্সেৰ নিমিত্তস্স কিত্তিতত্তা. যো পব্বতো অত্থি, তং পব্বতন্তি যোজনা. অন্তোতি পব্বতস্স অন্তো.

ততিযভাগং ৰাতি এত্থ ৰাসদ্দেন পঠমভাগোপি একদেসোপি গহেতব্বো. তস্সাতি তত্তকস্স পদেসস্স. ততিযভাগাদিতো অপরং সব্বপব্বতং অন্তোকত্ৰা সম্মতং দস্সেন্তো আহ ‘‘সচে’’তিআদি.

পাসাণনিমিত্তে এৰং ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বোতি যোজনা. পসতি ঘনভাৰেন বন্ধতীতি পাসাণো. অযগুল়োপি পাসাণসঙ্খমেৰ গচ্ছতি তেন তস্স সদিসত্তা. অযগুল়োপীতি এত্থ পিসদ্দেন তম্বকংসৰট্টলোহসুৰণ্ণরজতাদযোপি সঙ্গণ্হাতি. যো কোচীতি সিলাপৰাল়মণিআদীসু যো কোচি. দ্ৰত্তিংসপলগুল়পিণ্ডপরিমাণতা সণ্ঠানতো গহেতব্বা, ন তুলিত্ৰা গণনৰসেন. খুদ্দকতরো পাসাণোতি যোজনা. যো পিট্ঠিপাসাণো ৰা যো উট্ঠিতপাসাণো ৰাতি যোজনা কাতব্বা – উত্তরৰাক্যে তসদ্দস্স অনিযমনিদ্দেসৰচনত্তা ‘‘পাসাণসঙ্খংযেৰা’’তি এত্থ এৰকারেন ‘‘ন পব্বতসঙ্খ’’ন্তি অত্থং দস্সেতি. মহতো পিট্ঠিপাসাণস্সাতি আযামৰিত্থারুব্বেধতো মহন্তস্স পিট্ঠিপাসাণস্স সক্কস্স পণ্ডুকম্বলপিট্ঠিপাসাণস্স ৰিয. তন্তি পিট্ঠিপাসাণং. ন ৰট্টতীতি কিত্তেতুং ন ৰট্টতি. হীতি লদ্ধদোসজোতকো. তন্তি পিট্ঠিপাসাণং. সীমাযাতি সীমতো. ৰিহারোপীতি ন কেৰলং নিমিত্তমেৰ, ৰিহারোপি. পিট্ঠিপাসাণো ন কিত্তেতব্বোতি সম্বন্ধো. কিত্তেত্ৰাতি এত্থ ‘‘পিট্ঠিপাসাণ’’ন্তি যোজেতব্বং.

ৰননিমিত্তে এৰং ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বোতি যোজনা. ৰনিযতি মযূরকোকিলাদীহি সত্তেহি সম্ভজিযতীতি ৰনং, ৰনন্তি সম্ভজন্তি এত্থাতি ৰা ৰনং. তচো এৰ সারো এতেসন্তি তচসারো, তালনাল়িকেরাদযো. আদিসদ্দেন ৰেণুআদযো সঙ্গণ্হাতি. অন্তো সারো এতেসন্তি অন্তোসারা, সাকসালাদযো. আদিসদ্দেন খদিরাদযো সঙ্গণ্হাতি. অন্তোসারমিস্সকানন্তি অন্তোসারেহি রুক্খেহি মিস্সকানং. রুক্খানং ৰনন্তি এত্থ অৰযৰঅৰযৰিভাৰেন সম্বন্ধো ৰেদিতব্বো. ইমিনা তিণৰনং রুক্খৰনন্তি এত্থ ‘‘তিণানং ৰন’’ন্তি ৰা ‘‘রুক্খানং ৰন’’ন্তি ৰা অত্থং দস্সেতি. তিণমেৰ ৰনং, রুক্খোযেৰ ৰনন্তি অত্থোপি যুজ্জতেৰ. চত্তারো ৰা পঞ্চ ৰা রুক্খাতি চতুপঞ্চরুক্খা, তে মত্তং পমাণমেত্থাতি চতুপঞ্চরুক্খমত্তং ৰনং, ততোতি চতুপঞ্চরুক্খমত্ততো. একদেসন্তি ৰনস্স একদেসং. ৰনমজ্ঝেতি ৰনস্স ৰেমজ্ঝে, ৰনস্সূপরীতি অত্থো. রুক্খন্তরেসু এৰ হি ৰিহারং করোন্তি. একদেসন্তি ৰনস্স একদেসং. তত্থাতি ৰনে. ‘‘ঠিতৰন’’ন্তি পদং ‘‘কিত্তেত্ৰা’’তি পদে অৰুত্তকম্মং, ‘‘ন কিত্তেতব্ব’’ন্তি পদে ৰুত্তকম্মং.

