৩. সুঞ্ঞতৰগ্গো

১. চূল়সুঞ্ঞতসুত্তৰণ্ণনা

১৭৬. কালপরিচ্ছেদং কত্ৰাতি সমাপজ্জন্তেহি নাম কালপরিচ্ছেদো কাতব্বো. থেরো পন ভগৰতো ৰত্তকরণত্থং কালপরিচ্ছেদং করোতি, ‘‘এত্তকে কালে ৰীতিৰত্তে ইদং নাম ভগৰতো কাতব্ব’’ন্তি. সো তত্থকংযেৰ সমাপত্তিং সমাপজ্জিত্ৰা ৰুট্ঠাতি, তং সন্ধায ৰুত্তং ‘‘কালপরিচ্ছেদং কত্ৰা’’তি. সুঞ্ঞতাফলসমাপত্তিং অপ্পেত্ৰাতি এতেন ইতরে, ‘‘ন সোতাপন্নসকদাগামী ফলসমাপত্তিং সমাপজ্জন্তী’’তি ৰদন্তি, তং ৰাদং পটিসেধেতি. সুঞ্ঞতোতি অত্তসুঞ্ঞতো চ নিচ্চসুঞ্ঞতো চ সঙ্খারা উপট্ঠহিংসু. সেক্খানঞ্হি সুঞ্ঞতাপটিৰেধো পাদেসিকো সুভসুখসঞ্ঞানং অপ্পহীনত্তা, তস্মা সো থেরো সুঞ্ঞতাকথং সোতুকামো জাতো. ধুরেন ধুরং পহরন্তেন ৰিযাতি রথধুরেন রথধুরং পহরন্তেন ৰিয কত্ৰা উজুকমেৰ সুঞ্ঞতা…পে… ৰত্থুং ন সক্কাতি যোজনা. একং পদন্তি একং সুঞ্ঞতাপদং.

পুব্বেপাহন্তিআদিনা ভগৰা পঠমবোধিযম্পি অত্তনো সুঞ্ঞতাৰিহারবাহুল্লং পকাসেতীতি দস্সেন্তো ‘‘পঠমবোধিযম্পী’’তি আহ. একোতিআদি থেরস্স সুঞ্ঞতাকথায ভাজনভাৰদস্সনত্থং. সোতুন্তি অট্ঠিং কত্ৰা মনসি কত্ৰা সব্বচেতসা সমন্নাহরিত্ৰা সোতুম্পি. উগ্গহেতুম্পিতি যথাভূতং ধম্মং ধারণপরিপুচ্ছাপরিচযৰসেন হদযেন উগ্গহিতং সুৰণ্ণভাজনে পক্খিত্তসীহৰসা ৰিয অৰিনট্ঠে কাতুম্পি. কথেতুম্পীতি ৰিত্থারেন পরেসং দস্সেতুম্পি সক্কা. তত্থাতি মিগারমাতুপাসাদে. কট্ঠরূপপোত্থকরূপচিত্তরূপৰসেন কতাতি থম্ভাদীসু উত্তিরিত্ৰা কতানং কট্ঠরূপানং, নিয্যূহাদীসু পটিমাৰসেন রচিতানং পোত্থকরূপানং, সিত্তিপস্সে চিত্তকম্মৰসেন ৰিরচিতানং চিত্তরূপানঞ্চ কতা নিট্ঠপিতা. ৰেস্সৰণমন্ধাতাদীনন্তি পটিমারূপেন কতানং ৰেস্সৰণমন্ধাতুসক্কাদীনং. চিত্তকম্মৰসেনাতি আরামাদিচিত্তকম্মৰসেন. সণ্ঠিতম্পীতি অৰযৰভাৰেন সণ্ঠিতং হুত্ৰা ঠিতম্পি. জিণ্ণপটিসঙ্খরণত্থন্তি জিণ্ণানং নিয্যূহকূটাগারপাসাদাৰযৰানং অভিসঙ্খরণত্থায তস্মিং তস্মিং ঠানে রহস্সসঞ্ঞাণেন ঠপিতং. ‘‘পরিভুঞ্জিস্সামী’’তি তস্মিং তস্মিং কিচ্চে ৰিনিযুঞ্জনৰসেন পরিভুঞ্জিতব্বস্স. এতং ৰুত্তন্তি, ‘‘অযং মিগারমাতুপাসাদো সুঞ্ঞো’’তিআদিকং ৰুত্তং.

নিচ্চন্তি সব্বকালং রত্তিঞ্চ দিৰা চ. একভাৰং একং অসুঞ্ঞতন্তি পচ্চত্তে উপযোগৰচনং, একত্তং একো অসুঞ্ঞতোতি অত্থো. গামোতি পৰত্তনৰসেনাতি গেহসন্নিৰেসৰীথিচচ্চরসিঙ্ঘাটকাদিকে উপাদায গামোতি লোকুপ্পত্তিৰসেন. কিলেসৰসেনাতি তত্থ অনুনযপটিঘৰসেন. এসেৰ নযোতি ইমিনা ‘‘পৰত্তৰসেন ৰা কিলেসৰসেন ৰা উপ্পন্নং মনুস্সসঞ্ঞ’’ন্তি ইমমত্থং অতিদিসতি. এত্থ চ যথা গামগ্গহণেন ঘরাদিসঞ্ঞা সঙ্গহিতা, এৰং মনুস্সগ্গহণেন ইত্থিপুরিসাদিসঞ্ঞা সঙ্গহিতা. যস্মা রুক্খাদিকে পটিচ্চ অরঞ্ঞসঞ্ঞা তত্থ পব্বতৰনসণ্ডাদযো অন্তোগধা, তস্মা তত্থ ৰিজ্জমানম্পি তং ৰিভাগং অগ্গহেত্ৰা একং অরঞ্ঞংযেৰ পটিচ্চ অরঞ্ঞসঞ্ঞং মনসি করোতি. ওতরতীতি অনুপ্পৰিসতি. অধিমুচ্চতীতি নিচ্ছিনোতি. পৰত্তদরথাতি তথারূপায পস্সদ্ধিযা অভাৰতো ওল়ারিকধম্মপ্পৰত্তিসিদ্ধা দরথা. কিলেসদরথাতি অনুনযপটিঘসম্ভৰা কিলেসদরথা. দুতিযপদেতি ‘‘যে অস্সু দরথা মনুস্সসঞ্ঞং পটিচ্চা’’তি ইমস্মিং পদে. মনসিকারসন্ততায, – ‘‘নাযং পুব্বে ৰিয ওল়ারিকা, ধম্মপ্পৰত্তী’’তি সঙ্খারদস্সনদরথানং সুখুমতা সল্লহুকতা চ চরিতত্থাতি আহ ‘‘পৰত্তদরথমত্তা অত্থী’’তি.

যং কিলেসদরথজাতং, তং ইমিস্সা দরথসঞ্ঞায ন হোতীতি যোজনা. পৰত্তদরথমত্তং অৰসিট্ঠং হোতি, ৰিজ্জমানমেৰ অত্থি ইদন্তি পজানাতীতি যোজনা. সুঞ্ঞতা নিব্বত্তীতি সুঞ্ঞতন্তি পৰত্তি. সুঞ্ঞতা সহচরিতঞ্হি সুঞ্ঞং, ইধ সুঞ্ঞতাতি ৰুত্তা.

