১০. দেৰদূতসুত্তৰণ্ণনা
২৬১. দ্ৰে অগারাতিআদীতি আদি-সদ্দেন ‘‘সদ্ৰারা…পে… অনুৰিচরন্তেপী’’তি এতমত্থং সঙ্গণ্হাতি. এত্তকমেৰ হি অস্সপুরসুত্তে (ম. নি. ১.৪৩২; ম. নি. অট্ঠ. ১.৪৩২) ৰিত্থারিতং ৰেদিতব্বং. ‘‘দিব্বেন চক্খুনা’’তিআদি পন ৰিসুদ্ধিমগ্গে (ৰিসুদ্ধি. ২.৩৯৭) তথা ৰিত্থারিতম্পি সুত্তসংৰণ্ণনা হোতীতি কত্ৰা, ‘‘অস্সপুরসুত্তে ৰিত্থারিতমেৰা’’তি ৰুত্তং.
২৬২. নিরযতো পট্ঠায দেসনং দেৰলোকেন ওসাপেতীতি সংকিলেসধম্মেহি সংৰেজেত্ৰা ৰোদানধম্মেহি নিট্ঠাপেন্তো. দুতিযং পন ৰুত্তৰিপরিযাযেন ৰেদিতব্বং, তদিদং ৰেনেয্যজ্ঝাসযৰিসিট্ঠন্তি দট্ঠব্বং. ইদানি সঙ্খিপিত্ৰা ৰুত্তমত্থং ৰিৰরিতুং, ‘‘সচে’’তিআদি ৰুত্তং. সোতি ভগৰা.
একচ্চে থেরাতি (কথা. অনুটী. ৮৬৬-৮৬৮; অ. নি. টী. ২.৩.৩৬) অন্ধকাদিকে, ৰিঞ্ঞাণৰাদিনো চ সন্ধায ৰদতি. নেরযিকে নিরযে পালেন্তি ততো নিগ্গন্তুমপ্পদানৰসেন রক্খন্তীতি নিরযপালা. নেরযিকানং নরকদুক্খেন পরিযোনদ্ধায অলং সমত্থাতি ৰা নিরযপালা. তন্তি ‘‘নত্থি নিরযপালা’’তিৰচনং. পটিসেধিতমেৰাতি ‘‘অত্থি নিরযে নিরযপালা, অত্থি চ কারণিকা’’তিআদিনা নযেন অভিধম্মে (কথা. ৮৬৬) পটিসেধিতমেৰ. যদি নিরযপালা নাম ন সিযুং, কম্মকারণাপি ন ভৰেয্য. সতি হি কারণিকে কম্মকারণায ভৰিতব্বন্তি অধিপ্পাযো. তেনাহ ‘‘যথা হী’’তিআদি. এত্থাহ – ‘‘কিং পনেতে নিরযপালা নেরযিকা, উদাহু অনেরযিকা’’তি. কিঞ্চেত্থ – যদি তাৰ নেরযিকা, ইমে নিরযসংৰত্তনিযেন কম্মুনা নিব্বত্তাতি সযম্পি নিরযদুক্খং অনুভৰেয্যুং, তথা সতি অঞ্ঞেসং নেরযিকানং যাতনায অসমত্থা সিযুং, ‘‘ইমে নেরযিকা, ইমে নিরযপালা’’তি ৰৰত্থানঞ্চ ন সিযা, যে চ যে যাতেন্তি, তেহি সমানরূপবলপ্পমাণেহি ইতরেসং ভযসন্তাসা ন সিযুং. অথ অনেরযিকা, নেসং তত্থ কথং সম্ভৰোতি ৰুচ্চতে – অনেরযিকা নিরযপালা অনিরযগতিসংৰত্তনিযকম্মনিব্বত্তিতো. নিরযূপপত্তিসংৰত্তনিযকম্মতো হি অঞ্ঞেনেৰ কম্মুনা তে নিব্বত্তন্তি রক্খসজাতিকত্তা. তথা হি ৰদন্তি সব্বত্থিৰাদিনো –
