৫. সল়াযতনৰগ্গো
১. অনাথপিণ্ডিকোৰাদসুত্তৰণ্ণনা
৩৮৩. অধিমত্তগিলানোতি অধিকায মত্তায মরণস্স আসন্নতায অতিৰিয গিলানোতি অত্থো. তেনাহ ‘‘মরণসেয্যং উপগতো’’তি. অখণ্ডং অকাসি গহপতিনো সত্থরি পরমপেমত্তা. যত্তকং চস্সাতি, ‘‘সকিং ৰা দ্ৰিক্খত্তুং ৰা’’তি ৰুত্তং যত্তকং অস্স গহপতিস্স.
৩৮৪. ওসক্কন্তীতি পরিহাযন্তি. ওত্থরন্তীতি অভিভৰন্তি. উস্মা নাম কম্মজতেজোধাতু, সা সহ জীৰিতিন্দ্রিযনিরোধা পরিযাদিযতি, যাৰ তা আযুউস্মা ৰত্তন্তি, তাৰ মরণন্তিকা ৰেদনা ৰত্তন্তেৰ ৰিঞ্ঞাণস্স অনিরুদ্ধত্তা. তেনাহ ‘‘যাৰ উস্মা’’তিআদি.
৩৮৫. তীহি গাহেহীতি তণ্হামানদিট্ঠিগ্গাহেহি. পটিবাহিতুং ৰিক্খম্ভেতুং. চক্খুং তীহি গাহেহি ন গণ্হিস্সামীতি মানগ্গাহপটিক্খেপমুখেন চক্খুস্মিং অনিচ্চানুপস্সনাতি দস্সেতি. অনিচ্চানুপস্সনায হি সতি অপ্পতিট্ঠো মানগ্গাহো, দুক্খানুপস্সনায সতি অপ্পতিট্ঠো তণ্হাগ্গাহো, অনত্তানুপস্সনায সতি অপ্পতিট্ঠো দিট্ঠিগ্গাহোতি, গাহো চ নাম ওল়ারিকো, তস্মিং ৰিগতেপি নিকন্তি তিট্ঠেয্যাতি তং ৰিজহাপেতুকামেন, – ‘‘ন চ মে চক্খুনিস্সিতং ৰিঞ্ঞাণং ভৰিস্সতী’’তি ৰুত্তন্তি আহ – ‘‘ৰিঞ্ঞাণঞ্চাপি মে চক্খুনিস্সিতং ন ভৰিস্সতী’’তি. সব্বং কামভৰরূপন্তি কামভূমিপরিযাপন্নং সব্বং রূপক্খন্ধমাহ – ‘‘কামরূপভৰরূপ’’ন্তি ৰা পাঠো. সো যুত্তো ইমস্স ৰারস্স এৰ অনৰসেসপঞ্চৰোকারভৰপরিযাপন্নতো. তথা হি উপরি চতুৰোকারভৰো অনৰসেসতো ৰুত্তো.
৩৮৬. ইধলোকন্তি এত্থ সঙ্খারলোকৰিসযোতি অধিপ্পাযেন, ‘‘ৰসনট্ঠানং ৰা’’তিআদি ৰুত্তং, তঞ্চ খো পঠমদুতিযৰারেহি ইধলোকো গহিতোতি কত্ৰা. পঠমদুতিযৰারেহি পন ইধলোকো পরলোকোতি ৰিভাগেন ৰিনা পঞ্চৰোকারভৰো গহিতো; তথা ততিযৰারে পঞ্চৰোকারভৰো চতুৰোকারভৰো চ গহিতোতি পুন দিট্ঠধম্মসম্পরাযৰসেন তং ৰিভজিত্ৰা দস্সেতুং, ‘‘ন ইধলোক’’ন্তিআদি ৰুত্তং. ইধলোকন্তি চ সত্তসঙ্খারৰসেনেৰ গহিতং. সব্বম্পি সঙ্খারৰসেন পরিগ্গহেত্ৰা দস্সেতুং, ‘‘যম্পি মে দিট্ঠ’’ন্তিআদি ৰুত্তন্তি কেচি. অপরিতস্সনত্থং তণ্হাপরিতস্সনায অনুপ্পাদনত্থং. যস্স দিট্ঠধম্মোতি ৰুচ্চতি, তস্স পন অভাৰতো, ‘‘মনুস্সলোকং ঠপেত্ৰা সেসা পরলোকা নামা’’তি ৰুত্তং. যেসং পন ‘‘ইধলোক’’ন্তি ইমিনা সত্তলোকস্সপি গহণং ইচ্ছিতং. তেসং মতেন, ‘‘মনুস্সলোকং ঠপেত্ৰা’’তি যোজনা.
৩৮৭. অল্লীযসীতি অত্তভাৰে ভোগেসু চ অপেক্খং করোসীতি অত্থো. এৰরূপীতি যাদিসী তদা ধম্মসেনাপতিনা কথিতা, এৰরূপী. ধম্মকথা ন সুতপুব্বাতি যথাকথিতাকারমেৰ সন্ধায পটিক্খেপো, ন সুখুমগম্ভীরসুঞ্ঞতাপটিসংযুত্ততাসামঞ্ঞং. তেনাহ ‘‘এৰং পনা’’তিআদি.
মযা গতমগ্গমেৰ অনুগচ্ছসীতি দানমযপুঞ্ঞভাৰসামঞ্ঞং গহেত্ৰা ৰদতি, ন বোধিসত্তদানভূতং দানপারমিতং. ন পটিভাতীতি রুচ্চনৰসেন চিত্তে ন উপতিট্ঠতি. তেনাহ ‘‘ন রুচ্চতী’’তি. তথা হেস ৰট্টাভিরতোতি. উজুমগ্গাৰহা ৰিপস্সনা ভগৰতা পনস্স কথিতপুব্বা.
৩৮৮. এসিতগুণত্তা এসিযমানগুণত্তা চ ইসি, অসেক্খা সেক্খা কল্যাণপুথুজ্জনা চ, ইসীনং সঙ্ঘো, তেন নিসেৰিতন্তি ইসিসঙ্ঘনিসেৰিতং. কামং তস্স ৰিহারস্স গন্ধকুটিপাসাদকূটাগারাদিৰসেন নিসীদননিপজ্জনায রুক্খলতাদিৰসেন ভূমিসযাদিৰসেন চ অনঞ্ঞসাধারণা মহতী রমণীযতা অত্থেৰ, সা পন গেহস্সিতভাৰেন অরিযানং চিত্তং তথা ন তোসেতি; যথা অরিযানং নিসেৰিতভাৰেনাতি আহ – ‘‘পঠমগাথায জেতৰনস্স ৰণ্ণং কথেত্ৰা’’তি. তেনাহ ভগৰা – ‘‘যত্থ অরহন্তো ৰিহরন্তি, তং ভূমিরামণেয্যক’’ন্তি (ধ. প. ৯৮; থেরগা. ৯৯১; সং. নি. ১.২৬১). অপচযগামিনী চেতনা সত্তানং সুদ্ধিমাৰহতীতি আহ – ‘‘কম্মন্তি মগ্গচেতনা’’তি. চতুন্নং অরিযসচ্চানং ৰিদিতকরণট্ঠেন কিলেসানং ৰিক্খম্ভনট্ঠেন চ ৰিজ্জা, মগ্গসম্মাদিট্ঠীতি আহ – ‘‘ৰিজ্জাতি মগ্গপঞ্ঞা’’তি. সমাধিপক্খিকো ধম্মো নাম সম্মাৰাযামসতিসমাধযো. তথা হি ৰিজ্জাভাগিযো সমাধিপি সমাধিপক্খিকো. সীলং তস্স অত্থীতি সীলন্তি আহ – ‘‘সীলে পতিট্ঠিতস্স জীৰিতং উত্তম’’ন্তি. দিট্ঠিসঙ্কপ্পোতি সম্মাসঙ্কপ্পো. তত্থ সম্মাসঙ্কপ্পস্স উপকারকভাৰেন ৰিজ্জাভাগো. তথা হি সো পঞ্ঞাক্খন্ধসঙ্গহিতোতি ৰুচ্চতি, যথা সম্মাসঙ্কপ্পো পঞ্ঞাক্খন্ধেন সঙ্গহিতো, এৰং ৰাযামসতিযো সমাধিক্খন্ধসঙ্গহিতাতি. তেনাহ – ‘‘ধম্মোতি ৰাযামসতিসমাধযো’’তি. ‘‘ধম্মো’’তি হি ইধ সম্মাসমাধি অধিপ্পেতো, – ‘‘এৰং ধম্মা তে ভগৰন্তো অহেসু’’ন্তিআদীসু (দী. নি. ২.১৩; ম. নি. ৩.১৯৮; সং. নি. ৫.৩৭৮) ৰিয. ৰাচাকম্মন্তাজীৰাতি সম্মাৰাচাকম্মন্তাজীৰা মগ্গপরিযাপন্না এৰ, তে সব্বেপি গহিতাতি. তেনাহ – ‘‘এতেন অট্ঠঙ্গিকেন মগ্গেনা’’তি.
উপাযেনাতি যেন ৰিধিনা অরিযমগ্গো ভাৰেতব্বো, তেন সমাধিপক্খিযং ৰিপস্সনাধম্মঞ্চেৰ মগ্গধম্মঞ্চ. ‘‘অরিযং ৰো, ভিক্খৰে, সম্মাসমাধিং দেসেস্সামি সউপনিসং সপরিক্খার’’ন্তি (ম. নি. ৩.১৩৬) হি ৰচনতো সম্মাসমাধিআদযো মগ্গধম্মাপি সমাধিপক্খিযা. ৰিচিনেয্যাতি ৰীমংসেয্য, ভাৰেয্যাতি অত্থো. তত্থাতি হেতুম্হি ভুম্মৰচনং. অরিযমগ্গহেতুকা হি সত্তানং ৰিসুদ্ধি. তেনাহ – ‘‘তস্মিং অরিযমগ্গে ৰিসুজ্ঝতী’’তি. পঞ্চক্খন্ধধম্মং ৰিচিনেয্য, পঞ্চুপাদানক্খন্ধে ৰিপস্সেয্য. তেসু হি ৰিপস্সিযমানেসু ৰিপস্সনা উক্কংসগতা. যদগ্গেন দুক্খসচ্চং পরিঞ্ঞাপটিৰেধেন পটিৰিজ্ঝীযতি, তদগ্গেন সমুদযসচ্চং পহানপটিৰেধেন নিরোধসচ্চং সচ্ছিকিরিযাপটিৰেধেন, মগ্গসচ্চং ভাৰনাপটিৰেধেন পটিৰিজ্ঝীযতি, এৰং অচ্চন্তৰিসুদ্ধিযা সুজ্ঝতি. তেনাহ – ‘‘এৰং তেসু চতূসু সচ্চেসু ৰিসুজ্ঝতী’’তি. ইধাপি নিমিত্তত্থে ভুম্মৰচনং. সচ্চেসু ৰা পটিৰিজ্ঝিযমানেসূতি ৰচনসেসো.
অৰধারণৰচনন্তি ৰৰত্থাপনৰচনং, অৰধারণন্তি অত্থো. সারিপুত্তোৰাতি চ অৰধারণং তস্স সাৰকভাৰতো সাৰকেসু সারিপুত্তোৰ সেয্যোতি ইমমত্থং দীপেতি. কিলেসউপসমেনাতি ইমিনা মহাথেরস্স তাদিসো কিলেসূপসমোতি দস্সেতি, যস্স সাৰকস্স ৰিসযে পঞ্ঞায পারমিপ্পত্তি অহোসি. যদি এৰং – ‘‘যোপি পারঙ্গতো ভিক্খু, এতাৰপরমো সিযা’’তি ইদং কথন্তি? তেসং তেসং বুদ্ধানং সাসনে পঞ্ঞায পারমিপ্পত্তসাৰকৰসেনেতং ৰুত্তন্তি দট্ঠব্বং. অথ ৰা – ‘‘নত্থি ৰিমুত্তিযা নানত্ত’’ন্তি (দী. নি. টী. ৩.১৪১; ৰিভ. মূলটী. সুত্তন্তভাজনীযৰণ্ণনা) ৰচনতো সাৰকেহি ৰিমুত্তিপঞ্ঞামত্তং সন্ধাযেতং ৰুত্তং. তেনাহ – ‘‘পারঙ্গতোতি নিব্বানং গতো’’তিআদি. সেসং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.
অনাথপিণ্ডিকোৰাদসুত্তৰণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.