১৭৭. অস্সাতি ভগৰতো এৰং ইদানি ৰুচ্চমানাকারেন চিত্তপ্পৰত্তি অহোসি. অচ্চন্তসুঞ্ঞতন্তি ‘‘পরমানুত্তর’’ন্তি ৰুত্তং অরহত্তং দেসেস্সামীতি. অরঞ্ঞসঞ্ঞায ৰিসেসানধিগমনতোতি, ‘‘অরঞ্ঞং অরঞ্ঞ’’ন্তি মনসিকারেন ঝানাদিৰিসেসস্স অধিগমাভাৰতো, ‘‘পথৰী’’তি মনসিকারেন ৰিসেসাধিগমনতো. ইদানি তমেৰত্থং উপমায ৰিভাৰেতুং ‘‘যথা হী’’তিআদি ৰুত্তং. এৰং সন্তেতি এৰং ৰপিতে সালিআদযো সম্পজ্জন্তি. ধুৰসেৰনন্তি নিযতসেৰনং পারিহারিযকম্মট্ঠানং. পটিচ্চাতি এত্থ ‘‘সম্ভূত’’ন্তি ৰচনসেসো ইচ্ছিতোতি আহ ‘‘পটিচ্চ সম্ভূত’’ন্তি. পথৰিং পটিচ্চ সম্ভূতা হি সঞ্ঞাতি.

পথৰীকসিণে সো পথৰীসঞ্ঞী হোতি, ন পকতিপথৰিযং. তস্সাতি পথৰীকসিণস্স. তেহীতি গণ্ডাদীহি. সুট্ঠু ৰিহতন্তি যথা ৰলীনং লেসোপি ন হোতি, এৰং সম্মদেৰ আকোটিতং. নদীতল়াকাদীনং তীরপ্পদেসো উদকস্স আকরট্ঠেন কূলং, উন্নতভাৰতো উগ্গতং কূলং ৰিযাতি উক্কূলং, ভূমিযা উচ্চট্ঠানং. ৰিগতং কূলন্তি ৰিক্কূলং, নীচট্ঠানং. তেনাহ ‘‘উচ্চনীচ’’ন্তি. একং সঞ্ঞন্তি একং পথৰীতিসঞ্ঞংযেৰ.

১৮২. সতিপি সঙ্খারনিমিত্তৰিরহে যাদিসানং নিমিত্তানং অভাৰেন ‘‘অনিমিত্ত’’ন্তি ৰুচ্চতি, তানি দস্সেতুং, ‘‘নিচ্চনিমিত্তাদিৰিরহিতো’’তি ৰুত্তং. চতুমহাভূতিকং চতুমহাভূতনিস্সিতং. সল়াযতনপটিসংযুত্তং চক্খাযতনাদিসল়াযতনসহিতং.

১৮৩. ৰিপস্সনায পটিৰিপস্সনন্তি ধম্মানঞ্চ পুন ৰিপস্সনং. ইধাতি অত্তনো পচ্চক্খভূতযথাধিগতমগ্গফলং ৰদতীতি আহ – ‘‘অরিযমগ্গে চেৰ অরিযফলে চা’’তি. উপাদিসেসদরথদস্সনত্থন্তি সব্বসো কিলেসুপধিযা পহীনায খন্ধোপধি অৰিসিট্ঠা, তপ্পচ্চযা দরথা উপাদিসেসদরথা, তং দস্সনত্থং. যস্মা ৰিসযতো গামসঞ্ঞা ওল়ারিকা, মনুস্সসঞ্ঞা সুখুমা, তস্মা মনুস্সসঞ্ঞায গামসঞ্ঞং নিৰত্তেত্ৰা. যস্মা পন মনুস্সসঞ্ঞাপি সভাগৰত্থুপরিগ্গহতো ওল়ারিকা, সভাগৰত্থুতো অরঞ্ঞসঞ্ঞা সুখুমা, তস্মা অরঞ্ঞসঞ্ঞায মনুস্সসঞ্ঞং নিৰত্তেত্ৰা. পথৰীসঞ্ঞাদিনিৰত্তনে কারণং হেট্ঠা সুত্তন্তরেসু চ ৰুত্তমেৰ. অনুপুব্বেনাতি মগ্গপ্পটিপাটিযা. নিচ্চসারাদীনং সব্বসো অৰত্থুতায অচ্চন্তমেৰ সুঞ্ঞত্তা অচ্চন্তসুঞ্ঞতা.

১৮৪. সুঞ্ঞতফলসমাপত্তিন্তি সুঞ্ঞতৰিমোক্খস্স ফলভূতত্তা, সুঞ্ঞতানুপস্সনায ৰসেন সমাপজ্জিতব্বত্তা চ সুঞ্ঞতফলসমাপত্তিন্তি লদ্ধনামং অরহত্তফলসমাপত্তিং. যস্মা অতীতে পচ্চেকসম্বুদ্ধা অহেসুং, অনাগতে ভৰিস্সন্তি, ইদানি পন বুদ্ধসাসনস্স ধরমানত্তা পচ্চেকবুদ্ধা ন ৰত্তন্তি, তস্মা পচ্চেকবুদ্ধগ্গহণং অকত্ৰা, ‘‘এতরহিপি বুদ্ধবুদ্ধসাৰকসঙ্খাতা’’ইচ্চেৰ ৰুত্তং. ন হি বুদ্ধসাসনে ধরন্তে পচ্চেকবুদ্ধা ভৰন্তি. সেসং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.

চূল়সুঞ্ঞতসুত্তৰণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.

২. মহাসুঞ্ঞতসুত্তৰণ্ণনা

১৮৫. ছৰিৰণ্ণেন সো কাল়ো, ন নামেন. পলালসন্থারোতি আদীনীতি আদি-সদ্দেন কোচ্ছচিমিলিকাকটসারাদীনং গহণং. গণভিক্খূনন্তি গণবন্ধনৰসেন ভিক্খূনং.