‘‘কোধনা কুরূরকম্মন্তা, পাপাভিরুচিনো সদা;
দুক্খিতেসু চ নন্দন্তি, জাযন্তি যমরক্খসা’’তি. (কথা. অনুটী. ৮৬৬-৮৬৮; অ. নি. টী. ২.৩.৩৬);
তত্থ যদেকে ৰদন্তি ‘‘যাতনাদুক্খং পটিসংৰেদেয্যুং, অথ ৰা অঞ্ঞমঞ্ঞং যাতেয্যু’’ন্তিআদি, তযিদং অসারং নিরযপালানং নেরযিকভাৰস্সেৰ অভাৰতো. যদিপি অনেরযিকা নিরযপালা, অযোমযায পন আদিত্তায সম্পজ্জলিতায সজোতিভূতায নিরযভূমিযা পরিক্কমমানা কথং দাহদুক্খং নানুভৰন্তীতি? কম্মানুভাৰতো. যথা হি ইদ্ধিমন্তো চেতোৰসিপ্পত্তা মহামোগ্গল্লানাদযো নেরযিকে অনুকম্পন্তা ইদ্ধিবলেন নিরযভূমিং উপগতা দাহদুক্খেন ন বাধীযন্তি, এৰংসম্পদমিদং দট্ঠব্বং.
ইদ্ধিৰিসযস্স অচিন্তেয্যভাৰতোতি চে? ইদম্পি তংসমানং কম্মৰিপাকস্স অচিন্তেয্যভাৰতো. তথারূপেন হি কম্মুনা তে নিব্বত্তা. যথা নিরযদুক্খেন অবাধিতা এৰ হুত্ৰা নেরযিকে যাতেন্তি, ন চেত্তকেন বাহিরৰিসযাভাৰো যুজ্জতি ইট্ঠানিট্ঠতায পচ্চেকং দ্ৰারপুরিসেসু ৰিভত্তসভাৰত্তা. তথা হি একচ্চস্স দ্ৰারস্স পুরিসস্স চ ইট্ঠং একচ্চস্স অনিট্ঠং, একচ্চস্স চ অনিট্ঠং একচ্চস্স ইট্ঠং হোতি. এৰঞ্চ কত্ৰা যদেকে ৰদন্তি – ‘‘নত্থি কম্মৰসেন তেজসা পরূপতাপন’’ন্তিআদি, তদপাহতং হোতি. যং পন ৰদন্তি – ‘‘অনেরযিকানং নেসং কথং তত্থ সম্ভৰো’’তি নিরযে নেরযিকানং যাতনাসব্ভাৰতো. নেরযিকসত্তযাতনাযোগ্যঞ্হি অত্তভাৰং নিব্বত্তেন্তং কম্মং তাদিসনিকন্তিৰিনামিতং নিরযট্ঠানেযেৰ নিব্বত্তেতি. তে চ নেরযিকেহি অধিকতরবলারোহপরিণাহা অতিৰিয ভযানকদস্সনা কুরূরতরপযোগা চ হোন্তি. এতেনেৰ তত্থ নেরযিকানং ৰিবাধককাকসুনখাদীনম্পি নিব্বত্তি সংৰণ্ণিতাতি দট্ঠব্বং.