২. ছন্নোৰাদসুত্তৰণ্ণনা
৩৮৯. ছন্নোতি ইদং তস্স নামন্তি আহ ‘‘এৰংনামকো থেরো’’তি. যস্স পন সত্থারা পরিনিব্বানকালে ব্রহ্মদণ্ডো আণত্তো, অযং সো ন হোতীতি দস্সেন্তো আহ – ‘‘ন অভিনিক্খমনং নিক্খন্তত্থেরো’’তি, লোকনাথস্স অভিনিক্খমনকালে কপিলপুরতো নিক্খন্তোতি অত্থো. গিলানপুচ্ছকাতি গিলানস্স পুচ্ছনকা, গিলানভাৰস্স অৰত্থং সোতুকামাতি অত্থো. সসনতো হিংসনতো সত্থন্তি আহ ‘‘জীৰিতহারকসত্থ’’ন্তি.
৩৯০. উপৰজ্জং এতস্স নত্থীতি অনুপৰজ্জং, করজকাযং কত্ৰা আযতিং উপ্পত্তিরহিতন্তি অত্থো. তেনাহ ‘‘অনুপ্পত্তিক’’ন্তি.
৩৯১. খযৰযং ঞত্ৰাতি সঙ্খারগতং খণভঙ্গং নেত্ৰা ঞাণেন যাথাৰতো ঞত্ৰা. নেতং মমাতি দুক্খতো সমনুপস্সনা সঙ্খারেসু দিট্ঠেসু মমংকারাভাৰতো. নেসোহমস্মীতি অনিচ্চতো সমনুপস্সনা অনিচ্চতো তেসু দিট্ঠেসু অহংকারাভাৰতো. ন মেসো অত্তাতি অনত্ততো সমনুপস্সনা অনত্ততো তেসু দিট্ঠেসু অত্তগ্গাহাভাৰতোতি আহ – ‘‘নেতং মম…পে… অত্তাতি সমনুপস্সামী’’তি.
৩৯৩. তস্মা পুথুজ্জনোতি যস্মা অরিযো সব্বসো পরিঞ্ঞাতৰত্থুকো দুক্খৰেদনং অধিৰাসেতুং অসক্কোন্তো নাম নত্থি, তস্মা পুথুজ্জনো, কেৰলং পন অধিমানেনেৰ – ‘‘নাভিকঙ্খামি জীৰিতং, পরিচিণ্ণো মে সত্থা, নিরোধং দিস্ৰা’’তি ৰদতীতি অধিপ্পাযো. ইদম্পীতি ইদম্পি, ‘‘নিস্সিতস্স চলিত’’ন্তিআদি. তণ্হানিস্সিতভাৰেন হি আযস্মা ছন্নো মারণন্তিকং ৰেদনং অধিৰাসেতুং অসক্কোন্তো ইতো চিতো পরিৰত্তন্তো চলতি ৰিপ্ফন্দতি, তস্মা ‘‘নিস্সিতস্স চলিত’’ন্তিআদি মনসিকাতব্বং, তেন ইদং সব্বং তং ৰিপ্ফন্দিতং ন ভৰিস্সতীতি অধিপ্পাযো. কপ্পসদ্দো কালপরিযাযোপি হোতি, ন কালৰিসেসৰাচকো এৰাতি আহ – ‘‘নিচ্চকপ্পন্তি নিচ্চকাল’’ন্তি. যথা অপ্পহীনতণ্হাদিট্ঠিকো পুগ্গলো তংনিস্সিতো অল্লিনো, এৰং তাহিপি নিস্সিতো অমুত্তভাৰতোতি আহ – ‘‘তণ্হাদিট্ঠীহি নিস্সিতস্সা’’তি. চলিতন্তি যথা যথা অসমারদ্ধায সম্মাপটিপত্তিযা আদীনৰৰসেন চলন্তং পন যস্মা অরিযস্স ৰিনযে ৰিরূপং চলিতং নাম হোতি, তস্মা আহ – ‘‘ৰিপ্ফন্দিতং হোতী’’তি. তাদিসে পন পপঞ্চৰিক্খম্ভনৰসেন চিত্তস্স চলিতে অসতি ভাৰনায ৰীথিপটিপন্নতায কিলেসপটিপ্পস্সদ্ধি এৰ হোতীতি আহ ‘‘চলিতে অসতি পস্সদ্ধী’’তি. তেন ৰুত্তং – ‘‘কিলেসপস্সদ্ধি নাম হোতী’’তি.
ভৰন্তরং দিস্ৰা নমনট্ঠেন নতি. তেনাহ – ‘‘নতিযা অসতীতি ভৰত্থায আলযনিকন্তিপরিযুট্ঠানেসু অসতী’’তি. পটিসন্ধিৰসেন আগতি নামাতি পটিসন্ধিগ্গহণৰসেন ভৰন্তরতো ইধেৰ আগমনং নাম, চুতিৰসেন চৰনৰসেন ইতো ভৰন্তরস্স গমনং নাম ন হোতি আগতিগতিযা অসতি কতূপচিতস্সপি কম্মস্স উপ্পত্তিপরিকপ্পৰসেন পৰত্তিযা অভাৰতো. চৰনৰসেনাতি নিব্বত্তভৰতো চৰনৰসেন চুতি, আযতিং উপপজ্জনৰসেন উপপাতো ন হোতি. যতো গতি আগতি চৰনং উপপাতো ন হোতি, ততো এৰ নেৰিধ, ন হুরং, ন উভযমন্তরেন, কাযস্স গতিযা আগতিযা চ অভাৰতো সব্বসো চুতূপপাতো নত্থি; তেন ন ইধলোকে ঠিতোতি ৰত্তব্বো. ন পরলোকে ঠিতোতি ৰত্তব্বো, ন উভযমন্তরেন ঠিতোতি ৰত্তব্বো. তেনাহ ‘‘নযিধ লোকে’’তিআদি. তত্থ ইধলোকপরলোকৰিনিমুত্তস্স সংসরণপদেসস্স অভাৰতো, ‘‘ন উভযমন্তরেনা’’তি ৰুত্তোতি উভযপরিযাপন্নো ন হোতীতি পটিক্খিপন্তো, ‘‘ন উভযত্থ হোতী’’তি আহ. অযমেৰ অন্তোতি যো ইধলোকে পরলোকে চ অভাৰো অৰিজ্জমানতা অনুপ্পজ্জনং, অযমেৰ সকলস্স দুক্খমূলস্স অন্তো পরিযোসানং.
৩৯৪. কণ্ঠনাল়িং ছিন্দীতি নাল়িং ছিন্দিতুং আরভি. তস্মিং ছিন্দিতুং আরদ্ধক্খণে ছেদো চ ৰত্ততি; মরণভযঞ্চ ওক্কমি অৰীতরাগভাৰতো, ততো এৰ গতিনিমিত্তং উপট্ঠাতি. ‘‘সোপি নাম সব্রহ্মচারীনং অনুপৰজ্জতং ব্যাকরিত্ৰা সরাগমরণং মরিস্সতী’’তি সংৰিগ্গমানসো সঙ্খারে অনিচ্চাদিৰসেন পরিগ্গণ্হন্তো. অরহত্তং পত্ৰাতি পুব্বে বহুসো ৰিপস্সনায উদযব্বযঞাণং পাৰিতত্তা তাৰদেৰ অরহত্তং পত্ৰা অরহত্তফলপচ্চৰেক্খণানন্তরং কণ্ঠনাল়িচ্ছেদপচ্চযা জীৰিতনিরোধেন সমসীসী হুত্ৰা পরিনিব্বাযি. ন হি অন্তিমভৰিকস্স অরহত্তং অপ্পত্ৰা জীৰিতন্তরাযো হোতি. থেরস্সাতি আযস্মতো ছন্নত্থেরস্স. ব্যাকরণেনাতি হেতুম্হি করণৰচনং ‘‘ব্যাকরণেন হেতুনা’’তি. তন্নিমিত্তঞ্হি থেরো ৰীরিযং পগ্গণ্হন্তো ৰিপস্সনং উস্সুক্কাপেতি. ইমিনাতি, ‘‘অত্থি, ভন্তে’’তিআদিৰচনেন. থেরোতি আযস্মা সারিপুত্তত্থেরো. পুচ্ছতীতি, ভন্তে, তথা কুলসংসগ্গপসুতো কথং পরিনিব্বাযিস্সতীতি পুচ্ছতি. ‘‘পুব্বে কুলেসু সংসট্ঠৰিহারী’’তি সব্রহ্মচারীনং পঞ্ঞাতস্সপি ইমস্মিং ‘‘হোন্তি হেতে সারিপুত্তা’’তিআদিনা ভগৰতো ৰুত্ত-ট্ঠানে অসংসট্ঠভাৰো পাকটো অহোসি. পক্কম্পি নিপক্কং ৰিয সম্মাপটিপজ্জমানাপি কেচি অসঞ্ঞতা উপট্ঠহন্তি. সেসং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.
ছন্নোৰাদসুত্তৰণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.
৩. পুণ্ণোৰাদসুত্তৰণ্ণনা
৩৯৫. অনন্তরসুত্তে ‘‘পটিসল্লানাতি ফলসমাপত্তিতো’’তি ৰুত্তং, তত্থ ধম্মসেনাপতিনো অরিযৰিহারস্স অধিপ্পেতত্তা, ইধ পন অকতকিচ্চস্স পটিসল্লানং নাম কাযৰিৰেকোতি আহ – ‘‘পটিসল্লানাতি একীভাৰা’’তি. ‘‘চক্খুৰিঞ্ঞেয্যা রূপা’’তি পনেত্থ ৰিঞ্ঞেয্যরূপং ৰিজানন্তস্স দ্ৰারভূতং চক্খুন্তি উভযং অজ্ঝত্তিকং বাহিরঞ্চ আযতনং অভিনন্দিতাদিসামঞ্ঞেন তঞ্চেতি এত্থ তং-সদ্দেন একজ্ঝং পচ্চামট্ঠন্তি আহ – ‘‘তঞ্চেতি তং চক্খুঞ্চেৰ রূপঞ্চা’’তি. যং পনেত্থ ৰিঞ্ঞেয্যসদ্দেন জোতিতং ৰিঞ্ঞাণং তং সম্পযুত্তধম্মাতি তদুভযং, ‘‘মনোৰিঞ্ঞেয্যা ধম্মা’’তি পদেন কথিতমেৰাতি ইধ ন গহিতং. এস নযো সেসেসুপি. সমোধানেনাতি সহাৰট্ঠানেন, চিত্তেন নন্দিযা তণ্হায সহ পৰত্তিযা চিত্তসহুপ্পত্তিযাতি অত্থো. তেনাহ – ‘‘উপ্পজ্জতি নন্দী’’তি. পঞ্চক্খন্ধদুক্খস্স সমোধানন্তি পঞ্চক্খন্ধসঙ্খাতস্স দুক্খসচ্চস্স পচ্চৰোকারে সহপ্পৰত্তি হোতি. যস্মা দুক্খং উপ্পজ্জমানং ছন্নং দ্ৰারানংযেৰ ৰসেন উপ্পজ্জতি, তথা সমুদযোতি, তস্মা আহ – ‘‘ইতি ছসু দ্ৰারেসূ’’তিআদি. কিলেসৰট্টস্স কম্মৰট্টস্স ৰিপাকৰট্টস্স চ কথিতত্তা আহ – ‘‘ৰট্টং মত্থকং পাপেত্ৰা দস্সেতী’’তি. দুতিযনযেতি ‘‘সন্তি চ খো’’তিআদিনা ৰুত্তে দুতিযে দেসনানযে. পাটিযেক্কো অনুসন্ধীতি ন যথানুসন্ধি নাপি অজ্ঝাসযানুসন্ধীতি অধিপ্পাযো, পুচ্ছানুসন্ধিস্স পন ইধ সম্ভৰো এৰ নত্থীতি. সত্তসু ঠানেসূতি অক্কোসনে পরিভাসনে পাণিপ্পহারে লেড্ডুপ্পহারে দণ্ডপ্পহারে সত্থপ্পহারে জীৰিতাৰোরোপনেতি ইমেসু সত্তসু. ‘‘ভদ্দকা ৰতিমে’’তিআদিনা খন্তিপটিসংযুত্তং সীহনাদং নদাপেতুং.
৩৯৬. চণ্ডাতি কোধনা, তেন দূসিতচিত্ততায দুট্ঠাতি ৰুত্তা. কিব্বিসাতি পাপা. ফরুসাতি ঈসকম্পি পসাদসিনেহাভাৰেন লুদ্দা. ফরুসৰচনতায ৰা ফরুসা, তথাভূতা পন লুদ্দা নাম হোন্তি, তস্মা ৰুত্তং ‘‘কক্খল়া’’তি. ইদঞ্চ তেতি, ‘‘হত্থচ্ছেদং নাসিকচ্ছেদ’’ন্তি এৰমাদিং ইদঞ্চ অনিট্ঠং করিস্সামাতি ভযদস্সনেন তজ্জেস্সন্তি.
