২. উপোসথক্খন্ধকং

৬৮. সন্নিপাতানুজাননাদিকথা

১৩২. উপোসথক্খন্ধকে তরন্তি ওতরন্তি এত্থাতি তিত্থং, উদকতিত্থং, তিত্থং ৰিযাতি তিত্থং, লদ্ধীতি আহ ‘‘তিত্থং ৰুচ্চতি লদ্ধী’’তি. লদ্ধি হি বহূনং লদ্ধিকানং ওতরণট্ঠানত্তা তিত্থং নাম. অঞ্ঞন্তি সাসনিকলদ্ধিতো অঞ্ঞং. এতেসন্তি পরিব্বাজকানং. ইতোতি ইমস্মা সাসনিকলদ্ধিতো. যন্তি যং ধম্মজাতং. তেসন্তি অঞ্ঞতিত্থিযানং পরিব্বাজকানং. তে লভন্তীতি এত্থ তসদ্দো মনুস্সৰিসযোতি আহ ‘‘তে মনুস্সা’’তি. মূগসূকরাতি এত্থ থূলসরীরস্স সূকরস্স সদ্দমত্তস্সাপি অভাৰতো মূগসূকরো নামাতি আহ ‘‘থূলসরীরসূকরা’’তি.

১৩৫. অস্সাতি ভিক্খুনো. সোতি সম্পজানমুসাৰাদো. কিন্তি কিং আপত্তি. দুক্কটন্তি পদস্স দুক্কটং কম্মন্তি আসঙ্কা ভৰেয্যাতি আহ ‘‘দুক্কটাপত্তী’’তি. সা চ খো দুক্কটাপত্তি মুসাৰাদলক্খণেন ন হোতীতি যোজনা. কেন হোতীতি আহ ‘‘ভগৰতো পন ৰচনেনা’’তি. ৰচনেনাতি চ ‘‘সম্পজানমুসাৰাদে কিং হোতি? দুক্কটং হোতী’’তি (মহাৰ. ১৩৫) ৰচনেন. অকিরিযসমুট্ঠানাতি আৰি কত্তব্বায আপত্তিযা অকরণেন অকিরিযসমুট্ঠানা.

মনুজেনাতি মনুস্সেন. ৰাচাতি ৰাচায. যকারস্স হি লোপো. গিরন্তি সদ্দং. পরেতি অঞ্ঞে পুগ্গলে. ৰাচসিকন্তি ৰাচাতো সমুট্ঠিতং. অযং পনেত্থ যোজনা – ভিক্খু কেনচি আসন্নে ঠিতেন মনুজেন ৰাচায অনালপন্তো হোতি, পরে দূরে ঠিতে পুগ্গলে সন্ধায গিরং মহাসদ্দং নো চ ভণেয্য, এৰম্পি ৰাচসিকমেৰ আপজ্জেয্যাতি.

অন্তরাযিকোতি এত্থ করোত্যত্থে ণিকপচ্চযোতি আহ ‘‘অন্তরাযকরো’’তি. ‘‘কিমত্থাযা’’তি ইমিনা কিস্সাতি এত্থ তদত্থে চতুত্থীতি দস্সেতি, হেত্ৰত্থোপি যুজ্জতেৰ. সব্বত্থাতি সব্বেসু ‘‘দুতিযস্স ঝানস্স অধিগমাযা’’তিআদীসু. ইতীতিআদি নিগমনং. উদ্দেসতো চাতি ‘‘সুণাতু মে ভন্তে সঙ্ঘো’’তিআদিউদ্দেসতো চ. নিদ্দেসতো চাতি ‘‘পাতিমোক্খন্তি আদিমেত’’ন্তিআদিনিদ্দেসতো চ.

১৩৬. দেৰসিকন্তি এত্থ ণিকপচ্চযো ৰিচ্ছত্থে হোতীতি আহ ‘‘দিৰসে দিৰসে’’তি. ততিযে চ সত্তমে চ পক্খেতি একস্স উতুনো অট্ঠসু পক্খেসু ততিযে চ সত্তমে চ পক্খে. ‘‘ৰচনতো’’তি পদং ‘‘ৰট্টতী’’তি পদে ঞাপকহেতু. তথারূপে পচ্চযেতি তথারূপে ৰিকতিচারিত্তসঙ্খাতে পচ্চযে. অনুৰত্তিতব্বন্তি অনুমতিং ৰত্তিতব্বং. ৰচনতোপীতি পিসদ্দো পুব্বে ঞাপকহেতুং সম্পিণ্ডেতি. এতন্তি ‘‘যস্মিং তস্মিং চাতুদ্দসে ৰা পন্নরসে ৰা উদ্দিসিতুং ৰট্টতী’’তি ৰচনং.

৭১. সীমানুজাননকথা

১৩৮. নিমিত্তা কিত্তেতব্বাতি নিমিত্তানি কিত্তেতব্বানি. নিকারস্স হি আকারো. নিমিত্তং কতোতি এসো পব্বতো নিমিত্তং কতোতি যোজনা. এসেৰ নযো পরতোপি. ‘‘এসেৰ নযো’’তি ইমিনা ‘‘পুরত্থিমায দিসায কিং নিমিত্তং? পাসাণো ভন্তে, এসো পাসাণো নিমিত্ত’’ন্তি অত্থং অতিদিসতি. এসেৰ নযো সেসেসুপি. কেৰলং পন ৰনউদকেসু ‘‘এতং ৰনং, এতং উদক’’ন্তি ৰত্তব্বং. নদিযং ‘‘এসা নদী’’তি ৰত্তব্বা. এত্থ পনাতি এতিস্সং উত্তরাযং অনুদিসাযং পন. হীতি ফলজোতকো. তত্থাতি ‘‘নিমিত্তা কিত্তেতব্বা’’তি ৰচনে. সীমমণ্ডলন্তি সীমবিম্বং. সম্বন্ধন্তেনাতি পুরিমনিমিত্তেন পচ্ছিমনিমিত্তং সম্বন্ধন্তেন. ইমিনা একন্তরিকাদিৰসেন নিমিত্তকিত্তনং ন ৰট্টতি নিমিত্তেনপি নিমিত্তানং সম্বন্ধাভাৰতোতি দস্সেতি. পুরিমনিমিত্তেন পচ্ছিমনিমিত্তস্স সম্বন্ধে সতি অজ্জ একং নিমিত্তং কিত্তেত্ৰা স্ৰে একং নিমিত্তং কিত্তেত্ৰাতি এৰং কালন্তরেপি নিমিত্তং কিত্তেত্ৰা সম্মনিতুং ৰট্টতীতি ৰদন্তি.

পব্বতোতি এত্থ পব্বং ৰুচ্চতি ফল়ু, তং এতস্মিং অত্থীতি পব্বতো. ৰালিকরাসিস্স সুদ্ধপংসুপব্বতপসঙ্গত্তা ৰুত্তং ‘‘ৰালিকরাসি পন ন ৰট্টতী’’তি. ইতরোপীতি ৰালিকরাসিতো অঞ্ঞোপি তিৰিধো পব্বতো. হত্থিপ্পমাণতোতি অড্ঢট্ঠমরতনহত্থিপমাণতো. চতূসু দিসাসূতি ৰিহারস্স চতূসু দিসাসু. চতূহি ৰা তীহি ৰাতি এত্থ ৰাসদ্দেন ততো অধিকানিপি গহেতব্বানি. একেন ৰা নিমিত্তেনাতি যোজনা. ইতোতি পব্বতনিমিত্ততো. তস্মাতি যস্মা একেন নিমিত্তেন ন ৰট্টতি, তস্মা. তন্তি পব্বতং. তস্মাতি একস্সেৰ নিমিত্তস্স কিত্তিতত্তা. যো পব্বতো অত্থি, তং পব্বতন্তি যোজনা. অন্তোতি পব্বতস্স অন্তো.

ততিযভাগং ৰাতি এত্থ ৰাসদ্দেন পঠমভাগোপি একদেসোপি গহেতব্বো. তস্সাতি তত্তকস্স পদেসস্স. ততিযভাগাদিতো অপরং সব্বপব্বতং অন্তোকত্ৰা সম্মতং দস্সেন্তো আহ ‘‘সচে’’তিআদি.

পাসাণনিমিত্তে এৰং ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বোতি যোজনা. পসতি ঘনভাৰেন বন্ধতীতি পাসাণো. অযগুল়োপি পাসাণসঙ্খমেৰ গচ্ছতি তেন তস্স সদিসত্তা. অযগুল়োপীতি এত্থ পিসদ্দেন তম্বকংসৰট্টলোহসুৰণ্ণরজতাদযোপি সঙ্গণ্হাতি. যো কোচীতি সিলাপৰাল়মণিআদীসু যো কোচি. দ্ৰত্তিংসপলগুল়পিণ্ডপরিমাণতা সণ্ঠানতো গহেতব্বা, ন তুলিত্ৰা গণনৰসেন. খুদ্দকতরো পাসাণোতি যোজনা. যো পিট্ঠিপাসাণো ৰা যো উট্ঠিতপাসাণো ৰাতি যোজনা কাতব্বা – উত্তরৰাক্যে তসদ্দস্স অনিযমনিদ্দেসৰচনত্তা ‘‘পাসাণসঙ্খংযেৰা’’তি এত্থ এৰকারেন ‘‘ন পব্বতসঙ্খ’’ন্তি অত্থং দস্সেতি. মহতো পিট্ঠিপাসাণস্সাতি আযামৰিত্থারুব্বেধতো মহন্তস্স পিট্ঠিপাসাণস্স সক্কস্স পণ্ডুকম্বলপিট্ঠিপাসাণস্স ৰিয. তন্তি পিট্ঠিপাসাণং. ন ৰট্টতীতি কিত্তেতুং ন ৰট্টতি. হীতি লদ্ধদোসজোতকো. তন্তি পিট্ঠিপাসাণং. সীমাযাতি সীমতো. ৰিহারোপীতি ন কেৰলং নিমিত্তমেৰ, ৰিহারোপি. পিট্ঠিপাসাণো ন কিত্তেতব্বোতি সম্বন্ধো. কিত্তেত্ৰাতি এত্থ ‘‘পিট্ঠিপাসাণ’’ন্তি যোজেতব্বং.

ৰননিমিত্তে এৰং ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বোতি যোজনা. ৰনিযতি মযূরকোকিলাদীহি সত্তেহি সম্ভজিযতীতি ৰনং, ৰনন্তি সম্ভজন্তি এত্থাতি ৰা ৰনং. তচো এৰ সারো এতেসন্তি তচসারো, তালনাল়িকেরাদযো. আদিসদ্দেন ৰেণুআদযো সঙ্গণ্হাতি. অন্তো সারো এতেসন্তি অন্তোসারা, সাকসালাদযো. আদিসদ্দেন খদিরাদযো সঙ্গণ্হাতি. অন্তোসারমিস্সকানন্তি অন্তোসারেহি রুক্খেহি মিস্সকানং. রুক্খানং ৰনন্তি এত্থ অৰযৰঅৰযৰিভাৰেন সম্বন্ধো ৰেদিতব্বো. ইমিনা তিণৰনং রুক্খৰনন্তি এত্থ ‘‘তিণানং ৰন’’ন্তি ৰা ‘‘রুক্খানং ৰন’’ন্তি ৰা অত্থং দস্সেতি. তিণমেৰ ৰনং, রুক্খোযেৰ ৰনন্তি অত্থোপি যুজ্জতেৰ. চত্তারো ৰা পঞ্চ ৰা রুক্খাতি চতুপঞ্চরুক্খা, তে মত্তং পমাণমেত্থাতি চতুপঞ্চরুক্খমত্তং ৰনং, ততোতি চতুপঞ্চরুক্খমত্ততো. একদেসন্তি ৰনস্স একদেসং. ৰনমজ্ঝেতি ৰনস্স ৰেমজ্ঝে, ৰনস্সূপরীতি অত্থো. রুক্খন্তরেসু এৰ হি ৰিহারং করোন্তি. একদেসন্তি ৰনস্স একদেসং. তত্থাতি ৰনে. ‘‘ঠিতৰন’’ন্তি পদং ‘‘কিত্তেত্ৰা’’তি পদে অৰুত্তকম্মং, ‘‘ন কিত্তেতব্ব’’ন্তি পদে ৰুত্তকম্মং.

রুক্খনিমিত্তে এৰং ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বোতি যোজনা. রুক্খিযতি ফলাদিকামেহি সংৰরিযতি রক্খিযতীতি রুক্খো, মহিযং রুহতীতি ৰা রুক্খো. জীৰমানকোতি লোকৰোহারৰসেন মূলঙ্কুরাদিহরিতসঙ্খাতজীৰমানকো. পরিণাহতোতি ৰিসালভাৰতো. সূচিদণ্ডকপমাণোতি সূচিযা লেখনিযা দণ্ডভূতৰেল়ুপমাণো. সো ৰেল়ু কনিট্ঠঙ্গুলিপমাণোতি দট্ঠব্বো. ততোতি অট্ঠঙ্গুলুব্বেধসূচিদণ্ডকপমাণপরিণাহরুক্খতো. ৰংসনল়কসরাৰাদীসূতি ৰংসো চ নল়কো চ সরাৰো চ ৰংসনল়কসরাৰা, তে আদযো যেসং কপালাদীনন্তি ৰংসনল়কসরাৰাদযো, তেসু. ততোতি ৰংসাদিতো. তংখণম্পীতি তস্মিং নিমিত্তক্খণেপি. অকারণন্তি অপমাণং. এতন্তি নৰমূলসাখানিগ্গমনং. ৰত্তুং ৰট্টতীতি সামঞ্ঞনামেনপি ৰিসেসনামেনপি ৰত্তুং ৰট্টতি. ইমিনা পব্বতাদীসুপি ‘‘পব্বতো’’তি সামঞ্ঞনামেনপি ‘‘ৰঙ্কপব্বতো ৰেপুল্লপব্বতো’’তি ৰিসেসনামেনপি ৰত্তুং ৰট্টতীতি দস্সেতি.

মগ্গনিমিত্তে এৰং ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বোতি যোজনা. মগ্গিযতি পথিকেহি, মগ্গমূল়্হেহি ৰা অন্ৰেসিযতীতি মগ্গো. যো যাদিসো জঙ্ঘমগ্গো ৰা সকটমগ্গো ৰা ৰিনিৰিজ্ঝিত্ৰা দ্ৰে তীণি গামন্তরানি গচ্ছতি, সো তাদিসো জঙ্ঘমগ্গো ৰা সকটমগ্গো ৰা ৰট্টতীতি যোজনা. উক্কমিত্ৰাতি পক্কমিত্ৰা. যো জঙ্ঘমগ্গো ওতরতি, সো ন ৰট্টতীতি যোজনা. অৰল়ঞ্জাতি অপরিভোগা. গমনং জনেতীতি জঙ্ঘো. জণ্ণুগোপ্ফকানং মজ্ঝপদেসো. সহ অত্থেন পণিযধনেনাতি সত্থো, জঙ্ঘেন ৰিচরন্তো সত্থো জঙ্ঘসত্থো. সকতি সমত্থেতি ভারং ৰহিতুন্তি সকটো, তেন ৰিচরন্তো সত্থো সকটসত্থো. জঙ্ঘসত্থো চ সকটসত্থো চ জঙ্ঘসকটসত্থা, তেহি. হীতি সচ্চং, যস্মা ৰা. এতন্তি নিমিত্তং.

কোণন্তি ৰিহারকোণং. গতং পন মগ্গন্তি যোজনা. পরভাগেতি ৰিহারং পরিক্খিপিত্ৰা গচ্ছন্তেহি চতূহি মগ্গেহি পরভাগে. দসসু নামেসূতি সতিপট্ঠানট্ঠকথাদীসু আগতেসু ‘‘মগ্গো পন্থো পথো পজ্জো’’তিআদীসু, অভিধানাদীসু (দী. নি. অট্ঠ. ২.৩৭৩; ম. নি. অট্ঠ. ১.১০৬) চ আগতেসু ‘‘মগ্গো পন্থো পথো অদ্ধা’’তিআদীসু দসসু মগ্গনামেসু. যেন কেনচি নামেনাতি ইমিনা পব্বতাদীসুপি ‘‘পব্বতো গিরি সেলো অদ্দি নগো অচলো সিলুচ্চযো সিখরী ভূধরো’’তিআদীসু অনেকেসু নামেসু যেন কেনচি নামেন কিত্তেতুং ৰট্টতীতি দস্সেতি.

