১. অনাথপিণ্ডিকোৰাদসুত্তৰণ্ণনা
৩৮৩. অধিমত্তগিলানোতি অধিকায মত্তায মরণস্স আসন্নতায অতিৰিয গিলানোতি অত্থো. তেনাহ ‘‘মরণসেয্যং উপগতো’’তি. অখণ্ডং অকাসি গহপতিনো সত্থরি পরমপেমত্তা. যত্তকং চস্সাতি, ‘‘সকিং ৰা দ্ৰিক্খত্তুং ৰা’’তি ৰুত্তং যত্তকং অস্স গহপতিস্স.
৩৮৪. ওসক্কন্তীতি পরিহাযন্তি. ওত্থরন্তীতি অভিভৰন্তি. উস্মা নাম কম্মজতেজোধাতু, সা সহ জীৰিতিন্দ্রিযনিরোধা পরিযাদিযতি, যাৰ তা আযুউস্মা ৰত্তন্তি, তাৰ মরণন্তিকা ৰেদনা ৰত্তন্তেৰ ৰিঞ্ঞাণস্স অনিরুদ্ধত্তা. তেনাহ ‘‘যাৰ উস্মা’’তিআদি.
৩৮৫. তীহি গাহেহীতি তণ্হামানদিট্ঠিগ্গাহেহি. পটিবাহিতুং ৰিক্খম্ভেতুং. চক্খুং তীহি গাহেহি ন গণ্হিস্সামীতি মানগ্গাহপটিক্খেপমুখেন চক্খুস্মিং অনিচ্চানুপস্সনাতি দস্সেতি. অনিচ্চানুপস্সনায হি সতি অপ্পতিট্ঠো মানগ্গাহো, দুক্খানুপস্সনায সতি অপ্পতিট্ঠো তণ্হাগ্গাহো, অনত্তানুপস্সনায সতি অপ্পতিট্ঠো দিট্ঠিগ্গাহোতি, গাহো চ নাম ওল়ারিকো, তস্মিং ৰিগতেপি নিকন্তি তিট্ঠেয্যাতি তং ৰিজহাপেতুকামেন, – ‘‘ন চ মে চক্খুনিস্সিতং ৰিঞ্ঞাণং ভৰিস্সতী’’তি ৰুত্তন্তি আহ – ‘‘ৰিঞ্ঞাণঞ্চাপি মে চক্খুনিস্সিতং ন ভৰিস্সতী’’তি. সব্বং কামভৰরূপন্তি কামভূমিপরিযাপন্নং সব্বং রূপক্খন্ধমাহ – ‘‘কামরূপভৰরূপ’’ন্তি ৰা পাঠো. সো যুত্তো ইমস্স ৰারস্স এৰ অনৰসেসপঞ্চৰোকারভৰপরিযাপন্নতো. তথা হি উপরি চতুৰোকারভৰো অনৰসেসতো ৰুত্তো.
৩৮৬. ইধলোকন্তি এত্থ সঙ্খারলোকৰিসযোতি অধিপ্পাযেন, ‘‘ৰসনট্ঠানং ৰা’’তিআদি ৰুত্তং, তঞ্চ খো পঠমদুতিযৰারেহি ইধলোকো গহিতোতি কত্ৰা. পঠমদুতিযৰারেহি পন ইধলোকো পরলোকোতি ৰিভাগেন ৰিনা পঞ্চৰোকারভৰো গহিতো; তথা ততিযৰারে পঞ্চৰোকারভৰো চতুৰোকারভৰো চ গহিতোতি পুন দিট্ঠধম্মসম্পরাযৰসেন তং ৰিভজিত্ৰা দস্সেতুং, ‘‘ন ইধলোক’’ন্তিআদি ৰুত্তং. ইধলোকন্তি চ সত্তসঙ্খারৰসেনেৰ গহিতং. সব্বম্পি সঙ্খারৰসেন পরিগ্গহেত্ৰা দস্সেতুং, ‘‘যম্পি মে দিট্ঠ’’ন্তিআদি ৰুত্তন্তি কেচি. অপরিতস্সনত্থং তণ্হাপরিতস্সনায অনুপ্পাদনত্থং. যস্স দিট্ঠধম্মোতি ৰুচ্চতি, তস্স পন অভাৰতো, ‘‘মনুস্সলোকং ঠপেত্ৰা সেসা পরলোকা নামা’’তি ৰুত্তং. যেসং পন ‘‘ইধলোক’’ন্তি ইমিনা সত্তলোকস্সপি গহণং ইচ্ছিতং. তেসং মতেন, ‘‘মনুস্সলোকং ঠপেত্ৰা’’তি যোজনা.