ঘটিকমুগ্গরেনাতি দণ্ডানং কির অগ্গপস্সে ঘটাকারং দস্সেন্তি, তেন সো ‘‘ঘটিকমুগ্গরো’’তি ৰুচ্চতি. একতোধারাদিনা সত্থেন করৰালখগ্গাদিনা. ‘‘ইন্দ্রিযসংৰরাদীনং এতং নাম’’ন্তি ৰত্ৰা যত্থ যত্থ ইন্দ্রিযসংৰরাদযো ‘‘দমো’’তি ৰুত্তা, তং পাঠপদেসং দস্সেন্তো ‘‘সচ্চেনা’’তিআদিমাহ. মনচ্ছট্ঠানি ইন্দ্রিযানি দমেতি সংৰরেতীতি ইন্দ্রিযসংৰরো, দমো. রাগাদিপাপধম্মে দমেতি উপসমেতীতি দমো, পঞ্ঞা. পাণাতিপাতাদিকম্মকিলেসে দমেতি উপসমেতি ৰিক্খম্ভেতীতি দমো উপোসথো. ব্যাপাদৰিহেসাদিকে দমেতি ৰিনেতীতি দমোতি আহ – ‘‘ইমস্মিং পন সুত্তে খন্তি ‘দমো’তি ৰেদিতব্বা’’তি. উপসমোতি তস্সেৰ দমস্স ৰেৰচনং, তস্মা দমো চ সো ব্যাপাদাদীনং ৰিনযনট্ঠেন তেসংযেৰ উপসমনট্ঠেন উপসমো চাতি দমূপসমো, অধিৰাসনখন্তি.
৩৯৭. তত্থ খন্তিযং কতাধিকারো তং জনপদং গন্ত্ৰা মহাজনস্স অৰস্সযো হোতি, তস্মা তদস্স অপদানং সমুদাগমতো পট্ঠায ৰিভাৰেতুং, ‘‘কো পনেস পুণ্ণো’’তিআদি আরদ্ধং. এত্থাতি এতস্মিং সুনাপরন্তজনপদে. অসপ্পাযৰিহারন্তি ভাৰনাভিযোগস্স ন সপ্পাযং ৰিহারং.
দ্ৰে ভাতরোতি অৰিভত্তসাপতেয্যা অৰিভত্তৰোহারসংযোগা. তেনাহ ‘‘তেসূ’’তিআদি. জনপদচারিকং চরন্তো ভণ্ডং গহেত্ৰা জনপদেসু ৰিক্কযং করোন্তো.
‘‘বুদ্ধপূজং ধম্মপূজং সঙ্ঘপূজং করিস্সামা’’তি তন্নিন্না. অট্ঠিমিঞ্জং আহচ্চ অট্ঠাসীতি, ‘‘বুদ্ধো’’তি ৰচনং অস্সুতপুব্বং সোতপথং উপগতং অনপ্পকং পীতিসোমনস্সং সমুট্ঠাপেন্তং পীতিসমুট্ঠানপণীতরূপেহি ছৰিচম্মাদীনি ছিন্দিত্ৰা অট্ঠিমিঞ্জং আহচ্চ অট্ঠাসি. ৰিস্সজ্জিতন্তি ৰিক্কিণনৰসেন ৰিনিযোজিতং. কম্মট্ঠানং ন উপট্ঠাতীতি ভাৰনাৰীথিং ন ওতরতি. ময্হং অসপ্পাযোতি ময্হং কম্মট্ঠানভাৰনায সপ্পাযো উপকারো ন হোতি.
কোচি চঙ্কমিতুং সমত্থো নাম নত্থি মহতা সমুদ্দৰীচিসদ্দেন উপদ্দুতত্তা ভাৰনামনসিকারস্স অনভিসম্ভুণনতো. তেনাহ ‘‘সমুদ্দৰীচিযো’’তিআদি. সোতি মকুল়ৰিহারো.
উত্তমজৰেন গচ্ছমানা যথাধিপ্পেতং মগ্গং অতিক্কমিত্ৰা অঞ্ঞতরং দীপকং পাপুণি.
উপ্পাদিকং উট্ঠাপেত্ৰাতি মহাৰাতমণ্ডলসমুট্ঠাপনেন তস্মিং পদেসে মহাসমুদ্দং সংখোভেন্তো মহন্তং উপ্পাদং উট্ঠপেত্ৰা.
থেরো, ‘‘অম্হে আৰজ্জেয্যাথা’’তি কনিট্ঠস্স ৰচনং সরিত্ৰা অন্তরন্তরা আৰজ্জেতি, তস্মা তদাপি আৰজ্জেতি, তং সন্ধায ৰুত্তং – ‘‘তস্মিংযেৰ খণে আৰজ্জিত্ৰা’’তি. সম্মুখেতি সীসট্ঠানে. পটিৰেদেসুন্তি পৰেদেসুং, উপাসকা মযন্তি পটিজানিংসু. ইমিনাতি ইমিনা ময্হং পরিচ্চত্তকোট্ঠাসেন. মণ্ডলমাল়ন্তি মুণ্ডমণ্ডলমাল়সদিসং পটিস্সযং. পরিচারকাতি অৰসেসগামিনো.
সচ্চবন্ধস্স ওকাসং করোন্তো ‘‘একূনপঞ্চসতান’’ন্তি আহ. তং দিৰসং…পে… অগ্গহেসি, তেন সো থেরো পঠমং সলাকং গণ্হন্তানং এতদগ্গে ঠপিতো.
ৰাণিজগামং গন্ত্ৰাতি ৰাণিজগামসমীপং গন্ত্ৰা. বুদ্ধকোলাহলন্তি বুদ্ধানং উপগম্ম সত্তানং উপ্পজ্জনকুতূহলং.
মহাগন্ধকুটিযংযেৰাতি জেতৰনমহাৰিহারে মহাগন্ধকুটিযংযেৰ. পরিচরিতব্বন্তি উপট্ঠাতব্বং.
গন্ধকট্ঠানীতি চন্দনঅগরুসলল়াদীনি সুগন্ধকট্ঠানি. সেসং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰাতি.
পুণ্ণোৰাদসুত্তৰণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.
৪. নন্দকোৰাদসুত্তৰণ্ণনা
৩৯৮. সঙ্ঘস্স ভারং অকাসি উপাযেন নন্দকত্থেরস্স ওৰাদেন ৰিনেতব্বানং ভিক্খুনীনং ৰিনযত্থং. তেনাহ ‘‘ইমং পনা’’তিআদি. পরিযাযতি পৰত্ততীতি পরিযাযো, পটিপাটীতি আহ – ‘‘পরিযাযেনাতি ৰারেনা’’তি. অস্সাতি নন্দকত্থেরস্স. ৰদাপেসি অঞ্ঞেহি অত্তনো অনোকাসভাৰং. পরিযাযেন ওৰদন্তীতি ওৰদিতুং সমত্থা ভিক্খুনিযো ৰারেন ওৰদন্তি. ইদং পরিযাযেন ওৰদনং. চিত্তং একগ্গং হোতি পসীদতি পুব্বচরিযসিদ্ধেন গারৰবহুমানেন গেহস্সিতপেমৰসেন.
গোতমীতি মহাপজাপতিগোতমী. সেট্ঠিস্সাতি বারাণসিসেট্ঠিনো.
তেতি পচ্চেকবুদ্ধে. কিং নু খোতি পুচ্ছি চিরতরকালং পুঞ্ঞকিরিযায পরিভাৰিতসন্তানতায, পচ্চেকবুদ্ধেসু চ গারৰবহুমানতায. দুগ্গতেহিপি সক্কা কাতুন্তি দুগ্গতেহিপি যথাৰিভৰং কতা কুটি তুম্হাকং ৰসিতুং সক্কাতি পুচ্ছি.
হত্থকম্মং দেথাতি হত্থকম্মং কত্ৰা দেথাতি অত্থো. আনিসংসং আচিক্খিত্ৰাতি ‘‘তাদিসানং মহেসীনং কতং ৰেয্যাৰচ্চং অম্হাকম্পি দীঘরত্তং হিতায হোতি. আৰাসদানঞ্চ নাম মহপ্ফলং মহানিসংসং নিব্বত্তট্ঠানে মহাসম্পত্তিআৰহং ভৰিস্সতী’’তিআদিনা আনিসংসং আচিক্খিত্ৰা. গাল়্হেন ওৰাদেন তজ্জেত্ৰাতি, ‘‘ইমেসু নাম করোন্তেসু ত্ৰং কস্মা ন করোসি, মম জেট্ঠকদাসস্স ভরিযভাৰং ন জানাসি. সব্বেহিপি করিযমানস্স হত্থকম্মস্স অকরণে তুয্হং ইদঞ্চিদঞ্চ দুক্খং আগমিস্সতী’’তি ভযেন তজ্জেত্ৰা. সতং সতং হুত্ৰাতি সতং সতং দাসপুত্তা একজ্ঝং হুত্ৰা একঞ্চ একঞ্চ কুটিং কত্ৰা অদাসি. চঙ্কমনাদিপরিৰারন্তি চঙ্কমনরত্তিট্ঠানদিৰাট্ঠানভোজনাদিপরিৰারট্ঠানসহিতং. জগ্গিত্ৰা উপট্ঠাপেত্ৰা. ৰিস্সজ্জাপেসীতি পরিচ্চজাপেসি. পরিৰত্তাপেত্ৰাতি চেতাপেত্ৰা. তিচীৰরানীতি সহস্সগ্ঘনিকানি তিচীৰরানি কত্ৰা অদাসি. কালেন কালন্তি কালে কালে, কিস্মিঞ্চি কালেতি অত্থো. রজ্জে ঠিতস্সাতি সব্বভূতূপকাররজ্জে ঠিতস্স.
নন্দকত্থেরোপীতি তদা জেট্ঠকদাসো এতরহি নন্দকত্থেরো পব্বজিত্ৰা অরহত্তং পত্তো. জেট্ঠকদাসিধীতা …পে… অগ্গমহেসিট্ঠানে ঠিতাতি মহাপজাপতিগোতমিং সন্ধায ৰদতি. অযমাযস্মা নন্দকোতি অযমেৰ সমুদাগমতো আযস্মা নন্দকত্থেরো. এতাৰ তা ভিক্খুনিযোতি এতাৰতা সমুদাগমতো পঞ্চসতা ভিক্খুনিযো.
৩৯৯. হেতুনাতি ঞাযেন অৰিপরীতপটিপত্তিযা. পুব্বভাগা হি পুরিমা পুরিমা পটিপদা পচ্ছিমায কারণং. যাথাৰসরসতো দিট্ঠন্তি যথাভূতসভাৰতো পচ্চক্খং ৰিয.
৪০১. তং সভাৰং তংসভাৰন্তি তস্সা ৰেদনায পচ্চযভাৰেন অনুরূপং.
৪০৩. পঠমতরংযেৰ অনিচ্চাতি তস্সাপি ছাযায অনিচ্চভাৰো পঠমতরংযেৰ সিদ্ধো. ন হি কদাচি অনিচ্চং নিস্সায পৰত্তং কিঞ্চি নিচ্চং নাম অত্থীতি.
৪০৪. অনুপহনিত্ৰাতি অৰিনাসেত্ৰা. কথং পন মংসকাযং চম্মকাযঞ্চ অৰিনাসেত্ৰা ইতরেসং কন্তনং হোতীতি ব্যতিরেকমুখেন দস্সেতুং, ‘‘তত্থা’’তিআদি ৰুত্তং. চম্মং অল্লিযাপেন্তোতি চম্মে লগ্গাপেন্তো চম্মপটিবদ্ধং করোন্তো. চম্মং বদ্ধং কত্ৰাতি ৰিৰরকালে ন ফালেন্তো চম্মবদ্ধে কত্ৰা. এৰং অকত্ৰাতি এৰং মংসচম্মকাযানং ৰিনাসনং অকত্ৰা, ৰিলিমংসাদিৰিকন্তনেন অঞ্ঞমঞ্ঞং ৰিৰেচেত্ৰা. তত্থ ৰিলিমংসন্তি চম্মনিস্সিতমংসং, পটিচ্ছন্নকিলোমকন্তি চ ৰদন্তি. ন্হারূতি সুখুমন্হারু. বন্ধনন্তি চম্মমংসানং সম্বন্ধং. তেনাহ – ‘‘সব্বচম্মে লগ্গৰিলিপনমংসমেৰা’’তি. অন্তরকিলেসমেৰাতি অন্তরে চিত্তে জাতত্তা সত্তসন্তানন্তোগধতায অব্ভন্তরভূতকিলেসমেৰ.