ৰম্মিকনিমিত্তে এৰং ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বোতি যোজনা. উপচিকাহি ৰমিযতি, সরবূঘরগোলিকাদযো সত্তে ৰমতীতি ৰা ৰম্মিকো. তংদিৰসজাতোতি তস্মিং নিমিত্তকিত্তিতদিৰসে জাতো. ততোতি অট্ঠঙ্গুলুব্বেধগোৰিসাণপমাণৰম্মীকতো.

নদীনিমিত্তে এৰং ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বোতি যোজনা. নদতি সন্দতীতি নদী, নদন্তো এতি গচ্ছতীতি ৰা নদী. যস্সাতি নদিযা, সোতন্তি সম্বন্ধো. ‘‘অন্ৰদ্ধমাস’’ন্তিআদিনা একপক্খে তিক্খত্তুং একমাসে ছক্খত্তুং ৰস্সন্তভাৰং দীপেতি. ৰিগতমত্তে সতীতি সম্বন্ধো. ‘‘ঈদিসে’’তি ইমিনা ‘‘অন্ৰদ্ধমাস’’ন্তিআদিঅত্থং অতিদিসতি. তিমণ্ডলন্তি হেট্ঠা জাণুমণ্ডলং, উপরি নাভিমণ্ডলন্তি তিমণ্ডলং. যত্থ কত্থচীতি তিত্থে ৰা অতিত্থে ৰা. উদকেন তেমিযতীতি যোজনা, তিন্তিযতীতি অত্থো. ন কেৰলং নিমিত্তেযেৰ অযং নদী হোতি, অথ খো নদীপারগমনাদিকেপীতি আহ ‘‘ভিক্খুনিযা’’তিআদি. ইদং ‘‘নদীপারগমনেপী’’তি পদেনেৰ সম্বন্ধিতব্বং.

যা পনাতি নদী পন, গতাতি যোজনা. তন্তি নদিং. ৰতিন্তি পাল়িং. রুক্খপাদেতি রুক্খস্স মূলে. উদকঞ্চ আৰরণং অজ্ঝোত্থরিত্ৰা পৰত্ততিযেৰাতি যোজনা. যথাতি যেনাকারেন. অপৰত্তমানা হোতীতি সম্বন্ধো.

দুব্বুট্ঠিকালেতি গিম্হসদিসে দুব্বুট্ঠিকালে. ‘‘নিরুদকভাৰেনা’’তি ইমিনা ‘‘আৰরণভাৰেনা’’তি ৰিসেসনং নিৰত্তেতি. সাতি উদকমাতিকা. সম্পাদেন্তী হুত্ৰা নিচ্চং পৰত্ততীতি যোজনা. নিমিত্তং কাতুং ন ৰট্টতীতি মনুস্সেহি নীহটত্তা, সযঞ্চ অগমনত্তা ন ৰট্টতি. যা পনাতি উদকমাতিকা পন. মূলেতি পঠমকালে. কালন্তরেন নদী হোতীতি সম্বন্ধো. তন্তি উদকমাতিকং.

উদকনিমিত্তে এৰং ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বোতি যোজনা. উদতি পসৰতীতি উদকং. ভূমিগতমেৰ উদকন্তি সম্বন্ধো. তঞ্চাতি ভূমিগতউদকঞ্চ. আৰাট…পে… সমুদ্দাদীসু ঠিতং অপৰত্তনকউদকন্তি যোজনা. উক্খেপিমন্তি উক্খিপিত্ৰা গহিতং. তন্তি ৰচনং. সূকরখতাযপীতি সূকরেহি খতায ৰাপিযাপি. তংখণঞ্ঞেৰাতি তস্মিং নিমিত্তে কিত্তনক্খণেযেৰ. আৰাটোযেৰ খুদ্দকট্ঠেন আৰাটকং. তন্তি নিমিত্তসঞ্ঞাকরণং. কাতুঞ্চাতি সযং কাতুঞ্চ. কারাপেতুঞ্চাতি পরেহি কারাপেতুঞ্চ. কস্মা লাভসীমাযং ন ৰট্টতি? লাভসীমা হি অঞ্ঞেসং পীল়নং করোতীতি. ইতি ইমমত্থং নযতো দস্সেন্তো আহ ‘‘সমানসংৰাসকসীমা’’তিআদি. এত্থাতি সমানসংৰাসকসীমাযং.

অট্ঠদিসং সন্ধায অট্ঠ নিমিত্তানি ৰুত্তানীতি দট্ঠব্বং. সাতি সীমা. একেন ৰা নিমিত্তেনাতি যোজনা. তিণ্ণং নিমিত্তানং কিত্তনে নিমিত্তানং ঠিতদিসং সল্লক্খেত্ৰা ‘‘পুরত্থিমায দিসাযা’’তিআদিনা কিত্তেতব্বং. নিমিত্তানং সতকিত্তনে সীমায অট্ঠদিসং সল্লক্খেত্ৰা একিস্সাযপি দিসায বহুনিমিত্তানি কিত্তেতব্বানি. সিঙ্ঘাটকসণ্ঠানাতি তিণ্ণং মগ্গানং সমাগমট্ঠানে সিঙ্ঘাটকসণ্ঠানা, তিকোণা নাম হোতীতি অধিপ্পাযো. চতুরস্সাতি সমচতুরস্সা. সিঙ্ঘাটকসণ্ঠানাতি চতুন্নং মগ্গানং সমোধানট্ঠানে সিঙ্ঘাটকসণ্ঠানা. অড্ঢচন্দমুদিঙ্গাদিসণ্ঠানা পন নিমিত্তানং ঠিতসণ্ঠানেন হোতীতি দট্ঠব্বা. তন্তি সীমং. বন্ধিতুকামেহি নিস্সঞ্চারসমযে বন্ধিতব্বাতি সম্বন্ধো. বদ্ধসীমৰিহারানন্তি বদ্ধা সীমা এতেসূতি বদ্ধসীমা, তে এৰ ৰিহারাতি বদ্ধসীমৰিহারা, তেসং. দিসাচারিকভিক্খূনন্তি দিসাসু চারিকভিক্খূনং. তত্থাতি তস্মিং একগামখেত্তে, ভিক্খূনং পেসেতব্বন্তি সম্বন্ধো. একজ্ঝন্তি একতো. অঞ্ঞানিপীতি সীমবন্ধগামখেত্ততো অঞ্ঞানিপি. মহাপদুমত্থেরো পন আহাতি যোজনা. ততোতি তেহি নানাগামখেত্তেহি. আগন্তব্বন্তি সামীচিদস্সনৰসেন ৰুত্তং. তেনাহ ‘‘আগমনম্পি অনাগমনম্পি ৰট্টতী’’তি. একসীমভাৰতো ৰুত্তং ‘‘অন্তোনিমিত্তগতেহি আগন্তব্ব’’ন্তি.

এৰং সন্নিপতিতেসু সন্তেসু সীমা বন্ধিতব্বাতি সম্বন্ধো. পরিযন্তং কত্ৰাতি হেট্ঠিমপরিযন্তং কত্ৰা.

পব্বজ্জূপসম্পদাদীনন্তি এত্থ ভণ্ডুকম্মাপুচ্ছনং (মহাৰ. অট্ঠ. ৯৮; ৰি. সঙ্গ. অট্ঠ. ১৪৪) সন্ধায পব্বজ্জাগহণং ৰুত্তং. খণ্ডসীমাতি ৰিহারপচ্চন্তং খণ্ডিতং ৰিয ছিন্দিতং ৰিয পৰত্তা সীমা খণ্ডসীমা. তন্তি খণ্ডসীমং. ৰত্তং জানিতব্বন্তি এত্থ ৰত্তং ৰিত্থারেন্তো আহ ‘‘সচে হী’’তিআদি. সীমন্তি খণ্ডসীমং. যথাতি যেনাকারেন বন্ধিযমানেতি সম্বন্ধো. তস্সা পমাণং দস্সেন্তো আহ ‘‘সা’’তিআদি. সাতি খণ্ডসীমা. অব্ভানকম্মে সদ্ধিং কম্মারহেন ৰীসতি ভিক্খূ সন্ধায ৰুত্তং ‘‘একৰীসতি ভিক্খূ’’তি. ততোতি একৰীসতিভিক্খুতো. গণ্হন্তীপীতি এত্থ পিসদ্দো সহস্সতো ওরং পন পগেৰাতি দস্সেতি. সহস্সতো অধিকং গণ্হন্তীপি ৰিহারপচ্চন্তে খণ্ডিতে খণ্ডসীমাযেৰ নাম. তন্তি খণ্ডসীমং.

তত্রাতি খণ্ডসীমমহাসীমাসু আধারে ভুম্মং. অথাতি অনন্তরং. এৰন্তি ইমায অৰিপ্পৰাসকম্মৰাচায সম্মনিযমানে. হীতি ফলজোতকো. সীমন্তি সমানসংৰাসকসীমং. ন সক্খিস্সন্তীতি পঠমং অৰিপ্পৰাসং অসমূহনিত্ৰা সীমং সমূহনিতুং ন সক্খিস্সন্তি. সীমন্তরিকপাসাণাতি দ্ৰিন্নং সীমানং অন্তরে ৰেমজ্ঝে ঠপিতা পাসাণা. চতুরঙ্গুলপমাণাপীতি পিসদ্দো একঙ্গুলিপমাণাপি ৰট্টতীতি দস্সেতি.

সমন্তাতি খণ্ডসীমায সমন্তা. অনুপরিযাযন্তেহীতি অনুক্কমেন খণ্ডসীমপরিযাযন্তেহি ভিক্খূহীতি সম্বন্ধো. ততোতি তেহি সীমন্তরিকপাসাণেহি, দ্ৰিন্নং সীমানং নিমিত্তানি পঠমং কিত্তেত্ৰা পচ্ছা তাসু যং ইচ্ছন্তি, তং বন্ধিতব্বভাৰং দস্সেন্তো আহ ‘‘সচে পনা’’তিআদি. যথিচ্ছিতং বন্ধিতুং ৰট্টন্তোপি পোরাণাচিণ্ণং দস্সেতুং ৰুত্তং ‘‘এৰং সন্তেপী’’তিআদি. উভিন্নম্পীতি দ্ৰীসু সীমাসু ঠিতানং উভিন্নম্পি কম্মন্তি সম্বন্ধো. হীতি সচ্চং, যস্মা ৰা.

চসদ্দো ৰাক্যারম্ভজোতকো. এসা সীমা নামাতি যোজনা. তত্থাতি পিট্ঠিপাসাণাদীসু পঞ্চসু ঠানেসু. নিমিত্তপাসাণা যথাঠানে ন তিট্ঠন্তীতি পিট্ঠিপাসাণস্সুপরি নিমিত্তপাসাণং ঠপিতমত্তং সন্ধায ৰুত্তং. পিট্ঠিপাসাণং পন ৰিজ্ঝিত্ৰা নিমিত্তপাসাণং তত্থ নিখণিত্ৰা যথা ঠানা ন চাৰেন্তি, তথা ঠপেন্তি. এৰং সন্তে যথাঠানে তিট্ঠন্তিযেৰাতি দট্ঠব্বং. ন সীমাতি সীমায পথৰিসন্ধারকং উদকং পরিযন্তংকত্ৰা গতত্তা সীমা ন ঝাযতি.

কুটিগেহেপীতি এত্থ কুটীতি চ গেহন্তি চ অগারস্সেৰ নামং. অগারঞ্হি সীতাদিদুক্খস্স কুটনট্ঠেন ছিন্দনট্ঠেন চ নানাদব্বসম্ভারস্স গহণট্ঠেন চ কুটিগেহন্তি ৰুচ্চতি. কুটি এৰ গেহং কুটিগেহং, তস্মিম্পি. ভিত্তিং অকিত্তেত্ৰাতি ইদং ইট্ঠকদারুমযং ভিত্তিং সন্ধায ৰুত্তং. সচে সিলামযা ভিত্তি নিমিত্তূপগা ভৰেয্য, ভিত্তিপি কিত্তেতব্বা. অন্তো করিত্ৰাতি কুটিগেহস্স ভিত্তিযা ৰা অন্তো কত্ৰা. পমুখেতি কুটিগেহস্স আলিন্দে. নিব্বোদকপতনট্ঠানেতি নিগ্গলিত্ৰা উদকস্স পতনট্ঠানে. এৰং সম্মতায সীমাযাতি যোজনা.

‘‘কুট্টং অকিত্তেত্ৰা’’তি ইদং পুরিমনযেনেৰ ৰেদিতব্বং. অন্তোতি লেণস্স, কুট্টস্স ৰা অন্তো. ওকাসেতি একৰীসতিযা ভিক্খূনং ওকাসে. এৰন্তি ইমিনাকারেন সম্মনিযমানে. অন্তোতি ভিত্তিযা অন্তো.

হেট্ঠা ন ওতরতীতি হেট্ঠা আকাসতলত্তা ন ওতরতি. ননু থম্ভে অনুসারিত্ৰা ওতরণো ভৰেয্য, কস্মা ন ওতরতীতি? থম্ভানমুপরি একৰীসতিযা ভিক্খূনং ওকাসাভাৰতোতি দট্ঠব্বং. হেট্ঠা ওতরণাকারং দস্সেন্তো আহ ‘‘সচে পনা’’তিআদি. তুলানন্তি থম্ভানমুপরি তিরিযৰসেন ঠিতানং রুক্খৰিসেসানং. উট্ঠহিত্ৰাতি ভূমিতো উট্ঠহিত্ৰা. তুলারুক্খেহীতি তুলাসঙ্খাতেহি রুক্খেহি. ‘‘একসম্বন্ধো’’তি ইমিনা ন কেৰলং তুলারুক্খেহেৰ একসম্বন্ধো, চতূসু দিসাসু চতুন্নং ভিত্তীনং অঞ্ঞমঞ্ঞম্পি সম্বন্ধোতি দস্সেতি. হেট্ঠাপি ওতরতীতি ভিত্তীনমুপরি একৰীসতিযা ভিক্খূনং ওকাসপহোনকত্তা ৰুত্তং. সচে থম্ভমত্থকে…পে… হোতীতি ইমিনা বহূহি থম্ভেহি কতপাসাদস্স একেকস্মিং থম্ভমত্থকে একৰীসতিযা ভিক্খূনং ওকাসে সতি হেট্ঠা ওতরতীতি দস্সেতি. নিয্যূহকাদীসূতি নাগদন্তকাদীসু. আদিসদ্দেন ভিত্তিখিলাদযো সঙ্গণ্হাতি. ভিত্তি চাতি ইট্ঠকদারুমযা ভিত্তি চ. সচে সিলামযা ভিত্তি চ থম্ভা চ হোন্তি, কিত্তেতব্বা. ভিত্তিলগ্গেতি ভিত্তীসু লগ্গে, ভিত্তীনং ৰা লগ্গট্ঠানে. হেট্ঠাপাসাদস্সাতি হেট্ঠাপাসাদে ‘‘ঠিত’’ইতি পদে সম্বন্ধো. হেট্ঠাপাসাদস্স ৰা থম্ভানন্তি যোজনা. হেট্ঠা সম্মতায সীমায উপরি আরোহনাকারং দস্সেন্তো আহ ‘‘সচে পনা’’তিআদি. নিব্বোদকপতনট্ঠানেতি ছদনকোটিযং.