রুক্খনিমিত্তে এৰং ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বোতি যোজনা. রুক্খিযতি ফলাদিকামেহি সংৰরিযতি রক্খিযতীতি রুক্খো, মহিযং রুহতীতি ৰা রুক্খো. জীৰমানকোতি লোকৰোহারৰসেন মূলঙ্কুরাদিহরিতসঙ্খাতজীৰমানকো. পরিণাহতোতি ৰিসালভাৰতো. সূচিদণ্ডকপমাণোতি সূচিযা লেখনিযা দণ্ডভূতৰেল়ুপমাণো. সো ৰেল়ু কনিট্ঠঙ্গুলিপমাণোতি দট্ঠব্বো. ততোতি অট্ঠঙ্গুলুব্বেধসূচিদণ্ডকপমাণপরিণাহরুক্খতো. ৰংসনল়কসরাৰাদীসূতি ৰংসো চ নল়কো চ সরাৰো চ ৰংসনল়কসরাৰা, তে আদযো যেসং কপালাদীনন্তি ৰংসনল়কসরাৰাদযো, তেসু. ততোতি ৰংসাদিতো. তংখণম্পীতি তস্মিং নিমিত্তক্খণেপি. অকারণন্তি অপমাণং. এতন্তি নৰমূলসাখানিগ্গমনং. ৰত্তুং ৰট্টতীতি সামঞ্ঞনামেনপি ৰিসেসনামেনপি ৰত্তুং ৰট্টতি. ইমিনা পব্বতাদীসুপি ‘‘পব্বতো’’তি সামঞ্ঞনামেনপি ‘‘ৰঙ্কপব্বতো ৰেপুল্লপব্বতো’’তি ৰিসেসনামেনপি ৰত্তুং ৰট্টতীতি দস্সেতি.

মগ্গনিমিত্তে এৰং ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বোতি যোজনা. মগ্গিযতি পথিকেহি, মগ্গমূল়্হেহি ৰা অন্ৰেসিযতীতি মগ্গো. যো যাদিসো জঙ্ঘমগ্গো ৰা সকটমগ্গো ৰা ৰিনিৰিজ্ঝিত্ৰা দ্ৰে তীণি গামন্তরানি গচ্ছতি, সো তাদিসো জঙ্ঘমগ্গো ৰা সকটমগ্গো ৰা ৰট্টতীতি যোজনা. উক্কমিত্ৰাতি পক্কমিত্ৰা. যো জঙ্ঘমগ্গো ওতরতি, সো ন ৰট্টতীতি যোজনা. অৰল়ঞ্জাতি অপরিভোগা. গমনং জনেতীতি জঙ্ঘো. জণ্ণুগোপ্ফকানং মজ্ঝপদেসো. সহ অত্থেন পণিযধনেনাতি সত্থো, জঙ্ঘেন ৰিচরন্তো সত্থো জঙ্ঘসত্থো. সকতি সমত্থেতি ভারং ৰহিতুন্তি সকটো, তেন ৰিচরন্তো সত্থো সকটসত্থো. জঙ্ঘসত্থো চ সকটসত্থো চ জঙ্ঘসকটসত্থা, তেহি. হীতি সচ্চং, যস্মা ৰা. এতন্তি নিমিত্তং.

কোণন্তি ৰিহারকোণং. গতং পন মগ্গন্তি যোজনা. পরভাগেতি ৰিহারং পরিক্খিপিত্ৰা গচ্ছন্তেহি চতূহি মগ্গেহি পরভাগে. দসসু নামেসূতি সতিপট্ঠানট্ঠকথাদীসু আগতেসু ‘‘মগ্গো পন্থো পথো পজ্জো’’তিআদীসু, অভিধানাদীসু (দী. নি. অট্ঠ. ২.৩৭৩; ম. নি. অট্ঠ. ১.১০৬) চ আগতেসু ‘‘মগ্গো পন্থো পথো অদ্ধা’’তিআদীসু দসসু মগ্গনামেসু. যেন কেনচি নামেনাতি ইমিনা পব্বতাদীসুপি ‘‘পব্বতো গিরি সেলো অদ্দি নগো অচলো সিলুচ্চযো সিখরী ভূধরো’’তিআদীসু অনেকেসু নামেসু যেন কেনচি নামেন কিত্তেতুং ৰট্টতীতি দস্সেতি.

ৰম্মিকনিমিত্তে এৰং ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বোতি যোজনা. উপচিকাহি ৰমিযতি, সরবূঘরগোলিকাদযো সত্তে ৰমতীতি ৰা ৰম্মিকো. তংদিৰসজাতোতি তস্মিং নিমিত্তকিত্তিতদিৰসে জাতো. ততোতি অট্ঠঙ্গুলুব্বেধগোৰিসাণপমাণৰম্মীকতো.

নদীনিমিত্তে এৰং ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বোতি যোজনা. নদতি সন্দতীতি নদী, নদন্তো এতি গচ্ছতীতি ৰা নদী. যস্সাতি নদিযা, সোতন্তি সম্বন্ধো. ‘‘অন্ৰদ্ধমাস’’ন্তিআদিনা একপক্খে তিক্খত্তুং একমাসে ছক্খত্তুং ৰস্সন্তভাৰং দীপেতি. ৰিগতমত্তে সতীতি সম্বন্ধো. ‘‘ঈদিসে’’তি ইমিনা ‘‘অন্ৰদ্ধমাস’’ন্তিআদিঅত্থং অতিদিসতি. তিমণ্ডলন্তি হেট্ঠা জাণুমণ্ডলং, উপরি নাভিমণ্ডলন্তি তিমণ্ডলং. যত্থ কত্থচীতি তিত্থে ৰা অতিত্থে ৰা. উদকেন তেমিযতীতি যোজনা, তিন্তিযতীতি অত্থো. ন কেৰলং নিমিত্তেযেৰ অযং নদী হোতি, অথ খো নদীপারগমনাদিকেপীতি আহ ‘‘ভিক্খুনিযা’’তিআদি. ইদং ‘‘নদীপারগমনেপী’’তি পদেনেৰ সম্বন্ধিতব্বং.

যা পনাতি নদী পন, গতাতি যোজনা. তন্তি নদিং. ৰতিন্তি পাল়িং. রুক্খপাদেতি রুক্খস্স মূলে. উদকঞ্চ আৰরণং অজ্ঝোত্থরিত্ৰা পৰত্ততিযেৰাতি যোজনা. যথাতি যেনাকারেন. অপৰত্তমানা হোতীতি সম্বন্ধো.