৪০৫. তজ্জং ৰাযামন্তি নিদস্সনমত্তং দট্ঠব্বং. তথা হি পুরিসেন কুঠারিনা ছেজ্জং ছিন্দিতে ছেজ্জট্ঠানস্স সল্লক্খণং ইচ্ছিতব্বং, তস্স পটিঘাতভাৰো ইচ্ছিতব্বো, কাযপরিল়াহাভাৰো ইচ্ছিতব্বো, তস্স অৰট্ঠানং ইচ্ছিতব্বং, কিচ্চন্তরে অজ্ঝুপেক্খণং ইচ্ছিতব্বং, এৰং পঞ্ঞায কিলেসে ছিন্দন্তস্স যোগিনো ৰীরিযবলেন সদ্ধিং সতি-পীতি-পস্সদ্ধি-সমাধি-উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গং ইচ্ছিতব্বন্তি আহ – ‘‘এৰং ন ৰিনা ছহি…পে… সক্কোতী’’তি.
৪০৭. তেন কারণেনাতি যেন তাসং ভিক্খুনীনং সা ধম্মদেসনা সপ্পাযা, আসেৰনমন্দতায পন অজ্ঝাসযেন পরিপুণ্ণসঙ্কপ্পা ন জাতাযেৰ; পুন তথা দেসনায সতি আসেৰনবলৰতায পরিপুণ্ণসঙ্কপ্পা ভৰিস্সন্তি; তেন কারণেন ত্ৰম্পি তা ভিক্খুনিযো তেনেৰ ওৰাদেন ওৰদেয্যাসীতি.
৪১৫. সব্বপচ্ছিমিকাতি সব্বাসং কনিট্ঠা সোতাপন্না, অনরিযা তত্থ কাচি নত্থীতি অত্থো. তেনাহ – ‘‘সেসা পন…পে… খীণাসৰা চা’’তি. যদি এৰন্তি অখীণাসৰাপি তাদিসা ভিক্খুনী অত্থি. এৰং সতি সুক্খৰিপস্সকভাৰেনপি সতি খীণাসৰভাৰে অরিযস্স ৰিনযে অপরিপুণ্ণসঙ্কপ্পাৰাতি অধিপ্পাযেন চোদেতি, ‘‘কথং পরিপুণ্ণসঙ্কপ্পা’’তি? ইতরো অজ্ঝাসযপারিপূরিযাতি কারণং ৰত্ৰা, ‘‘যস্স হী’’তিআদিনা তমত্থং ৰিৰরতি. অজ্ঝাসযপারিপূরিযাতি তত্থ অধিপ্পাযপারিপূরিযা, ন সব্বসো গুণপারিপূরিযাতি অধিপ্পাযো. তেনাহ ‘‘কদা নু খো’’তিআদি. এতেন পাদকজ্ঝানসম্মসিতজ্ঝানানং ৰিসদিসতায পুগ্গলস্স ৰিপস্সনাকালে পৰত্তঅজ্ঝাসযৰসেন অরিযমগ্গে বোজ্ঝঙ্গমগ্গঙ্গঝানঙ্গানং ৰিসেসতাতি অযমত্থো দীপিতোতি ৰেদিতব্বো. সেসং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.
নন্দকোৰাদসুত্তৰণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.
৫. রাহুলোৰাদসুত্তৰণ্ণনা
৪১৬. ৰিমুত্তিং পরিপাচেন্তীতি কিলেসানং পটিপ্পস্সদ্ধিৰিমুত্তিভূতং অরহত্তং সব্বসো পাচেন্তি সাধেন্তি নিব্বাপেন্তীতি ৰিমুত্তিপরিপাচনীযা. ধম্মাতি কারণধম্মা. তেনাহ – ‘‘ৰিসুদ্ধিকারণৰসেনা’’তি, অরহত্তসঙ্খাতায ৰিসুদ্ধিযা সম্পাদনৰসেনাতি অত্থো. সদ্ধিন্দ্রিযাদযো ৰিসুজ্ঝমানা মগ্গপটিপাটিযাৰ সব্বসো অস্সদ্ধিযাদীহি চিত্তং ৰিমোচেন্তা অগ্গফলৰিমুত্তিং সম্পাদেন্তি. তেসং পন ৰিসুদ্ধি বালপরিৰজ্জনেন পণ্ডিতপযিরুপাসনেন পসাদাৰহধম্মপচ্চৰেক্খণায চ হোতি. ততো ইধ পন্নরস ধম্মা অধিপ্পেতাতি দস্সেন্তো, ‘‘ৰুত্তঞ্হেত’’ন্তিআদিমাহ.
তত্থ অস্সদ্ধে পুগ্গলেতি সদ্ধারহিতে পুগ্গলে. তে হি নিস্সায ন কদাচি সদ্ধা সম্ভৰতি, তেসং পন দিট্ঠানুগতিআপজ্জনেন অঞ্ঞদত্থু অসদ্ধিযমেৰ ৰড্ঢতি, তস্মা তে পটিভযমগ্গো ৰিয দূরতো ৰজ্জেতব্বা. অস্সদ্ধিযন্তি চ সদ্ধায পটিপক্খভূতা অসদ্ধেয্যৰত্থুস্মিং অধিমুচ্চনাকারেন পৰত্তা সংকিলেসধম্মা ৰেদিতব্বা. সদ্ধে পুগ্গলেতি সদ্ধাসম্পন্নে পুগ্গলে. তে হি নিস্সায সদ্ধেয্যৰত্থুস্মিং অনুপ্পন্না উপ্পজ্জতি, উপ্পন্না ভিয্যোভাৰং ৰেপুল্লং আপজ্জতি. সদ্ধেয্যৰত্থূতি চ বুদ্ধাদীনি রতনানি কম্মকম্মফলানি চ. সেৰতোতি লব্ভমানং সদ্ধাসম্পদং উপ্পাদেতুং ৰড্ঢেতুঞ্চ নিসেৰতো. সেসপদানি তস্সেৰ ৰেৰচনানি. অথ ৰা সেৰতো উপসঙ্কমতো. ভজতো তেসং পটিপত্তিযং ভত্তিং কুব্বতো. পযিরুপাসতোতি তেসং ওৰাদানুসাসনিকরণৰসেন উপট্ঠহতো. পসাদনীযসুত্তন্তা নাম বুদ্ধাদিগুণপটিসংযুত্তা পসাদাৰহা সম্পসাদনীযসুত্তাদযো. তে হি পচ্চৰেক্খতো বুদ্ধাদীসু অনুপ্পন্না পসন্না উপজ্জতি, উপ্পন্না ভিয্যোভাৰং ৰেপুল্লং আপজ্জতি. ইমেহি তীহাকারেহীতি ইমেহি যথাৰুত্তেহি তীহি কারণেহি. পটিপক্খদূরীভাৰতো পচ্চেকং সূপহারতো চ আসেৰনং ভাৰনং লভন্তি. সদ্ধিন্দ্রিযং ৰিসুজ্ঝতি মগ্গফলাৰহভাৰেন অচ্ছতি ৰিসুদ্ধিং পাপুণাতি. ইমিনা নযেন সেসপদেসুপি অত্থো ৰেদিতব্বো.
অযং পন ৰিসেসো – কুসীতেতি অলসে সম্মাপটিপত্তিযং নিক্খিত্তধুরে. আরদ্ধৰীরিযেতি পগ্গহিতৰীরিযে সম্মাপটিপন্নে. সম্মপ্পধানেতি অনুপ্পন্নানং অকুসলানং অনুপ্পাদনাদিৰসেন পৰত্তে চত্তারো উপাযপ্পধানে. পচ্চৰেক্খতো পটিপত্তিং অৰেক্খতো. তে হি পচ্চৰেক্খতো লীনং অভিভৰিত্ৰা সম্মদেৰ আরম্ভধাতুআদি অনুপ্পন্নানং ৰিধিনা সতিসম্পদায উপ্পাদায ভিয্যোভাৰায সংৰত্ততি. অসমাহিতে ভন্তমিগভন্তগোণসপ্পটিভাগে ৰিব্ভন্তচিত্তে. সমাহিতে উপচারসমাধিনা অপ্পনাসমাধিনা চ সম্মদেৰ সমাহিতচিত্তে. ঝানৰিমোক্খেতি সৰিতক্কসৰিচারাদিঝানানি পঠমাদিৰিমোক্খে চ. তেসঞ্হি পচ্চৰেক্খণা উপরূপরি অচ্চন্তমেৰ সমাধানায সংৰত্ততি. দুপ্পঞ্ঞেতি নিপ্পঞ্ঞে, অরিযধম্মস্স উগ্গহপরিপুচ্ছাসৰনসম্মসনাভাৰেন সব্বসো পঞ্ঞারহিতে চ. পঞ্ঞৰন্তেতি ৰিপস্সনাপঞ্ঞায চেৰ মগ্গপঞ্ঞায চ সমন্নাগতে. গম্ভীরঞাণচরিযন্তি গম্ভীরং খন্ধাযতনধাতুসচ্চপটিচ্চসমুপ্পাদাদিভেদং ঞাণস্স চরিতব্বট্ঠানং, যত্থ ৰা গম্ভীরঞাণস্স চরিযং পৰত্ততি. তত্থ হি পচ্চৰেক্খণা সম্মোহং ৰিধমতি, অনুপ্পন্নায পঞ্ঞায উপ্পাদায ভিয্যোভাৰায সংৰত্ততি. সুত্তন্তক্খন্ধেতি সুত্তসমূহে.
পুব্বে সদ্ধিন্দ্রিযাদীনং ৰিসুদ্ধিকারণানি, ‘‘ৰিমুত্তিপরিপাচনীযা ধম্মা’’তি ৰুত্তানীতি ইধ সদ্ধাদিকে অঞ্ঞে চ ধম্মে দস্সেন্তো, ‘‘অপরেপী’’তিআদিমাহ. তত্থ সদ্ধাদীনং ৰিমুত্তিপরিপাচনীযতা দস্সিতা এৰ, অনিচ্চসঞ্ঞাদীনং পন ৰিমুত্তিপরিপাচনীযতায ৰত্তব্বমেৰ নত্থি ৰিপস্সনাভাৰতো. তেনাহ – ‘‘ইমে পঞ্চ নিব্বেধভাগিযা সঞ্ঞা’’তি. কল্যাণমিত্ততাদযোতি কল্যাণমিত্ততা সীলসংৰরো অভিসল্লেখকথা ৰীরিযারম্ভো নিব্বেধিকা পঞ্ঞা ইমে কল্যাণমিত্ততাদযো পঞ্চ ধম্মা. অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৰিত্থারো পন ‘‘মেঘিযসুত্তসংৰণ্ণনাযং’’ (উদা. অট্ঠ. ৩১) ৰুত্তনযেন ৰেদিতব্বো. লোকং ৰোলোকেন্তস্সাতি বুদ্ধৰেনেয্যসত্তলোকং বুদ্ধচক্খুনা ৰিসেসতো ওলোকেন্তস্স.
