৭. মহাসল়াযতনিকসুত্তৰণ্ণনা
৪২৮. মহন্তানি সল়াযতনানি অধিকিচ্চ পৰত্তত্তা মহাসল়াযতনিকং, মহন্ততা চ তেসং মহন্তং লোকসন্নিৰাসং অভিব্যাপেত্ৰা ঠিতত্তা অযোনিসো গয্হমানানং মহতো অনত্থায সংৰত্তনতো, যোনিসো গয্হমানানং মহতো অত্থায হিতায সুখায সংৰত্তনতো চ দট্ঠব্বা. জোতকন্তি বোধকং.
৪২৯. সিখাপ্পত্তায ৰিপস্সনায জাননম্পি যথাভূতজাননমেৰ মগ্গেন জাননস্স আসন্নকারণভাৰতোতি আহ – ‘‘সহৰিপস্সনেন মগ্গেন অজানন্তো’’তি. ৰুড্ঢিং গচ্ছন্তীতি পচ্চযসমোধানেন ভৰযোনিগতিঠিতিসত্তাৰাসপাল়িযা অপরাপরং পরিৰুদ্ধিং গচ্ছন্তি. এৰংভূতা পগুণভাৰমাপাদিতা সমথৰিপস্সনাধম্মা ৰিয সুট্ঠুতরং ৰসীভাৰং পাপিতা ঝানাভিঞ্ঞা ৰিয চ ৰসীভূতা হুত্ৰা উপরূপরি ব্রূহেন্তীতি আহ – ‘‘ৰসীভাৰং গচ্ছন্তী’’তি. তথা হি তে কদাচি ভৰপত্থনায অনুপ্পাদিতাযপি অপ্পহীনভাৰেনেৰস্সা তিট্ঠন্তি. অকুসলা ধম্মাৰ যেভুয্যেন দস্সনাযতনেন ৰিনাসদস্সনতো পৰত্তন্তি পরিৰড্ঢন্তি চ. পঞ্চদ্ৰারিকদরথাতি পঞ্চদ্ৰারিকজৰনসহগতা অকুসলদরথা. এৰং মনোদ্ৰারিকদরথা ৰেদিতব্বা. সন্তাপাতি দরথেহি বলৰন্তো সম্পযুত্তধম্মানং নিস্সযস্স চ সন্তাপনকরা. পরিল়াহাতি ততোপি বলৰতরা তেসংযেৰ পরিদহনকরা.
৪৩০. পঞ্চদ্ৰারিকসুখং, ন কাযপ্পসাদসন্নিস্সিতসুখমেৰ. মনোদ্ৰারিকসুখন্তি মনোদ্ৰারিকচিত্তসন্নিস্সিতসুখং, ন যং কিঞ্চি চেতসিকসুখং তস্স কাযিকসুখগ্গহণেনেৰ গহিতত্তা. পঞ্চদ্ৰারিকজৰনেন সমাপজ্জনং ৰা ৰুট্ঠানং ৰা নত্থীতি ইদং মনোদ্ৰারিকজৰনেন তস্স সম্ভৰং দস্সেতুং, মগ্গস্স ৰসেন ৰুত্তং, ন পন তপ্পসঙ্গসঙ্কানিৰত্তনত্থং. ৰিঞ্ঞত্তিমত্তম্পি জনেতুং অসমত্থং সমাপজ্জনস্স কথং পচ্চযো হোতি, বুদ্ধানং পন ভগৰন্তানং হোতীতি চে? তথাপি তস্স আসন্নট্ঠানে পঞ্চদ্ৰারিকচিত্তপ্পৰত্তিযা অসম্ভৰো এৰ তাদিসস্স পুব্বাভোগস্স তস্মিং কালে অসম্ভৰতো. এতেনেৰ যা কেসঞ্চি অরিযধম্মে অকোৰিদানং ঘটসভাৰাদীসু বুদ্ধিতুল্যকারিতাপত্তিচোদনা; সা পটিক্খিত্তাতি দট্ঠব্বা তংতংপুরিমাভোগৰসেন তেন তেন পঞ্চদ্ৰারিকাভিনিযতমনোৰিঞ্ঞাণস্স পরতো পৰত্তমানমনোৰিঞ্ঞাণেন তস্মিং তস্মিং অত্থে ৰণ্ণসণ্ঠানাদিৰিসেসস্স ৰিনিচ্ছিনিতব্বতো. উপ্পন্নমত্তকমেৰ হোতীতি পঞ্চদ্ৰারিকজৰনং তাদিসং কিঞ্চি অত্থনিচ্ছযকিচ্চং কাতুং ন সক্কোতি, কেৰলং উপ্পন্নমত্তমেৰ হোতি. অযন্তি ‘‘আদীনৰানুপস্সিনো’’তিআদিনা ৰুত্তা.