যদি সংসযো নাম নত্থি, ‘‘সম্বহুলা নু খো’’তি ইদং কথন্তি আহ ‘‘ৰিতক্কপুব্বভাগা’’তিআদি. তত্থ ৰিতক্কো পুব্বভাগো এতিস্সাতি ৰিতক্কপুব্বভাগা, পুচ্ছা. সা ‘‘সম্বহুলা নো এত্থ ভিক্খূৰিহরন্তী’’তি ৰচনং, ৰিতক্কো পন ‘‘সম্বহুলা নু খো ইধ ভিক্খূ ৰিহরন্তী’’তি ইমিনা আকারেন তদা ভগৰতো উপ্পন্নো চিত্তসঙ্কপ্পো, তস্স পরিৰিতক্কস্স তব্ভাৰজোতনোযং নু-কারো ৰুত্তোতি দস্সেন্তো আহ – ‘‘ৰিতক্কপুব্বভাগে চাযং নু-কারো নিপাতমত্তো’’তি. কিঞ্চাপি গচ্ছন্তো দিস্ৰা, ‘‘সম্বহুলা নো এত্থ ভিক্খূ ৰিহরন্তী’’তি পুচ্ছাৰসেন ভগৰতা ৰুত্তো, অথ খো ‘‘ন খো, আনন্দ, ভিক্খু সোভতি সঙ্গণিকারামো’’তিআদি (ম. নি. ৩.১৮৫) উপরিদেসনাৰসেন মত্থকং গচ্ছন্তে অৰিনিচ্ছিতো নাম ন হোতি, অথ খো ৰিসুং ৰিনিচ্ছিতো এৰ হোতি, দিস্ৰা নিচ্ছিনিত্ৰাৰ কথাসমুট্ঠাপনত্থং তথা পুচ্ছতি. তথা হি ৰুত্তং – ‘‘জানন্তাপি তথাগতা পুচ্ছন্তী’’তি (পারা. ১৬). তেনাহ ‘‘ইতো কিরা’’তিআদি.

যথা নদীওতিণ্ণং উদকং যথানিন্নং পক্খন্দতি, এৰং সত্তা ধাতুসো সংসন্দন্তি, তস্মা ‘‘গণৰাসো নদীওতিণ্ণউদকসদিসো’’তি ৰুত্তং. ইদানি তমত্থং ৰিত্থারতো দস্সেতুং – ‘‘নিরযতিরচ্ছানযোনী’’তিআদি ৰুত্তং. কুরুৰিন্দাদিন্হানীযচুণ্ণানি সণ্হসুখুমভাৰতো নাল়িযং পক্খিত্তানি নিরন্তরানেৰ তিট্ঠন্তীতি আহ – ‘‘চুণ্ণভরিতা নাল়ি ৰিযা’’তি. সত্তপণ্ণাস কুলসতসহস্সানীতি সত্তসতসহস্সাধিকানি পঞ্ঞাস কুলানংযেৰ সতসহস্সানি, মনুস্সানং পন ৰসেন সত্ত কোটিযো তদা তত্থ ৰসিংসু.

ততো চিন্তেসি, কথং? কামঞ্চাযং লোকপকতি, ময্হং পন সাসনে অযুত্তোৰ সোতি আহ – ‘‘মযা’’তিআদি. ধম্মন্তি সভাৰসিদ্ধং. সংৰেগোতি সহোত্তপ্পঞাণং ৰুচ্চতি. ন খো পনেতং সক্কা গিলানুপট্ঠানওৰাদানুসাসনিআদিৰসেন সমাগমস্স ইচ্ছিতব্বত্তা. গণভেদনন্তি গণসঙ্গণিকায ৰিৰেচনং.

১৮৬. কতপরিভণ্ডন্তি পুব্বে কতসংৰিধানস্স চীৰরস্স ৰুত্তাকারেন পটিসঙ্খরণং. নোতি অম্হাকং. অনত্তমনোতি অনারাধিতচিত্তো.

সকগণেন সহভাৰতো সঙ্গণিকাতি আহ ‘‘সকপরিসসমোধান’’ন্তি. গণোতি পন ইধ জনসমূহোতি ৰুত্তং ‘‘নানাজনসমোধান’’ন্তি. সোভতি যথানুসিট্ঠং পটিপজ্জমানতো. কামতো নিক্খমতীতি নিক্খমো, এৰং নিক্খমৰসেন উপ্পন্নং সুখং. গণসঙ্গণিকাকিলেসসঙ্গণিকাহি পৰিৰিত্তি পৰিৰেকো. পৰিৰেকৰসেন উপ্পন্নং সুখং. রাগাদীনং উপসমাৰহং সুখং উপসমসুখং. মগ্গসম্বোধাৰহং সুখং সম্বোধিসুখং. নিকামেতব্বস্স, নিকামং ৰা লাভী নিকামলাভী. নিদুক্খং সুখেনেৰ লভতীতি অদুক্খলাভী. কসিরং ৰুচ্চতি অপ্পকন্তি আহ – ‘‘অকসিরলাভীতি ৰিপুললাভী’’তি.

সামাযিকন্তি সমযে কিলেসৰিমুচ্চনং অচ্চন্তমেৰাতি সামাযিকং ম-কারে অ-কারস্স দীঘং কত্ৰা. তেনাহ – ‘‘অপ্পিতপ্পিতসমযে কিলেসেহি ৰিমুত্ত’’ন্তি. কন্তন্তি অঙ্গসন্ততায আরম্মণসন্ততায চ কমনীযং মনোরম্মং. অসামাযিকং অচ্চন্তৰিমুত্তং.

এত্তাৰতাতিআদিনা সঙ্গণিকারামস্স ৰিসেসাধিগমস্স অন্তরাযিকভাৰং অন্ৰযতো ব্যতিরেকতো চ সহ নিদস্সনেন দস্সেতি. তত্থ সা দুৰিধা অন্তরাযিকতা ৰোদানধম্মানং অনুপ্পত্তিহেতুকা, সংকিলেসধম্মানং উপ্পত্তিহেতুকা চ.

তে পঠমং ‘‘সঙ্গণিকারামো’’তিআদিনা ৰিভাৰেত্ৰা ইতরং ৰিভাৰেতুং, ‘‘ইদানি দোসুপ্পত্তিং দস্সেন্তো’’তিআদি ৰুত্তং. ‘‘অট্ঠিঞ্চ পটিচ্চ ন্হারুঞ্চ পটিচ্চ চম্মঞ্চ পটিচ্চ মংসঞ্চ পটিচ্চ আকাসো পরিৰারিতো রূপন্ত্ৰেৰ সঙ্খং গচ্ছতী’’তিআদীসু (ম. নি. ১.৩০৬) ৰিয ইধ রূপসদ্দো করজকাযপরিযাযোতি ‘‘রূপন্তি সরীর’’ন্তি আহ. ‘‘নাহং, আনন্দ…পে… দোমনস্সুপাযাসা’’তি কস্মা ৰুত্তং? ননু কাযে চ জীৰিতে চ অনপেক্খচিত্তানং আরদ্ধৰিপস্সকানম্পি অসপ্পাযৰজ্জনসপ্পাযসেৰনৰসেন কাযস্স পরিহরণং হোতীতি? সচ্চং, তং পন যো কল্লসরীরং নিস্সায ধম্মসাধনায অনুযুঞ্জিতুকামো হোতি, তস্সেৰ ধম্মসাধনতাৰসেন. ধম্মসাধনভাৰঞ্হি অপেক্খিত্ৰা অসপ্পাযং ৰজ্জেত্ৰা সপ্পাযৰসেন পোসেত্ৰা সুট্ঠুতরং হুত্ৰা অনুযুঞ্জনতো কাযস্স পরিহরণং, ন সো কাযে অভিরতো নাম হোতি পচ্চৰেক্খণাযত্তত্তা অপেক্খায ৰিনোদিতব্বো তাদিসোতি. উপালিগহপতিনোতি এত্থাপি ‘‘দসবলসাৰকত্তুপগমনসঙ্খাতেনা’’তি আনেত্ৰা যোজেতব্বং.