দুব্বুট্ঠিকালেতি গিম্হসদিসে দুব্বুট্ঠিকালে. ‘‘নিরুদকভাৰেনা’’তি ইমিনা ‘‘আৰরণভাৰেনা’’তি ৰিসেসনং নিৰত্তেতি. সাতি উদকমাতিকা. সম্পাদেন্তী হুত্ৰা নিচ্চং পৰত্ততীতি যোজনা. নিমিত্তং কাতুং ন ৰট্টতীতি মনুস্সেহি নীহটত্তা, সযঞ্চ অগমনত্তা ন ৰট্টতি. যা পনাতি উদকমাতিকা পন. মূলেতি পঠমকালে. কালন্তরেন নদী হোতীতি সম্বন্ধো. তন্তি উদকমাতিকং.

উদকনিমিত্তে এৰং ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বোতি যোজনা. উদতি পসৰতীতি উদকং. ভূমিগতমেৰ উদকন্তি সম্বন্ধো. তঞ্চাতি ভূমিগতউদকঞ্চ. আৰাট…পে… সমুদ্দাদীসু ঠিতং অপৰত্তনকউদকন্তি যোজনা. উক্খেপিমন্তি উক্খিপিত্ৰা গহিতং. তন্তি ৰচনং. সূকরখতাযপীতি সূকরেহি খতায ৰাপিযাপি. তংখণঞ্ঞেৰাতি তস্মিং নিমিত্তে কিত্তনক্খণেযেৰ. আৰাটোযেৰ খুদ্দকট্ঠেন আৰাটকং. তন্তি নিমিত্তসঞ্ঞাকরণং. কাতুঞ্চাতি সযং কাতুঞ্চ. কারাপেতুঞ্চাতি পরেহি কারাপেতুঞ্চ. কস্মা লাভসীমাযং ন ৰট্টতি? লাভসীমা হি অঞ্ঞেসং পীল়নং করোতীতি. ইতি ইমমত্থং নযতো দস্সেন্তো আহ ‘‘সমানসংৰাসকসীমা’’তিআদি. এত্থাতি সমানসংৰাসকসীমাযং.

অট্ঠদিসং সন্ধায অট্ঠ নিমিত্তানি ৰুত্তানীতি দট্ঠব্বং. সাতি সীমা. একেন ৰা নিমিত্তেনাতি যোজনা. তিণ্ণং নিমিত্তানং কিত্তনে নিমিত্তানং ঠিতদিসং সল্লক্খেত্ৰা ‘‘পুরত্থিমায দিসাযা’’তিআদিনা কিত্তেতব্বং. নিমিত্তানং সতকিত্তনে সীমায অট্ঠদিসং সল্লক্খেত্ৰা একিস্সাযপি দিসায বহুনিমিত্তানি কিত্তেতব্বানি. সিঙ্ঘাটকসণ্ঠানাতি তিণ্ণং মগ্গানং সমাগমট্ঠানে সিঙ্ঘাটকসণ্ঠানা, তিকোণা নাম হোতীতি অধিপ্পাযো. চতুরস্সাতি সমচতুরস্সা. সিঙ্ঘাটকসণ্ঠানাতি চতুন্নং মগ্গানং সমোধানট্ঠানে সিঙ্ঘাটকসণ্ঠানা. অড্ঢচন্দমুদিঙ্গাদিসণ্ঠানা পন নিমিত্তানং ঠিতসণ্ঠানেন হোতীতি দট্ঠব্বা. তন্তি সীমং. বন্ধিতুকামেহি নিস্সঞ্চারসমযে বন্ধিতব্বাতি সম্বন্ধো. বদ্ধসীমৰিহারানন্তি বদ্ধা সীমা এতেসূতি বদ্ধসীমা, তে এৰ ৰিহারাতি বদ্ধসীমৰিহারা, তেসং. দিসাচারিকভিক্খূনন্তি দিসাসু চারিকভিক্খূনং. তত্থাতি তস্মিং একগামখেত্তে, ভিক্খূনং পেসেতব্বন্তি সম্বন্ধো. একজ্ঝন্তি একতো. অঞ্ঞানিপীতি সীমবন্ধগামখেত্ততো অঞ্ঞানিপি. মহাপদুমত্থেরো পন আহাতি যোজনা. ততোতি তেহি নানাগামখেত্তেহি. আগন্তব্বন্তি সামীচিদস্সনৰসেন ৰুত্তং. তেনাহ ‘‘আগমনম্পি অনাগমনম্পি ৰট্টতী’’তি. একসীমভাৰতো ৰুত্তং ‘‘অন্তোনিমিত্তগতেহি আগন্তব্ব’’ন্তি.

এৰং সন্নিপতিতেসু সন্তেসু সীমা বন্ধিতব্বাতি সম্বন্ধো. পরিযন্তং কত্ৰাতি হেট্ঠিমপরিযন্তং কত্ৰা.