কথং অঞ্ঞগতিকেহি অঞ্ঞগতিকবাধনন্তি চ ন ৰত্তব্বং অঞ্ঞত্থাপি তথা দস্সনতো. যং পনেকে ৰদন্তি – ‘‘অসত্তসভাৰা এৰ নিরযপালা নিরযসুনখাদযো চা’’তি তম্পি তেসং মতিমত্তং অঞ্ঞত্থ তথা অদস্সনতো. ন হি কাচি অত্থি তাদিসী ধম্মপ্পৰত্তি, যা অসত্তসভাৰা, সম্পতিসত্তেহি অপ্পযোজিতা চ সত্তকিচ্চং সাধেন্তী দিট্ঠপুব্বা. পেতানং পানীযনিৰারকানং দণ্ডাদিহত্থপুরিসানম্পি সব্ভাৰে, অসত্তভাৰে চ ৰিসেসকারণং নত্থি. সুপিনোপঘাতোপি অত্থি, কিচ্চসমত্থতা পন অপ্পমাণং দস্সনাদিমত্তেনপি তদত্থসিদ্ধিতো. তথা হি সুপিনে আহারূপভোগাদিনা ন অত্থসিদ্ধি, ইদ্ধিনিম্মানরূপং পনেত্থ লদ্ধপরিহারং ইদ্ধিৰিসযস্স অচিন্তেয্যভাৰতো. ইধাপি কম্মৰিপাকস্স অচিন্তেয্যভাৰতোতি চে? তং ন, অসিদ্ধত্তা. নেরযিকানং কম্মৰিপাকতো নিরযপালাতি অসিদ্ধমেতং, ৰুত্তনযেন পন পাল়িতো চ তেসং সত্তভাৰো এৰ সিদ্ধোতি. সক্কা হি ৰত্তুং, ‘‘সত্তসঙ্খাতা নিরযপালসঞ্ঞিতা ধম্মপ্পৰত্তি সাভিসন্ধিকপরূপঘাতী অত্থি কিচ্চসব্ভাৰতো ওজাহারাদিরক্খসসন্ততি ৰিযা’’তি. অভিসন্ধিপুব্বকতা চেত্থ ন সক্কা পটিক্খিপিতুং তথা তথা অভিসন্ধিযা যাতনতো, ততো এৰ ন সঙ্ঘাতপব্বতাদীহি অনেকন্তিকতা. যে পন ৰদন্তি – ‘‘ভূতৰিসেসা এৰ এতে ৰণ্ণসণ্ঠানাদিৰিসেসৰন্তো ভেরৰাকারা ‘নরকপালা’তি সমঞ্ঞং লভন্তী’’তি. তদসিদ্ধং উজুকমেৰ পাল়িযং, – ‘‘অত্থি নিরযেসু নিরযপালা’’তি (কথা. ৮৬৬) ৰাদস্স পতিট্ঠাপিতত্তা.
অপিচ যথা অরিযৰিনযে নরকপালানং ভূতমত্ততা অসিদ্ধা, তথা পঞ্ঞত্তিমত্তৰাদিনোপি তেসং ভূতমত্ততা অসিদ্ধাৰ সব্বসো রূপধম্মানং অত্থি ভাৰস্সেৰ অপ্পটিজাননতো. ন হি তস্স ভূতানি নাম পরমত্থতো সন্তি. যদি পরমত্থং গহেত্ৰা ৰোহরতি, অথ কস্মা চক্খুরূপাদীনি পটিক্খিপতীতি? তিট্ঠতেসা অনৰট্ঠিততক্কানং অপ্পহীনসম্মোহৰিপল্লাসানং ৰাদৰীমংসা, এৰং, ‘‘অত্থেৰ নিরযে নিরযপালা’’তি নিট্ঠমেত্থ গন্তব্বং. সতি চ নেসং সব্ভাৰে, অসতিপি বাহিরে ৰিসযে নরকে ৰিয দেসাদিনিযমো হোতীতি ৰাদো ন সিজ্ঝতি, সতি এৰ পন বাহিরে ৰিসযে দেসাদিনিযমোতি দট্ঠব্বং.