৪১৯. আযস্মতো রাহুলস্স ইন্দ্রিযানং পরিপক্কত্তা সদ্ধিং পট্ঠপিতপত্থনা দেৰতা উদিক্খমানা তিট্ঠন্তি, – ‘‘কদা নু খো উত্তরি আসৰানং খযে ৰিনেস্সতী’’তি. যদা পন সত্থা এৰং পরিৰিতক্কেসি, তাৰদেৰ সমানজ্ঝাসযতায সব্বকালং তঙ্খণং আগমেন্তিযো তা দেৰতাযো তং সমৰাযং দিস্ৰা একস্মিং অন্ধৰনস্মিংযেৰ সন্নিপতিতা. উপালিস্স গহপতিনো দীঘনখপরিব্বাজকস্স চতুসচ্চধম্মেসু দস্সনকিচ্চেন পৰত্তো সোতাপত্তিমগ্গোতি তেসু সুত্তেসু (পটি. ম. অট্ঠ. ২.২.৩০) পঠমমগ্গো ‘‘ধম্মচক্খু’’ন্তি ৰুত্তো, তস্স দস্সনত্থস্স সাতিসযত্তা, ব্রহ্মাযুনো পন ফলঞাণানি হেট্ঠিমানি তীণি সাতিসযানীতি ব্রহ্মাযুসুত্তে(ম. নি. ২.৩৮৩ আদযো) তীণি ফলানি ‘‘ধম্মচক্খু’’ন্তি ৰুত্তানি. ইদং পনেত্থ আযস্মতো রাহুলস্স মগ্গঞাণং ফলঞাণঞ্চ দস্সনত্থো সাতিসযো, তাহি চ দেৰতাহি যং ঞাণং অধিগতং, তং সাতিসযমেৰাতি ৰুত্তং – ‘‘ইমস্মিং সুত্তে চত্তারো মগ্গা, চত্তারি চ ফলানি ধম্মচক্খুন্তি ৰেদিতব্বানী’’তি. কিং পন সাৰকানং সচ্চাভিসমযঞাণে অত্থি কোচি ৰিসেসোতি? আম অত্থি. সো চ খো পুব্বভাগে ৰুট্ঠানগামিনিৰিপস্সনায পৰত্তিযাকারৰিসেসেন লভেয্য কাচি ৰিসেসমত্তা. স্ৰাযমত্থো অভিধম্মে ‘‘নো চ খো যথা দিট্ঠিপ্পত্তস্সা’’তি সদ্ধাৰিমুত্ততো দিট্ঠিপ্পত্তস্স কিলেসপ্পহানং পতি ৰিসেসকিত্তনেন দীপেতব্বো. কিং পন আযস্মা রাহুলো ৰিয তা দেৰতা সব্বা একচিত্তা পগেৰ চত্তারি ফলানি অধিগণ্হিংসূতি? নোতি দস্সেন্তো ‘‘তত্থ হী’’তিআদিমাহ. কিত্তকা পন তা দেৰতাতি আহ ‘‘তাসঞ্চ পনা’’তিআদি.
রাহুলোৰাদসুত্তৰণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.
৬. ছছক্কসুত্তৰণ্ণনা
৪২০. আদিম্হি কল্যাণন্তি আদিকোট্ঠাসে কল্যাণং এতস্সাতি ৰা আদিকল্যাণো, তং আদিকল্যাণং, আদিকল্যাণভাৰো চ দোসৰিগমেন ইচ্ছিতব্বো. যঞ্হি সব্বসো ৰিগতদোসং, তং পরিপুণ্ণগুণমেৰ হোতীতি ‘‘নিদ্দোস’’ন্তি ৰুত্তং. কত্ৰাতি চ পদং, ‘‘কল্যাণং কত্ৰা ভদ্দকং কত্ৰা’’তি পুরিমপদদ্ৰযেনপি যোজেতব্বং. দেসনাকারো হি ইধ কল্যাণসদ্দেন গহিতো. তেনেৰাহ – ‘‘দেসেতব্বধম্মস্স কল্যাণতা দস্সিতা হোতী’’তি, দুতিযে পন অত্থৰিকপ্পে দেসেতব্বধম্মস্স কল্যাণতা মুখ্যেনেৰ কথিতা ইতরস্স অত্থাপত্তিতো. মজ্ঝেকল্যাণং পরিযোসানকল্যাণন্তি এত্থাপি এসেৰ নযো. অযঞ্চ দেসনায থোমনা বুদ্ধানং আচিণ্ণসমাচিণ্ণাৰাতি দস্সেতুং, ‘‘ইতি ভগৰা অরিযৰংস’’ন্তিআদি ৰুত্তং. ধম্মগ্গহণম্পি দেসনায থোমনা এৰাতি ‘‘নৰহি পদেহী’’তি ৰুত্তং.
ৰেদনা যাথাৰতো জাননং, তঞ্চ মগ্গকিচ্চং, তস্স উপাযো ৰিপস্সনাতিআহ – ‘‘সহৰিপস্সনেন মগ্গেন জানিতব্বানী’’তি. পরিঞ্ঞাভিসমযাদিকিচ্চেন নিব্বত্তিযা অসম্মোহতো চ পটিৰিজ্ঝিতব্বো. তেভূমকচিত্তমেৰ কথিতং সম্মসনট্ঠানস্স অধিপ্পেতত্তা. এস নযো ধম্মাযতনাদীসুপি. ধম্মাযতনস্স ৰা আযতনভাৰতো বহিদ্ধাগহণং, ন সব্বসো অনজ্ঝত্তভাৰতো. ৰিপাকৰেদনাপচ্চযা জৰনক্খণে উপ্পন্নতণ্হাতি ছত্তিংসৰিপাকৰেদনং নিস্সায এৰং অস্সাদেন্তী অনুভৰেয্যন্তি অকুসলজৰনক্খণতো উপ্পন্নতণ্হা.
৪২২. পাটিযেক্কো অনুসন্ধীতি যথানুসন্ধিআদীনং অসম্ভৰতোতি অধিপ্পাযেন ৰুত্তং. হেট্ঠাতি ৰিঞ্ঞাণফস্সৰেদনাতণ্হানং পচ্চযাযত্তৰুত্তিতাদস্সনেন চক্খাযতনাদীনং রূপাযতনাদীনঞ্চ পচ্চযাযত্তৰুত্তিতা দীপিতা অপচ্চযুপ্পন্নস্স পচ্চযাভাৰতো, যঞ্চ পচ্চযাযত্তৰুত্তিকং, তং অনিচ্চং উপ্পাদসম্ভৰতো, যদনিচ্চং তং দুক্খং, যং দুক্খং তদনত্তাতি খন্ধপঞ্চকে চ ছন্নং ছক্কানং ৰসেন ঘনৰিনিব্ভোগকরণেন অত্থতো অনত্তলক্খণং ৰিভাৰিতং. ন সরূপতোতি সরূপতোপি তং ৰিভাৰেতুকামো তেনেৰ ছছক্কানং ৰসেন ঘনৰিনিব্ভোগনযেন ব্যতিরেকতো চ অন্ৰযতো চ দস্সেন্তো ভগৰা – ‘‘চক্খু অত্তাতি যো ৰদেয্যা’’তিআদিমাহাতি যথানুসন্ধিকাৰ দেসনা ৰিভাৰিতা. তেনাহ ‘‘হেট্ঠা কথিতানং হী’’তিআদি. হেট্ঠা পন ছন্নং ছক্কানং ৰসেন ৰিনিব্ভোগদস্সনমত্তং, ন অনত্তলক্খণং ৰিভাৰিতং, ইধ পন সরূপতো অনত্তলক্খণং ৰিভাৰিতন্তি অধিপ্পাযেন অনুসন্ধন্তরভাৰজোতনা. যদিপি অনত্তভাৰো নাম চতূসুপি সচ্চেসু লব্ভতেৰ, সব্বেপি হি ধম্মা অনত্তা, ইমে পনেত্থ দ্ৰেপি নযা সম্মসনৰসেন পৰত্তাতি ৰুত্তং – ‘‘দ্ৰিন্নং সচ্চানং অনত্তভাৰদস্সনত্থ’’ন্তি. ন উপপজ্জতীতি উপপত্তিসঙ্খাতযুত্তিযা ন সমেতীতি অযমেত্থ অত্থোতি আহ ‘‘ন যুজ্জতী’’তি. অত্তৰাদিনা – ‘‘নিচ্চো ধুৰো সস্সতো’’তি অভিমতো, চক্খুঞ্চ উপ্পাদৰন্ততায অনিচ্চং, যং পচ্চযাযত্থৰুত্তিতা, তস্মা ‘‘চক্খু অত্তাতি যো ৰদেয্য, তং ন উপপজ্জতী’’তিআদি. সক্কাযৰত্থু চক্খু অনত্তা অনিচ্চভাৰতো সেয্যথাপি ঘটো, চক্খুং অনিচ্চং পচ্চযাযত্তৰুত্তিভাৰতো সেয্যথাপি ঘটো, চক্খু পচ্চযাযত্তৰুত্তি উপ্পাদাদিসম্ভৰতো সেয্যথাপি ঘটো. ৰিগচ্ছতীতি ভঙ্গুপ্পত্তিযা সভাৰাৰিগমেন ৰিগচ্ছতি. তেনাহ ‘‘নিরুজ্ঝতী’’তি.
৪২৪. যস্মা কিলেসৰট্টমূলকং কম্মৰট্টং, কম্মৰট্টমূলকঞ্চ ৰিপাকৰট্টং. কিলেসুপ্পত্তি চ তণ্হাদিগ্গাহপুব্বিকা, তস্মা ‘‘তিণ্ণং ৰা গাহানং ৰসেন ৰট্টং দস্সেতু’’ন্তি আহ. যস্মা পন তণ্হাপক্খিকা ধম্মা সমুদযসচ্চং, চক্খাদযো দুক্খসচ্চং, তস্মা ৰুত্তং – ‘‘দ্ৰিন্নং সচ্চানং ৰসেন ৰট্টং দস্সেতু’’ন্তি. তণ্হামানদিট্ঠিগ্গাহাৰ ৰেদিতব্বা সক্কাযগামিনিপটিপদায অধিপ্পেতত্তা. ‘‘এতং মমা’’তিআদিনা গহণমেৰেত্থ অনুপস্সনাতি আহ – ‘‘গাহত্তযৰসেন পস্সতী’’তি.
তিণ্ণং গাহানং পটিপক্খৰসেনাতি তণ্হাদিগ্গাহপটিপক্খভূতানং দুক্খানিচ্চানত্তানুপস্সনানং ৰসেন, তাহি ৰা তিণ্ণং গাহানং পটিপক্খৰসেন ৰিনিৰেঠনৰসেন অনুপ্পাদনৰসেনাতি অত্থো. পটিপক্খৰসেন ৰিৰট্টং দস্সেতুন্তি যোজনা. সক্কাযনিরোধগামিনী পটিপদাতি এত্থ নিরোধধম্মো সরূপেনেৰ দস্সিতোতি আহ – ‘‘নিরোধো…পে… দস্সেতু’’ন্তি. পটিসেধৰচনানীতি পটিক্খেপৰচনানি.
৪২৫. তণ্হাদীনং অনুপাদিযনৰচনানি তণ্হাদিট্ঠিৰসেনেৰ ৰুত্তানি তণ্হাদিট্ঠীনংযেৰ অভিনন্দনাদিৰসেন পৰত্তিসব্ভাৰতো. অপ্পহীনত্থো অনুসযত্থোতি আহ – ‘‘অনুসেতীতি অপ্পহীনো হোতী’’তি অরিযমগ্গেন হি অপ্পহীনো থামগতো রাগাদিকিলেসো অনুসযো কারণলাভে সতি উপ্পজ্জনারহভাৰতো. যং পনেত্থ ৰত্তব্বং, তং হেট্ঠা ৰুত্তমেৰ. ৰট্টদুক্খকিলেসদুক্খস্সাতি ৰট্টদুক্খস্স চেৰ কিলেসদুক্খস্স চ. সউপাদিসেসনিব্বানঞ্হি কিলেসদুক্খস্স অন্তকরণং, অনুপাদিসেসনিব্বানং ৰট্টদুক্খস্স.
৪২৬. তেসন্তি অনুসযানং. পটিক্খেপৰসেনাতি পজহনৰসেন, অপ্পৰত্তিকরণৰসেনাতি অত্থো. অৰিজ্জং পজহিত্ৰাতি অনৰসেসতো অৰিজ্জং অপ্পৰত্তিধম্মতং আপাদেত্ৰা. কামং হেট্ঠিমমগ্গঞাণম্পি অৰিজ্জাপহাযিনী ৰিজ্জা এৰ, তং পন ঞাণং অৰিজ্জায অনৰসেসপ্পহাযকং ন হোতি, অগ্গমগ্গঞাণে পন উপ্পন্নে অৰিজ্জায লেসোপি নাৰসিস্সতীতি তদেৰ অৰিজ্জায পহাযকন্তি আহ – ‘‘অরহত্তমগ্গৰিজ্জং উপ্পাদেত্ৰা’’তি.
৪২৭. সযমেৰ তথাগতে অত্তনো বুদ্ধানুভাৰেন দেসেন্তে সট্ঠি ভিক্খূ অরহত্তং পত্তাতি অনচ্ছরিযমেতং, অথ কিং অচ্ছরিযন্তি আহ ‘‘ইম’’ন্তিআদি. কথেন্তেপীতি এত্থ ইতিসদ্দো পকারত্থো, ইমিনাৰ পকারেনাতি অত্থো. পত্তা এৰাতি সট্ঠি ভিক্খূ অরহত্তং পত্তা এৰাতি যোজনা. এতম্পি অনচ্ছরিযং, সত্থু সম্মুখা সাৰকা সমুদাগমা মহাভিঞ্ঞা পভিন্নপটিসম্ভিদা তথা তথা সপ্পাটিহারিযং ধম্মং দেসেন্তীতি. তেনাহ – ‘‘মহাভিঞ্ঞপ্পত্তা হি তে সাৰকা’’তি.