তত্থাতি তস্মিং তলে. পিট্ঠিপাসাণে সীমং বন্ধন্তি ৰিয বন্ধন্তীতি যোজনা. তেনেৰ পরিচ্ছেদেনাতি তেনেৰ তলপরিচ্ছেদেন. তালমূলপব্বতেপীতি এত্থ তালমূলং নাম হেট্ঠা মহন্তং হুত্ৰা অনুপুব্বেন তনুকং হোতি, তেন সদিসে পব্বতেপি. ৰিতানসণ্ঠানোতি উল্লোচস্স সণ্ঠানো. চতূসু দিসাসু নিগ্গতসাখরুক্খসণ্ঠানো ৰা খুজ্জরুক্খসণ্ঠানো ৰা হোতি. যথা পব্বতো ৰিতানসণ্ঠানো হোতি, এৰং মুদিঙ্গসণ্ঠানো ৰা হোতি পণৰসণ্ঠানো ৰাতি যোজনা. তত্থ মুদিঙ্গো মজ্ঝে থূলো হোতি, মূলে চ অন্তে চ তনুকো. পণৰো মজ্ঝে তনুকো হোতি, মূলে চ অগ্গে চ থূলো. তেসং সণ্ঠানো মুদিঙ্গসণ্ঠানো ৰা পণৰসণ্ঠানো ৰা. হেট্ঠা ৰাতি মুদিঙ্গসণ্ঠানস্স পব্বতস্স হেট্ঠা ৰা. মজ্ঝে ৰাতি পণৰসণ্ঠানস্স মজ্ঝে ৰা. দ্ৰে কূটানীতি দ্ৰে সিখরানি. কূটন্তরন্তি কূটানং মজ্ঝং. চিনিত্ৰা ৰাতি ইট্ঠকসিলাহি চিনিত্ৰা ৰা. পূরেত্ৰা ৰাতি পংসুৰালিকাহি পূরেত্ৰা ৰা.

সপ্পফণসদিসোতি সপ্পস্স ফণেন সদিসো, খুজ্জো পব্বতোতি অত্থো. আকাসপব্ভারন্তি ভিত্তিযা অপরিক্খিত্তং আকাসসঙ্খাতং পব্ভারং. সীমপ্পমাণোতি সদ্ধিং অন্তোসুসিরেন সীমপ্পমাণো. অগ্গকোটিন্তি অগ্গসঙ্খাতং কোটিং. সচে পন পব্বতস্স হেট্ঠা অন্তোলেণং হোতীতি সম্বন্ধো. উপরিমস্সাতি অন্তোলেণস্স উপরি ঠিতস্স. পারতোতি বাহিরতো. অস্সাতি পব্বতস্স বহীতি সম্বন্ধো. ওরতোতি অন্ততো. লেণং হোতীতি সম্বন্ধো. কিত্তকং মহন্তন্তি আহ ‘‘সীমাপরিচ্ছেদমতিক্কমিত্ৰা ঠিত’’ন্তি. কিত্তকং খুদ্দকন্তি আহ ‘‘সব্বপচ্ছিমসীমাপরিমাণ’’ন্তি. তন্তি খুদ্দকং লেণং. অতিখুদ্দকন্তি সব্বপচ্ছিমসীমাপরিমাণাভাৰতো অতিখুদ্দকং. ততোতি উপরিসীমতো. বহীতি সীমতো বহি. ‘‘যদি সীমপ্পমাণং, সীমা হোতিযেৰা’’তি ইমিনা যদি ন সীমপ্পমাণং, ন সীমা হোতিযেৰাতি দস্সেতি.

তন্তি খণ্ডসীমং. পূরেত্ৰাতি ইট্ঠকমত্তিকাদীহি পূরেত্ৰা. অট্টং বন্ধিত্ৰাতি অট্টালকং বন্ধিত্ৰা. উমঙ্গনদীতি এত্থ উকারো ওকারৰিপরীতো, তস্মা পথৰিযং ওতরিত্ৰা পৰিসিত্ৰা মঙ্গতি গচ্ছতীতি উমঙ্গাতি অত্থো দট্ঠব্বো. উমঙ্গাচ সা নদী চেতি উমঙ্গনদী. তত্থাতি উমঙ্গনদিযং. হেট্ঠাপথৰিতলে ঠিতোতি সীমায হেট্ঠাপথৰিতলে ইদ্ধিযা ঠিতো.

সীমামাল়কেতি খণ্ডসীমায মাল়কে. ৰটরুক্খোতি নিগ্রোধরুক্খো. ততোতি ৰটরুক্খতো. নিগ্গতপারোহোতি পৰদ্ধংৰ হুত্ৰা রুক্খো আরোহতি অনেনাতি পারোহো, একো মূলৰিসেসো. নিগ্গতো পারোহো নিগ্গতপারোহো. মহাসীমং সোধেত্ৰাতি এত্থ সোধনং নাম মহাসীমগতানং ভিক্খূনং হত্থপাসানযনং, সীমতো ৰা বহিকরণং. বহিদ্ধাতি দ্ৰীহি সীমাহি বহিদ্ধা. ‘‘বহিট্ঠা’’তিপি পাঠো. বহি ঠিতা কাতব্বাতি অত্থো. অনাহচ্চাতি মহাসীমায পথৰীতলং ৰা তত্থজাতরুক্খাদীনি ৰা ন আহনিত্ৰা. এৰন্তি যথা খণ্ডসীমায, এৰং তথাতি অত্থো. সীমামাল়কেতি খণ্ডসীমামাল়কে.

সীমামাল়কেতি দ্ৰিন্নং সীমানং অঙ্গণে. সীমামাল়কস্সাতি কম্মস্স কতট্ঠানস্স সীমামাল়কস্স. ৰেহাসট্ঠিতসাখাযাতি কম্মস্স অকতট্ঠানে সীমামাল়কে উট্ঠিতায ৰেহাসে ঠিতায সাখায. তস্সাতি ভিক্খুনো পাদা ৰা নিৰাসনপারুপনং ৰাতি সম্বন্ধো. পুরিমনযেপীতি ‘‘সীমামাল়কে ৰটরুক্খো হোতী’’তিআদিনা ৰুত্তে পুরিমনযেপি. তত্রাতি পুরিমনযে. উক্খিপাপেত্ৰা কাতুং ন ৰট্টতীতি দ্ৰীহি সীমাহি উট্ঠিতরুক্খস্স সাখা ৰা ততো নিগ্গতপারোহো ৰা দ্ৰীসু সীমাসু পথৰীতলং ৰা তত্থ জাতরুক্খাদীনি ৰা আহচ্চ ঠিতত্তা উক্খিপাপেত্ৰা কাতুং ন ৰট্টতি. আনেতব্বোতি এত্থ দ্ৰিকম্মিকায নীধাতুযা অপধানকম্মস্সেৰ ৰুত্তত্তা ‘‘ভিক্খূ’’তি পধানকম্মং অজ্ঝাহরিতব্বং. অব্ভুগ্গচ্ছতীতি অব্ভং আকাসং উগ্গচ্ছতি. তত্রাতি পব্বতে. কস্মা আনেতব্বোতি আহ ‘‘বজ্ঝমানাযেৰ হী’’তিআদি. তত্থ বজ্ঝমানাযেৰাতি কম্মৰাচায বজ্ঝমানাযেৰ. ইমিনা অবদ্ধসীমা পমাণরহিতং দেসং ওতরতীতি দস্সেতি. যংকিঞ্চীতি যংকিঞ্চি পব্বতাদি. যত্থ কত্থচীতি যস্মিং কস্মিংচি ঠানে. একসম্বন্ধেনাতি বদ্ধসীমায একসম্বন্ধেন. ইতীতি তস্মা আনেতব্বোতি যোজনা.

১৪০. তীণি যোজনানি তিযোজনং. ‘‘পমাণ’’ন্তি ইমিনা পরমসদ্দস্স অতিরেকউত্তমত্থে নিৰত্তেতি. এতিস্সাতি সীমায. সম্মনন্তেন ভিক্খুনাতি সম্বন্ধো. কোণতো মিনিতং কোণন্তি যোজনা. হীতি সচ্চং, যস্মা ৰা. আপত্তিঞ্চাতি দুক্কটাপত্তিঞ্চ.

পারযতীতি অজ্ঝোত্থরতি. ‘‘কিতকাভিধেয্যলিঙ্গা’’তি (কচ্চাযনসারে ৪৫ গাথাযং) ৰচনতো অভিধেয্যভূতং সীমং সন্ধায ইত্থিলিঙ্গৰসেন পারাতি ৰুত্তং. নদিযাতি উপযোগত্থে সামিৰচনং. নদিন্তি হি অত্থো. নদিং অজ্ঝোত্থরমানং সীমন্তি সম্বন্ধো. এত্থাতি নদিপারসীমাযং. যত্থস্সাতি এত্থ যত্থ অস্সাতি পদৰিভাগং দস্সেন্তো আহ ‘‘যত্থ নদিযা’’তিআদি. ‘‘নদিযা’’তি ইমিনা যংসদ্দস্স ৰিসযং দস্সেতি. ধুৰনাৰাতি এত্থ ধুৰসদ্দো নিচ্চত্থোতি আহ ‘‘নিচ্চসঞ্চরণনাৰা’’তি. ইমিনা ধুৰেন নিচ্চেন সঞ্চরণনাৰা ধুৰনাৰাতি ৰচনত্থং দস্সেতি. অস্সাতি হোতি, ভৰেয্য ৰা. নাৰায পমাণং দস্সেন্তো আহ ‘‘যা’’তিআদি. তত্থ যাতি নাৰা. পাজনপুরিসেনাতি এত্থ পাজনং নাম একো নাৰায গমনূপকরণৰিসেসো. সো হি পজতি নাৰা গচ্ছতি অনেনাতি পাজনন্তি ৰুচ্চতি. জকারস্স চকারং কত্ৰা পাচনন্তিপি যুজ্জতেৰ. তস্স গাহকেন পুরিসেন সদ্ধিন্তি অত্থো. সা নাৰা নীতাতি সম্বন্ধো. উদ্ধং ৰা অধো ৰাতি নদিযা পটিসোতং ৰা হেট্ঠাসোতং ৰা. থেনেহি ৰাতি চোরেহি ৰা. কিঞ্চাপি হটা, পন তথাপি অৰস্সং লব্ভনেয্যা, ধুৰনাৰাৰ হোতীতি যোজনা. ৰাতেন ৰাতি মালুতেন ৰা ‘‘ছিন্ন’’ইতি সম্বন্ধো. ৰীচীহীতি তরঙ্গেহি. তরঙ্গো হি ৰিচিত্তাকারেন চিনোতি ৰড্ঢতীতি ৰীচীতি ৰুচ্চতি. কিঞ্চাপি নদীমজ্ঝং নীতা, পন তথাপি অৰস্সং আহরিতব্বা, ধুৰনাৰাৰ হোতীতি যোজনা. ওগতেতি ওতরিত্ৰা গতে. থলং উস্সারিতাতি থলং উক্খিপিত্ৰা সারিতা পাপিতা নাৰাপীতি সম্বন্ধো. ৰিসঙ্খতপদরাতি সঙ্খতৰিরহিতফলকা ৰা. ধুৰনাৰাৰ হোতীতি নিমিত্তকিত্তনকালে নিচ্চসঞ্চরণনাৰত্তা ধুৰনাৰাৰ হোতীতি অধিপ্পাযো. তত্রাতি ‘‘ধুৰনাৰা’’তিৰচনে. নিমিত্তং ৰা সীমা ৰা কম্মৰাচায গচ্ছতীতি এত্থ কিঞ্চাপি ন নিমিত্তং কম্মৰাচায গচ্ছতি, সীমায পন অৰিনাভাৰতো ৰুত্তং ‘‘কম্মৰাচায গচ্ছতী’’তি. তস্মাতি যস্মাৰ নাৰায আগচ্ছন্তাপি ভগৰতা অনুঞ্ঞাতা, তস্মা.

যত্থাতি নদিপারসীমসম্মননট্ঠানে. রুক্খসঙ্ঘাটমযোতি রুক্খসমূহেন কতো. পদরবদ্ধোতি ফলকেহি বদ্ধো. সঞ্চরণযোগ্গোতি সঞ্চরণক্খমো. পাল়িযং ‘‘অস্সা’’তি ঠানে অট্ঠকথাযং ‘‘অত্থী’’তি ৰুত্তত্তা ‘‘অস্সা’’তিপদস্স হোতীতি অত্থোযেৰ দট্ঠব্বো. তংখণঞ্ঞেৰাতি তস্মিং নিমিত্তকিত্তক্খণেযেৰ. রুক্খং ছিন্দিত্ৰা কতোতি সম্বন্ধো. একপদিকসেতূতি একেন পদেন গমনযোগ্গো একপদিকো, সোযেৰ সেতূতি একপদিকসেতু. অকপ্পিযসেতুং দস্সেন্তো আহ ‘‘সচে পনা’’তিআদি. তেনাতি সেতুনা. সঞ্চরিতুং ন সক্কা হোতীতি যোজনা.

যত্থাতি যস্মিং নদিপারসীমসম্মননট্ঠানে. অভিমুখতিত্থেযেৰাতি সীমায অভিমুখতিত্থে এৰ. ধুৰনাৰা ৰা ধুৰসেতু ৰা অভিমুখতিত্থতো ঈসকং উদ্ধং আরোহন্তোপি অধো ওরোহন্তোপি কপ্পতীতি দস্সেন্তো আহ ‘‘সচে’’তিআদি. ঈসকন্তি একউসভ দ্ৰিউসভাদিৰসেন মনং অপ্পমত্তং. উদ্ধং ৰাতি অভিমুখতিত্থতো উপরি ৰা. অধো ৰাতি ততো হেট্ঠা ৰা. গাৰুতমত্তব্ভন্তরেতি গাৰুতপমাণস্স ঠানস্স অব্ভন্তরে.

সহনিমিত্তকিত্তনৰিধিনা সম্মনিতব্বৰিধিং দস্সেন্তো আহ ‘‘ইমঞ্চ পনা’’তিআদি. দ্ৰীসু তীরেসু ঠাতুমসক্কুণেয্যত্তা ৰুত্তং ‘‘একস্মিং তীরে ঠত্ৰা’’তি. ততোতি নিমিত্ততো. অত্তানন্তি নিমিত্তকিত্তনং ৰিনযধরং সন্ধায ৰুত্তং. পরিক্খিপন্তেনাতি পরিযাযন্তেন. তস্সাতি তত্তকস্স পরিচ্ছেদস্স. সম্মুখট্ঠানেতি অধোসোতে নদিতীরে ঠিতস্স নিমিত্তস্স সম্মুখট্ঠানে. ততোতি নিমিত্ততো. তস্সাতি তত্তকস্স পরিচ্ছেদস্স. সম্মুখা নদিতীরে নিমিত্তং অত্থীতি সম্বন্ধো. সঙ্ঘটেতব্বন্তি সম্বন্ধিতব্বং. অথাতি নিমিত্তকিত্তনতো পচ্ছা. ‘‘সব্বনিমিত্তানং অন্তো ঠিতে ভিক্খূ হত্থপাসগতে কত্ৰা’’তি ইদং সব্বং একং গামখেত্তং ব্যাপেত্ৰা সম্মনিতভাৰং সন্ধায ৰুত্তং. সচে সকলং গামখেত্তং অব্যাপেত্ৰা একদেসে সম্মনিতং হোতি, নিমিত্ততো বহি ঠিতে ভিক্খূপি হত্থপাসগতে কত্ৰা সম্মনিতব্বা. কম্মন্তি সীমসম্মুতিকম্মং. ‘‘ঠপেত্ৰা নদি’’ন্তিৰচনস্স কারণং দস্সেন্তো আহ ‘‘নদী পন বদ্ধসীমসঙ্খ্যং ন গচ্ছতী’’তি.