দেৰদূতসরাপনৰসেন সত্তে যথূপচিতে পুঞ্ঞকম্মে যমেতি নিযমেতীতি যমো, তস্স যমস্স ৰেমানিকপেতানং রাজভাৰতো রঞ্ঞো. তেনাহ – ‘‘যমরাজা নাম ৰেমানিকপেতরাজা’’তি. কম্মৰিপাকন্তি অকুসলকম্মৰিপাকং. ৰেমানিকপেতাতি কণ্হসুক্কৰসেন মিস্সককম্মং কত্ৰা ৰিনিপাতিকদেৰতা ৰিয সুক্কেন কম্মুনা পটিসন্ধিং গণ্হন্তি. তথা হি তে মগ্গফলভাগিনোপি হোন্তি, পৰত্তিযং পন কম্মানুরূপং কদাচি পুঞ্ঞফলং, কদাচি অপুঞ্ঞফলং পচ্চনুভৰন্তি. যেসং পন অরিযমগ্গো উপ্পজ্জতি, তেসং মগ্গাধিগমতো পট্ঠায পুঞ্ঞফলমেৰ উপ্পজ্জতীতি দট্ঠব্বং. অপুঞ্ঞফলং পুব্বে ৰিয কটুকং ন হোতি. মনুস্সত্তভাৰে ঠিতানং মুদুকমেৰ হোতীতি অপরে. ধম্মিকো রাজাতি এত্থ তস্স ধম্মিকভাৰো ধম্মদেৰপুত্তস্স ৰিয উপ্পত্তিনিযমিতধম্মৰসেনেৰ ৰেদিতব্বো. দ্ৰারেসূতি অৰীচিমহানরকস্স চতূসু দ্ৰারেসু.
জাতিধম্মোতি কম্মকিলেসৰসেন জাতিপকতিকো. তেনাহ ‘‘জাতিসভাৰো’’তি. সভাৰো চ নাম তেজোধাতুযা উণ্হতা ৰিয ন কদাচিপি ৰিগচ্ছতীতি আহ ‘‘অপরিমুত্তো জাতিযা’’তিআদি.
২৬৩. ইদানি জাতিযা দেৰদূতভাৰং নিদ্ধারেত্ৰা দস্সেতুং, ‘‘দহরকুমারো’’তিআদি ৰুত্তং. অত্থতো এৰং ৰদতি নামাতি ৰাচায অৰদন্তোপি অত্থাপত্তিতো এৰং ৰদন্তো ৰিয হোতি ৰিঞ্ঞূনন্তি অত্থো. এৰং তুম্হাকম্পি জাতি আগমিস্সতীতি এৰং সংকিলিট্ঠজেগুচ্ছঅসমত্থদহরাৰত্থা জাতি তুম্হাকং আগমিস্সতি. কামঞ্চাযং আগতা এৰ, সা পন অতীতানাগতায উপরিপি আগমনায পযোগো ইচ্ছিতব্বো, অনাগতায ন ইচ্ছিতব্বোতি আহ ‘‘জাতি আগমিস্সতী’’তি. তেনেৰাহ – ‘‘ইতি তস্সা…পে… করোথা’’তি. তেনাতি তেন কারণেন ৰিঞ্ঞূনং ৰেদৰত্থুভাৰেনাতি অত্থো.
ঊরুবলন্তি ঊরুবলী. তেন দূরেপি গমনাগমনলঙ্ঘনাদিসমত্থতং দস্সেতি, বাহুবলন্তি পন ইমিনা হত্থেহি কাতব্বকিচ্চসমত্থতং, জৰগ্গহণেন ৰেগস্স পৰত্তিসমত্থতং. অন্তরহিতা নট্ঠা. সেসং পঠমদেৰদূতে ৰুত্তনযমেৰ.
ৰিৰিধং দুক্খং আদহতীতি ব্যাধি, ৰিসেসেন ৰা আধীযতি এতেনাতি ব্যাধি, তেন ব্যাধিনা. অভিহতোতি বাধিতো, উপদ্দুতোতি অত্থো.
২৬৫. কারণা নাম ‘‘হত্থচ্ছেদাদিভেদা অধিকপীল়া করীযতি এতাযা’’তি কত্ৰা যাতনা, সা এৰ কারণিকেহি কাতব্বট্ঠেন কম্মন্তি কম্মকারণা যাতনাকম্মন্তি অত্থো.