মহামণ্ডপেতি লোহপাসাদস্স পুরতো এৰ মহাভিক্খুসন্নিপাতো জাতোতি তেসং পহোনকৰসেন কতে মহতি সাণিমণ্ডপেতি ৰদন্তি. তেসুপি ঠানেসূতি তেসু যথাৰুত্তমহামণ্ডপাদীসু ঠানেসু. মহাথেরো অত্থীতি পদং আনেত্ৰা সম্বন্ধিতব্বং. দেৰত্থেরস্স গুণে সুত্ৰা পসন্নমানসো মহাথেরো, তথাপি ৰত্থসম্পত্তিযা পসীদিত্ৰা ‘‘ত্ৰং পন ন্হাপেহী’’তি আহ.
হেট্ঠাপাসাদেতি চ কল্যাণিযমহাৰিহারে উপোসথাগারে হেট্ঠাপাসাদে একদা উপরিপাসাদে একদা, কথেসীতি. চূল়নাগস্স তথা মহতী পরিসা দেৰতানুভাৰেন অভিঞ্ঞাপাদনং অহোসীতি কেচি. থেরো পন মহিদ্ধিকো অহোসি, তস্মা তাৰ মহতিং পরিসং অভিঞ্ঞাপেসীতি অপরে.
ততো ততোতি তস্সং তস্সং দিসাযং. একোৰাতি একচ্চো এৰ, ন বহুসো, কতিপযাৰ পুথুজ্জনা অহেসুন্তি অত্থো. সেসং হেট্ঠা ৰুত্তনযত্তা সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.
ছছক্কসুত্তৰণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.
৭. মহাসল়াযতনিকসুত্তৰণ্ণনা
৪২৮. মহন্তানি সল়াযতনানি অধিকিচ্চ পৰত্তত্তা মহাসল়াযতনিকং, মহন্ততা চ তেসং মহন্তং লোকসন্নিৰাসং অভিব্যাপেত্ৰা ঠিতত্তা অযোনিসো গয্হমানানং মহতো অনত্থায সংৰত্তনতো, যোনিসো গয্হমানানং মহতো অত্থায হিতায সুখায সংৰত্তনতো চ দট্ঠব্বা. জোতকন্তি বোধকং.
৪২৯. সিখাপ্পত্তায ৰিপস্সনায জাননম্পি যথাভূতজাননমেৰ মগ্গেন জাননস্স আসন্নকারণভাৰতোতি আহ – ‘‘সহৰিপস্সনেন মগ্গেন অজানন্তো’’তি. ৰুড্ঢিং গচ্ছন্তীতি পচ্চযসমোধানেন ভৰযোনিগতিঠিতিসত্তাৰাসপাল়িযা অপরাপরং পরিৰুদ্ধিং গচ্ছন্তি. এৰংভূতা পগুণভাৰমাপাদিতা সমথৰিপস্সনাধম্মা ৰিয সুট্ঠুতরং ৰসীভাৰং পাপিতা ঝানাভিঞ্ঞা ৰিয চ ৰসীভূতা হুত্ৰা উপরূপরি ব্রূহেন্তীতি আহ – ‘‘ৰসীভাৰং গচ্ছন্তী’’তি. তথা হি তে কদাচি ভৰপত্থনায অনুপ্পাদিতাযপি অপ্পহীনভাৰেনেৰস্সা তিট্ঠন্তি. অকুসলা ধম্মাৰ যেভুয্যেন দস্সনাযতনেন ৰিনাসদস্সনতো পৰত্তন্তি পরিৰড্ঢন্তি চ. পঞ্চদ্ৰারিকদরথাতি পঞ্চদ্ৰারিকজৰনসহগতা অকুসলদরথা. এৰং মনোদ্ৰারিকদরথা ৰেদিতব্বা. সন্তাপাতি দরথেহি বলৰন্তো সম্পযুত্তধম্মানং নিস্সযস্স চ সন্তাপনকরা. পরিল়াহাতি ততোপি বলৰতরা তেসংযেৰ পরিদহনকরা.
৪৩০. পঞ্চদ্ৰারিকসুখং, ন কাযপ্পসাদসন্নিস্সিতসুখমেৰ. মনোদ্ৰারিকসুখন্তি মনোদ্ৰারিকচিত্তসন্নিস্সিতসুখং, ন যং কিঞ্চি চেতসিকসুখং তস্স কাযিকসুখগ্গহণেনেৰ গহিতত্তা. পঞ্চদ্ৰারিকজৰনেন সমাপজ্জনং ৰা ৰুট্ঠানং ৰা নত্থীতি ইদং মনোদ্ৰারিকজৰনেন তস্স সম্ভৰং দস্সেতুং, মগ্গস্স ৰসেন ৰুত্তং, ন পন তপ্পসঙ্গসঙ্কানিৰত্তনত্থং. ৰিঞ্ঞত্তিমত্তম্পি জনেতুং অসমত্থং সমাপজ্জনস্স কথং পচ্চযো হোতি, বুদ্ধানং পন ভগৰন্তানং হোতীতি চে? তথাপি তস্স আসন্নট্ঠানে পঞ্চদ্ৰারিকচিত্তপ্পৰত্তিযা অসম্ভৰো এৰ তাদিসস্স পুব্বাভোগস্স তস্মিং কালে অসম্ভৰতো. এতেনেৰ যা কেসঞ্চি অরিযধম্মে অকোৰিদানং ঘটসভাৰাদীসু বুদ্ধিতুল্যকারিতাপত্তিচোদনা; সা পটিক্খিত্তাতি দট্ঠব্বা তংতংপুরিমাভোগৰসেন তেন তেন পঞ্চদ্ৰারিকাভিনিযতমনোৰিঞ্ঞাণস্স পরতো পৰত্তমানমনোৰিঞ্ঞাণেন তস্মিং তস্মিং অত্থে ৰণ্ণসণ্ঠানাদিৰিসেসস্স ৰিনিচ্ছিনিতব্বতো. উপ্পন্নমত্তকমেৰ হোতীতি পঞ্চদ্ৰারিকজৰনং তাদিসং কিঞ্চি অত্থনিচ্ছযকিচ্চং কাতুং ন সক্কোতি, কেৰলং উপ্পন্নমত্তমেৰ হোতি. অযন্তি ‘‘আদীনৰানুপস্সিনো’’তিআদিনা ৰুত্তা.
৪৩১. কুসলচিত্ত…পে… ভূতস্সাতি ৰুট্ঠানগামিনিৰিপস্সনাসহগতকুসলচিত্তস্স সম্পযুত্তচেতোসুখসমঙ্গীভূতস্স. পুব্বসুদ্ধিকাতি মগ্গুপ্পত্তিতো, ৰিপস্সনারম্ভতোপি ৰা পুব্বেৰ সুদ্ধা. তেনাহ – ‘‘আদিতো পট্ঠায পরিসুদ্ধাৰ হোন্তী’’তি. সব্বত্থককারাপকঙ্গানীতি সীলৰিসোধনস্স চিত্তসমাধানস্স ৰিপস্সনাভিযোগস্স মগ্গেন পহাতব্বকিলেসপহানস্সাতি সব্বস্সপি মগ্গসম্ভারকিচ্চস্স কারাপকঙ্গানি. অট্ঠঙ্গিকো ৰাতি পঠমজ্ঝানিকো ৰা অট্ঠঙ্গিকো, দুতিযজ্ঝানিকো ৰা সত্তঙ্গিকো হোতি.
ইমমেৰ সুত্তপদেসং গহেত্ৰাতি, ‘‘যা তথাভূতস্স দিট্ঠী’’তিআদিনা সম্মাদিট্ঠিআদীনং পঞ্চন্নংযেৰ তস্মিং ঠানে গহিতত্তা লোকুত্তরমগ্গো পঞ্চঙ্গিকোতি ৰদতি. সোতি তথা ৰদন্তো ৰিতণ্ডৰাদী. অনন্তরৰচনেনেৰাতি, ‘‘যা তথাভূতস্স দিট্ঠী’’তিআদিৰচনস্স, ‘‘এৰমস্সায’’ন্তিআদিনা অনন্তরৰচনেন. পটিসেধিতব্বোতি পটিক্খিপিতব্বো. ‘‘অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো’’তি হি ইদং ৰচনং অরিযমগ্গস্স পঞ্চঙ্গিকভাৰং উজুকমেৰ পটিক্খিপতি. যদি এৰং ‘‘যা তথাভূতস্স দিট্ঠী’’তিআদিনা তত্থ পঞ্চন্নং এৰ অঙ্গানং গহণং কিমত্থিযন্তি আহ ‘‘উত্তরি চা’’তিআদি. সম্মাৰাচং ভাৰেতি অরিযমগ্গসমঙ্গী. তেনাহ ‘‘মিচ্ছাৰাচং পজহতী’’তি. যস্মিঞ্হি খণে সম্মাৰাচা ভাৰনাপারিপূরিং গচ্ছতি, তস্মিংযেৰ মিচ্ছাৰাচা পজহীযতীতি. সহেৰ ৰিরতিযা পূরেন্তি সমুচ্ছেদৰিরতিযা ৰিনা দুক্খপরিঞ্ঞাদীনং অসম্ভৰতো. আদিতো পট্ঠায পরিসুদ্ধানেৰ ৰট্টন্তি পরিসুদ্ধে সীলে পতিট্ঠিতস্সেৰ ভাৰনায ইজ্ঝনতো. যথাৰুত্তমত্থং গন্থন্তরেনপি সমত্থেতুং, ‘‘সুভদ্দসুত্তেপি চা’’তিআদি ৰুত্তং. অনেকেসু সুত্তসতেসু অট্ঠঙ্গিকোৰ মগ্গো আগতো, ন পঞ্চঙ্গিকোতি অধিপ্পাযো.
সম্মাসতি মগ্গক্খণে কাযানুপস্সনাদিচতুকিচ্চসাধিকা হোতীতি তং চতুব্বিধং কত্ৰা দস্সেন্তো, ‘‘মগ্গসম্পযুত্তাৰ চত্তারো সতিপট্ঠানা’’তি আহ. ন চতুমগ্গসম্পযুত্ততাৰসেন. এস নযো সম্মপ্পধানাদীসুপি. অঞ্ঞমঞ্ঞানতিৰত্তমানা যুগনদ্ধা যুত্তা ৰিয অরিযমগ্গযুগনদ্ধা অঞ্ঞমঞ্ঞং পটিবদ্ধাতি যুগনদ্ধা. তেনাহ – ‘‘একক্খণিকযুগনন্ধা’’তি অরিযমগ্গক্খণে এৰ হি সমথৰিপস্সনা একক্খণিকা হুত্ৰা সমধুরং ৰত্তন্তি. তেনেৰাহ ‘‘এতে হী’’তিআদি. অঞ্ঞস্মিং খণে সমাপত্তি, অঞ্ঞস্মিং ৰিপস্সনাতি ইদং তেসং তত্থ তত্থ কিচ্চতো অধিকভাৰং সন্ধায ৰুত্তং, ন অঞ্ঞথা. ন হি পঞ্ঞারহিতা সমাপত্তি, সমাধিরহিতা চ ৰিপস্সনা অত্থি. অরিযমগ্গে পন একক্খণিকা সমধুরতায একরসভাৰেনাতি অত্থো. ফলৰিমুত্তীতি অরহত্তফলৰিমুত্তি. সেসং হেট্ঠা ৰুত্তনযত্তা সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.
মহাসল়াযতনিকসুত্তৰণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.
৮. নগরৰিন্দেয্যসুত্তৰণ্ণনা
৪৩৫. সমৰিসমং চরন্তীতি কাযসমাদিং সমঞ্ঞেৰ, কাযৰিসমাদিং ৰিসমঞ্ঞেৰ চরন্তি করোন্তি পটিপজ্জন্তি. তং পন সমৰিসমং অঞ্ঞমঞ্ঞং ৰিরুদ্ধত্তা ৰিসদিসত্তা ন একস্মিং কালে সম্ভৰতীতি আহ – ‘‘কালেন সমং কালেন ৰিসম’’ন্তি. সমচরিযম্পি হি এতন্তি পুব্বে সমচরিযায জোতিতত্তা ৰুত্তং.