৪৩১. কুসলচিত্ত…পে… ভূতস্সাতি ৰুট্ঠানগামিনিৰিপস্সনাসহগতকুসলচিত্তস্স সম্পযুত্তচেতোসুখসমঙ্গীভূতস্স. পুব্বসুদ্ধিকাতি মগ্গুপ্পত্তিতো, ৰিপস্সনারম্ভতোপি ৰা পুব্বেৰ সুদ্ধা. তেনাহ – ‘‘আদিতো পট্ঠায পরিসুদ্ধাৰ হোন্তী’’তি. সব্বত্থককারাপকঙ্গানীতি সীলৰিসোধনস্স চিত্তসমাধানস্স ৰিপস্সনাভিযোগস্স মগ্গেন পহাতব্বকিলেসপহানস্সাতি সব্বস্সপি মগ্গসম্ভারকিচ্চস্স কারাপকঙ্গানি. অট্ঠঙ্গিকো ৰাতি পঠমজ্ঝানিকো ৰা অট্ঠঙ্গিকো, দুতিযজ্ঝানিকো ৰা সত্তঙ্গিকো হোতি.
ইমমেৰ সুত্তপদেসং গহেত্ৰাতি, ‘‘যা তথাভূতস্স দিট্ঠী’’তিআদিনা সম্মাদিট্ঠিআদীনং পঞ্চন্নংযেৰ তস্মিং ঠানে গহিতত্তা লোকুত্তরমগ্গো পঞ্চঙ্গিকোতি ৰদতি. সোতি তথা ৰদন্তো ৰিতণ্ডৰাদী. অনন্তরৰচনেনেৰাতি, ‘‘যা তথাভূতস্স দিট্ঠী’’তিআদিৰচনস্স, ‘‘এৰমস্সায’’ন্তিআদিনা অনন্তরৰচনেন. পটিসেধিতব্বোতি পটিক্খিপিতব্বো. ‘‘অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো’’তি হি ইদং ৰচনং অরিযমগ্গস্স পঞ্চঙ্গিকভাৰং উজুকমেৰ পটিক্খিপতি. যদি এৰং ‘‘যা তথাভূতস্স দিট্ঠী’’তিআদিনা তত্থ পঞ্চন্নং এৰ অঙ্গানং গহণং কিমত্থিযন্তি আহ ‘‘উত্তরি চা’’তিআদি. সম্মাৰাচং ভাৰেতি অরিযমগ্গসমঙ্গী. তেনাহ ‘‘মিচ্ছাৰাচং পজহতী’’তি. যস্মিঞ্হি খণে সম্মাৰাচা ভাৰনাপারিপূরিং গচ্ছতি, তস্মিংযেৰ মিচ্ছাৰাচা পজহীযতীতি. সহেৰ ৰিরতিযা পূরেন্তি সমুচ্ছেদৰিরতিযা ৰিনা দুক্খপরিঞ্ঞাদীনং অসম্ভৰতো. আদিতো পট্ঠায পরিসুদ্ধানেৰ ৰট্টন্তি পরিসুদ্ধে সীলে পতিট্ঠিতস্সেৰ ভাৰনায ইজ্ঝনতো. যথাৰুত্তমত্থং গন্থন্তরেনপি সমত্থেতুং, ‘‘সুভদ্দসুত্তেপি চা’’তিআদি ৰুত্তং. অনেকেসু সুত্তসতেসু অট্ঠঙ্গিকোৰ মগ্গো আগতো, ন পঞ্চঙ্গিকোতি অধিপ্পাযো.
সম্মাসতি মগ্গক্খণে কাযানুপস্সনাদিচতুকিচ্চসাধিকা হোতীতি তং চতুব্বিধং কত্ৰা দস্সেন্তো, ‘‘মগ্গসম্পযুত্তাৰ চত্তারো সতিপট্ঠানা’’তি আহ. ন চতুমগ্গসম্পযুত্ততাৰসেন. এস নযো সম্মপ্পধানাদীসুপি. অঞ্ঞমঞ্ঞানতিৰত্তমানা যুগনদ্ধা যুত্তা ৰিয অরিযমগ্গযুগনদ্ধা অঞ্ঞমঞ্ঞং পটিবদ্ধাতি যুগনদ্ধা. তেনাহ – ‘‘একক্খণিকযুগনন্ধা’’তি অরিযমগ্গক্খণে এৰ হি সমথৰিপস্সনা একক্খণিকা হুত্ৰা সমধুরং ৰত্তন্তি. তেনেৰাহ ‘‘এতে হী’’তিআদি. অঞ্ঞস্মিং খণে সমাপত্তি, অঞ্ঞস্মিং ৰিপস্সনাতি ইদং তেসং তত্থ তত্থ কিচ্চতো অধিকভাৰং সন্ধায ৰুত্তং, ন অঞ্ঞথা. ন হি পঞ্ঞারহিতা সমাপত্তি, সমাধিরহিতা চ ৰিপস্সনা অত্থি. অরিযমগ্গে পন একক্খণিকা সমধুরতায একরসভাৰেনাতি অত্থো. ফলৰিমুত্তীতি অরহত্তফলৰিমুত্তি. সেসং হেট্ঠা ৰুত্তনযত্তা সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.
মহাসল়াযতনিকসুত্তৰণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.