১৮৭. মহাকরুণাৰসেন পরিৰুতায পরিসায মজ্ঝে নিসিন্নোপি একন্তৰিৰেকজ্ঝাসযত্তা এককোৰ. এতেন সত্থুনো পৰিৰিত্তস্স পৰিৰেকত্তেন ৰিৰিত্ততং দস্সেতি. রূপারূপপটিভাগনিমিত্তেহি নিৰত্তনত্থং ‘‘রূপাদীনং সঙ্খতনিমিত্তান’’ন্তি ৰুত্তং. অতিৰিয সন্ততরপণীততমভাৰেন ৰিসেসতো সিনোতি বন্ধতীতি ৰিসযো, সো এৰ সসন্ততিপরিযাপন্নতায অজ্ঝত্তং. কিং পন তন্তি আহ – ‘‘সুঞ্ঞতন্তি সুঞ্ঞতফলসমাপত্তি’’ন্তি. উপধিৰিৰেকতায অসঙ্খতা ধাতু ইধ ৰিৰেকোতি অধিপ্পেতোতি আহ – ‘‘ৰিৰেকনিন্নেনা’’তিআদি. ভঙ্গমত্তম্পি অসেসেত্ৰা আসৰট্ঠানিযানঞ্চ ধম্মানং তত্থ ৰিগতত্তা তেসং ৰসেন ৰিগতন্তেন, এৰংভূতং তেসং ব্যন্তিভাৰং পত্তন্তি পাল়িযং ‘‘ব্যন্তিভূতেনা’’তি ৰুত্তং. উয্যোজনং ৰিস্সজ্জনং, তং এতস্স অত্থি, উয্যোজেতি ৰিস্সজ্জেতীতি ৰা উয্যোজনিকং. যস্মা ন সব্বকথা উয্যোজনৰসেনেৰ পৰত্ততি, তস্মা ৰুত্তং ‘‘উয্যোজনিকপটিসংযুত্ত’’ন্তি.

তেলপাকং গণ্হন্তো ৰিযাতি যথা তেলপাকো নাম পরিচ্ছিন্নকালো ন অতিক্কমিতব্বো, এৰং অত্তনো সমাপত্তিকালং অনতিক্কমিত্ৰা. যথা হি কুসলো ৰেজ্জো তেলং পচন্তো তং তং তেলকিচ্চং চিন্তেত্ৰা যদি ৰা পত্থিন্নপাকো, যদি ৰা মজ্ঝিমপাকো, যদি ৰা খরপাকো ইচ্ছিতব্বো, তস্স কালং উপধারেত্ৰা পচতি, এৰং ভগৰা ধম্মং দেসেন্তো ৰেনেয্যানং ঞাণপরিপাকং উপধারেত্ৰা তং তং কালং অনতিক্কমিত্ৰা ধম্মং দেসেত্ৰা পরিসং উয্যোজেন্তো চ ৰিৰেকনিন্নেনেৰ চিত্তেন উয্যোজেতি. দ্ৰে পঞ্চৰিঞ্ঞাণানিপি তদভিনীহতমনোৰিঞ্ঞাণৰসেন নিব্বাননিন্নানেৰ. বুদ্ধানঞ্হি সঙ্খারানং সুট্ঠু পরিঞ্ঞাততায পণীতানম্পি রূপাদীনং আপাথগমনে পগেৰ ইতরেসং পটিকূলতাৰ সুপাকটা হুত্ৰা উপট্ঠাতি, তস্মা ঘম্মাভিতত্তস্স ৰিয সীতজলট্ঠাননিন্নতা নিব্বাননিন্নমেৰ চিত্তং হোতি, তস্স অতিৰিয সন্তপণীতভাৰতো.

১৮৮. অজ্ঝত্তমেৰাতি ইধ ঝানারম্মণং অধিপ্পেতন্তি আহ ‘‘গোচরজ্ঝত্তমেৰা’’তি. ইধ নিযকজ্ঝত্তং সুঞ্ঞতং. অপগুণপাদকজ্ঝানঞ্হি এত্থ ‘‘নিযকজ্ঝত্ত’’ন্তি অধিপ্পেতং ৰিপস্সনাৰিসেসস্স অধিপ্পেতত্তা, নিযকজ্ঝত্তং নিজ্জীৰনিস্সত্ততং, অনত্ততন্তি অত্থো. অসম্পজ্জনভাৰজাননেনাতি ইদানি মে কম্মট্ঠানং ৰীথিপটিপন্নং ন হোতি, উপ্পথমেৰ পৰত্ততীতি জাননেন.

কস্মা পনেত্থ ভগৰতা ৰিপস্সনায এৰ পাদকে ঝানে অৰত্ৰা পাদকজ্ঝানং গহিতন্তি আহ – ‘‘অপ্পগুণপাদকজ্ঝানতো’’তিআদি. ন পক্খন্দতি সম্মা ন সমাহিতত্তা. সো পন ‘‘অজ্ঝত্তধম্মা ময্হং নিজ্জটা নিগুম্বা হুত্ৰা ন উপট্ঠহন্তি, হন্দাহং বহিদ্ধাধম্মে মনসি করেয্যং একচ্চেসু সঙ্খারেসু উপট্ঠিতেসু ইতরেপি উপট্ঠহেয্যুমেৰা’’তি পরস্স…পে… মনসি করোতি. পাদকজ্ঝানৰসেন ৰিয সম্মসিতজ্ঝানৰসেনপি উভতোভাগৰিমুত্তো হোতিযেৰাতি আহ – ‘‘অরূপসমাপত্তিযং নু খো কথন্তি আনেঞ্জং মনসি করোতী’’তি. ন মে চিত্তং পক্খন্দতীতি ময্হং ৰিপস্সনাচিত্তং ৰীথিপটিপন্নং হুত্ৰা ন ৰহতীতি. পাদকজ্ঝানমেৰাতি ৰিপস্সনায পাদকভূতমেৰ ঝানং. পুনপ্পুনং মনসি কাতব্বন্তি পুনপ্পুনং সমাপজ্জিতব্বং ৰিপস্সনায তিক্খৰিসদতাপাদনায. অৰহন্তে নিপুণাভাৰেন ছেদনকিরিযায অপ্পৰত্তন্তে. সমাপজ্জিত্ৰা ৰিপস্সনায তিক্খকম্মকরণং সমথৰিপস্সনাৰিহারেনাতি আহ – ‘‘কম্মট্ঠানে মনসিকারো ৰহতী’’তি.