দীপকো হোতীতি এত্থ দীপোতি অন্তরদীপো. সো হি যস্মা জলমজ্ঝে দিপ্পতি, যস্মা চ দ্ৰিধা আপো এত্থ সন্দতি, তস্মা দীপোতি ৰুচ্চতি, সোযেৰ খুদ্দকট্ঠেন দীপকো. ককারো হি খুদ্দকত্থৰাচকো. তন্তি দীপকং. অত্তনাতি ৰিনযধরেন. ওরিমন্তে চ পারিমন্তে চাতি অধোসোতে নদিতীরে ঠিতস্স নিমিত্তস্স সম্মুখে ওরিমন্তে চ পারিমন্তে চ. পরতীরে নিমিত্তং কিত্তেত্ৰাতি সম্বন্ধো. কিস্স সম্মুখট্ঠানে নিমিত্তন্তি আহ ‘‘নদিযা ওরিমতীরে নিমিত্তস্স সম্মুখট্ঠানে’’তি. ততোতি নিমিত্ততো. সম্মুখা নিমিত্তং অত্থীতি সম্বন্ধো. পারিমন্তে চ ওরিমন্তে চাতি পরতীরে উপরিসোতে ঠিতস্স নিমিত্তস্স সম্মুখে পারিমন্তে চ ওরিমন্তে চ. পঠমকিত্তিতনিমিত্তেনাতি ওরিমতীরে উপরিসোতে পঠমং কিত্তিতেন নিমিত্তেন. একা সীমা ইমস্সাতি একসীমো, দীপকো. ‘‘তীরদ্ৰযঞ্চা’’তি পদমপেক্খিত্ৰা ‘‘একসীম’’ন্তি সম্বন্ধিতব্বং. ৰচ্চমনপেক্খিত্ৰা ‘‘একসীমা’’তিপি নিচ্চইত্থিলিঙ্গৰসেন পাঠো অত্থি.

উদ্ধং ৰা অধো ৰাতি এত্থ ৰাসদ্দো অনিযমৰিকপ্পত্থো. অথাতি তস্মিং অধিকতরে সতীতি যোজনা. ৰিহারসীমপরিচ্ছেদনিমিত্তস্স উজুকমেৰাতি সচে দীপকো অধো অধিকতরো হোতি, ওরিমতীরে অধোসোতে ঠিতস্স ৰিহারসীমপরিচ্ছেদনিমিত্তস্স উজুকমেৰ. সিখরন্তি সিঙ্গং. তঞ্হি সিখং মত্থকং রাতি গণ্হাতীতি সিখরন্তি ৰুচ্চতি. ততোতি দীপকস্স পারিমন্তনিমিত্ততো. পরতীরনিমিত্তানি কিত্তেত্ৰাতি সম্বন্ধো. অযং দীপকস্স ৰিহারসীমপরিচ্ছেদতো অধো অধিকতরে ৰিনিচ্ছযো. উদ্ধং অধিকতরেপি ইমিনানুসারেন ৰেদিতব্বোতি সো ন দস্সিতো. পব্বতসণ্ঠানাতি পব্বতেন সমং ঠানং এতিস্সাতি পব্বতসণ্ঠানা.

উদ্ধম্পি অধোপীতি পিসদ্দো সমুচ্চযত্থো. উভোপি সিখরানীতি উদ্ধং সিখরং, অধো সিখরন্তি উভোপি সিখরানি. মুদিঙ্গসণ্ঠানাতি মূলে চ অগ্গে চ তনুকস্স মজ্ঝে থূলস্স মুদিঙ্গস্স সণ্ঠানা.

সব্বপঠমেন নযেনাতি উদ্ধং অধিকনযস্স, অধো অধিকনযস্স, উদ্ধংঅধোঅধিকনযস্স চাতি সব্বেসং নযানং পঠমেন ৰিহারসীমদীপকানং সমেন নযেন. পণৰসণ্ঠানাতি মূলে চ অগ্গে চ থূলস্স মজ্ঝেতনুকস্স পণৰস্স সণ্ঠানা.

৭২. উপোসথাগারাদিকথা

১৪১. অনুপরিৰেণিযন্তি এত্থ অনুসদ্দস্স ৰিচ্ছত্থং, পরিৰেণসদ্দস্স চ লিঙ্গৰিপল্লাসভাৰং দস্সেতুং ৰুত্তং ‘‘তস্মিং তস্মিং পরিৰেণে’’তি. পরিৰেণসদ্দো হি নপুংসকলিঙ্গো, ইধ পন লিঙ্গৰিপল্লাসং কত্ৰা ইত্থিলিঙ্গৰসেন ৰুত্তং. ‘‘সঙ্কেতং অকত্ৰা’’তি ইমিনা অসঙ্কেতেনাতি পদস্স কিরিযাৰিসেসনত্তং দীপেতি. ‘‘কম্মৰাচাযা’’তি ইমিনা সমূহনিত্ৰাতি পদস্স করণং দস্সেতি.

১৪২. যতোতি এত্থ তোপচ্চযস্স কারণত্থে পৰত্তভাৰং দস্সেন্তো আহ ‘‘যস্মা’’তি. ‘‘হত্থপাসে’’তি ইমিনা হত্থপাসতো বহি নিসিন্নে অকতোৰস্স উপোসথো হোতীতি দস্সেতি. অস্সাতি ভিক্খুনো. ৰত্থুৰসেনাতি অট্ঠুপ্পত্তিৰসেন. উপোসথস্স পমুখস্স অব্ভোকাসে ৰা মাল়কাদীসু ৰাতি সম্বন্ধো. নিমিত্তুপগা ৰা অনিমিত্তুপগা ৰাতি হেট্ঠা অট্ঠসু নিমিত্তেসু ৰুত্তা নিমিত্তুপগা ৰা অনিমিত্তুপগা ৰা পব্বতাদযো ৰা অঞ্ঞে ৰা কিত্তেতব্বা.

পঠমতরং ন আগচ্ছতি, দুক্কটন্তি উপোসথে ঘোসিযমানে পঠমতরং ন আগচ্ছতি, দুক্কটং. ৰিহারস্স মজ্ঝে হোতীতি যোজনা. এত্থাতি পোরাণকে আৰাসে. তত্থাতি পোরাণকে আৰাসে. অসম্বাধোতি সঙ্ঘস্স নিসজ্জট্ঠানপহোনকো. তত্থাতি পচ্ছা উট্ঠিতে আৰাসে.

সব্বেসং নিসজ্জট্ঠানন্তি যোজনা. তত্থাতি থেরস্স ৰিহারে. সোতি থেরস্স ৰিহারো. এত্থাতি তুম্হাকং ৰিহারে. সব্বেসং ওকাসো নত্থীতি সম্বন্ধো. তত্থাতি তং অসুকং নাম আৰাসং. ‘‘ৰট্টতী’’তি ৰত্তব্বন্তি যোজনা. তস্সাতি থেরস্স.

৭৪. অৰিপ্পৰাসসীমানুজাননকথা

১৪৩. অন্ধকৰিন্দং নামাতি তস্স গামস্স নামং. তন্তি অন্ধকৰিন্দং. থেরোতি মহাকস্সপত্থেরো. ততোতি অন্ধকৰিন্দতো. ইমিনা ‘‘অন্ধকৰিন্দা’’তি এত্থ নিস্সক্কত্থে নিস্সক্কৰচনন্তি দস্সেতি. উপোসথন্তি তদত্থে উপযোগৰচনং. উপোসথত্থাযাতি হি অত্থো. অন্ধকৰিন্দা রাজগহং আগমনস্স কারণং দস্সেন্তো আহ ‘‘রাজগহং হী’’তিআদি. তত্থ হীতি যস্মা. অন্ধকৰিন্দা ৰিহারং অন্তো কত্ৰা ‘‘অট্ঠারস মহাৰিহারা’’তি ৰুত্তং. নেসন্তি অট্ঠারসন্নং মহাৰিহারানং. সঙ্ঘস্স সামগ্গিদানত্থন্তি এত্থ সঙ্ঘস্স সামগ্গিদানং অত্তনো উপোসথকিচ্চং সিদ্ধং. তস্মা পাল়িযং ‘‘উপোসথং আগচ্ছন্তো’’তি ৰুত্তং. ‘‘সিপ্পিনিযং নামা’’তি ইমিনা নদিং তরন্তোতি এত্থ নদিযা নামং দস্সেতি. মনং ৰূল়্হোতি এত্থ মনন্তি নিপাতো ঈসকত্থোতি দস্সেন্তো আহ ‘‘ঈসক’’ন্তি. ‘‘অপ্পমত্ত’’ন্তি ইমিনা ‘‘ঈসক’’ন্তিপদস্স অত্থং দস্সেতি. ‘‘ৰূল়্হভাৰো’’তি ইমিনা ভাৰপচ্চযেন ৰিনা ভাৰত্থো ঞাতব্বোতি দস্সেতি. চণ্ডেনাতি খরেন. তত্থাতি নদিযং. অমনসিকরোন্তোতি ‘‘চণ্ডসোত’’ন্তি আভোগং অকরোন্তো. ন পন ৰূল়্হোতি ন পন মহাৰূল়্হো. উদকব্ভাহতানীতি উদকেন অভিআহতানি. অস্সাতি থেরস্স. অল্লানীতি তিন্তানি.

১৪৪. পুরিমকম্মৰাচাতি ‘‘সম্মতা সা সীমা সঙ্ঘেন তিচীৰরেন অৰিপ্পৰাসা’’তি পুরে ৰুত্তা কম্মৰাচা. অযমেৰাতি ‘‘ঠপেত্ৰা গামঞ্চ গামূপচারঞ্চা’’তিপদং পক্খিপিত্ৰা অনুপঞ্ঞত্তা অযমেৰ কম্মৰাচা. অযন্তি পচ্ছিমকম্মৰাচা. হি যস্মা ভিক্খুনিসঙ্ঘো অন্তোগামে ৰসতি, তস্মা পুরিমাযেৰ ৰট্টতীতি যোজনা. যদি এৰন্তি যদি ভিক্খুনিসঙ্ঘস্স অযং পচ্ছিমকম্মৰাচা ৰট্টনং সিযা ভৰেয্য, এৰং সতীতি যোজনা. সোতি ভিক্খুনিসঙ্ঘো. এতায কম্মৰাচাযাতি পচ্ছিমকম্মৰাচায. ন লভেয্যাতি অন্তোগামে ৰসনত্তা তিচীৰরপরিহারং ন লভেয্য. কিং ন লভতিযেৰাতি আহ ‘‘অত্থি চস্স পরিহারো’’তি. অস্সাতি ভিক্খুনিসঙ্ঘস্স. দ্ৰেপি সীমাযোতি সমানসংৰাসকসীমা চ অৰিপ্পৰাসসীমা চাতি দ্ৰেপি সীমাযো. তত্থাতি ভিক্খুভিক্খুনীসু. তস্সাতি ভিক্খূনং সীমায. এসেৰ নযোতি ভিক্খুনীনং সীমং অজ্ঝোত্থরিত্ৰাপি অন্তোপৰিসিত্ৰাপি ভিক্খূনং সীমায সম্মনে এসেৰ নযো. এতেতি ভিক্খুভিক্খুনিযো. সামঞ্ঞত্তা হি পুল্লিঙ্গেন ৰুত্তং. এত্থ চাতি ‘‘ঠপেত্ৰা গামঞ্চ গামূপচারঞ্চা’’তিপদে চ. সঙ্গহো ৰেদিতব্বো, কস্মা? গামেন নিগমনগরানং একলক্খণত্তা.

পরিক্খেপোকাসোতি পরিক্খেপারহোকাসো. তেসূতি গামগামূপচারেসু. পরিহারন্তি চীৰরৰিপ্পৰাসআপত্তিঅপনযনং. ‘‘ইতী’’তিআদি নিগমনং. এত্থাতি সমানসংৰাসকঅৰিপ্পৰাসসীমাসু. অত্তনো ধম্মতাযাতি অত্তনো সভাৰেন. যত্থাতি যস্মিং ঠানে. হীতি সচ্চং, যস্মা ৰা. তস্সাতি অৰিপ্পৰাসসীমায. ৰিসুন্তি সমানসংৰাসকসীমতো পাটেক্কং. তত্থাতি দ্ৰীসু সীমাসু. অৰিপ্পৰাসাযাতি অৰিপ্পৰাসসীমায. তন্তি গামং. সাতি অৰিপ্পৰাসসীমা. সম্মতায সীমাযাতি অৰিপ্পৰাসসীমায সম্মতায সতিযাতি সম্বন্ধো. সম্মততো পচ্ছাতি ৰা যোজনা. নিৰিসতীতি নিৰাসত্থায ৰিসতি পৰিসতি. সোপীতি গামোপি. সীমসঙ্খ্যংযেৰাতি অৰিপ্পাসসীমৰোহারমেৰ. অধিট্ঠিততেচীৰরিকা ভিক্খূ পরিহারং লভন্তীতি অধিপ্পাযো. যথা পচ্ছা নিৰিট্ঠো গামো সীমসঙ্খ্যংযেৰ গচ্ছতি, এৰন্তি যোজনা. ‘‘পৰিসিস্সামা’’তি গেহানি কতানি, ‘‘পৰিসিস্সামা’’তি আলযোপি অত্থীতি যোজনা. আলযোপীতি অপেক্খোপি. অপৰিট্ঠাতি গেহানি অপৰিট্ঠা. গেহমেৰ ছড্ডেত্ৰাতি গেহং ছড্ডেত্ৰা এৰ. ইমিনা গেহে ছড্ডিতে সব্বং ছড্ডিতমেৰাতি দস্সেতি. পৰিট্ঠং ৰা অগতং ৰা একম্পি কুলং অত্থি সচেতি যোজনা. এত্থ চ ‘‘একম্পি কুলং পৰিট্ঠং ৰা’’তি ইদং নৰগামং সন্ধায ৰুত্তং. ‘‘একম্পি কুলং অগতং ৰা’’তি ইদং পোরাণকগামং সন্ধাযাতি দট্ঠব্বং.

তত্রাতি ‘‘ৰত্তং জানিতব্ব’’ন্তিৰচনে. অৰিপ্পৰাসসীমাযন্তি মহাসীমায. সা এৰ হি যস্মা অৰিপ্পৰাসকম্মৰাচায বহুলপযোজনা হোতি, তস্মা অৰিপ্পৰাসসীমাতি ৰুচ্চতি. ইতরাযাতি অৰিপ্পৰাসসীমায. তত্থাতি তাসু দ্ৰীসু সীমাসু. নিরাসঙ্কট্ঠানেসু ঠত্ৰাতি চেতিযঙ্গণাদীনং খণ্ডসীমায অনোকাসত্তা ৰুত্তং. খণ্ডসীমঞ্হি সম্মনন্তা চেতিযঙ্গণাদিট্ঠানং পহায অঞ্ঞস্মিং ৰিৰিত্তোকাসে ৰিহারপচ্চন্তং খণ্ডিত্ৰা সম্মনন্তি. সমূহনিতুন্তি অৰিপ্পৰাসসীমং সমূহনিতুং. পটিবন্ধিতুং ন সক্খিস্সন্তেৰাতি অৰিপ্পৰাসংযেৰ জানিত্ৰা খণ্ডসীমায অঞ্ঞাতত্তা পটিবন্ধিতুং ন সক্খিস্সন্তেৰ. সীমসম্ভেদন্তি খণ্ডসীমঅৰিপ্পৰাসসীমানং সম্ভেদং. সাসনন্তরধানেন ৰাতি সত্থু আণায অন্তরধানেন ৰা. সাধুকং পনাতি নিক্কঙ্খং পন.

৭৬. গামসীমাদিকথা

১৪৭. উপোসথকম্মস্স ৰিসুং গহিতত্তা সেসকম্মৰসেন সমানসংৰাসকতা গহেতব্বা গোবলিবদ্দনযেন ৰা পারিসেসনযেন ৰা. তন্তি সমানসংৰাসএকূপোসথভাৰং. ‘‘অপরিচ্ছিন্নাযা’’তি ইমিনা অট্ঠপিতাযাতি এত্থ ঠপধাতুযা অধিপ্পাযত্থং দস্সেতি. গামং ৰা নিগমং ৰাতি এত্থ নগরং কেন সঙ্গহিতন্তি আহ ‘‘গামগ্গহণেন চেত্থা’’তিআদি. তত্থ এত্থাতি ‘‘গামং ৰা নিগমং ৰা’’তি পাঠে, গামগ্গহণেনাতি সম্বন্ধো. অথ ৰা এত্থাতি গামনিগমনগরেসু, নগরম্পীতি সম্বন্ধো. গামাদীনং পরিচ্ছেদং ৰিত্থারেন দস্সেন্তো আহ ‘‘তত্থা’’তিআদি. তত্থ তত্থাতি গামনিগমনগরেসু. গামভোজকাতি গামং ভুঞ্জন্তীতি গামভোজকা. বলিন্তি করং. সো হি তং নিস্সায গামভোজকা বলন্তি জীৰন্তি অনেনাতি বলীতি ৰুচ্চতি. যম্পি একং পদেসং পরিচ্ছিন্দিত্ৰা দেতীতি যোজনা. গামখেত্তেতি রঞ্ঞো আণা খিপিযতি এত্থাতি খেত্তং, গামোযেৰ খেত্তং গামখেত্তং, তস্মিং. অযম্পীতি অযং পদেসোপি. সোপীতি পদেসোপি. ৰিসুংগামো নামাতি যোজনা. সোপি ৰিসুংগামো গামসীমা হোতিযেৰাতি যোজনা. ৰিসুং পরিচ্ছিন্দিত্ৰা দিন্নো গামো ৰিসুংগামো. তস্মাতি যস্মা ৰিসুং গামো হোতি, তস্মা. সা চাতি ৰিসুংগামসীমা চ. ইতরাতি ৰিসুংগামসীমতো অঞ্ঞা পকতিগামনগরনিগমসীমা চাতি যোজনা.