৪৩৭. আকরোন্তি অধিপ্পেতমত্থং ঞাপেন্তি পবোধেন্তীতি আকারা, ঞাপককারণন্তি আহ – ‘‘কে আকারাতি কানি কারণানী’’তি. অনুবুদ্ধিযোতি অনুমানঞাণানি. তঞ্হি যথাদিট্ঠমত্থং দিট্ঠভাৰেন অন্ৰেতি অনুগচ্ছতীতি ‘‘অন্ৰযা’’তি ৰুচ্চতি. হরিততিণচম্পকৰনাদিৰসেনাতি হরিতকম্বলাদিসদিসতিণাদিৰসেন ৰিত্থারিতকনকপটাদিসদিৰিকসিতচম্পকৰনাদিৰসেন. আদিসদ্দেন চেত্থ কীচকৰেণুসদ্দমধুরসফলাফলৰসেন সদ্দরসানং অত্থিভাৰো ৰেদিতব্বোতি. চম্পকৰসেনেৰ পন ফস্সগন্ধানম্পি অত্থিভাৰো ৰুত্তোতি. তেনাহ – ‘‘রূপাদযো পঞ্চ কামগুণা অত্থী’’তি. ‘‘ইত্থিরূপাদীনি সন্ধাযেতং কথিত’’ন্তি ৰত্ৰা ইন্দ্রিযবদ্ধা ৰা হোন্তু রূপাদযো অনিন্দ্রিযবদ্ধা ৰা, সব্বেপি চেতে কিলেসুপ্পত্তিনিমিত্ততায কামগুণা এৰাতি চোদনং সন্ধায ৰিসভাগিত্থিগতা রূপাদযো সৰিসেসং কিলেসুপ্পত্তিনিমিত্তন্তি দস্সেন্তো, ‘‘তানি হী’’তিআদিমাহ.
তত্থ তানীতি রূপাদীনি. হি-সদ্দো হেতুঅত্থো. তেন যথাৰুত্তমত্থং সমত্থেতি, ‘‘যস্মা পুরিসস্স চিত্তং পরিযাদায তিট্ঠন্তি, তস্মা ইত্থিরূপাদীনি সন্ধায এতং কথিত’’ন্তি. পুরিসস্স চিত্তন্তি পুরিসস্স চতুভূমকং কুসলচিত্তং পরিযাদায গহেত্ৰা অন্তোমুট্ঠিগতং ৰিয কত্ৰা. ‘‘হত্থিকাযং পরিযাদিযিত্ৰা’’তিআদীসু (সং. নি. ১.১২৬) হি গহণং পরিযাদানং নাম, ‘‘অনিচ্চসঞ্ঞা ভাৰিতা বহুলীকতা সব্বং কামরাগং পরিযাদিযতী’’তিআদীসু (সং. নি. ৩.১০২) খেপনং পরিযাদানং, ইধ উভযম্পি ৰট্টতি. ইদানি যথাৰুত্তমত্থং সুত্তেনেৰ সাধেতুং, ‘‘যথাহা’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ ‘‘নাহং, ভিক্খৰে’’তিআদীসু ন-কারো পটিসেধত্থো. অহন্তি ভগৰা অত্তানং নিদ্দিসতি. ভিক্খৰেতি ভিক্খূ আলপতি. অঞ্ঞন্তি ইদানি ৰত্তব্বং ইত্থিরূপতো অঞ্ঞং. একরূপম্পীতি একম্পি রূপং. সমনুপস্সামীতি ঞাণস্স সমনুপস্সনা অধিপ্পেতা, হেট্ঠা ন-কারং আনেত্ৰা সম্বন্ধিতব্বং. অযঞ্হেত্থ অত্থো – ‘‘অহং, ভিক্খৰে, সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণেন সব্বসো ওলোকেন্তো অঞ্ঞং একরূপম্পি ন সমনুপস্সামী’’তি. যং এৰং পুরিসস্স চিত্তং পরিযাদায তিট্ঠতীতি যং রূপং রূপগরুকস্স পুরিসস্স সব্বম্পি কুসলচিত্তং পৰত্তিতুং অপ্পদানৰসেন পরিযাদিযিত্ৰা গহেত্ৰা খেপেত্ৰা চ তিট্ঠতি. যথযিদং ইত্থিরূপন্তি ইত্থিযা রূপকাযং. রূপসদ্দো খন্ধাদিঅনেকত্থৰাচকো, ইধ পন ইত্থিযা চতুসমুট্ঠানে রূপাযতনে ৰণ্ণধাতুযং দট্ঠব্বো. ‘‘ইত্থিরূপং, ভিক্খৰে, পুরিসস্স চিত্তং পরিযাদায তিট্ঠতী’’তি ইদং পুরিমস্সেৰ দল়্হীকরণত্থং ৰুত্তং. পুরিমং ‘‘যথযিদং, ভিক্খৰে, ইত্থিরূপ’’ন্তি ইদং ওপম্মৰসেন ৰুত্তং, ইদং পরিযাদানভাৰে নিদস্সনন্তি দট্ঠব্বং. সেসং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.
নগরৰিন্দেয্যসুত্তৰণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.
৯. পিণ্ডপাতপারিসুদ্ধিসুত্তৰণ্ণনা
৪৩৮. ধম্মসেনাপতিনো পটিসল্লীযনস্স অধিপ্পেতত্তা, উপরি চ পাল়িযং, ‘‘সুঞ্ঞতাৰিহারেন খো অহং, ভন্তে, এতরহি বহুলং ৰিহরামী’’তি (ম. নি. ৩.৪৩৮) ৰুত্তত্তা ‘‘পটিসল্লানাতি ফলসমাপত্তিতো’’তি আহ.
ৰিপ্পসন্নানীতি ৰিসেসতো পসন্নানি. ওকাসৰসেনাতি ইন্দ্রিযানং পতিট্ঠিতোকাসৰসেন. ননু তানি ইন্দ্রিযানি সভাৰতো ৰিপ্পসন্নানি হোন্তীতি? সচ্চং হোন্তি. ন হিদং তাদিসং পসন্নতং সন্ধায ৰুত্তং, ইদং পন সন্তপণীতসমাপত্তিসমুট্ঠিতানং পচ্চুপট্ঠিতানং চিত্তজরূপানং ৰসেন সেসতিসন্ততিরূপানং সেট্ঠতরং পণীতভাৰাপত্তিং সন্ধায ৰুত্তং. ফলসমাপত্তিতোতি সুঞ্ঞতানুপস্সনাৰসেন সমাপন্নফলসমাপত্তিতো. মহন্তানং বুদ্ধাদীনং পুরিসানং ৰিহারো মহাপুরিসৰিহারো. তেনাহ – ‘‘বুদ্ধ…পে… ৰিহারো’’তি. ৰিহারতো পট্ঠাযাতি পরিক্খিত্তে চ ৰিহারে পরিক্খেপতো পট্ঠায, অপরিক্খিত্তে চ পরিক্খেপারহট্ঠানতো পট্ঠায. কেচি পন ‘‘ৰিহারব্ভন্তরতো পট্ঠাযা’’তি ৰদন্তি. যাৰ গামস্স ইন্দখীলাতি গামস্স অব্ভন্তরিন্দখীলো. গেহপটিপাটিযাচরিত্ৰাতি পিণ্ডায চরিত্ৰা. যাৰ নগরদ্ৰারেন নিক্খমনাতি নগরদ্ৰারেন যাৰ নিক্খমনপদেসা. যাৰ ৰিহারাতি যাৰ ৰিহারব্ভন্তরা. পটিক্কন্তমগ্গোতি নিৰত্তনমগ্গো. আরম্মণে পটিহঞ্ঞনাকারেন পৰত্তমানম্পি পটিঘসম্পযুত্তং চিত্তে পটিহনন্তং ৰিয পৰত্ততীতি আহ – ‘‘চিত্তে পটিহঞ্ঞনকিলেসজাত’’ন্তি. দিৰসঞ্চ রত্তিঞ্চ অনুসিক্খন্তেনাতি এতংযেৰ রাগাদিপ্পহাযিনিং সম্মাপটিপত্তিং দিৰা চ রত্তিঞ্চ অনু অনু সিক্খন্তেন উপরূপরি ৰড্ঢেন্তেন.
৪৪০. পহীনা নু খো মে পঞ্চ কামগুণাতি এত্থ কামগুণপ্পহানং নাম তপ্পটিবদ্ধছন্দরাগপ্পহানং. তথা হি ৰুত্তং – ‘‘তিট্ঠন্তি চিত্রানি তথেৰ লোকে, অথেত্থ ধীরা ৰিনযন্তি ছন্দ’’ন্তি. একভিক্খুস্স পচ্চৰেক্খণা নানাতি একস্সেৰ ভিক্খুনো, ‘‘পহীনা নু খো মে পঞ্চ কামগুণা’’তিআদিনা পাল়িযং আগতা নানাপচ্চৰেক্খণা হোন্তি. নানাভিক্খূনন্তি ৰিসুং ৰিসুং অনেকেসং ভিক্খূনং. পচ্চৰেক্খণা নানাতি ৰুত্তনানাপচ্চৰেক্খণা. ইদানি তমেৰ সঙ্খেপতো ৰুত্তমত্থং ৰিত্থারতো দস্সেতুং, ‘‘কথ’’ন্তিআদি ৰুত্তং. তত্থ ‘‘পচ্চৰেক্খতী’’তি ৰুত্তং, কথং পন পচ্চৰেক্খতীতি আহ ‘‘পহীনা নু খো’’তিআদি. ৰীরিযং পগ্গয্হাতি চতুব্বিধসম্মপ্পধানৰীরিযং আরভিত্ৰা ৰিপস্সনং ৰড্ঢিত্ৰা. মগ্গানন্তরং অনাগামিফলং পত্ৰাতি ৰচনসেসো. ফলানন্তরং মগ্গন্তি তস্মিং অনাগামিমগ্গে ঠিতো ফলসমাপত্তিতো ৰুট্ঠায অগ্গমগ্গত্থায ৰিপস্সনং আরভিত্ৰা তস্মিংযেৰ আসনে ন চিরেনেৰ ৰিপস্সনং উস্সুক্কাপেত্ৰা অরহত্তমগ্গং গণ্হন্তো নিরোধধম্মানুপ্পত্তিযা ৰিপস্সনাপরিৰাসাভাৰতো ফলানন্তরং মগ্গপ্পত্তো নাম হোতীতি কত্ৰা.
ততো ৰুট্ঠাযাতি মগ্গানন্তরফলতো ৰুট্ঠায. মগ্গানন্তরতো হি ৰুট্ঠিতো মগ্গতো ৰুট্ঠিতো ৰিয হোতীতি তথা ৰুত্তং. ‘‘ফলানন্তরং মগ্গ’’ন্তি এত্থ ফলং অনন্তরং এতস্সাতি ফলানন্তরং. ‘‘ফলানন্তরং মগ্গ’’ন্তি পদদ্ৰযেনপি অনাগামিমগ্গফলানি চেৰ ৰদতীতি এৰমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. নীৰরণাদীসুপি এসেৰ নযোতি এত্থ, ‘‘পহীনা নু খো মে পঞ্চ নীৰরণা’’তিআদিনা যোজনা ৰেদিতব্বা. এতেসন্তি এত্থ এতেসং নীৰরণপঞ্চুপাদানক্খন্ধসতিপট্ঠানাদীনং. পহানাদীনীতি পহানপরিঞ্ঞাভাৰনাসচ্ছিকিরিযা. নানাপচ্চৰেক্খণা হোতীতি তা পচ্চৰেক্খণা নানাতি অধিপ্পাযো. এতাসু পন পচ্চৰেক্খণাসূতি এতাসু কামগুণপচ্চৰেক্খণাদীসু দ্ৰাদসসু পচ্চৰেক্খণাসু. একং পচ্চৰেক্খণং পচ্চৰেক্খতি দ্ৰাদসসু নযেসু একেনেৰ কিচ্চসিদ্ধিতো. অঞ্ঞো ভিক্খু. একন্তি অঞ্ঞং পচ্চৰেক্খতি. অঞ্ঞত্থো হি অযং একসদ্দো ‘‘ইত্থেকে’’তিআদীসু (ম. নি. ৩.২১, ২৭) ৰিযাতি. নানাভিক্খূনং পন একা পচ্চৰেক্খণা, নানাভিক্খূনং নানাপচ্চৰেক্খণাতি এৰং চতুক্কপচ্চৰেক্খণম্পি এত্থ সম্ভৰতি. ইমস্স পন দ্ৰযস্স ৰসেন অভিসমযো নত্থীতি তদুভযং অট্ঠকথাযং ন উদ্ধটং. সেসং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.
পিণ্ডপাতপারিসুদ্ধিসুত্তৰণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.