১৮৯. সম্পজ্জতি মেতি ৰীথিপটিপত্তিযা পুব্বেনাপরং ৰিসেসাভাৰতো সম্পজ্জতি মে কম্মট্ঠানন্তি জাননেন. ইরিযাপথং অহাপেত্ৰাতি যথা পরিস্সমো নাগচ্ছতি, এৰং অত্তনো বলানুরূপং তস্স কালং নেত্ৰা পমাণমেৰ পৰত্তনেন ইরিযাপথং অহোপেত্ৰা. সব্বৰারেসূতি ঠাননিসজ্জাসযনৰারেসু. কথাৰারেসু পন ৰিসেসং তত্থ তত্থ ৰদন্তি. ইদং ৰুত্তন্তি ইদং, ‘‘ইমিনা ৰিহারেনা’’তিআদিৰচনং ৰুত্তং.

১৯০. কামৰিতক্কাদযো ওল়ারিককামরাগব্যাপাদসভাগাতি আহ – ‘‘ৰিতক্কপহানেন দ্ৰে মগ্গে কথেত্ৰা’’তি. কামগুণেসূতি নিদ্ধারণে ভুম্মং. কিস্মিঞ্চিদেৰ কিলেসুপ্পত্তিকারণেতি তস্স পুগ্গলস্স কিলেসুপ্পত্তিকারণং সন্ধায ৰুত্তং, অঞ্ঞথা সব্বেপি পঞ্চ কামগুণা কিলেসুপ্পত্তিকারণমেৰ. সমুদাচরতীতি সমুদাচারোতি আহ ‘‘সমুদাচরণতো’’তি. সো পন যস্মা চিত্তস্স, ন সত্তস্স, তস্মা ৰুত্তং পাল়িযং ‘‘চেতসো’’তি. ম-কারো পদসন্ধিকরো এ-কারস্স চ অকারো কতোতি আহ ‘‘এৰং সন্তে এতন্তি.

১৯১. অনুসযোতি মানানুসযো ভৰরাগানুসযো অৰিজ্জানুসযোতি তিৰিধোপি অনুসযো পহীযতি অরহত্তমগ্গেন. ৰুত্তনযেনেৰাতি, ‘‘ততো মগ্গানন্তরং ফলং, ফলতো ৰুট্ঠায পচ্চৰেক্খমানো পহীনভাৰং জানাতি, তস্স জাননেন সম্পজানো হোতী’’তি ৰুত্তনযেন.

কুসলতো আযাতীতি আযতো, সো এতেসন্তি কুসলাযতিকা. তেনাহ ‘‘কুসলতো আগতা’’তি. তং পন নেসং কুসলাযতিকত্তং উপনিস্সযৰসেন হোতি সহজাতৰসেনপীতি তদুভযং দস্সেতুং, ‘‘সেয্যথিদ’’ন্তিআদি ৰুত্তং.

যস্মা পন যথাৰুত্তধম্মেসু কেচি লোকিযা, কেচি লোকুত্তরা; অথ কস্মা ৰিসেসেন ‘‘লোকুত্তরা’’তি ৰুত্তন্তি আহ – ‘‘লোকে উত্তরা ৰিসিট্ঠা’’তি. তেন লোকিযধম্মেসু উত্তমভাৰেন ঝানাদযো লোকুত্তরা ৰুত্তা, ন লোকস্স উত্তরণতোতি দস্সেতি. যং কিঞ্চি মহগ্গতচিত্তং মারস্স অৰিসযো অকামাৰচরত্তা, পগেৰ তং ৰিপস্সনায পাদকভূতং সুৰিক্খালিতমলন্তি আহ – ‘‘জানিতুং ন সক্কোতী’’তি. একো আনিসংসো অত্থি ভাৰনানুযোগস্স সপ্পাযধম্মকথাপটিলাভো.

১৯২. এতদত্থন্তি কেৰলস্স সুতস্স অত্থায. সপ্পাযাসপ্পাযৰসেনাতি কস্মা ৰুত্তং? ননু সপ্পাযৰসেন দসকথাৰত্থূনি আগতানীতি? সচ্চমেতং, অসপ্পাযকথাৰজ্জনপুব্বিকায সপ্পায কথায ৰসেন আগতত্তা ‘‘সপ্পাযাসপ্পাযৰসেন আগতানী’’তি ৰুত্তং. সুতপরিযত্তিৰসেনাতি সরূপেন তত্থ অনাগতানিপি দসকথাৰত্থূনি সুত্তগেয্যাদিঅন্তোগধত্তা, ‘‘সুতপরিযত্তিৰসেন আগতানী’’তি ৰুত্তং. পরিপূরণৰসেন সরূপতো আগতত্তা ইমস্মিং ঠানে ঠত্ৰা কথেতব্বানি. অত্থোতি সামঞ্ঞত্থো.

১৯৩. অনুআৰত্তন্তীতি অনুঅনু অভিমুখা হুত্ৰা ৰত্তন্তি, পযিরুপাসনাদিৰসেন অনুকূলযন্তি. মুচ্ছনতণ্হন্তি পচ্চযেসু মুচ্ছনাকারং. তণ্হায পত্থনা নাম তেনাকারেন পৰত্তীতি আহ – ‘‘পত্থেতি পৰত্তেতী’’তি. কিলেসূপদ্দৰেনাতি কিলেসসঙ্খাতেন উপদ্দৰেন. কিলেসা হি সত্তানং মহানত্থকরণতো ‘‘উপদ্দৰো’’তি ৰুচ্চন্তি. অত্তনো অব্ভন্তরে উপ্পন্নেন কিলেসূপদ্দৰেন অন্তেৰাসিনো, উপদ্দৰো অন্তেৰাসূপদ্দৰো, ব্রহ্মচরিযস্স উপদ্দৰো ব্রহ্মচারুপদ্দৰোতি ইমমত্থং ‘‘সেসুপদ্দৰেসুপি এসেৰ নযো’’তি ইমিনা অতিদিসতি. গুণমরণং কথিতং, ন জীৰিতমরণং.

অপ্পলাভাতি অপ্পমত্তকলাভী ৰিসেসানং. এৰং ৰুত্তোতি যথাৰুত্তব্রহ্মচারুপদ্দৰো দুক্খৰিপাকতরো চেৰ কটুকৰিপাকতরো চাতি এৰং ৰুত্তো. আচরিযন্তেৰাসিকূপদ্দৰো হি বাহিরকসমযৰসেন ৰুত্তো, ব্রহ্মচারুপদ্দৰো পন সাসনৰসেন. দুরক্খাতে হি ধম্মৰিনযে দুপ্পটিপত্তি ন মহাসাৰজ্জা মিচ্ছাভিনিৰেসস্স সিথিলৰাযামভাৰতো; স্ৰাখ্যাতে পন ধম্মৰিনযে দুপ্পটিপত্তি মহাসাৰজ্জা মহতো অত্থস্স বাহিরভাৰকরণতো. তেনাহ ‘‘সাসনে পনা’’তিআদি.

১৯৬. তস্মাতি ইদং পুব্বপরাপেক্খং পুরিমস্স চ অত্থস্স কারণভাৰেন পচ্চামসনন্তি আহ ‘‘যস্মা’’তিআদি. মিত্তং এতস্স অত্থীতি মিত্তৰা, তস্স ভাৰো মিত্তৰতা, তায. মিত্তৰসেন পটিপজ্জনন্তি আহ ‘‘মিত্তপটিপত্তিযা’’তি. সপত্তৰতাযাতি এত্থাপি এসেৰ নযো.