পব্বজ্জূপসম্পদাদীনন্তি এত্থ ভণ্ডুকম্মাপুচ্ছনং (মহাৰ. অট্ঠ. ৯৮; ৰি. সঙ্গ. অট্ঠ. ১৪৪) সন্ধায পব্বজ্জাগহণং ৰুত্তং. খণ্ডসীমাতি ৰিহারপচ্চন্তং খণ্ডিতং ৰিয ছিন্দিতং ৰিয পৰত্তা সীমা খণ্ডসীমা. তন্তি খণ্ডসীমং. ৰত্তং জানিতব্বন্তি এত্থ ৰত্তং ৰিত্থারেন্তো আহ ‘‘সচে হী’’তিআদি. সীমন্তি খণ্ডসীমং. যথাতি যেনাকারেন বন্ধিযমানেতি সম্বন্ধো. তস্সা পমাণং দস্সেন্তো আহ ‘‘সা’’তিআদি. সাতি খণ্ডসীমা. অব্ভানকম্মে সদ্ধিং কম্মারহেন ৰীসতি ভিক্খূ সন্ধায ৰুত্তং ‘‘একৰীসতি ভিক্খূ’’তি. ততোতি একৰীসতিভিক্খুতো. গণ্হন্তীপীতি এত্থ পিসদ্দো সহস্সতো ওরং পন পগেৰাতি দস্সেতি. সহস্সতো অধিকং গণ্হন্তীপি ৰিহারপচ্চন্তে খণ্ডিতে খণ্ডসীমাযেৰ নাম. তন্তি খণ্ডসীমং.

তত্রাতি খণ্ডসীমমহাসীমাসু আধারে ভুম্মং. অথাতি অনন্তরং. এৰন্তি ইমায অৰিপ্পৰাসকম্মৰাচায সম্মনিযমানে. হীতি ফলজোতকো. সীমন্তি সমানসংৰাসকসীমং. ন সক্খিস্সন্তীতি পঠমং অৰিপ্পৰাসং অসমূহনিত্ৰা সীমং সমূহনিতুং ন সক্খিস্সন্তি. সীমন্তরিকপাসাণাতি দ্ৰিন্নং সীমানং অন্তরে ৰেমজ্ঝে ঠপিতা পাসাণা. চতুরঙ্গুলপমাণাপীতি পিসদ্দো একঙ্গুলিপমাণাপি ৰট্টতীতি দস্সেতি.

সমন্তাতি খণ্ডসীমায সমন্তা. অনুপরিযাযন্তেহীতি অনুক্কমেন খণ্ডসীমপরিযাযন্তেহি ভিক্খূহীতি সম্বন্ধো. ততোতি তেহি সীমন্তরিকপাসাণেহি, দ্ৰিন্নং সীমানং নিমিত্তানি পঠমং কিত্তেত্ৰা পচ্ছা তাসু যং ইচ্ছন্তি, তং বন্ধিতব্বভাৰং দস্সেন্তো আহ ‘‘সচে পনা’’তিআদি. যথিচ্ছিতং বন্ধিতুং ৰট্টন্তোপি পোরাণাচিণ্ণং দস্সেতুং ৰুত্তং ‘‘এৰং সন্তেপী’’তিআদি. উভিন্নম্পীতি দ্ৰীসু সীমাসু ঠিতানং উভিন্নম্পি কম্মন্তি সম্বন্ধো. হীতি সচ্চং, যস্মা ৰা.

চসদ্দো ৰাক্যারম্ভজোতকো. এসা সীমা নামাতি যোজনা. তত্থাতি পিট্ঠিপাসাণাদীসু পঞ্চসু ঠানেসু. নিমিত্তপাসাণা যথাঠানে ন তিট্ঠন্তীতি পিট্ঠিপাসাণস্সুপরি নিমিত্তপাসাণং ঠপিতমত্তং সন্ধায ৰুত্তং. পিট্ঠিপাসাণং পন ৰিজ্ঝিত্ৰা নিমিত্তপাসাণং তত্থ নিখণিত্ৰা যথা ঠানা ন চাৰেন্তি, তথা ঠপেন্তি. এৰং সন্তে যথাঠানে তিট্ঠন্তিযেৰাতি দট্ঠব্বং. ন সীমাতি সীমায পথৰিসন্ধারকং উদকং পরিযন্তংকত্ৰা গতত্তা সীমা ন ঝাযতি.

কুটিগেহেপীতি এত্থ কুটীতি চ গেহন্তি চ অগারস্সেৰ নামং. অগারঞ্হি সীতাদিদুক্খস্স কুটনট্ঠেন ছিন্দনট্ঠেন চ নানাদব্বসম্ভারস্স গহণট্ঠেন চ কুটিগেহন্তি ৰুচ্চতি. কুটি এৰ গেহং কুটিগেহং, তস্মিম্পি. ভিত্তিং অকিত্তেত্ৰাতি ইদং ইট্ঠকদারুমযং ভিত্তিং সন্ধায ৰুত্তং. সচে সিলামযা ভিত্তি নিমিত্তূপগা ভৰেয্য, ভিত্তিপি কিত্তেতব্বা. অন্তো করিত্ৰাতি কুটিগেহস্স ভিত্তিযা ৰা অন্তো কত্ৰা. পমুখেতি কুটিগেহস্স আলিন্দে. নিব্বোদকপতনট্ঠানেতি নিগ্গলিত্ৰা উদকস্স পতনট্ঠানে. এৰং সম্মতায সীমাযাতি যোজনা.

‘‘কুট্টং অকিত্তেত্ৰা’’তি ইদং পুরিমনযেনেৰ ৰেদিতব্বং. অন্তোতি লেণস্স, কুট্টস্স ৰা অন্তো. ওকাসেতি একৰীসতিযা ভিক্খূনং ওকাসে. এৰন্তি ইমিনাকারেন সম্মনিযমানে. অন্তোতি ভিত্তিযা অন্তো.