১০. ইন্দ্রিযভাৰনাসুত্তৰণ্ণনা
৪৫৩. এৰংনামকেতি ‘‘গজঙ্গলা’’তি এৰং ইত্থিলিঙ্গৰসেন লদ্ধনামকে মজ্ঝিমপদেসস্স মরিযাদট্ঠানভূতে নিগমে. সুৰেল়ু নাম নিচলরুক্খোতি ৰদন্তি. ততো অঞ্ঞং এৰাতি পন অধিপ্পাযেন ‘‘একা রুক্খজাতী’’তি ৰুত্তং. চক্খুসোতানং যথাসকৰিসযতো নিৰারণং দমনং ইন্দ্রিযভাৰনা, তঞ্চ খো সব্বসো অদস্সনেন অসৰনেনাতি আহ – ‘‘চক্খুনা রূপং ন পস্সতি, সোতেন সদ্দং ন সুণাতী’’তি. সতি হি দস্সনে সৰনে চ তানি অদন্তানি অভাৰিতানেৰাতি অধিপ্পাযো. চক্খুসোতানি চ অসম্পত্তগ্গাহিতায দুরক্খিতানীতি ব্রাহ্মণো তেসংযেৰ ৰিসযগ্গহণং পটিক্খিপি. অসদিসাযাতি অঞ্ঞতিত্থিযসমযেহি অসাধারণায. আলযন্তি কথেতুকামতাকারন্তি অত্থো.
৪৫৪. ৰিপস্সনুপেক্খাতি আরদ্ধৰিপস্সকস্স ৰিপস্সনাঞাণেন লক্খণত্তযে দিট্ঠে সঙ্খারানং অনিচ্চভাৰাদিৰিচিননে মজ্ঝত্তভূতা ৰিপস্সনাসঙ্খাতা উপেক্খা. সা পন যস্মা ভাৰনাৰিসেসপ্পত্তিযা হেট্ঠিমেহি ৰিপস্সনাৰারেহি সন্তা চেৰ পণীতা চ, পগেৰ চক্খুৰিঞ্ঞাণাদিসহগতাহি উপেক্খাহি, তস্মা আহ – ‘‘এসা সন্তা এসা পণীতা’’তি. অতপ্পিকাতি সন্তপণীতভাৰনারসৰসেন তিত্তিং ন জনেতি. তেনেৰাহ –
‘‘সুঞ্ঞাগারং পৰিট্ঠস্স, সন্তচিত্তস্স ভিক্খুনো;
অমানুসী রতী হোতি, সম্মা ধম্মং ৰিপস্সতো’’তি. (ধ. প. ৩৭৩);
ইতীতি এৰং ৰক্খমানাকারেনাতি অত্থো. অযং ভিক্খূতি অযং আরদ্ধৰিপস্সকো ভিক্খূতি যোজনা. চক্খুদ্ৰারে রূপারম্মণম্হীতি চক্খুদ্ৰারে আপাথগতে রূপারম্মণে. মনাপন্তি মনাপভাৰেন পৰত্তনকং. মজ্ঝত্তে মনাপামনাপন্তি ইট্ঠমজ্ঝত্তে মনাপভাৰেন অমনাপভাৰেন চ পৰত্তনকং মনাপামনাপং নামাতি. তেনাহ (‘‘নেৰ মনাপং ন অমনাপ’’ন্তি). ইমিনা মনাপভাৰো গহিতো, ‘‘নেৰ মনাপ’’ন্তি ইমিনা মনাপভাৰো মজ্ঝত্তো চ উভযং একদেসতো লব্ভতীতি, ‘‘মনাপামনাপ’’ন্তি ৰুত্তং. এৰং আরম্মণে লব্ভমানৰিসেসৰসেন তদারম্মণস্স চিত্তস্স পাকতিকং পৰত্তিআকারং দস্সেত্ৰা ইদানি তপ্পটিসেধেন অরিযস্স ৰিনযে অনুত্তরং ইন্দ্রিযভাৰনং দস্সেতুং, ‘‘তস্স রজ্জিতুং ৰা’’তিআদি ৰুত্তং. তত্রাযং যোজনা – তস্স চিত্তং ইট্ঠে আরম্মণে রজ্জিতুং ৰা অনিট্ঠে আরম্মণে দুস্সিতুং ৰা মজ্ঝত্তে আরম্মণে মুয্হিতুং ৰা. অদত্ৰাতি নিসেধেত্ৰা. পরিগ্গহেত্ৰাতি পরিজাননৰসেন ঞাণেন গহেত্ৰা ঞাততীরণপহানপরিঞ্ঞাহি পরিজানিত্ৰা. ৰিপস্সনং মজ্ঝত্তে ঠপেতীতি অনুক্কমেন ৰিপস্সনুপেক্খং নিব্বত্তেত্ৰা তং সঙ্খারুপেক্খং পাপেত্ৰা ঠপেতি. চক্খুমাতি ন পসাদচক্খুনো অত্থিতামত্তজোতনং; অথ খো তস্স অতিসযেন অত্থিতাজোতনং, ‘‘সীলৰা’’তিআদীসু ৰিযাতি আহ – ‘‘চক্খুমাতি সম্পন্নচক্খু ৰিসুদ্ধনেত্তো’’তি.
৪৫৬. ঈসকং পোণেতি মজ্ঝে উচ্চং হুত্ৰা ঈসকং পোণে, ন অন্তন্তেন ৰঙ্কে. তেনাহ – ‘‘রথীসা ৰিয উট্ঠহিত্ৰা ঠিতে’’তি.
৪৬১. পটিকূলেতি অমনুঞ্ঞে আরম্মণে. অপ্পটিকূলসঞ্ঞীতি ন পটিকূলসঞ্ঞী. তং পন অপ্পটিকূলসঞ্ঞিতং দস্সেতুং, ‘‘মেত্তাফরণেন ৰা’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ পটিকূলে অনিট্ঠে ৰত্থুস্মিং সত্তসঞ্ঞিতে মেত্তাফরণেন ৰা ধাতুসো উপসংহারেন ৰা সঙ্খারসঞ্ঞিতে পন ধাতুসো উপসংহারেন ৰাতি যোজেতব্বং. অপ্পটিকূলসঞ্ঞী ৰিহরতীতি হিতেসিতায ধম্মসভাৰচিন্তনায চ নপ্পটিকূলসঞ্ঞী হুত্ৰা ইরিযাপথৰিহারেন ৰিহরতি. অপ্পটিকূলে ইট্ঠে ৰত্থুস্মিং সত্তসঞ্ঞিতে কেসাদিঅসুচিকোট্ঠাসমত্তমেৰাতি অসুভফরণেন ৰাতি অসুভতো মনসিকারৰসেন. ইদং রূপারূপমত্তং অনিচ্চং সঙ্খতন্তি অনিচ্চতো উপসংহারেন ৰা. ততো এৰ, ‘‘দুক্খং ৰিপরিণামধম্ম’’ন্তি মনসি করোন্তো পটিকূলসঞ্ঞী ৰিহরতি. সেসপদেসূতি, ‘‘পটিকূলে চ অপ্পটিকূলে চা’’তিআদিনা আগতেসু সেসেসু দ্ৰীসু পদেসু. তত্থ হি ইট্ঠানিট্ঠৰত্থূনি একজ্ঝং গহেত্ৰা ৰুত্তং যথা সত্তানং পঠমং পটিকূলতো উপট্ঠিতমেৰ পচ্ছা গহণাকারৰসেন অৰত্থন্তরেন ৰা অপ্পটিকূলতো উপট্ঠাতি. যঞ্চ অপ্পটিকূলতো উপট্ঠিতমেৰ পচ্ছা পটিকূলতো উপট্ঠাতি, তদুভযেপি খীণাসৰো সচে আকঙ্খতি, ৰুত্তনযেন অপ্পটিকূলসঞ্ঞী ৰিহরেয্য পটিকূলসঞ্ঞী ৰাতি.
তদুভযং অভিনিৰজ্জেত্ৰাতি সভাৰতো ভাৰনানুভাৰতো চ উপট্ঠিতং আরম্মণং পটিকূলসভাৰং অপ্পটিকূলসভাৰং ৰাতি তং উভযং পহায অগ্গহেত্ৰা. সব্বস্মিং ৰত্থুস্মিং পন, ‘‘মজ্ঝত্তো হুত্ৰা ৰিহরিতুকামো কিং করোতী’’তি, ৰত্ৰা তত্থ পটিপজ্জনৰিধিং দস্সেন্তো, ‘‘ইট্ঠানিট্ঠেসু…পে… দোমনস্সিতো হোতী’’তি আহ. ইদানি যথাৰুত্তমত্থং পটিসম্ভিদামগ্গপাল়িযা ৰিভাৰেতুং, ‘‘ৰুত্তং হেত’’ন্তিআদিমাহ. তস্সত্থো হেট্ঠা ৰুত্তনযো এৰ. সতোতি সতিৰেপুল্লপ্পত্তিযা সতিমা. সম্পজানোতি পঞ্ঞাৰেপুল্লপ্পত্তিযা সম্পজানকারী. চক্খুনা রূপং দিস্ৰাতি কারণৰসেন চক্খূতি লদ্ধৰোহারেন রূপদস্সনসমত্থেন চক্খুৰিঞ্ঞাণেন, চক্খুনা ৰা করণভূতেন রূপং পস্সিত্ৰা. নেৰ সুমনো হোতি গেহস্সিতসোমনস্সপটিক্খেপেন নেক্খম্মপক্খিকায কিরিযাসোমনস্সৰেদনায.
ইমেসু চাতি ‘‘অঞ্ঞথা চ পনানন্দ, অরিযস্স ৰিনযে অনুত্তরা ইন্দ্রিযভাৰনা হোতী’’তিআদিনা (ম. নি. ৩.৪৫৩), – ‘‘কথঞ্চানন্দ, সেখো হোতি পটিপদো’’তিআদিনা (ম. নি. ৩.৪৬০); – ‘‘কথঞ্চানন্দ, অরিযো হোতি ভাৰিতিন্দ্রিযো’’তিআদিনা (ম. নি. ৩.৪৬১) চ আগতেসু তিৰিধেসু নযেসু. মনাপং অমনাপং মনাপামনাপন্তি এত্থ মনাপগ্গহণেন সোমনস্সযুত্তকুসলাকুসলানং, অমনাপগ্গহণেন দোমনস্সযুত্তঅকুসলানং, মনাপামনাপগ্গহণেন তব্বিধুরুপেক্খাযুত্তানং সঙ্গহিতত্তা পঠমনযে ‘‘সংকিলেসং ৰট্টতি, নিক্কিলেসং ৰট্টতী’’তি ৰুত্তং. পঠমনযে হি পুথুজ্জনস্স অধিপ্পেতত্তা সংকিলেসকিলেসৰিপ্পযুত্তম্পি যুজ্জতি. দুতিযনযে পন ‘‘সো…পে… অড্ডীযতী’’তিআদিৰচনতো ‘‘পঠমং সংকিলেসং ৰট্টতী’’তি ৰুত্তং. সেক্খস্স অধিপ্পেতত্তা চস্স অপ্পহীনকিলেসৰসেন, ‘‘সংকিলেসম্পি ৰট্টতী’’তি ৰুত্তং. ততিযনযে অরহতো অধিপ্পেতত্তা, ‘‘ততিযং নিক্কিলেসমেৰ ৰট্টতী’’তি ৰুত্তং. সেক্খৰারে পন ‘‘চক্খুমা পুরিসো’’তিআদিকা উপমা একমেৰ অত্থং ঞাপেতুং আহ. তস্মা চক্খুদ্ৰারস্স উপ্পন্নে রাগাদিকে ৰিক্খম্ভেত্ৰা ৰিপস্সনুপেক্খায পতিট্ঠানং অরিযা ইন্দ্রিযভাৰনাতি. পঠমনযো ৰিপস্সকৰসেন আগতো, দুতিযো সেক্খস্স ৰসেন, পঠমদুতিযো চ সেক্খপুথুজ্জনানং মূলকম্মট্ঠানৰসেন, ততিযো খীণাসৰস্স অরিযৰিহারৰসেন আগতো. পঠমনযে চ পুথুজ্জনস্স ৰসেন, দুতিযনযে সেক্খস্স ৰসেন কুসলং ৰুত্তং, ততিযনযে অসেক্খস্স ৰসেন কিরিযাব্যাকতং ৰুত্তন্তি অযং ৰিসেসো ৰেদিতব্বো.
পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায
ইন্দ্রিযভাৰনাসুত্তৰণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.
নিট্ঠিতা চ সল়াযতনৰগ্গৰণ্ণনা.
উপরিপণ্ণাসটীকা সমত্তা.