এৰন্তি ‘‘অসম্মতায ভিক্খৰে’’তিআদিনা পাঠেন. তন্তি সীমপরিচ্ছেদং. অপরিচ্ছিন্নেতি রাজূহি অপরিচ্ছিন্নে. ‘‘অটৰিপদেসে’’তি ইমিনা নত্থি গামো এত্থাতি অগামকোতি ৰচনত্থস্স সরূপং দস্সেতি. ৰিজ্ঝাটৰিসদিসেতি ৰিগতং অগ্গিনো ঝাযনমেত্থাতি ৰিজ্ঝা, চোরাদযো মনুস্সে আভুসো টৰন্তি পীল়যন্তি এত্থাতি আটৰি. ৰিজ্ঝা চ সা আটৰি চেতি ৰিজ্ঝাটৰি, তায সদিসে ৰিজ্ঝাটৰিসদিসে. এত্থ পুরিমনযে গামাদীহি আসন্নো ৰা হোতু, অনাসন্নো ৰা তেহি অপরিচ্ছিন্নো অটৰিপদেসো গহেতব্বো. পচ্ছিমনযে দূরো মনুস্সানং অনাগমনপথো আটৰিপদেসো গহেতব্বোতি অযমেতেসং ৰিসেসো. অস্সাতি ভিক্খুনো. সমন্তাতি সমন্ততো. অযং সীমাতি অযং সত্তব্ভন্তরসীমা. তত্থাতি সত্তসু অব্ভন্তরেসু. সমন্তা ঠিতস্স ৰা নিসিন্নস্স ৰা অব্ভন্তরে অন্তোকোট্ঠাসে জাতং অব্ভন্তরং অট্ঠৰীসহত্থপমাণং.

যা কাচি নদী অসীমাৰ হোতীতি সম্বন্ধো. নদীসীমলক্খণপত্তাতি নদীসীমলক্খণং পত্তা. ইমিনা সীমলক্খণং অপত্তা নদী বন্ধিযমানা সীমাৰ হোতীতি দস্সেতি. সাৰধারণেন ‘‘অত্তনো সভাৰেনেৰা’’তি ইমিনা ভিক্খূনং বন্ধনভাৰেনাতি অত্থং নিৰত্তেতি. এত্থাতি নদিযং. এত্থাতি জাতস্সরসমুদ্দেসু. যেন কেনচীতি অন্তমসো তিরচ্ছানগতেনপি যেন কেনচি. খণিত্ৰা অকতো সযংজাতোতি সম্বন্ধো. ইদং হেতুঅন্তোগধৰিসেসনং. খণিত্ৰা অকতত্তাতি হি অত্থো. সযংজাতোতি সযমেৰ জাতোতি এৰকারো যোজেতব্বো. তেন ৰুত্তং ‘‘যেন কেনচি খণিত্ৰা অকতো’’তি. সোব্ভোতি সং উভোতি পদৰিভাগো কাতব্বো. তত্থ সংসদ্দো সমন্তত্থৰাচকো, উভসদ্দো পূরণত্থৰাচকো. তস্মা সমন্ততো আগতেন উদকেন উভতি পূরতি এত্থাতি সোব্ভোতি ৰচনত্থো কাতব্বো. তেন ৰুত্তং ‘‘সমন্ততো আগতেন উদকেন পূরিতো তিট্ঠতী’’তি.

তত্থাতি নদীসমুদ্দজাতস্সরেসু, আধারে ভুম্মং. যংসদ্দো ঠানৰিসযোতি আহ ‘‘যং ঠান’’ন্তি. মজ্ঝিমস্সাতি থামমজ্ঝিমস্স. ৰক্খতি হি ‘‘থামমজ্ঝিমেনা’’তি. ‘‘সমন্ততো’’তি ইমিনা সমন্তাতি এত্থ নিস্সক্কত্থে নিস্সক্কৰচনন্তি দস্সেতি. ‘‘উদকুক্খেপেনা’’তি ইমিনা উদকুক্খেপাতি এত্থ করণত্থে নিস্সক্কৰচনন্তি দস্সেতি. উদকং উক্খিপিত্ৰা খিপিযতি এত্থাতি উদকুক্খেপো. ‘‘পরিচ্ছিন্ন’’ন্তি ইমিনা পাঠসেসং দস্সেতি. অক্খধুত্তাতি এত্থ অক্খোতি পাসকো. সো হি অকতি কুটিলং গচ্ছতি অনেনাতি অক্খোতি ৰুচ্চতি, ধৰন্তি মরিযাদমতিক্কম্ম কীল়াদিপসুতং গচ্ছন্তীতি ধুত্তা, অক্খেসু ধুত্তা অক্খধুত্তা. দারুগুল়ন্তি সারদারুমযং গুল়ং. ‘‘ৰালুকং ৰা’’তি ইমিনা ‘‘উদকুক্খেপা’’তি এত্থ উপলক্খণং দস্সেতি. যত্থাতি যস্মিং পদেসে. অযন্তি পদেসো. তস্সাতি উদকুক্খেপস্স.

এত্থাতি নদীসমুদ্দজাতস্সরেসু. মুখদ্ৰারন্তি সমুদ্দাদীনং মুখসঙ্খাতং দ্ৰারং. সব্বত্থাতি সব্বায নদিযং. থেরৰাদং দস্সেন্তো আহ ‘‘যং পনা’’তিআদি. ‘‘যোজনং…পে… ৰট্টতী’’তি যং পন ৰচনং মহাসুমত্থেরেন ৰুত্তন্তি যোজনা. তত্রাপীতি যোজননদিযম্পি. পটিক্খিত্তাকারং ৰিত্থারেন্তো আহ ‘‘ভগৰতা হী’’তিআদি. নদিযা পমাণন্তি নদিযা গম্ভীরপমাণমেৰ, ন আযামৰিত্থারপমাণন্তি অত্থো. ‘‘ন যোজনং ৰা অদ্ধযোজনং ৰা’’তি ৰচনম্পি ইদমেৰ সন্ধায ৰুত্তন্তি দট্ঠব্বং. কিঞ্চাপি আযামৰিত্থারপমাণং ন ৰুত্তং, পভৰতো পন যাৰ মুখদ্ৰারা আযামৰিত্থারৰসেন কম্মং কাতুং পহোনকনদীযেৰ গহেতব্বাতি দট্ঠব্বা. যা নদীতি সম্বন্ধো. ইমস্স সুত্তস্সাতি ‘‘তিমণ্ডল’’ন্তিআদিকস্স ইমস্স সুত্তস্স. পভৰতোতি সমুদাগমতো. এত্থাতি নদিযং. সব্বেহি ভিক্খূহি ঠপেতব্বোতি সম্বন্ধো. ততোতি একউদকুক্খেপতো.

কিত্তকা পরিপুণ্ণা হোতীতি আহ ‘‘সমতিত্থিকা’’তি. তিত্থেন সমং পরিপূরতীতি সমতিত্থিকা. উদকসাটিকং নিৰাসেত্ৰাপীতি পিসদ্দো ‘‘অনিৰাসেত্ৰাপী’’তি দস্সেতি. উদকসাটিকং অনিৰাসেন্তোপি ৰত্থেন অৰিনাভাৰতো অঞ্ঞং নিৰাসেত্ৰাতি অত্থো গহেতব্বো. নাৰায ঠত্ৰা করিযমানে কিং গচ্ছন্তিযাপি নাৰায কাতুং ৰট্টতীতি আহ ‘‘গচ্ছন্তিযা পনা’’তিআদি. ‘‘কস্মা’’তিআদিনা কারণং দস্সেতি. হীতি যস্মা. তন্তি উদকুক্খেপমত্তং. এৰং সতি…পে… অনুসাৰনা হোতি, তস্মা গচ্ছন্তিযা নাৰায কাতুং ন ৰট্টতীতি যোজনা. ‘‘তস্মা’’তিআদিনা লদ্ধগুণং দস্সেতি. ন কেৰলং নাৰাযমেৰাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘অন্তোনদিয’’ন্তিআদি.

রুক্খস্সাতি অন্তোনদিযং জাতস্স রুক্খস্স. সাখা ৰা পতিট্ঠিতাতি সম্বন্ধো. সীমং ৰা সোধেত্ৰাতি ৰিহারসীমগামসীমাসু ঠিতানং হত্থপাসানযনবহিকরণৰসেন সীমং ৰা সোধেত্ৰা. জাতরুক্খস্স পৰিট্ঠসাখায ৰা পারোহে ৰাতি সম্বন্ধো. অস্সাতি বহিনদিতীরে জাতরুক্খস্স. তত্থাতি খাণুকে.

তস্সাতি পাসাণদীপকস্স. পুব্বে ৰুত্তপ্পকারেতি পুব্বে নদীনিমিত্তট্ঠানে ‘‘অন্ৰদ্ধমাস’’ন্তিআদিনা (মহাৰ. অট্ঠ. ১৩৮) ৰুত্তপ্পকারে. সোতি পাসাণদীপকো. পুন সোতি পাসাণদীপকোযেৰ. হীতি সচ্চং, যস্মা ৰা.

আৰরণন্তি পাল়িং. তন্তি আৰরণং. আৰরণেন ৰা কোট্ঠকবন্ধেন ৰা হেতুভূতেন, পচ্ছিজ্জতীতি সম্বন্ধো. কোচি আৰরণপ্পদেসো অজ্ঝোত্থরিযতীতি সম্বন্ধো. তত্থাতি আৰরণপ্পদেসে. হীতি সচ্চং, যস্মা ৰা. ‘‘হেট্ঠাপাল়ি বদ্ধা’’তি ইদং নদিং ৰিনাসেত্ৰা তল়াককরণাকারদস্সনং. এত্থাতি নদিযং, তল়াকে ৰা. ছড্ডিতমোদকন্তি তল়াকরক্খনত্থং একেন ৰারিমগ্গেন ছড্ডিতং উদকং. দেৰে অৰস্সন্তেতি দুব্বুট্ঠিকালত্তা ৰস্সন্তকালেপি দেৰে অৰস্সন্তে. সাতি নদিতো নীহটমাতিকা. কালন্তরেনাতি অঞ্ঞেন কালেন. উপ্পতিত্ৰাতি গামনিগমানং উপরি পতিত্ৰা. পৰত্ততীতি পুব্বে ৰুত্তপকারে ৰস্সকালে চত্তারো মাসে অব্ভোচ্ছিন্না সন্দতি. ৰিহারসীমন্তি ৰিহারসম্বন্ধং বদ্ধসীমং.

সমুদ্দেপীতি পিসদ্দো নদিমপেক্খতি. তত্থাতি পদেসে. ওতরিত্ৰাতি হেট্ঠা তরিত্ৰা. ‘‘ওসরিত্ৰা’’তিপি পাঠো, অযমেৰত্থো. সণ্ঠহন্তীতি উদকেন সমং তিট্ঠন্তি. সোতি পদেসো. উদকন্ততোতি উদককোটিতো. তত্থাতি সমুদ্দে. বাধতীতি পীল়যতি. তেসূতি নাৰাঅট্টকেসু. তন্তি পিট্ঠিপাসাণং. ঊমিযোতি ৰীচিযো. তা হি পরংপরাৰসেন উগ্গন্ত্ৰা সৰিঞ্ঞাণকাৰিঞ্ঞাণকে মিযন্তি হিংসন্তি, অন্তো পক্খিপন্তীতি ৰা ঊমিযোতি ৰুচ্চন্তি. তত্থাতি পিট্ঠিপাসাণে. হীতি সচ্চং, যস্মা ৰা. উদকেনেৰ পিট্ঠিপাসাণো ওত্থরীযতীতি যোজনা. সোতি দীপকপব্বতো. ‘‘দূরে’’তি ৰত্ৰা তস্স পমাণং দস্সেন্তো আহ ‘‘মচ্ছৰধানং অনাগমনপথে’’তি. মচ্ছৰধানন্তি কেৰট্টানং. তে হি যস্মা মচ্ছে হনন্তি, তস্মা মচ্ছৰধাতি ৰুচ্চন্তি. ‘‘মচ্ছবন্ধান’’ন্তিপি পাঠো. মচ্ছে বন্ধন্তীতি মচ্ছবন্ধাতি ৰচনত্থো কাতব্বো. অনাগমনপথেতি যত্থ গন্ত্ৰা তদহেৰ পচ্চাগন্ত্ৰা ন আগমনপথিকে দেসে. নত্থি আগমনপথো এত্থাতি অনাগমনপথো, দেসো. তস্মিং ‘‘অগমনপথে’’তিপি পাঠো, সো অযুত্তো. কস্মা? অগমনপথস্স নাধিপ্পেতত্তা. গন্ত্ৰা হি পুন অনাগমনপথোযেৰাধিপ্পেতো. তেসন্তি মচ্ছৰধানং. গমনপরিযন্তস্সাতি গমনকোটিযা. ওরতোতি ওরভাগে ঠিতো দীপকো ৰা পব্বতো ৰাতি যোজেতব্বো. তত্থাতি ওরভাগে ঠিতেসু দীপকপব্বতেসু. ওত্থরিত্ৰাতি পকতিউদকেন ওত্থরিত্ৰা. তত্থাতি ওত্থরিত্ৰা ঠিতে সমুদ্দে.

করোন্তেহিপি কাতব্বন্তি সম্বন্ধো. যত্থাতি যস্মিং সরে. অযন্তি অযং সরো, ন জাতস্সরো হোতি. অযং সরো গামখেত্তসঙ্খ্যমেৰ গচ্ছতীতি যোজনা. তত্থাতি সরে. যত্থ পনাতি যস্মিং সরে পন. তস্সাতি জাতস্সরস্স. তত্থাতি পদেসে. সচে গম্ভীরং উদকং হোতীতি যোজনা. তত্থাতি অট্টকে. এত্থাতি জাতস্সরে, ঠিতেসু পিট্ঠিপাসাণদীপকেসূতি যোজনা. পহোনকজাতস্সরোতি সঙ্ঘকম্মং কাতুং পহোনকো জাতস্সরো. ‘‘সুক্খতী’’তি ৰত্ৰা তদেৰ সমত্থেতুং ৰুত্তং ‘‘নিরুদকো’’তি. তত্থাতি জাতস্সরে. সচে নিরুদকমত্তেন গামখেত্তং গচ্ছতি. কদা গচ্ছতীতি আহ ‘‘সচে পনেত্থা’’তিআদি. তত্থ এত্থাতি জাতস্সরে. পোক্খরণীআদীনীতি এত্থ আদিসদ্দেন উদকমাতিকাদযো সঙ্গণ্হাতি. যদা খণন্তি, তদাতি পাঠসেসো যোজেতব্বো. ‘‘তং ঠান’’ন্তি ৰুত্তেপি ন খণনট্ঠানমেৰ গহেতব্বং, ‘‘এত্থা’’তি সামঞ্ঞতো ৰুত্তত্তা সব্বোযেৰ জাতস্সরো গহেতব্বো. ন কেৰলং অজাতস্সরমত্তং হোতি, অথ খো গামখেত্তন্তি আহ ‘‘গামসীমাসঙ্খ্যমেৰ গচ্ছতী’’তি.