হেট্ঠা ন ওতরতীতি হেট্ঠা আকাসতলত্তা ন ওতরতি. ননু থম্ভে অনুসারিত্ৰা ওতরণো ভৰেয্য, কস্মা ন ওতরতীতি? থম্ভানমুপরি একৰীসতিযা ভিক্খূনং ওকাসাভাৰতোতি দট্ঠব্বং. হেট্ঠা ওতরণাকারং দস্সেন্তো আহ ‘‘সচে পনা’’তিআদি. তুলানন্তি থম্ভানমুপরি তিরিযৰসেন ঠিতানং রুক্খৰিসেসানং. উট্ঠহিত্ৰাতি ভূমিতো উট্ঠহিত্ৰা. তুলারুক্খেহীতি তুলাসঙ্খাতেহি রুক্খেহি. ‘‘একসম্বন্ধো’’তি ইমিনা ন কেৰলং তুলারুক্খেহেৰ একসম্বন্ধো, চতূসু দিসাসু চতুন্নং ভিত্তীনং অঞ্ঞমঞ্ঞম্পি সম্বন্ধোতি দস্সেতি. হেট্ঠাপি ওতরতীতি ভিত্তীনমুপরি একৰীসতিযা ভিক্খূনং ওকাসপহোনকত্তা ৰুত্তং. সচে থম্ভমত্থকে…পে… হোতীতি ইমিনা বহূহি থম্ভেহি কতপাসাদস্স একেকস্মিং থম্ভমত্থকে একৰীসতিযা ভিক্খূনং ওকাসে সতি হেট্ঠা ওতরতীতি দস্সেতি. নিয্যূহকাদীসূতি নাগদন্তকাদীসু. আদিসদ্দেন ভিত্তিখিলাদযো সঙ্গণ্হাতি. ভিত্তি চাতি ইট্ঠকদারুমযা ভিত্তি চ. সচে সিলামযা ভিত্তি চ থম্ভা চ হোন্তি, কিত্তেতব্বা. ভিত্তিলগ্গেতি ভিত্তীসু লগ্গে, ভিত্তীনং ৰা লগ্গট্ঠানে. হেট্ঠাপাসাদস্সাতি হেট্ঠাপাসাদে ‘‘ঠিত’’ইতি পদে সম্বন্ধো. হেট্ঠাপাসাদস্স ৰা থম্ভানন্তি যোজনা. হেট্ঠা সম্মতায সীমায উপরি আরোহনাকারং দস্সেন্তো আহ ‘‘সচে পনা’’তিআদি. নিব্বোদকপতনট্ঠানেতি ছদনকোটিযং.

তত্থাতি তস্মিং তলে. পিট্ঠিপাসাণে সীমং বন্ধন্তি ৰিয বন্ধন্তীতি যোজনা. তেনেৰ পরিচ্ছেদেনাতি তেনেৰ তলপরিচ্ছেদেন. তালমূলপব্বতেপীতি এত্থ তালমূলং নাম হেট্ঠা মহন্তং হুত্ৰা অনুপুব্বেন তনুকং হোতি, তেন সদিসে পব্বতেপি. ৰিতানসণ্ঠানোতি উল্লোচস্স সণ্ঠানো. চতূসু দিসাসু নিগ্গতসাখরুক্খসণ্ঠানো ৰা খুজ্জরুক্খসণ্ঠানো ৰা হোতি. যথা পব্বতো ৰিতানসণ্ঠানো হোতি, এৰং মুদিঙ্গসণ্ঠানো ৰা হোতি পণৰসণ্ঠানো ৰাতি যোজনা. তত্থ মুদিঙ্গো মজ্ঝে থূলো হোতি, মূলে চ অন্তে চ তনুকো. পণৰো মজ্ঝে তনুকো হোতি, মূলে চ অগ্গে চ থূলো. তেসং সণ্ঠানো মুদিঙ্গসণ্ঠানো ৰা পণৰসণ্ঠানো ৰা. হেট্ঠা ৰাতি মুদিঙ্গসণ্ঠানস্স পব্বতস্স হেট্ঠা ৰা. মজ্ঝে ৰাতি পণৰসণ্ঠানস্স মজ্ঝে ৰা. দ্ৰে কূটানীতি দ্ৰে সিখরানি. কূটন্তরন্তি কূটানং মজ্ঝং. চিনিত্ৰা ৰাতি ইট্ঠকসিলাহি চিনিত্ৰা ৰা. পূরেত্ৰা ৰাতি পংসুৰালিকাহি পূরেত্ৰা ৰা.

সপ্পফণসদিসোতি সপ্পস্স ফণেন সদিসো, খুজ্জো পব্বতোতি অত্থো. আকাসপব্ভারন্তি ভিত্তিযা অপরিক্খিত্তং আকাসসঙ্খাতং পব্ভারং. সীমপ্পমাণোতি সদ্ধিং অন্তোসুসিরেন সীমপ্পমাণো. অগ্গকোটিন্তি অগ্গসঙ্খাতং কোটিং. সচে পন পব্বতস্স হেট্ঠা অন্তোলেণং হোতীতি সম্বন্ধো. উপরিমস্সাতি অন্তোলেণস্স উপরি ঠিতস্স. পারতোতি বাহিরতো. অস্সাতি পব্বতস্স বহীতি সম্বন্ধো. ওরতোতি অন্ততো. লেণং হোতীতি সম্বন্ধো. কিত্তকং মহন্তন্তি আহ ‘‘সীমাপরিচ্ছেদমতিক্কমিত্ৰা ঠিত’’ন্তি. কিত্তকং খুদ্দকন্তি আহ ‘‘সব্বপচ্ছিমসীমাপরিমাণ’’ন্তি. তন্তি খুদ্দকং লেণং. অতিখুদ্দকন্তি সব্বপচ্ছিমসীমাপরিমাণাভাৰতো অতিখুদ্দকং. ততোতি উপরিসীমতো. বহীতি সীমতো বহি. ‘‘যদি সীমপ্পমাণং, সীমা হোতিযেৰা’’তি ইমিনা যদি ন সীমপ্পমাণং, ন সীমা হোতিযেৰাতি দস্সেতি.