৩৮৭. অল্লীযসীতি অত্তভাৰে ভোগেসু চ অপেক্খং করোসীতি অত্থো. এৰরূপীতি যাদিসী তদা ধম্মসেনাপতিনা কথিতা, এৰরূপী. ধম্মকথা ন সুতপুব্বাতি যথাকথিতাকারমেৰ সন্ধায পটিক্খেপো, ন সুখুমগম্ভীরসুঞ্ঞতাপটিসংযুত্ততাসামঞ্ঞং. তেনাহ ‘‘এৰং পনা’’তিআদি.
মযা গতমগ্গমেৰ অনুগচ্ছসীতি দানমযপুঞ্ঞভাৰসামঞ্ঞং গহেত্ৰা ৰদতি, ন বোধিসত্তদানভূতং দানপারমিতং. ন পটিভাতীতি রুচ্চনৰসেন চিত্তে ন উপতিট্ঠতি. তেনাহ ‘‘ন রুচ্চতী’’তি. তথা হেস ৰট্টাভিরতোতি. উজুমগ্গাৰহা ৰিপস্সনা ভগৰতা পনস্স কথিতপুব্বা.
৩৮৮. এসিতগুণত্তা এসিযমানগুণত্তা চ ইসি, অসেক্খা সেক্খা কল্যাণপুথুজ্জনা চ, ইসীনং সঙ্ঘো, তেন নিসেৰিতন্তি ইসিসঙ্ঘনিসেৰিতং. কামং তস্স ৰিহারস্স গন্ধকুটিপাসাদকূটাগারাদিৰসেন নিসীদননিপজ্জনায রুক্খলতাদিৰসেন ভূমিসযাদিৰসেন চ অনঞ্ঞসাধারণা মহতী রমণীযতা অত্থেৰ, সা পন গেহস্সিতভাৰেন অরিযানং চিত্তং তথা ন তোসেতি; যথা অরিযানং নিসেৰিতভাৰেনাতি আহ – ‘‘পঠমগাথায জেতৰনস্স ৰণ্ণং কথেত্ৰা’’তি. তেনাহ ভগৰা – ‘‘যত্থ অরহন্তো ৰিহরন্তি, তং ভূমিরামণেয্যক’’ন্তি (ধ. প. ৯৮; থেরগা. ৯৯১; সং. নি. ১.২৬১). অপচযগামিনী চেতনা সত্তানং সুদ্ধিমাৰহতীতি আহ – ‘‘কম্মন্তি মগ্গচেতনা’’তি. চতুন্নং অরিযসচ্চানং ৰিদিতকরণট্ঠেন কিলেসানং ৰিক্খম্ভনট্ঠেন চ ৰিজ্জা, মগ্গসম্মাদিট্ঠীতি আহ – ‘‘ৰিজ্জাতি মগ্গপঞ্ঞা’’তি. সমাধিপক্খিকো ধম্মো নাম সম্মাৰাযামসতিসমাধযো. তথা হি ৰিজ্জাভাগিযো সমাধিপি সমাধিপক্খিকো. সীলং তস্স অত্থীতি সীলন্তি আহ – ‘‘সীলে পতিট্ঠিতস্স জীৰিতং উত্তম’’ন্তি. দিট্ঠিসঙ্কপ্পোতি সম্মাসঙ্কপ্পো. তত্থ সম্মাসঙ্কপ্পস্স উপকারকভাৰেন ৰিজ্জাভাগো. তথা হি সো পঞ্ঞাক্খন্ধসঙ্গহিতোতি ৰুচ্চতি, যথা সম্মাসঙ্কপ্পো পঞ্ঞাক্খন্ধেন সঙ্গহিতো, এৰং ৰাযামসতিযো সমাধিক্খন্ধসঙ্গহিতাতি. তেনাহ – ‘‘ধম্মোতি ৰাযামসতিসমাধযো’’তি. ‘‘ধম্মো’’তি হি ইধ সম্মাসমাধি অধিপ্পেতো, – ‘‘এৰং ধম্মা তে ভগৰন্তো অহেসু’’ন্তিআদীসু (দী. নি. ২.১৩; ম. নি. ৩.১৯৮; সং. নি. ৫.৩৭৮) ৰিয. ৰাচাকম্মন্তাজীৰাতি সম্মাৰাচাকম্মন্তাজীৰা মগ্গপরিযাপন্না এৰ, তে সব্বেপি গহিতাতি. তেনাহ – ‘‘এতেন অট্ঠঙ্গিকেন মগ্গেনা’’তি.