দুক্কটদুব্ভাসিতমত্তম্পীতি ইমিনা পগেৰ ইতরং ৰীতিক্কমন্তোতি দস্সেতি. সাৰকেসু হিতপরক্কমনং ওৰাদানুসাসনীহি পটিপজ্জনন্তি আহ – ‘‘তথা ন পটিপজ্জিস্সামী’’তি. আমকমত্তন্তি কুলালভাজনং ৰুচ্চতি. নাহং তুম্হেসু তথা পটিপজ্জিস্সামীতি কুম্ভকারো ৰিয আমকভাজনেসু অহং তুম্হেসু কেৰলং জানাপেন্তো ন পটিপজ্জিস্সামি. নিগ্গণ্হিত্ৰাতি নীহরিত্ৰা. লোকিযগুণাপি ইধ সারোত্ৰেৰ অধিপ্পেতা লোকুত্তরগুণানং অধিট্ঠানভাৰতো. সেসং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.

মহাসুঞ্ঞতসুত্তৰণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.

৩. অচ্ছরিযব্ভুতসুত্তৰণ্ণনা

১৯৭. ৰিভত্তিপতিরূপকা চ নিপাতা হোন্তীতি যথারহং তংতংৰিভত্তিঅত্থদীপকা, ইধ পচ্চত্তৰচনো যত্রসদ্দো, হিসদ্দো হেতুঅত্থো, নামসদ্দো অচ্ছরিযত্থো, পদত্তযস্স পন অচ্ছরিযত্থনিদ্দিট্ঠতায ‘‘অচ্ছরিযত্থে নিপাতো’’তি ৰুত্তং. একংসতো পনেতং পদত্তযং. তথা হি ৰক্খতি, ‘‘যত্রাতি নিপাতৰসেন অনাগতৰচন’’ন্তি. পপঞ্চসদ্দো হেট্ঠা ৰুত্তো. ছিন্নৰটুমেতি ইমিনা সব্বকিলেসৰট্টস্স অকুসলকম্মৰট্টস্স চ ছিন্নত্তা ৰিপাকৰট্টস্স চ উপরি ৰক্খমানত্তা আহ – ‘‘ৰটুমন্তি কুসলাকুসলকম্মৰট্টং ৰুচ্চতী’’তি. নিপাতৰসেন যত্রসদ্দযোগেন. অনাগতৰচনন্তি ইদং অনাগতৰচনসদিসত্তা ৰুত্তং. অনাগতত্থৰাচী হি অনাগতৰচনং, অত্থো চেত্থ অতীতোতি. অনুস্সরীতি ইদং অনুস্সরিতভাৰং সন্ধায ৰুত্তং – ‘‘ন অনুস্সরিস্সতী’’তি সদ্দপযোগস্স অতীতৰিসযত্তা. যদা পন তেহি ভিক্খূহি যা কথা পৰত্তিতা, ততো পচ্ছাপি ভগৰতো তেসং বুদ্ধানং অনুস্সরণং হোতিযেৰ.

খত্তিযজচ্চাতিআদিকালতো পট্ঠায অসম্ভিন্নায খত্তিযজাতিযা উদিতোদিতায. ব্রহ্মজচ্চাতি ব্রাহ্মণজচ্চা. এৰংগোত্তেপি এসেৰ নযো. লোকিযলোকুত্তরসীলেনাতি পারমিতাসম্ভূতেন বুদ্ধাৰেণিকত্তা অনঞ্ঞসাধারণেন লোকিযেন লোকুত্তরেন চ সীলেন. এৰংসীলাতি অনৰসেসসীলানং ৰিসুং পচ্চৰেক্খণকরণেন এৰংসীলাতি অনুস্সরিস্সতি. এস নযো সেসেসু. যথা ৰিজ্জাভাগিযা ৰিজ্জাসম্পযুত্তধম্মা, এৰং সমাধিপক্খা সমাধিসম্পযুত্তধম্মাপি সতিৰীরিযাদযোতি আহ – ‘‘হেট্ঠা সমাধিপক্খানং ধম্মানং গহিতত্তা ৰিহারো গহিতোৰা’’তি. তস্মা সমাধিপক্খধম্মৰিনিমুত্তো এৰ ইধ ৰিহারো অধিপ্পেতোতি ৰুত্তং ‘‘ইদং হী’’তিআদি.

যথা ৰা অট্ঠসমাপত্তিৰিপস্সনামগ্গফলসঙ্গহিতা লোকিযলোকুত্তরা সমাধিপঞ্ঞা ‘‘এৰংধম্মা এৰংপঞ্ঞা’’তি পদেহি হেট্ঠা গহিতাপি যথাসকং পটিপক্খতো মুচ্চনস্স পৰত্তিৰিসেসং উপাদায ‘‘এৰংৰিমুত্তা’’তি এত্থ পুন গহিতা, তথা ‘‘এৰংধম্মা’’তি এত্থ গহিতাপি সমাধিপক্খধম্মা দিব্বব্রহ্মআনেঞ্জঅরিযৰিহারসঙ্খাতং অত্তনো পৰত্তিৰিসেসং উপাদায, ‘‘এৰংৰিহারী’’তি এত্থ পুন গহিতাতি ৰুচ্চমানে ন কোচি ৰিরোধো. ফলধম্মানং পৰত্তিকালেপি কিলেসানং পটিপ্পস্সদ্ধি ন তংআনুভাৰজাতা, অথ খো অরিযমগ্গেন কিলেসানং সমুচ্ছিন্নত্তাতি আহ – ‘‘মগ্গানুভাৰেন কিলেসানং পটিপস্সদ্ধন্তে উপ্পন্নত্তা’’তি. যো যং পজহতি, সো পহাযকো পহাতব্বতো ৰিমুত্তোতি ৰুচ্চতি ৰিসংসট্ঠভাৰতোতি পহানৰিভাগেন ৰুচ্চমানে অপহাযকস্স নিব্বানস্স কথং ৰিমুত্ততা? ৰিসংসট্ঠাভাৰতো এৰ. তঞ্হি পকতিযাৰ সব্বসো কিলেসেহি ৰিসংসট্ঠং ৰিনিস্সটং সুৰিদূরৰিদূরে ঠিতং, তস্মাস্স ততো নিস্সটত্তা নিস্সরণৰিমুত্তি নিস্সরণপহানন্তি ৰুচ্চতীতি আহ ‘‘নিব্বান’’ন্তিআদি.