তন্তি খণ্ডসীমং. পূরেত্ৰাতি ইট্ঠকমত্তিকাদীহি পূরেত্ৰা. অট্টং বন্ধিত্ৰাতি অট্টালকং বন্ধিত্ৰা. উমঙ্গনদীতি এত্থ উকারো ওকারৰিপরীতো, তস্মা পথৰিযং ওতরিত্ৰা পৰিসিত্ৰা মঙ্গতি গচ্ছতীতি উমঙ্গাতি অত্থো দট্ঠব্বো. উমঙ্গাচ সা নদী চেতি উমঙ্গনদী. তত্থাতি উমঙ্গনদিযং. হেট্ঠাপথৰিতলে ঠিতোতি সীমায হেট্ঠাপথৰিতলে ইদ্ধিযা ঠিতো.

সীমামাল়কেতি খণ্ডসীমায মাল়কে. ৰটরুক্খোতি নিগ্রোধরুক্খো. ততোতি ৰটরুক্খতো. নিগ্গতপারোহোতি পৰদ্ধংৰ হুত্ৰা রুক্খো আরোহতি অনেনাতি পারোহো, একো মূলৰিসেসো. নিগ্গতো পারোহো নিগ্গতপারোহো. মহাসীমং সোধেত্ৰাতি এত্থ সোধনং নাম মহাসীমগতানং ভিক্খূনং হত্থপাসানযনং, সীমতো ৰা বহিকরণং. বহিদ্ধাতি দ্ৰীহি সীমাহি বহিদ্ধা. ‘‘বহিট্ঠা’’তিপি পাঠো. বহি ঠিতা কাতব্বাতি অত্থো. অনাহচ্চাতি মহাসীমায পথৰীতলং ৰা তত্থজাতরুক্খাদীনি ৰা ন আহনিত্ৰা. এৰন্তি যথা খণ্ডসীমায, এৰং তথাতি অত্থো. সীমামাল়কেতি খণ্ডসীমামাল়কে.

সীমামাল়কেতি দ্ৰিন্নং সীমানং অঙ্গণে. সীমামাল়কস্সাতি কম্মস্স কতট্ঠানস্স সীমামাল়কস্স. ৰেহাসট্ঠিতসাখাযাতি কম্মস্স অকতট্ঠানে সীমামাল়কে উট্ঠিতায ৰেহাসে ঠিতায সাখায. তস্সাতি ভিক্খুনো পাদা ৰা নিৰাসনপারুপনং ৰাতি সম্বন্ধো. পুরিমনযেপীতি ‘‘সীমামাল়কে ৰটরুক্খো হোতী’’তিআদিনা ৰুত্তে পুরিমনযেপি. তত্রাতি পুরিমনযে. উক্খিপাপেত্ৰা কাতুং ন ৰট্টতীতি দ্ৰীহি সীমাহি উট্ঠিতরুক্খস্স সাখা ৰা ততো নিগ্গতপারোহো ৰা দ্ৰীসু সীমাসু পথৰীতলং ৰা তত্থ জাতরুক্খাদীনি ৰা আহচ্চ ঠিতত্তা উক্খিপাপেত্ৰা কাতুং ন ৰট্টতি. আনেতব্বোতি এত্থ দ্ৰিকম্মিকায নীধাতুযা অপধানকম্মস্সেৰ ৰুত্তত্তা ‘‘ভিক্খূ’’তি পধানকম্মং অজ্ঝাহরিতব্বং. অব্ভুগ্গচ্ছতীতি অব্ভং আকাসং উগ্গচ্ছতি. তত্রাতি পব্বতে. কস্মা আনেতব্বোতি আহ ‘‘বজ্ঝমানাযেৰ হী’’তিআদি. তত্থ বজ্ঝমানাযেৰাতি কম্মৰাচায বজ্ঝমানাযেৰ. ইমিনা অবদ্ধসীমা পমাণরহিতং দেসং ওতরতীতি দস্সেতি. যংকিঞ্চীতি যংকিঞ্চি পব্বতাদি. যত্থ কত্থচীতি যস্মিং কস্মিংচি ঠানে. একসম্বন্ধেনাতি বদ্ধসীমায একসম্বন্ধেন. ইতীতি তস্মা আনেতব্বোতি যোজনা.

১৪০. তীণি যোজনানি তিযোজনং. ‘‘পমাণ’’ন্তি ইমিনা পরমসদ্দস্স অতিরেকউত্তমত্থে নিৰত্তেতি. এতিস্সাতি সীমায. সম্মনন্তেন ভিক্খুনাতি সম্বন্ধো. কোণতো মিনিতং কোণন্তি যোজনা. হীতি সচ্চং, যস্মা ৰা. আপত্তিঞ্চাতি দুক্কটাপত্তিঞ্চ.