২৬৬. বহুং পাপং কতন্তি বহুসো পাপং কতং. তেন পাপস্স বহুলীকরণমাহ. বহূতি ৰা মহন্তং. মহত্থোপি হি বহুসদ্দো দিস্সতি, ‘‘বহু ৰত কতং অস্সা’’তিআদীসু, গরুকন্তি ৰুত্তং হোতি. সোতি গরুকং বহুলং ৰা পাপং কত্ৰা ঠিতো নিরযে নিব্বত্ততিযেৰ, ন যমপুরিসেহি যমস্স সন্তিকং নীযতি. পরিত্তন্তি পমাণপরিত্ততায কালপরিত্ততায চ পরিত্তং, পুরিমস্মিং পক্খে অগরুন্তি অত্থো, দুতিযস্মিং অবহুলন্তি. যথাৰুত্তমত্থং উপমায ৰিভাৰেতুং, ‘‘যথা হী’’তিআদি ৰুত্তং. কত্তব্বমেৰাতি দণ্ডমেৰ. অনুৰিজ্জিত্ৰা ৰীমংসিত্ৰা. ৰিনিচ্ছযট্ঠানন্তি অট্টকরণট্ঠানং. পরিত্তপাপকম্মাতি দুব্বলপাপকম্মা. তে হি পাপকম্মস্স দুব্বলভাৰতো কতূপচিতস্স চ ওকাসারহকুসলকম্মস্স বলৰভাৰতো অত্তনো ধম্মতাযপি সরন্তি.
আকাসচেতিযন্তি গিরিসিখরে ৰিৰটঙ্গণে কতচেতিযং. অগ্গিজালসদ্দন্তি ‘‘পটপটা’’তি পৰত্তমানং অগ্গিজালায সদ্দং সুত্ৰা, ‘‘মযা তদা আকাসচেতিযে পূজিতরত্তপটা ৰিযা’’তি অত্তনো পূজিতপটং অনুস্সরি. পঞ্চহিপি ন সরতীতি বলৰতা পাপকম্মেন ব্যামোহিতো পঞ্চ সঞ্ঞাণানি ন গণ্হাতি. তুণ্হী হোতি কম্মারহো অযন্তি তত্থ পতীকারং অপস্সন্তো.
২৬৭. অৰীচিমহানিরযো উব্বেধেনপি যোজনসতমেৰাতি ৰদন্তি. নৰনৰযোজনিকা হোতি পুথুলতো. মহানিরযস্স মহন্তত্তা তথাপি ভিত্তিসতং যোজনসহস্সং হোতীতি উস্সদস্স সব্বস্স পরিক্খেপতো ‘‘দসযোজনসহস্সং হোতী’’তি ৰুত্তং.
২৬৮. ঝাযতীতি পটিপাকতিকং হোতি. তাদিসমেৰাতি পুরিমসদিসত্তা ‘‘উব্ভতং সদিসমেৰ হোতী’’তি এৰং ৰুত্তং. বহুসম্পত্তোতি ৰা বহুট্ঠানং অতিক্কমিত্ৰা পুরত্থিমদ্ৰারং সম্পত্তো হোতি.