১৯৯. ইমে তথাগতস্স অচ্ছরিযঅব্ভুতধম্মা, ন সাৰকৰিসযা, মম পন দেসনা তযা সুতা এৰাতি তে থেরস্সেৰ ভারং করোন্তো, ‘‘তং ভিয্যোসোমত্তায পটিভন্তূ’’তি আহ. সতো সম্পজানোতি এত্থ কালভেদৰসেন লব্ভমানম্পি সম্পজানভাৰং অনামসিত্ৰা গতিৰিভাগেন তং দস্সেতুং, ‘‘দ্ৰে সম্পজঞ্ঞানী’’তিআদি ৰুত্তং – অট্ঠ ৰরে গণ্হন্তোতি এত্থ কথং ৰরং দেৰতা দেতি, পরস্স দীযমানঞ্চ তং কথং পরস্স সমিজ্ঝতীতি? কম্মবলেনেৰ. যদি হি তং কম্মং কতোকাসং যস্স তদপদেসেন ফলং ৰিপচ্চতি, এৰং দেৰতায তস্স ৰরং দিন্নং, ইতরেন চ লদ্ধন্তি ৰোহারো হোতীতি. অপিচ পরস্স পত্থিতৰরানি নাম ৰিপচ্চমানস্স কম্মস্স পচ্চযভূতো পযোগৰিসেসোতি দট্ঠব্বং. তানি ৰিপচ্চনে একন্তিকানিপি অপ্পেসক্খা দেৰতা – ‘‘অযমস্স পত্থনা সমিজ্ঝিস্সতি, নো’’তি ন জানন্তি, সক্কো পন পঞ্ঞৰা তানি একচ্চং জানাতিযেৰ. তেন ৰুত্তং – ‘‘সক্কেন পসীদিত্ৰা দিন্নে অট্ঠ ৰরে গণ্হন্তো’’তিআদি.

পঠমজৰনৰারেতি উপ্পন্নস্স সব্বপঠমজৰনৰারে. সো হি পটিসন্ধিযা আসন্নভাৰতো অৰিসদো হোতি, দেৰভাৰে নিকন্তিৰসেন উপ্পজ্জনতো ন জানাতি. অঞ্ঞাহি দেৰতাহি অসাধারণজাননং হোতি দুতিযজৰনৰারতো পট্ঠায পৰত্তনতো.

অঞ্ঞেপি দেৰাতিআদিনা বোধিসত্তস্স তত্থ সম্পজঞ্ঞেনেৰ ঠিতভাৰং ব্যতিরেকমুখেন ৰিভাৰেতি. আহারূপচ্ছেদেন কালঙ্করোন্তীতি ইদং খিড্ডাপদোসিকৰসেন ৰুত্তং. ইতরেসম্পি দিব্বভোগেহি মুচ্ছিততং অজ্ঝাপন্নানং তিট্ঠন্তানং সম্পজঞ্ঞাভাৰো হোতিযেৰ. কিং তথারূপং আরম্মণং নত্থীতি যথারূপং উল়ারং পণীতঞ্চ আরম্মণং পটিচ্চ তে দেৰা সংমুচ্ছিতা আহারূপচ্ছেদম্পি করোন্তি, কিং তথারূপং উল়ারং পণীতঞ্চ আরম্মণং বোধিসত্তস্স নত্থীতি বোধিসত্তস্স সম্পজঞ্ঞানুভাৰং ৰিভাৰেতুং চোদনং সমুট্ঠাপেতি? বোধিসত্তো হি যত্থ যত্থ নিব্বত্ততি, তত্থ তত্থ অঞ্ঞে সত্তে দসহি ৰিসেসেহি অধিগ্গণ্হাতি, পগেৰ তত্থ দেৰভূতো, তথাপি ‘‘সতো সম্পজানো’’তি অযমেত্থ অচ্ছরিযধম্মো ৰুত্তো.

২০০. সম্পত্তিভৰে দীঘাযুকতা নাম পঞ্ঞাবলেন হোতি, বোধিসত্তো চ মহাপঞ্ঞো, তস্মা তত্থ তত্থ ভৰে তেন দীঘাযুকেন ভৰিতব্বন্তি অধিপ্পাযেন, ‘‘সেসত্তভাৰেসু কিং যাৰতাযুকং ন তিট্ঠতী’’তি চোদেতি. ইতরো ‘‘আম ন তিট্ঠতী’’তি পটিজানিত্ৰা, ‘‘অঞ্ঞদা হী’’তিআদিনা তত্থ কারণমাহ. ‘‘ইধ ন ভৰিস্সামী’’তি অধিমুচ্চনৰসেন কালকিরিযা অধিমুত্তিকালকিরিযা. পারমিধম্মানঞ্হি উক্কংসপ্পত্তিযা তস্মিং তস্মিং অত্তভাৰে অভিঞ্ঞাসমাপত্তীহি সন্তানস্স ৰিসেসিতত্তা অত্তসিনেহস্স তনুভাৰেন সত্তেসু চ মহাকরুণায উল়ারভাৰেন অধিট্ঠানস্স তিক্খৰিসদভাৰাপত্তিযা বোধিসত্তানং অধিপ্পাযা সমিজ্ঝন্তি, চিত্তে ৰিয কম্মেসু চ তেসং ৰসিভাৰো, তস্মা যত্থুপপন্নানং পারমিযো সম্মদেৰ পরিব্রূহেন্তি, ৰুত্তনযেন কালং কত্ৰা তত্থ উপপজ্জন্তি. তথা হি অযং মহাসত্তো ইমস্মিংযেৰ কপ্পে নানাজাতীসু অপরিহীনজ্ঝানো কালং কত্ৰা ব্রহ্মলোকে নিব্বত্তো অপ্পকমেৰ কালং তত্থ ঠত্ৰা ততো চৰিত্ৰা ইধ নিব্বত্তো. তেনাহ – ‘‘অযং কালকিরিযা অঞ্ঞেসং ন হোতী’’তি. সব্বপারমীনং পূরিতত্তাতি ইমিনা পযোজনাভাৰতো তত্থ ঠত্ৰা অধিমুত্তিকালকিরিযা নাম ন হোতীতি দস্সেতি. অপিচ চরিমভৰে চতুমহানিধিসমুট্ঠানপুব্বিকায দিব্বসম্পত্তিসদিসায মহাসম্পত্তিযা নিব্বত্তি ৰিয বুদ্ধভূতস্স অসদিসদানাদিৰসেন অনঞ্ঞসাধারণলাভুপ্পত্তি ৰিয চ ইতো পরং মহাপুরিসস্স দিব্বসম্পত্তিঅনুভৰনং নাম নত্থীতি যাৰতাযুকট্ঠানং উস্সাহজাতস্স পুঞ্ঞসম্ভারস্স ৰসেনাতি দট্ঠব্বং. অযঞ্হেত্থ ধম্মতা.