পারযতীতি অজ্ঝোত্থরতি. ‘‘কিতকাভিধেয্যলিঙ্গা’’তি (কচ্চাযনসারে ৪৫ গাথাযং) ৰচনতো অভিধেয্যভূতং সীমং সন্ধায ইত্থিলিঙ্গৰসেন পারাতি ৰুত্তং. নদিযাতি উপযোগত্থে সামিৰচনং. নদিন্তি হি অত্থো. নদিং অজ্ঝোত্থরমানং সীমন্তি সম্বন্ধো. এত্থাতি নদিপারসীমাযং. যত্থস্সাতি এত্থ যত্থ অস্সাতি পদৰিভাগং দস্সেন্তো আহ ‘‘যত্থ নদিযা’’তিআদি. ‘‘নদিযা’’তি ইমিনা যংসদ্দস্স ৰিসযং দস্সেতি. ধুৰনাৰাতি এত্থ ধুৰসদ্দো নিচ্চত্থোতি আহ ‘‘নিচ্চসঞ্চরণনাৰা’’তি. ইমিনা ধুৰেন নিচ্চেন সঞ্চরণনাৰা ধুৰনাৰাতি ৰচনত্থং দস্সেতি. অস্সাতি হোতি, ভৰেয্য ৰা. নাৰায পমাণং দস্সেন্তো আহ ‘‘যা’’তিআদি. তত্থ যাতি নাৰা. পাজনপুরিসেনাতি এত্থ পাজনং নাম একো নাৰায গমনূপকরণৰিসেসো. সো হি পজতি নাৰা গচ্ছতি অনেনাতি পাজনন্তি ৰুচ্চতি. জকারস্স চকারং কত্ৰা পাচনন্তিপি যুজ্জতেৰ. তস্স গাহকেন পুরিসেন সদ্ধিন্তি অত্থো. সা নাৰা নীতাতি সম্বন্ধো. উদ্ধং ৰা অধো ৰাতি নদিযা পটিসোতং ৰা হেট্ঠাসোতং ৰা. থেনেহি ৰাতি চোরেহি ৰা. কিঞ্চাপি হটা, পন তথাপি অৰস্সং লব্ভনেয্যা, ধুৰনাৰাৰ হোতীতি যোজনা. ৰাতেন ৰাতি মালুতেন ৰা ‘‘ছিন্ন’’ইতি সম্বন্ধো. ৰীচীহীতি তরঙ্গেহি. তরঙ্গো হি ৰিচিত্তাকারেন চিনোতি ৰড্ঢতীতি ৰীচীতি ৰুচ্চতি. কিঞ্চাপি নদীমজ্ঝং নীতা, পন তথাপি অৰস্সং আহরিতব্বা, ধুৰনাৰাৰ হোতীতি যোজনা. ওগতেতি ওতরিত্ৰা গতে. থলং উস্সারিতাতি থলং উক্খিপিত্ৰা সারিতা পাপিতা নাৰাপীতি সম্বন্ধো. ৰিসঙ্খতপদরাতি সঙ্খতৰিরহিতফলকা ৰা. ধুৰনাৰাৰ হোতীতি নিমিত্তকিত্তনকালে নিচ্চসঞ্চরণনাৰত্তা ধুৰনাৰাৰ হোতীতি অধিপ্পাযো. তত্রাতি ‘‘ধুৰনাৰা’’তিৰচনে. নিমিত্তং ৰা সীমা ৰা কম্মৰাচায গচ্ছতীতি এত্থ কিঞ্চাপি ন নিমিত্তং কম্মৰাচায গচ্ছতি, সীমায পন অৰিনাভাৰতো ৰুত্তং ‘‘কম্মৰাচায গচ্ছতী’’তি. তস্মাতি যস্মাৰ নাৰায আগচ্ছন্তাপি ভগৰতা অনুঞ্ঞাতা, তস্মা.

যত্থাতি নদিপারসীমসম্মননট্ঠানে. রুক্খসঙ্ঘাটমযোতি রুক্খসমূহেন কতো. পদরবদ্ধোতি ফলকেহি বদ্ধো. সঞ্চরণযোগ্গোতি সঞ্চরণক্খমো. পাল়িযং ‘‘অস্সা’’তি ঠানে অট্ঠকথাযং ‘‘অত্থী’’তি ৰুত্তত্তা ‘‘অস্সা’’তিপদস্স হোতীতি অত্থোযেৰ দট্ঠব্বো. তংখণঞ্ঞেৰাতি তস্মিং নিমিত্তকিত্তক্খণেযেৰ. রুক্খং ছিন্দিত্ৰা কতোতি সম্বন্ধো. একপদিকসেতূতি একেন পদেন গমনযোগ্গো একপদিকো, সোযেৰ সেতূতি একপদিকসেতু. অকপ্পিযসেতুং দস্সেন্তো আহ ‘‘সচে পনা’’তিআদি. তেনাতি সেতুনা. সঞ্চরিতুং ন সক্কা হোতীতি যোজনা.

যত্থাতি যস্মিং নদিপারসীমসম্মননট্ঠানে. অভিমুখতিত্থেযেৰাতি সীমায অভিমুখতিত্থে এৰ. ধুৰনাৰা ৰা ধুৰসেতু ৰা অভিমুখতিত্থতো ঈসকং উদ্ধং আরোহন্তোপি অধো ওরোহন্তোপি কপ্পতীতি দস্সেন্তো আহ ‘‘সচে’’তিআদি. ঈসকন্তি একউসভ দ্ৰিউসভাদিৰসেন মনং অপ্পমত্তং. উদ্ধং ৰাতি অভিমুখতিত্থতো উপরি ৰা. অধো ৰাতি ততো হেট্ঠা ৰা. গাৰুতমত্তব্ভন্তরেতি গাৰুতপমাণস্স ঠানস্স অব্ভন্তরে.