উপাযেনাতি যেন ৰিধিনা অরিযমগ্গো ভাৰেতব্বো, তেন সমাধিপক্খিযং ৰিপস্সনাধম্মঞ্চেৰ মগ্গধম্মঞ্চ. ‘‘অরিযং ৰো, ভিক্খৰে, সম্মাসমাধিং দেসেস্সামি সউপনিসং সপরিক্খার’’ন্তি (ম. নি. ৩.১৩৬) হি ৰচনতো সম্মাসমাধিআদযো মগ্গধম্মাপি সমাধিপক্খিযা. ৰিচিনেয্যাতি ৰীমংসেয্য, ভাৰেয্যাতি অত্থো. তত্থাতি হেতুম্হি ভুম্মৰচনং. অরিযমগ্গহেতুকা হি সত্তানং ৰিসুদ্ধি. তেনাহ – ‘‘তস্মিং অরিযমগ্গে ৰিসুজ্ঝতী’’তি. পঞ্চক্খন্ধধম্মং ৰিচিনেয্য, পঞ্চুপাদানক্খন্ধে ৰিপস্সেয্য. তেসু হি ৰিপস্সিযমানেসু ৰিপস্সনা উক্কংসগতা. যদগ্গেন দুক্খসচ্চং পরিঞ্ঞাপটিৰেধেন পটিৰিজ্ঝীযতি, তদগ্গেন সমুদযসচ্চং পহানপটিৰেধেন নিরোধসচ্চং সচ্ছিকিরিযাপটিৰেধেন, মগ্গসচ্চং ভাৰনাপটিৰেধেন পটিৰিজ্ঝীযতি, এৰং অচ্চন্তৰিসুদ্ধিযা সুজ্ঝতি. তেনাহ – ‘‘এৰং তেসু চতূসু সচ্চেসু ৰিসুজ্ঝতী’’তি. ইধাপি নিমিত্তত্থে ভুম্মৰচনং. সচ্চেসু ৰা পটিৰিজ্ঝিযমানেসূতি ৰচনসেসো.
অৰধারণৰচনন্তি ৰৰত্থাপনৰচনং, অৰধারণন্তি অত্থো. সারিপুত্তোৰাতি চ অৰধারণং তস্স সাৰকভাৰতো সাৰকেসু সারিপুত্তোৰ সেয্যোতি ইমমত্থং দীপেতি. কিলেসউপসমেনাতি ইমিনা মহাথেরস্স তাদিসো কিলেসূপসমোতি দস্সেতি, যস্স সাৰকস্স ৰিসযে পঞ্ঞায পারমিপ্পত্তি অহোসি. যদি এৰং – ‘‘যোপি পারঙ্গতো ভিক্খু, এতাৰপরমো সিযা’’তি ইদং কথন্তি? তেসং তেসং বুদ্ধানং সাসনে পঞ্ঞায পারমিপ্পত্তসাৰকৰসেনেতং ৰুত্তন্তি দট্ঠব্বং. অথ ৰা – ‘‘নত্থি ৰিমুত্তিযা নানত্ত’’ন্তি (দী. নি. টী. ৩.১৪১; ৰিভ. মূলটী. সুত্তন্তভাজনীযৰণ্ণনা) ৰচনতো সাৰকেহি ৰিমুত্তিপঞ্ঞামত্তং সন্ধাযেতং ৰুত্তং. তেনাহ – ‘‘পারঙ্গতোতি নিব্বানং গতো’’তিআদি. সেসং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.
অনাথপিণ্ডিকোৰাদসুত্তৰণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.