নন্তি জাতস্সরং. পূরেত্ৰাতি মত্তিকাদীহি পূরেত্ৰা. পাল়িন্তি আৰরণং. সব্বমেৰ নন্তি সকলমেৰ তং জাতস্সরং. লোণীপীতি পিসদ্দেন ন কেৰলং সোব্ভোযেৰ জাতস্সরসঙ্খ্যং গচ্ছতি, অথ খো লোণীপীতি দস্সেতি. উদকট্ঠানোকাসেতি উদকস্স ঠানে ওকাসে.

১৪৮. সীমায সীমং সম্ভিন্দন্তীতি এত্থ ‘‘সীমায সীম’’ন্তি পদানং সম্বন্ধাপেক্খত্তা তেসং সম্বন্ধং দস্সেতুং ৰুত্তং ‘‘অত্তনো পরেস’’ন্তি. ‘‘বদ্ধসীম’’ন্তি ইমিনা ‘‘সীম’’ন্তি সামঞ্ঞতো ৰুত্তেপি ৰিসেসতো বদ্ধসীমাযেৰ গহেতব্বাতি দস্সেতি. তমেৰত্থং ৰিত্থারেন্তো আহ ‘‘সচে হী’’তিআদি. সংসট্ঠৰিটপাতি অঞ্ঞমঞ্ঞং আসন্নত্তা সংসট্ঠো ৰিটপো এতেসন্তি সংসট্ঠৰিটপা. ‘‘সংসট্ঠৰিটপা’’তি ইদং উপলক্খণমত্তং, মূলানিপি সংসট্ঠানিযেৰাতি দট্ঠব্বং. তেসূতি দ্ৰীসু রুক্খেসু. ৰিহারসীমা চাতি পোরাণকৰিহারসীমা চ. অন্তো কত্ৰাতি সীমায অন্তো কত্ৰা. অথ পচ্ছাতি এত্থ ‘‘পচ্ছা’’তি ইমিনা অথসদ্দস্সত্থং দস্সেতি. এৰং কে অকংসূতি আহ ‘‘এৰং ছব্বগ্গিযা অকংসূ’’তি. তেনাতি করণেন.

অজ্ঝোত্থরণাকারং দস্সেন্তো আহ ‘‘পরেস’’ন্তিআদি. তস্সাতি বদ্ধসীমায. পদেসন্তি ভিক্খূহি কম্মং কাতুং পহোনকং একদেসং. অন্তমসো একস্সপি ভিক্খুনো ঠত্ৰা অধিট্ঠানুপোসথং কাতুং পহোনকং পদেসং. কম্মং কাতুং অপ্পহোনকপদেসং অন্তো করিত্ৰা বন্ধন্তা সীমায সীমং সম্ভিন্দন্তি নাম. সীমায উপচারোতি পচ্ছা বন্ধিতব্বায সীমায উপচারো. ‘‘ৰড্ঢন্তো সীমাসঙ্করং করোতী’’তি ইমিনা সচে অৰড্ঢনকো পাসাণো হোতি, দ্ৰিন্নম্পি সীমানং নিমিত্তং কাতুং ৰট্টতীতি দস্সেতি.

৭৭. উপোসথভেদাদিকথা

১৪৯. পন্নরসিকস্স পুব্বকিচ্চস্স পাল়িযং আগতত্তা চাতুদ্দসিকস্সেৰ পুব্বকিচ্চং দস্সেন্তো আহ ‘‘অজ্জুপোসথো চাতুদ্দসো’’তি.

‘‘অধম্মেন ৰগ্গ’’ন্তিআদীসু ৰিনিচ্ছযো এৰং ৰেদিতব্বোতি যোজনা. অধম্মেন ৰগ্গন্তি এত্থ অধম্মং নাম একস্মিং ৰিহারে চতুন্নং ভিক্খূনং সুত্তুদ্দেসউপোসথমকত্ৰা পারিসুদ্ধিউপোসথকরণঞ্চ তিণ্ণং পারিসুদ্ধিউপোসথমকত্ৰা সুত্তুদ্দেসকরণঞ্চ. ৰগ্গং নাম সব্বেৰ অসন্নিপতিত্ৰা একস্স ছন্দপারিসুদ্ধিহরণং. ছন্দপারিসুদ্ধি নাম সঙ্ঘমজ্ঝংযেৰ আগচ্ছতি, ন গণমজ্ঝং, ন পুগ্গলস্স সন্তিকং. অধম্মেন সমগ্গন্তি এত্থ অধম্মং ৰুত্তনযমেৰ. সমগ্গং নাম সব্বেসং সন্নিপতনং. ধম্মেন ৰগ্গন্তি এত্থ ধম্মং নাম চতুন্নং সুত্তুদ্দেসউপোসথকরণঞ্চ তিণ্ণং পারিসুদ্ধিউপোসথকরণঞ্চ. ৰগ্গং ৰুত্তনযমেৰ.

৭৮. পাতিমোক্খুদ্দেসকথা

১৫০. ইমং নিদানন্তি পাতিমোক্খস্স ইমং নিদানং. সুতা খো পনাতি এত্থ সুয্যিত্থাতি সুতা, সুয্যস্সন্তীতি ৰা সুতা, পারাজিকুদ্দেসাদযো. সুতা চ সুতা চ সুতাতি সরূপেকসেসো কাতব্বো. অৰসেসন্তি নিদানুদ্দেসাদিতো অৰসেসং পারাজিকুদ্দেসাদি. সুতেনাতি সুতসদ্দেন. ‘‘অত্থে অসম্ভৰতো সদ্দে ৰুত্তৰিধানং হোতী’’তি হি পরিভাসতো ‘‘সুতেনা’’তি এত্থ সদ্দোৰ গহেতব্বো. তেন নযেনাতি তেন নিদানুদ্দেসনযেন.

অটৰিমনুস্সভযন্তি অটৰিযং নিৰসন্তস্স মনুস্সস্স ভযং, ৰনচরকভযন্তি অত্থো. রাজন্তরাযোতিআদীসু এৰং ৰিসেসো ৰেদিতব্বোতি যোজনা. দৰদাহোতি দাযং দহতীতি দৰদাহো আকারস্স রস্সং, যকারস্স চ ৰকারং কত্ৰা. নন্তি ভিক্খুং. একং ৰা ভিক্খুন্তি যোজনা. পঠমো ৰা উদ্দেসোতি নিদানুদ্দেসো. এত্থাতি পঞ্চসু উদ্দেসেসু. যস্মিন্তি উদ্দেসে. সোপীতি উদ্দেসোপি. সুতেনেৰ সাৰেতব্বোতি সুতপদেনেৰ সঙ্ঘস্স সাৰেতব্বোতি এৰসদ্দো ‘‘ন ৰিত্থারেনা’’তি দস্সেতি.

অনজ্ঝিট্ঠাতি এত্থ উপসগ্গৰসেন ইসুধাতুস্স ইচ্ছাকন্তিতো অঞ্ঞমত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘অনাণত্তা, অযাচিতা ৰা’’তি. এত্থ ‘‘অনাণত্তা’’তি ইদং থেরেন অনাণত্তভাৰং সন্ধায ৰুত্তং. ‘‘অযাচিতা’’তি ইদং সম্মুতিলদ্ধেন নৰকেন অযাচিতভাৰং সন্ধায ৰুত্তন্তি দট্ঠব্বং. এত্থাতি ‘‘অনজ্ঝিট্ঠা ধম্মং ভাসন্তী’’তি ৰচনে. ধম্মজ্ঝেসকেতি ধম্মকথনত্থায অজ্ঝেসতীতি ধম্মজ্ঝেসকো, তস্মিং. আপুচ্ছিত্ৰা ৰা তেন সঙ্ঘত্থেরেন যাচিতো হুত্ৰা ৰাতি যোজনা. ৰারপটিপাটিযাতি ৰারানুক্কমেন. দেহীতি ৰাতি এত্থ ইতি-ৰা-সদ্দো ‘‘ভণ’’ ইতিপদেন চ ‘‘কথেহি’’ ইতিপদেন চ যোজেতব্বো. ‘‘ভণ’’ ইতি ৰা ‘‘কথেহি’’ইতি ৰা ‘‘দেহি’’ইতি ৰা ৰত্তব্বাতি যোজনা. তীহিপি ৰিধীহীতি ওসারণকথনসরভঞ্ঞসঙ্খাতেহি তীহি সজ্জনেহি. এত্থ চ সুত্তস্স ওসারিযতে উচ্চারিযতে ওসারণং, অত্থস্স কথিযতে কথনং, সুত্তস্স চ তদত্থস্স চ সরেন ভণিযতে সরভঞ্ঞং. ওসারেহীতি সুত্তং উচ্চারেহি. কথেহীতি অত্থং কথেহি. সরভঞ্ঞন্তি সুত্তস্স চ তদত্থস্স চ সরেন ভণনং. নন্তি সদ্ধিৰিহারিকং. সজ্ঝাযং অধিট্ঠহিত্ৰাতি ‘‘সজ্ঝাযং করোমী’’তি অধিট্ঠহিত্ৰা. এত্থাতি অজ্ঝেসনট্ঠানে.

নিস্সিতকেতি সদ্ধিৰিহারিকাদযো. সোতি সঙ্ঘত্থেরো, ‘‘ৰত্তব্বো’’তিপদে কম্মং, ‘‘ৰদতী’’তিআদীসু পদেসু কত্তা. আরদ্ধন্তি সঙ্ঘেন আরদ্ধং. ঠপেত্ৰাতি ধম্মসৰনং ঠপেত্ৰা. ওসারেত্ৰাতি পঠমং সুত্তং ওসারেত্ৰা. পুন কথেন্তেনাতি পচ্ছা অত্থং কথেন্তেন. অট্ঠপেত্ৰাযেৰ ৰাতি সুত্তস্স চ অত্থস্স চ অন্তরা অট্ঠত্ৰা এৰ ৰা. কথেতব্বন্তি অত্থজাতং কথেতব্বং. কথেন্তস্স…পে… নযোতি পঠমং অত্থং কথেত্ৰা পুন সুত্তঞ্চ অত্থঞ্চ সরেন ভণন্তস্স পুন আগতেপি এসেৰ নযোতি অত্থো.

উপনিসিন্নকথাযপীতি সমীপে নিসিন্নেন কথাযপি. তেনাতি সঙ্ঘত্থেরেন. ৰত্তুং ৰট্টতীতি ৰিসেসেত্ৰা ৰত্তুং ৰট্টতি. তেনাতি মনুস্সেহি জাননভিক্খুনা. সঙ্ঘত্থেরো ভণতি, তুণ্হী ৰা হোতীতি সম্বন্ধো. ‘‘পুচ্ছন্তী’’তি ৰুত্তেতি যোজনা. অনুমোদনাদীসুপীতিআদিসদ্দেন ধম্মকথাদযো সঙ্গণ্হাতি. সঙ্ঘত্থেরো অনুজানাতীতি সম্বন্ধো. সব্বত্থাতি সব্বেসু ৰিহারঅন্তরঘরেসু.

সজ্ঝাযন্তি সযং ইস্সরেন অযনং উচ্চারণং, কেনচি অনজ্ঝিট্ঠো সযং অধিইস্সরেন অযনং উচ্চারণন্তি অত্থো. থেরোতি সদ্ধিৰিহারো থেরো. ৰিস্সমিস্সামীতি খেদৰিরহিতং গমিস্সামি. আপুচ্ছিতব্বন্তি পঠমথেরম্পি পুন আগতত্থেরম্পি আপুচ্ছিতব্বং. একেন সঙ্ঘত্থেরেন অনুঞ্ঞাতেনাতি সম্বন্ধো. অঞ্ঞস্মীন্তি অনুঞ্ঞাতত্থেরতো অঞ্ঞস্মিং থেরেতি সম্বন্ধো. তন্তি পুন আগতং থেরং. অত্তানং সম্মনিতব্বন্তি এত্থ পচ্চত্তে উপযোগৰচনন্তি আহ ‘‘অত্তা সম্মনিতব্বো’’তি. কিং সম্মতেন পরিসং অনোলোকেত্ৰা পুচ্ছিতব্বোতি আহ ‘‘পুচ্ছন্তেন পনা’’তিআদি.

১৫৩. মেতি ময্হং. ইতোতি পুগ্গলতো, উপ্পন্নোতি সম্বন্ধো. পুরম্হাকন্তি পদস্স পুরে অম্হাকন্তি পদচ্ছেদং কত্ৰা পুরেসদ্দো পঠমত্থোতি আহ ‘‘পঠমং অম্হাক’’ন্তি. পটিকচ্চেৰসদ্দো পগেৰপরিযাযো, ‘‘পঠমতরমেৰা’’তি ইমিনা তস্স অত্থং দস্সেতি. ভূতমেৰাতি ৰিজ্জমানমেৰ, তথমেৰ ৰা.

৮২. অধম্মকম্মপটিক্কোসনাদিকথা

১৫৪. অধম্মকম্মন্তি অভূতকম্মং. পটিক্কোসিতুন্তি এত্থ কুসধাতু অপনযনত্থোতি আহ ‘‘ৰারেতু’’ন্তি. দিট্ঠিন্তি লদ্ধিং. তেসন্তি চতুন্নং পঞ্চন্নং. যথাতি যেনাকারেন ভণিযমানেতি যোজনা. ন সুণন্তীতি অঞ্ঞে ভিক্খূ ন সুণন্তি. থেরাধীনন্তি থেরেন অধীনং আবন্ধন্তি অত্থো. থেরাযত্তন্তি থেরেন আযত্তং, থেরস্স সন্তকন্তি অত্থো. এত্থাতি পাতিমোক্খুদ্দেসে.

৮৩. পাতিমোক্খুদ্দেসকঅজ্ঝেসনাদিকথা

১৫৫. নৰৰিধঞ্চাতি দিৰসৰসেন তিৰিধং, কারকৰসেন তিৰিধং, কত্তব্বাকারৰসেন তিৰিধঞ্চাতি নৰকোট্ঠাসঞ্চ, নৰপকারঞ্চ ৰা. চতুব্বিধন্তি ‘‘অধম্মেন ৰগ্গ’’ন্তিআদিকং চতুব্বিধং. দুৰিধন্তি ভিক্খুভিক্খুনীৰসেন দুৰিধং. নৰৰিধন্তি ভিক্খুপাতিমোক্খে পঞ্চৰিধং, ভিক্খুনিপাতিমোক্খে চতুব্বিধন্তি নৰৰিধং. এত্থাতি ‘‘যো তত্থ ভিক্খু ব্যত্তো পটিবলো’’তি পাঠে. সুৰিসদাতি সুট্ঠু ব্যত্তা, সুদ্ধা ৰা. এত্তকম্পীতি পিসদ্দো গরহাযং, অধিকে কা নাম কথাতি দস্সেতি.

সামন্তা আৰাসাতি এত্থ উপযোগত্থে নিস্সক্কৰচনন্তি আহ ‘‘সামন্তং আৰাস’’ন্তি. যো সক্কোতীতি বহূসু নৰেসু যো সক্কোতি.

৮৪. পক্খগণনাদিউগ্গহণানুজাননকথা

১৫৬. কতিনং পূরণীতি কতিনং তিথীনং পূরণী. কো দিৰসোতি কিত্তকো দিৰসো. অয্যাযত্তন্তি অয্যেহি ভিক্খূহি আযত্তং আবদ্ধং. সংহরিত্ৰাতি পুন সলাকং সংহরিত্ৰা. অযং পাঠো কেসুচি অট্ঠকথাপোত্থকেসু নত্থি. কালৰতোতি এত্থ ৰন্তুপচ্চযো স্ৰত্থোতি আহ ‘‘কালস্সেৰা’’তি. এৰসদ্দো পন সম্ভৰতো যুজ্জিযতি. পগেৰাতি পাতোৰ.

১৫৮. সাযম্পীতি সাযন্হেপি. পিসদ্দেন অঞ্ঞম্পি সরণকালং সম্পিণ্ডেতি.