ছন্নং জালানন্তি চতূহি দিসাহি হেট্ঠা উপরি চ উব্ভতানং ছন্নং জালানং. সত্তানং নিরন্তরতা নিরযসংৰত্তনিযকম্মকতানঞ্চ বহুভাৰতো জালানং তাৰ সত্তানঞ্চ নিরন্তরত্তা অৰীচি হোতু; দুক্খস্স পন কথং নিরন্তরতাতি তং দস্সেন্তো, ‘‘কাযদ্ৰারে…পে… একং দুক্খসহগত’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ আৰজ্জনং সম্পটিচ্ছনং সন্তীরণং ৰোট্ঠব্বনং দ্ৰে তদারম্মণচিত্তানীতি ছ উপেক্খাসহগতানি. এৰং সন্তেপীতি যদিপি তত্থ উপেক্খাসহগতচিত্তানিপি পৰত্তন্তি উপেক্খাৰেদনাপি লদ্ধাৰসরা; দুক্খৰেদনা পন বলৰতরা নিসিতনিসিতেন তিখিণেন সত্থেন নিরন্তরং সরীরং ছিন্দন্তী ৰিয দুক্খং উপনেন্তী ৰিয তা ৰেদনা অভিভৰন্তী অজ্ঝোত্থরন্তী উপ্পজ্জন্তী নিরন্তরা ৰিয হোতি. তেনাহ ‘‘অনুদহনবলৰতাযা’’তিআদি. উপেক্খাৰেদনাতি ৰা তত্থ অতিৰিয অনিট্ঠফলতায অনিট্ঠারম্মণা উপেক্খাৰেদনা দুক্খাতি ৰুচ্চতি, যথা ইট্ঠফলবহুতায ইট্ঠারম্মণা ঝানাদিপরিযাপন্নে চ সুগতিভৰে চ উপেক্খাৰেদনা সুখাতি ৰুচ্চতি, এৰং দুক্খস্স নিরন্তরতায অৰীচীতি ৰেদিতব্বং.
২৬৯. একো পাদো মহানিরযে হোতি, একো গূথনিরযে নিপততি, কম্মৰেগুক্খিত্তো অন্তরা পদমাৰহতি সেসারম্ভতায. হত্থিগীৰপ্পমাণা পরিণাহেন. একদোণিকনাৰাপ্পমাণা আযামেন.
পোক্খরপত্তানীতি খুরধারাসদিসানি তিখিণগ্গানি অযোসূলমযানেৰ পদুমপত্তানি. হেট্ঠা খুরধারাতি হেট্ঠাভূমিযং নিক্খিত্তা, ৰেত্তলতাযো চ তিখিণধারকণ্টকা অযোমযা এৰ. তেনাহ – ‘‘সো তত্থ দুক্খা’’তিআদি. কুসতিণানীতি কুসতিণজাতিতায তথা ৰুত্তানি. খরৰালিকাতি খরা তিখিণকোটিকা সিঙ্ঘাটকসণ্ঠানা ৰালিকা.
২৭০. দন্তে সম্ফুসেতীতি হেট্ঠিমদন্তে যথা কিঞ্চি মুখে পক্খিপিতুং ন সক্কা, এৰং সুফুসিতে করোতি. তম্বলোহপানতো পট্ঠাযাতি ৰুত্তকারণতো পটিলোমতোপি এৰং কম্মকারণানং কারণমাহ. দুতিযেনাতি কুঠারীহি তচ্ছনেন. ততিযেনাতি ৰাসীহি তচ্ছনেন. অৰিজহিতমেৰ সংৰেগহেতুতায লোকস্স মহতো অত্থস্স সংৰত্তনতো.
২৭১. হীনকাযং হীনং ৰা অত্তভাৰং উপগতা. উপাদানেতি চতুব্বিধেপি উপাদানে. তং অত্থতো তণ্হাদিট্ঠিগ্গাহোতি আহ ‘‘তণ্হাদিট্ঠিগহণে’’তি. সম্ভৰতি জরামরণং এতেনাতি সম্ভৰো, উপাদানন্তি আহ – ‘‘জাতিযা মরণস্স চ কারণভূতে’’তি. অনুপাদাতি অনুপাদায. তেনাহ ‘‘অনুপাদিযিত্ৰা’’তি.
সব্বদুক্খাতিক্কন্তা নামাতি সকলম্পি ৰট্টদুক্খং অতিক্কন্তা এৰ হোন্তি চরিমচিত্তনিরোধেন ৰট্টদুক্খলেসস্সপি অসম্ভৰতো.
দেৰদূতসুত্তৰণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.
নিট্ঠিতা চ সুঞ্ঞতৰগ্গৰণ্ণনা.