সহনিমিত্তকিত্তনৰিধিনা সম্মনিতব্বৰিধিং দস্সেন্তো আহ ‘‘ইমঞ্চ পনা’’তিআদি. দ্ৰীসু তীরেসু ঠাতুমসক্কুণেয্যত্তা ৰুত্তং ‘‘একস্মিং তীরে ঠত্ৰা’’তি. ততোতি নিমিত্ততো. অত্তানন্তি নিমিত্তকিত্তনং ৰিনযধরং সন্ধায ৰুত্তং. পরিক্খিপন্তেনাতি পরিযাযন্তেন. তস্সাতি তত্তকস্স পরিচ্ছেদস্স. সম্মুখট্ঠানেতি অধোসোতে নদিতীরে ঠিতস্স নিমিত্তস্স সম্মুখট্ঠানে. ততোতি নিমিত্ততো. তস্সাতি তত্তকস্স পরিচ্ছেদস্স. সম্মুখা নদিতীরে নিমিত্তং অত্থীতি সম্বন্ধো. সঙ্ঘটেতব্বন্তি সম্বন্ধিতব্বং. অথাতি নিমিত্তকিত্তনতো পচ্ছা. ‘‘সব্বনিমিত্তানং অন্তো ঠিতে ভিক্খূ হত্থপাসগতে কত্ৰা’’তি ইদং সব্বং একং গামখেত্তং ব্যাপেত্ৰা সম্মনিতভাৰং সন্ধায ৰুত্তং. সচে সকলং গামখেত্তং অব্যাপেত্ৰা একদেসে সম্মনিতং হোতি, নিমিত্ততো বহি ঠিতে ভিক্খূপি হত্থপাসগতে কত্ৰা সম্মনিতব্বা. কম্মন্তি সীমসম্মুতিকম্মং. ‘‘ঠপেত্ৰা নদি’’ন্তিৰচনস্স কারণং দস্সেন্তো আহ ‘‘নদী পন বদ্ধসীমসঙ্খ্যং ন গচ্ছতী’’তি.

দীপকো হোতীতি এত্থ দীপোতি অন্তরদীপো. সো হি যস্মা জলমজ্ঝে দিপ্পতি, যস্মা চ দ্ৰিধা আপো এত্থ সন্দতি, তস্মা দীপোতি ৰুচ্চতি, সোযেৰ খুদ্দকট্ঠেন দীপকো. ককারো হি খুদ্দকত্থৰাচকো. তন্তি দীপকং. অত্তনাতি ৰিনযধরেন. ওরিমন্তে চ পারিমন্তে চাতি অধোসোতে নদিতীরে ঠিতস্স নিমিত্তস্স সম্মুখে ওরিমন্তে চ পারিমন্তে চ. পরতীরে নিমিত্তং কিত্তেত্ৰাতি সম্বন্ধো. কিস্স সম্মুখট্ঠানে নিমিত্তন্তি আহ ‘‘নদিযা ওরিমতীরে নিমিত্তস্স সম্মুখট্ঠানে’’তি. ততোতি নিমিত্ততো. সম্মুখা নিমিত্তং অত্থীতি সম্বন্ধো. পারিমন্তে চ ওরিমন্তে চাতি পরতীরে উপরিসোতে ঠিতস্স নিমিত্তস্স সম্মুখে পারিমন্তে চ ওরিমন্তে চ. পঠমকিত্তিতনিমিত্তেনাতি ওরিমতীরে উপরিসোতে পঠমং কিত্তিতেন নিমিত্তেন. একা সীমা ইমস্সাতি একসীমো, দীপকো. ‘‘তীরদ্ৰযঞ্চা’’তি পদমপেক্খিত্ৰা ‘‘একসীম’’ন্তি সম্বন্ধিতব্বং. ৰচ্চমনপেক্খিত্ৰা ‘‘একসীমা’’তিপি নিচ্চইত্থিলিঙ্গৰসেন পাঠো অত্থি.

উদ্ধং ৰা অধো ৰাতি এত্থ ৰাসদ্দো অনিযমৰিকপ্পত্থো. অথাতি তস্মিং অধিকতরে সতীতি যোজনা. ৰিহারসীমপরিচ্ছেদনিমিত্তস্স উজুকমেৰাতি সচে দীপকো অধো অধিকতরো হোতি, ওরিমতীরে অধোসোতে ঠিতস্স ৰিহারসীমপরিচ্ছেদনিমিত্তস্স উজুকমেৰ. সিখরন্তি সিঙ্গং. তঞ্হি সিখং মত্থকং রাতি গণ্হাতীতি সিখরন্তি ৰুচ্চতি. ততোতি দীপকস্স পারিমন্তনিমিত্ততো. পরতীরনিমিত্তানি কিত্তেত্ৰাতি সম্বন্ধো. অযং দীপকস্স ৰিহারসীমপরিচ্ছেদতো অধো অধিকতরে ৰিনিচ্ছযো. উদ্ধং অধিকতরেপি ইমিনানুসারেন ৰেদিতব্বোতি সো ন দস্সিতো. পব্বতসণ্ঠানাতি পব্বতেন সমং ঠানং এতিস্সাতি পব্বতসণ্ঠানা.

উদ্ধম্পি অধোপীতি পিসদ্দো সমুচ্চযত্থো. উভোপি সিখরানীতি উদ্ধং সিখরং, অধো সিখরন্তি উভোপি সিখরানি. মুদিঙ্গসণ্ঠানাতি মূলে চ অগ্গে চ তনুকস্স মজ্ঝে থূলস্স মুদিঙ্গস্স সণ্ঠানা.

সব্বপঠমেন নযেনাতি উদ্ধং অধিকনযস্স, অধো অধিকনযস্স, উদ্ধংঅধোঅধিকনযস্স চাতি সব্বেসং নযানং পঠমেন ৰিহারসীমদীপকানং সমেন নযেন. পণৰসণ্ঠানাতি মূলে চ অগ্গে চ থূলস্স মজ্ঝেতনুকস্স পণৰস্স সণ্ঠানা.