১৫৯. আণাপেতুন্তি এত্থ অনাণাপেতব্বভিক্খূ অপনেত্ৰা আণাপেতব্বভিক্খূ দস্সেতুং ৰুত্তং ‘‘কিঞ্চি কম্ম’’ন্তিআদি. সদাকালমেৰ কিঞ্চি কম্মং করোন্তোতি যোজনা. ধম্মকথিকাদীসূতিআদিসদ্দেন গণৰাচকাদযো সঙ্গণ্হাতি. ৰারেনাতি পরিযাযেন. সম্মুঞ্চনিন্তি যট্ঠিসম্মুঞ্চনিং ৰা মুট্ঠিসম্মুঞ্চনিং ৰা. সমং, সুট্ঠু ৰা মুঞ্চতি সোধেতি ইমাযাতি সম্মুঞ্চনী, তালুজো পঠমো. তম্পীতি সাখাভঙ্গম্পি.

১৬০. ৰুত্তনযেনেৰাতি সম্মজ্জনে ৰুত্তনযেনেৰ. পুন আহরিতব্বানীতি সঙ্ঘিকাৰাসং আসনানি পুন আহরিতব্বানি. তট্টিকাযোপীতি ৰেণুআদিমযা তট্টিকাযোপি.

১৬১. কপল্লিকা ৰাতি কপালেসু পরিযাপন্না পদীপকপালা ৰা. তন্তি তেলাদিং. পরিযেসিতব্বানীতি অনৰজ্জপরিযেসনেন পরিযেসিতব্বানি.

৮৬. দিসংগমিকাদিৰত্থুকথা

১৬৩. সংগহেতব্বোতিআদীনং চতুন্নং কিরিযাপদানং ৰিসেসং দস্সেন্তো আহ ‘‘সংগহেতব্বো’’তিআদি. সংগহসদ্দস্স সঙ্খেপগহণেসুপি ৰত্তনতো ইধ ‘‘অনুগ্গহত্থে’’তি দস্সেতুং পাল়িযং ৰুত্তং ‘‘অনুগ্গহেতব্বো’’তি. তেন ৰুত্তং ‘‘তথাকরণৰসেনা’’তি. উপলাপেতব্বোতি সঙ্ঘেন বহুস্সুতো ভিক্খু ভিক্খূহি উপগন্ত্ৰা লাপেতব্বো কথাপেতব্বো. উপট্ঠাপেতব্বোতি সঙ্ঘেন বহুস্সুতো ভিক্খু ভিক্খূহি উপ অচ্চনেন পূজনেন ঠাপেতব্বো. ‘‘সব্বেসং দুক্কট’’ন্তি ৰত্ৰা তদেৰ সমত্থেতুং ৰুত্তং ‘‘ইধ নেৰ থেরা, ন দহরা মুচ্চন্তী’’তি. তেনাতি বহুস্সুতেন ভিক্খুনা. এৰম্পি সতীতি এৰং অসাদিযনেপি সতি. সাযং পাতন্তি সাযঞ্চ পাতো চ সাযংপাতং. উপট্ঠানন্তি উপট্ঠানট্ঠানং, উপট্ঠানত্থায ৰা. তেনাতি বহুস্সুতেন ভিক্খুনা. তেসন্তি মহাথেরানং. অস্সাতি বহুস্সুতস্স ভিক্খুনো. সদ্ধিংচরাতি অত্তনা সদ্ধিং চরন্তীতি সদ্ধিংচরা. অথাপীতি যদিপি. একো ৰা ৰত্তসম্পন্নো ৰদতীতি যোজনা. এসো চ অহঞ্চাতি মযং. নামতুম্হঅম্হসদ্দেসু হি একসেসেন কত্তব্বেসু পরোৰ গহেতব্বো. ৰিহরন্তূতি ৰদন্তীতি যোজনা.

সো আৰাসো গন্তব্বোতি এত্থ কিমত্থায গন্তব্বো, কিং অনুদিৰসং গন্তব্বোতি আহ ‘‘উপোসথকরণত্থায অন্ৰদ্ধমাসং গন্তব্বো’’তি. সো চ খোতি আৰাসো. উতুৰস্সেযেৰাতি হেমন্তগিম্হেযেৰ. উতুৰস্সেযেৰ গন্তব্বোতি অত্থস্স ঞাতব্বভাৰং দস্সেন্তো আহ ‘‘ৰস্সানে পনা’’তিআদি. যন্তি কম্মং. তত্থাতি ‘‘ৰস্সং ৰসন্তী’’তিআদিৰচনে. সোতি পাতিমোক্খুদ্দেসকো ভিক্খু. অঞ্ঞস্মিন্তি অপরস্মিং পাতিমোক্খুদ্দেসকে. মাসদ্ৰযন্তি সাৰণমাসপুণ্ণমিতো যাৰ অস্সযুজপুণ্ণমী, তাৰ মাসদ্ৰযং ৰসিতব্বং. ইদং পুরিমৰস্সং উপগন্ত্ৰা পচ্ছিমিকায পক্কমনাদিং সন্ধায ৰুত্তং. সচে পচ্ছিমিকং উপগন্ত্ৰা অনন্তরমেৰ পক্কমনাদিং করোতি, মাসত্তযম্পি ৰসিতব্বং.

৮৭. পারিসুদ্ধিদানকথা

১৬৪. যেন কেনচি অঙ্গপচ্চঙ্গেন ৰিঞ্ঞাপেতীতি পটিৰচনং নিচ্ছারেতুমসক্কোন্তো যেন কেনচি অঙ্গপচ্চঙ্গেন ৰিঞ্ঞাপেতি. উভযথাতি উভযেহি কাযৰাচাসঙ্খাতেহি আকারেহি. কাযৰাচাহি ৰিঞ্ঞাপেতীতি সম্বন্ধো. সব্বেতি অখিলা গিলানা. হত্থপাসেতি সঙ্ঘস্স হত্থপাসম্হি. সচে দূরে হোন্তীতি সচে বহূ গিলানা অঞ্ঞমঞ্ঞং দূরে হোন্তি. তং দিৰসন্তি তস্মিং সঙ্ঘঅপ্পহোনকদিৰসে.

তত্থেৰ পক্কমতীতি এত্থ নিস্সক্কত্থে থপচ্চযোতি আহ ‘‘ততোৰা’’তি, পারিসুদ্ধিহারট্ঠানতো এৰাতি অত্থো. ‘‘গচ্ছতী’’তি ইমিনা কমুধাতুযা পদৰিক্খেপত্থং দস্সেতি, ‘‘কত্থচী’’তি ইমিনা তস্স কম্মং. সামণেরো পটিজানাতীতিআদীসু পটিজাননাকারত্থস্স ইতিসদ্দস্স লোপভাৰং দস্সেন্তো আহ ‘‘সামণেরো অহ’’ন্তি এৰং পটিজানাতী’’তিআদি. ভূতংযেৰাতি ৰিজ্জমানংযেৰ. সব্বত্থাতি সব্বেসু ‘‘সিক্খং পচ্চক্খাতকো পটিজানাতী’’তিআদীসু.

সব্বন্তিমেন পরিচ্ছেদেন চতুন্নং ভিক্খূনন্তি সম্বন্ধো. সব্বত্থাতি সব্বেসু ‘‘সঙ্ঘপ্পত্তো ৰিব্ভমতী’’তিআদীসু. এত্থাতি পারিসুদ্ধিহরণে. বহূনম্পীতি এত্থ পিসদ্দেন একেন একস্সাপি, বহূহি একস্সাপি, বহূহি বহূনম্পি আহটা পারিসুদ্ধি আহটাৰ হোতীতি দস্সেতি. সোতি পারিসুদ্ধিহারকো ভিক্খু. যেসন্তি ভিক্খূনং. তস্সেৰাতি পারিসুদ্ধিহারকস্সেৰ. ইতরা পনাতি ইতরেসং পারিসুদ্ধি পন. বিল়ালসঙ্খলিকাতি এত্থ বিল়ালোতি আখুভুজো. সো হি বিল়াসযং আখুং গণ্হিতুং অলতি সমত্থেতীতি বিল়ালোতি ৰুচ্চতি. সঙ্খলিকাতি এতং সত্তানং বন্ধনূপকরণৰিসেসস্স নামং. বিল়ালস্স সঙ্খলিকা তেন সম্বন্ধসম্বন্ধিভাৰেন সম্বন্ধত্তাতি বিল়ালসঙ্খলিকা. ইদং উপলক্খণমত্তং যেসং কেসঞ্চি সঙ্খলিকায গহেতব্বত্তা. তায সদিসা বিল়ালসঙ্খলিকা পারিসুদ্ধীতি অত্থো. ইদং পনেত্থ ওপম্মসংসন্দনং – যথা সঙ্খলিকায পঠমং ৰলযং দুতিযংযেৰ ৰলযং পাপুণাতি, ন ততিযং, এৰমেৰ পঠমং দিন্না পারিসুদ্ধি দুতিযমেৰ পাপুণাতি, ন ততিযন্তি.

আগন্ত্ৰাতি সঙ্ঘস্স হত্থপাসং আগন্ত্ৰা. পাল়িযং সুত্তো ন আরোচেতীতিআদীসু হেত্ৰত্থে পচ্চত্তৰচনং. সুত্তেন নারোচেতীতি হি অত্থো. পারিসুদ্ধিহারকস্স অনাপত্তীতি এত্থ আপত্তীতি অন্ৰযত্থং অত্থাপত্তিতো দস্সেন্তো আহ ‘‘সচে…পে… আপজ্জতী’’তি. অস্সাতি ভিক্খুস্স. উভিন্নম্পীতি পারিসুদ্ধিদাযকস্স, তংহারকস্স চাতি উভিন্নম্পি.

৮৮. ছন্দদানকথা

১৬৫. ছন্দদানেপি ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বোতি যোজনা. উপোসথো কতো হোতীতি পারিসুদ্ধিদাযকস্স চ সঙ্ঘস্স চ উপোসথো কতো হোতি. অঞ্ঞন্তি উপোসথকম্মতো অঞ্ঞং. যং পন কম্মন্তি সম্বন্ধো. কম্মম্পীতি উপোসথকম্মতো অঞ্ঞং কম্মম্পি. এত্থ চ তদহুপোসথে অত্তনো চ সঙ্ঘস্স চ সচে উপোসথকম্মং হোতি, পারিসুদ্ধিযেৰ দাতব্বা. অথ অঞ্ঞং কম্মং হোতি, ছন্দোযেৰ দাতব্বো. যদি উপোসথকম্মঞ্চ অঞ্ঞকম্মঞ্চ হোতি, পারিসুদ্ধি চ ছন্দো চ দাতব্বো. তং সন্ধায ৰুত্তং ‘‘তদহুপোসথে পারিসুদ্ধিং দেন্তেন ছন্দম্পি দাতু’’ন্তি. সীমায ৰাতি বদ্ধসীমায ৰা. অচ্ছিতুন্তি উপৰেসিতুং. ‘‘আস উপৰেসনে’’তি হি ধাতুপাঠেসু (সদ্দনীতিধাতুমালাযং ১৬ সকারন্তধাতু) ৰুত্তং. সামগ্গী ৰাতি কাযসামগ্গী ৰা.

১৬৭. সরতিপি উপোসথং, নপি সরতীতি এত্থ পিসদ্দস্স অনিযমৰিকপ্পত্থং দস্সেতুং ৰুত্তং ‘‘একদা সরতি, একদা ন সরতী’’তি. ‘‘একন্ত’’ন্তি ইমিনা নেৰ সরতীতি এত্থ এৰসদ্দস্স সন্নিট্ঠানত্থং দস্সেতি. কম্মং ন কোপেতীতি সম্মুতিলদ্ধোপি অলদ্ধোপি উম্মত্তকো কম্মং ন কোপেতি.

৯১. সঙ্ঘুপোসথাদিকথা

১৬৮. ‘‘সম্মজ্জিত্ৰা’’তি পদমপেক্খিত্ৰা সো দেসোতি এত্থ ‘‘উপযোগত্থে পচ্চত্তৰচন’’ন্তি ৰুত্তং. এতন্তি ‘‘সো দেসো সম্মজ্জিতব্বো’’তিআদিৰচনং. তেনাতি তেন হেতুনা. অট্ঠকথাচরিযা ‘‘সম্মজ্জনী…পে… ৰুচ্চতি’’ ইতি আহূতি যোজনা.

সম্মজ্জনীতি সম্মজ্জনকরণং. পদীপোতি পদীপুজ্জলনং. উদকন্তি উদকট্ঠপনং. আসনেনাতি আসনপঞ্ঞাপনেন. ‘‘ইতী’’তি অজ্ঝাহরিতব্বং. উপোসথস্সাতি নৰৰিধস্স উপোসথস্স পুব্বকরণন্তি সম্বন্ধো. এতানীতি চত্তারি কম্মানি. ৰুচ্চতীতি কথিযতি. ইদং ‘‘এতানী’’তি কম্মস্স চ ‘‘পুব্বকরণ’’ন্তি আকারস্স চ অভেদত্তা আসন্নং আকারমপেক্খিত্ৰা একৰচনৰসেন ৰুত্তং. ‘‘অক্খাতানী’’তি ইদং পন ‘‘ইমানি চত্তারী’’তি কম্মমপেক্খিত্ৰা বহুৰচনৰসেন ৰুত্তন্তি দট্ঠব্বং.

ছন্দপারিসুদ্ধিউতুক্খানন্তি ছন্দক্খানঞ্চ পারিসুদ্ধিক্খানঞ্চ উতুক্খানঞ্চ. ভিক্খুগণনাতি ভিক্খূ গণেত্ৰা অক্খানং. ওৰাদোতি ভিক্খুনীহি যাচিতস্স ওৰাদস্স অক্খানং. এতানীতি এতানি পঞ্চ. পুব্বকরণতো পচ্ছাতি পুব্বকরণস্স করণতো পচ্ছা. এত্থ চ ‘‘পুব্বকরণতো পচ্ছা কত্তব্বানী’’তি ইদং কত্তব্বাকারস্সেৰ ৰিসেসনং, ন অত্থস্স. অযং পন ৰিসেসো – সঙ্ঘসন্নিপাততো পুব্বভাগে কত্তব্বত্তা পুব্বকরণং নাম, উপোসথকরণতো পুব্বভাগে কত্তব্বত্তা পুব্বকিচ্চং নামাতি.

উপোসথোতি উপোসথদিৰসো. যাৰতিকা চ ভিক্খূতি যত্তকা ভিক্খূ. কম্মপত্তাতি উপোসথকম্মস্স পত্তা যুত্তা অনুরূপা. তাৰতিকা ভিক্খূ হত্থপাসং অৰিজহিত্ৰা একসীমাযং ঠিতা চ হোন্তীতি যোজনা. সভাগাপত্তিযোতি ৰত্থুসভাগা আপত্তিযো. ৰজ্জনীযাতি ৰজ্জেতব্বা. পুগ্গলাতি গহট্ঠাদিপুগ্গলা. তস্মিন্তি তস্মিং উপোসথসীমমাল়কে. এতানি চত্তারীতি পাঠসেসো.

আগতেহি তেহি ভিক্খূহীতি যোজনা. পন্নরসোপীতি পিসদ্দেন ন কেৰলং পাল়িযং আগতনযেনেৰ অধিট্ঠাতুং ৰট্টতি, অথ খো ‘‘অজ্জ মে উপোসথো পন্নরসো’’তিপীতি দস্সেতি.

৯২. আপত্তিপটিকম্মৰিধিকথা

১৬৯. ভগৰতা…পে… কাতব্বোতি ইদং ৰেদিতব্বন্তি সম্বন্ধো. ‘‘যস্স সিযা আপত্তীতিআদিৰচনেনেৰ চা’’তিআদিহেতুত্তযেন ‘‘ন সাপত্তিকেন উপোসথো কাতব্বো’’তি যথারুতং অপঞ্ঞত্তম্পি অত্থতো সিদ্ধমেৰাতি দস্সেতি. হেতুত্তযং ‘‘ৰেদিতব্ব’’ন্তি পদেন যোজেতব্বং. থুল্লচ্চযাদীসূতি আদিসদ্দেন পাচিত্তিযপাটিদেসনীযদুক্কটদুব্ভাসিতাপত্তিযো সঙ্গণ্হাতি. ‘‘তং পটিদেসেমী’’তি ইদং সুৰুত্তমেৰ হোতীতি সম্বন্ধো. তন্তি আপত্তিং. তুম্হমূলেতি তুম্হং সন্তিকে. নিগ্গহিতলোপঞ্হি ৰাক্যমেৰ, ন সমাসো. ‘‘তুম্হ’’ ইতি চ ‘‘তুয্হ’’ ইতি চ নৰকত্থেরানং ৰত্তব্বাকারদস্সনমত্তমেৰ, ন ইচ্ছিতত্থৰিপত্তিদস্সনং. ৰুত্তম্পীতি পিসদ্দেন ন কেৰলং পাল়িনযেনেৰ সুৰুত্তং, ইমিনা নযেনপি সুৰুত্তন্তি দস্সেতি. ‘‘পস্সসী’’তি ইদঞ্চ ৰত্তব্বন্তি সম্বন্ধো. ৰত্তব্বাকারং পন সুৰিঞ্ঞেয্যং. ‘‘আম পস্সামী’’তি ইদং পন সুৰুত্তমেৰ হোতীতি সম্বন্ধো. ৰুত্তম্পীতি পিসদ্দো পাল়িনযং সম্পিণ্ডেতি. আযতিং সংৰরেয্যাসীতি এত্থ পন ৰত্তব্বোতি সম্বন্ধো. গরূসু বহুৰচনস্স কত্তব্বত্তা ৰুত্তং ‘‘সংৰরেয্যাথা’’তি. এৰং ৰুত্তেন আপত্তিদেসকেনাতি সম্বন্ধো.

তত্রাতি ‘‘যদা নিব্বেমতিকো’’তি পাঠে. সূরিযে মেঘচ্ছন্নে সতীতি যোজনা. তেন ভিক্খুনা ৰত্তব্বন্তি সম্বন্ধো, ৰত্থুং কিত্তেত্ৰাতি ভোজনসঙ্খাতং ৰত্থুং কিত্তেত্ৰা. তাতি আপত্তিযো.

সভাগা আপত্তীতি এত্থ দ্ৰীসু ৰত্থুসভাগআপত্তিসভাগাসু ৰত্থুসভাগাৰ অধিপ্পেতাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘যং দ্ৰেপি জনা’’তিআদি. যং আপত্তিন্তি সম্বন্ধো. সমানো ভাগো এতাসন্তি সভাগা. দেসেতুং ৰট্টতীতি আপত্তিসভাগাপি ৰত্থুৰিসভাগত্তা দেসেতুং ৰট্টতি. সুদেসিতাৰাতি আপত্তিতো ভিক্খু ৰুট্ঠাতিযেৰাতি অধিপ্পাযো. অঞ্ঞং দুক্কটন্তি সম্বন্ধো. পনসদ্দো গরহত্থজোতকো সুদেসিতায গরহাকারেন পৰত্তত্তা. কিঞ্চাপি সুদেসিতাৰ, পন তথাপীতি যোজনা. তন্তি দুক্কটং. নানাৰত্থুকন্তি দেসনাপটিগ্গহণৰসেন নানাৰত্থুকং.

১৭০. সভাগোযেৰ ৰত্তব্বো, ন ৰিসভাগো. হীতি সচ্চং, যস্মা ৰা. তস্সাতি ৰিসভাগস্স. ইতোতি সঙ্ঘসন্নিপাততো.

৯৫. অনাপত্তিপন্নরসকাদিকথা

১৭২. তে ন জানিংসূতি এত্থ জাননাকারদস্সনত্থং ‘‘সীমং ওক্কন্তাতি ৰা ওক্কমন্তীতি ৰা’’তি ৰুত্তং. ওক্কন্তাতি ৰাতি পৰিসিত্থ ইতি ৰা. তেসন্তি চতুন্নং ৰা অতিরেকানং ৰা ভিক্খূনং. ৰগ্গা সমগ্গসঞ্ঞিনোতি এত্থ কস্মা ৰগ্গা, কস্মা সমগ্গসঞ্ঞিনোতি আহ ‘‘তেস’’ন্তিআদি. তত্থ তেসন্তি অঞ্ঞেসং ভিক্খূনং. সীমং ওক্কন্তত্তাতি সীমং পৰিসিতত্তা, ৰগ্গা হুত্ৰাতি সম্বন্ধো. সমগ্গো ইতি সঞ্ঞা সমগ্গসঞ্ঞা, সা এতেসমত্থীতি সমগ্গসঞ্ঞিনো.

১৭৫. কুক্কুচ্চপকতাতি পদস্স ‘‘ইচ্ছাপকতো’’তি পদেন সমানভাৰং দস্সেতুং ৰুত্তং ‘‘যথা’’তিআদি. পুব্বভাগেতি উপোসথকম্মতো পুব্বভাগে. সন্নিট্ঠানং কত্ৰাপীতি কপ্পতেৰাতি সন্নিট্ঠানং কত্ৰাপি. ‘‘অভিভূতা’’তি ইমিনা পকতাতি এত্থ পপুব্বকরধাতুযা উপসগ্গৰসেন অভিভৰনত্থং দস্সেতি.

১৭৬. যথা হেট্ঠা ৰগ্গাৰগ্গসঞ্ঞীপন্নরসকাদীসু দুক্কটং ৰুত্তং, এৰমকত্ৰা কস্মা ‘‘থুল্লচ্চয’’ন্তি আহ ‘‘অকুসলবলৰতাযা’’তি.

১০০. সীমোক্কন্তিকপেয্যালকথা

১৭৭. আৰাসিকেনআগন্তুকপেয্যালে সব্বং ৰেদিতব্বন্তি সম্বন্ধো. ৰেদিতব্বাকারং সহ উপমায দস্সেন্তো আহ ‘‘যথা’’তিআদি. আগন্তুকেনআৰাসিকপেয্যালে পন আনেতব্বন্তি সম্বন্ধো. পুরিমপেয্যালেতি আৰাসিকেনআগন্তুকপেয্যালে. আগন্তুকেনআগন্তুকপেয্যালে পন যোজেতব্বোতি সম্বন্ধো. এত্থ চ পেয্যালন্তি সদিসনযস্স চ তংজাননঞাণস্স চ পাতব্বং রক্খনং পেয্যং, পেয্যং, পেয্যে ৰা, পেয্যায ৰা অলতি সমত্থেতীতি পেয্যালন্তি ৰচনত্থো কাতব্বো.

১৭৮. আৰাসিকানং চাতুদ্দসো হুত্ৰা কস্মা আগন্তুকানং পন্নরসোতি আহ ‘‘যেস’’ন্তিআদি. তত্থ যেসন্তি আগন্তুকানং. তিরোরট্ঠতোতি আৰাসিকানং রট্ঠস্স অঞ্ঞরট্ঠতো. তিরোজনপদতোতি একরট্ঠেপি অঞ্ঞজনপদতো. চাতুদ্দসিকং অকংসূতি সঞ্ঞানানত্তৰসেন চাতুদ্দসিকং অকংসু. অনুৰত্তিতব্বন্তি অনুমতিং ৰত্তিতব্বং. ন পটিক্কোসিতব্বন্তি ‘‘ন চাতুদ্দসো’’তি ৰত্ৰা ন ৰারিতব্বং. ন অকামাতি এত্থ কমুধাতু ইচ্ছত্থো, করণত্থে চ নিস্সক্কৰচনন্তি আহ ‘‘ন অনিচ্ছায দাতব্বা’’তি.

১০১. লিঙ্গাদিদস্সনকথা

১৭৯. ‘‘আৰাসিকানং আকার’’ন্তি ইমিনা আৰাসিকাকারন্তি পদস্স ছট্ঠীসমাসং দস্সেতি. সব্বত্থাতি সব্বেসু ‘‘আৰাসিকলিঙ্গ’’ন্তিআদীসু. যেনাতি সুপঞ্ঞত্তমঞ্চপীঠাদিনা, গণ্হতীতি সম্বন্ধো. তেসন্তি আৰাসিকানং. আচারসণ্ঠানন্তি আচারসণ্ঠিতিং. সো সুপঞ্ঞত্তমঞ্চপীঠাদিকো আকারো নামাতি যোজনা. যন্তি সুপঞ্ঞত্তমঞ্চপীঠাদিং, গমযতীতি সম্বন্ধো. তত্থ তত্থাতি তস্মিং তস্মিং ঠানে. লীনে আৰাসিকেতি সম্বন্ধো. তং সুপঞ্ঞত্তমঞ্চপীঠাদি লিঙ্গং নামাতি যোজনা. ‘‘অদিস্সমানে’’তি ইমিনা লীনেতি পদস্স অত্থং দস্সেতি. ‘‘জানাপেতী’’তি ইমিনা গমযতীতি পদস্স ঞাণত্থং দস্সেতি. যন্তি সুপঞ্ঞত্তমঞ্চপীঠাদিং. তেতি আৰাসিকা. তং সুপঞ্ঞত্তমঞ্চপীঠাদি নিমিত্তং নামাতি যোজনা. যেনাতি সুপঞ্ঞত্তমঞ্চপীঠাদিনা. তেতি আৰাসিকা উদ্দিসিযন্তি, সো সুপঞ্ঞত্তমঞ্চপীঠাদিকো উদ্দেসো নামাতি যোজনা. ইমেহি পদেহি আকিরিযন্তি পকাসিযন্তি এতেনাতি আকারো, লীনে গমযতি বোধেতীতি লিঙ্গং. নিমিযন্তি পরিচ্ছিজ্জ ঞাযন্তি এতেনাতি নিমিত্তং, উদ্দিসিযন্তি অপদিসিযন্তি এতেনাতি উদ্দেসোতি ৰচনত্থং দস্সেতি. সব্বমেতন্তি ‘‘আৰাসিকাকার’’ন্তিআদি এতং সব্বং. যথাযোগন্তি পাল়িযং যোগানুরূপং. তত্থাতি আগন্তুকাকারাদীসু. ‘‘অম্হাকং ইদ’’ন্তি ন ঞাতব্বন্তি অঞ্ঞাতং, তদেৰ অঞ্ঞাতকং, নিসীদনাদি. ‘‘অম্হাকং ইদ’’ন্তি অজাননং নাম অত্তনো অসন্তকত্তা, অঞ্ঞেসমেৰ সন্তকত্তা হোতীতি আহ ‘‘অঞ্ঞেসং সন্তক’’ন্তি. উদকনিস্সেকন্তি সিঞ্চনৰিরহিতং উদকং. বহুৰচনস্সাতি ‘‘ধোতান’’ন্তি এত্থ ছট্ঠীবহুৰচনস্স. একৰচনন্তি ‘‘ধোতস্সা’’তি একৰচনং. পচ্ছিমপাঠে মলং ধুনাতি অনেনাতি ধোতং, ধোতঞ্চ তং উদকঞ্চেতি ধোতউদকং, তমেৰ নিস্সেকং ধোতউদকনিস্সেকং.

১৮০. সমানসংৰাসকদিট্ঠিন্তি পদস্স ইতিলোপসমাসং দস্সেন্তো আহ ‘‘সমানসংৰাসকা এতেতি দিট্ঠি’’ন্তি. এতেতি আৰাসিকা ভিক্খূ. ‘‘লদ্ধি’’ন্তি ইমিনা ন পুচ্ছন্তীতি পদস্স কম্মং দস্সেতি. নানাসংৰাসকভাৰন্তি তেসং লদ্ধিনানাসংৰাসকভাৰং. ‘‘মদ্দিতু’’ন্তি ইমিনা নাভিৰিতরন্তীতি এত্থ অভিসদ্দস্সত্থং দস্সেতি. ‘‘অভিভৰিতু’’ন্তি ইমিনা চ তদেৰত্থং দস্সেতি. নানাসংৰাসকভাৰস্স মদ্দনং নাম লদ্ধিনিস্সজ্জাপনন্তি আহ ‘‘তং দিট্ঠিং ন নিস্সজ্জাপেন্তী’’তি.

১০৩. নগন্তব্বগন্তব্বৰারকথা

১৮১. সভিক্খুকাতি পদস্স সংৰিজ্জন্তি ভিক্খূ এতস্মিমাৰাসেতি সভিক্খুকোতি ৰচনত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘যস্মিং আৰাসে’’তিআদি. যন্তি আৰাসং. তদহেৰাতি তদহুপোসথে এৰ. ইমিনা সচে সক্কোতি, তদহেৰ গন্তুং, সো গন্তব্বোতি দস্সেতি. ‘‘অকত্ৰা’’তি ইমিনা কত্ৰা পন গন্তব্বোতি দস্সেতি. ‘‘অঞ্ঞত্রা’’তি নিপাতো ‘‘ৰিনা’’তি নিপাতস্স পরিযাযোতি আহ ‘‘ৰিনা’’তি. অত্তচতুত্থেন ৰা অত্তপঞ্চমেন ৰা সঙ্ঘেন গন্তুং ৰট্টতীতি যোজনা. এত্থ চ ‘‘অত্তচতুত্থেন ৰা’’তি ইদং উপোসথকম্মং সন্ধায ৰুত্তং. ‘‘অত্তপঞ্চমেন ৰা’’তি ইদং পৰারণাকম্মং সন্ধায ৰুত্তন্তি দট্ঠব্বং. ৰিহারেতি ৰিহারসীমায মহাসীমাযন্তি অত্থো. ইদঞ্হি ৰিহারসীমানং অভেদেন ৰুত্তং. সীমাপীতি খণ্ডসীমাপি. ন গন্তব্বাতি সঙ্ঘস্স গরুকত্তা ন গন্তব্বা. এত্থাতি খণ্ডসীমাদীসু. তস্সাতি ভিক্খুস্স. গন্তুং ৰট্টতীতি গণুপোসথট্ঠানতো গন্তুং ৰট্টতি, সঙ্ঘুপোসথট্ঠানতো পন ন ৰট্টতিযেৰাতি দট্ঠব্বং. ৰিস্সট্ঠউপোসথা আৰাসাপি অঞ্ঞং গন্তুং ৰট্টতীতি যোজনা. আরঞ্ঞকেনাপীতি অরঞ্ঞে এককেন নিৰাসেনপি. তত্থাতি অঞ্ঞৰিহারে. উপোসথন্তি সঙ্ঘুপোসথঞ্চ গণুপোসথঞ্চ.

১৮২. যন্তি আৰাসং. তত্থাতি তং আৰাসং. গন্তুং সক্কোমি ইতি জানেয্যাতি যোজনা. তত্থাতি তস্মিং আৰাসে. ইমিনা নেৰ কতোতি সম্বন্ধো. নেৰ কতো ভৰিস্সতি ইতি জানেয্যাতি যোজনা.

১০৫. ৰজ্জনীযপুগ্গলসন্দস্সনকথা

১৮৩. হত্থপাসূপগমনমেৰাতি উপোসথসঙ্ঘাদীনং হত্থপাসস্স উপগমনমেৰ. ইদং পারিৰাসিযপারিসুদ্ধিদানং নাম ন ৰট্টতীতি যোজনা. তস্সাতি পারিৰাসিযপারিসুদ্ধিদানস্স. অনুপোসথেতি এত্থ অকারস্স অঞ্ঞত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘অঞ্ঞস্মিং দিৰসে’’তি. তত্থ অঞ্ঞস্মিন্তি দ্ৰীহি উপোসথেহি অঞ্ঞস্মিং. যা সঙ্ঘসামগ্গী করিযতি, তথারূপিন্তি যোজনা. কোসম্বকভিক্খূনন্তি কোসম্বিযং নিৰাসীনং ভিক্খূনং. সামগ্গী ৰিয যা সামগ্গীতি যোজনা. ‘‘ঠপেত্ৰা’’তি ইমিনা অঞ্ঞত্রাতি নিপাতস্স অত্থং দস্সেতি. যে পনাতি ভিক্খূ পন সমগ্গা হোন্তীতি সম্বন্ধো. উপোসথেযেৰাতি উপোসথদিৰসেযেৰ.

ইতি উপোসথক্খন্ধকৰণ্ণনায যোজনা সমত্তা.