মনুস্সগণনাৰসেন, ন দেৰগণনাৰসেন. পুব্বনিমিত্তানীতি চুতিযা পুব্বনিমিত্তানি. অমিলাযিত্ৰাতি এত্থ অমিলাতগ্গহণেনেৰ তাসং মালানং ৰণ্ণসম্পদাপি গন্ধসম্পদাপি সোভাসম্পদাপি দস্সিতাতি দট্ঠব্বং. বাহিরব্ভন্তরানং রজোজল্লানং লেসস্সপি অভাৰতো দেৰানং সরীরগতানি ৰত্থানি সব্বকালং পরিসুদ্ধপভস্সরানেৰ হুত্ৰা তিট্ঠন্তীতি আহ ‘‘ৰত্থেসুপি এসেৰ নযো’’তি. নেৰ সীতং ন উণ্হন্তি যস্স সীতস্স পতীকারৰসেন অধিকং সেৰিযমানং উণ্হং, সযমেৰ ৰা খরতরং হুত্ৰা অধিভৰন্তং সরীরে সেদং উপ্পাদেয্য, তাদিসং নেৰ সীতং ন উণ্হং হোতি. তস্মিং কালেতি যথাৰুত্তে মরণাসন্নকালে. বিন্দুবিন্দুৰসেনাতি মুত্তগুল়িকা ৰিয বিন্দু বিন্দু হুত্ৰা সেদা মুচ্চন্তি. দন্তানং খণ্ডিতভাৰো খণ্ডিচ্চং. কেসানং পলিতভাৰো পালিচ্চং. আদি-সদ্দেন ৰলিত্তচতং সঙ্গণ্হাতি. কিলন্তরূপো অত্তভাৰো হোতি, ন পন খণ্ডিচ্চপালিচ্চাদীহীতি অধিপ্পাযো. উক্কণ্ঠিতাতি অনভিরতি, সা নত্থি উপরূপরি উল়ারুল়ারানমেৰ ভোগানং ৰিসেসতো রুচিজনকানং উপতিট্ঠনতো.

পণ্ডিতা এৰাতি বুদ্ধিসম্পন্না এৰ দেৰতা. যথা দেৰতা ‘‘সম্পতি জাতা কীদিসেন পুঞ্ঞকম্মেন ইধ নিব্বত্তা’’তি চিন্তেত্ৰা, ‘‘ইমিনা নাম পুঞ্ঞকম্মেন ইধ নিব্বত্তা’’তি জানন্তি, এৰং অতীতভৰে অত্তনা কতং একচ্চং অঞ্ঞম্পি পুঞ্ঞং জানন্তিযেৰ মহাপুঞ্ঞাতি আহ – ‘‘যে মহাপুঞ্ঞা’’তিআদি.

ন পঞ্ঞাযন্তি চিরতরকালত্তা পরমাযুনো. অনিয্যানিকন্তি ন নিয্যানাৰহং সত্তানং অভাজনভাৰতো. সত্তা ন পরমাযুনো হোন্তি নাম পাপুস্সন্নতাযাতি আহ – ‘‘তদা হি সত্তা উস্সন্নকিলেসা হোন্তী’’তি. এত্থাহ – ‘‘কস্মা সম্বুদ্ধা মনুস্সলোকে এৰ উপ্পজ্জন্তি, ন দেৰব্রহ্মলোকেসূ’’তি. দেৰলোকে তাৰ নুপ্পজ্জন্তি ব্রহ্মচরিযৰাসস্স অনোকাসভাৰতো তথা অনচ্ছরিযভাৰতো. অচ্ছরিযধম্মা হি বুদ্ধা ভগৰন্তো, তেসং সা অচ্ছরিযধম্মতা দেৰত্তভাৰে ঠিতানং ন পাকটা হোতি যথা মনুস্সভূতানং. দেৰভূতে হি সম্মাসম্বুদ্ধে দিস্সমানং বুদ্ধানুভাৰং দেৰানুভাৰতোৰ লোকো দহতি, ন বুদ্ধানুভাৰতো, তথা সতি সম্মাসম্বুদ্ধে নাধিমুচ্চতি ন সম্পসীদতি ইস্সরকুত্তগ্গাহং ন ৰিস্সজ্জেতি, দেৰত্তভাৰস্স চ চিরকালপৰত্তনতো একচ্চসস্সতৰাদতো ন পরিমুচ্চতি. ‘‘ব্রহ্মলোকে নুপ্পজ্জন্তী’’তি এত্থাপি এসেৰ নযো. সত্তানং তাদিসগাহৰিমোচনত্থঞ্হি বুদ্ধা ভগৰন্তো মনুস্সসুগতিযংযেৰ উপ্পজ্জন্তি; ন দেৰসুগতিযং, মনুস্সসুগতিযং উপ্পজ্জন্তাপি ওপপাতিকা ন হোন্তি, সতি চ ওপপাতিকূপপত্তিযং ৰুত্তদোসানতিৰত্তনতো. ধম্মৰেনেয্যানং অত্থায ধম্মতন্তিযা ঠপনস্স ৰিয ধাতুৰেনেয্যানং অত্থায ধাতূনং ঠপনস্স ইচ্ছিতব্বত্তা চ. ন হি ওপপাতিকানং পরিনিব্বানতো উদ্ধং সরীরধাতুযো তিট্ঠন্তি, তস্মা ন ওপপাতিকা হোন্তি, চরিমভৰে চ মহাবোধিসত্তা, মনুস্সভাৰস্স পাকটকরণায দারপরিগ্গহম্পি করোন্তা যাৰ পুত্তমুখদস্সনা অগারমজ্ঝে তিট্ঠন্তি. পরিপাকগতসীলনেক্খম্মপঞ্ঞাদিপারমিকাপি ন অভিনিক্খমন্তি, কিং ৰা এতায কারণচিন্তায? সব্ববুদ্ধেহি আচিণ্ণসমাচিণ্ণা, যদিদং মনুস্সভূতানংযেৰ অভিসম্বুজ্ঝনা, ন দেৰভূতানন্তি অযমেত্থ ধম্মতা. তথা হি তদত্থো মহাভিনীহারোপি মনুস্সভূতানংযেৰ ইজ্ঝতি, ন ইতরেসং.

কস্মা পন সম্মাসম্বুদ্ধা জম্বুদীপেযেৰ উপ্পজ্জন্তি, ন সেসদীপেসূতি? কেচি তাৰ আহু – ‘‘যস্মা পথৰিযা নাভিভূতা বুদ্ধানুভাৰসহিতা অচলট্ঠানভূতা বোধিমণ্ডভূমি জম্বুদীপেযেৰ উপ্পজ্জতি, তস্মা জম্বুদীপেযেৰ উপ্পজ্জন্তী’’তি; ‘‘তথা ইতরেসম্পি অৰিজহিতট্ঠানানং তত্থেৰ লব্ভমানতো’’তি. অযং পনেত্থ অম্হাকং খন্তি – যস্মা পুরিমবুদ্ধানং মহাবোধিসত্তানং পচ্চেকবুদ্ধানঞ্চ নিব্বত্তিযা সাৰকবোধিসত্তানং সাৰকবোধিযা অভিনীহারো সাৰকপারমীনং সম্ভরণং পরিপাচনঞ্চ বুদ্ধখেত্তভূতে ইমস্মিং চক্কৰাল়ে জম্বুদীপেযেৰ ইজ্ঝতি, ন অঞ্ঞত্থ. ৰেনেয্যানং ৰিনযনত্থো চ বুদ্ধুপ্পাদোতি অগ্গসাৰকাদিৰেনেয্যৰিসেসাপেক্খায একস্মিং জম্বুদীপেযেৰ বুদ্ধা নিব্বত্তন্তি, ন সেসদীপেসু. অযঞ্চ নযো সব্ববুদ্ধানং আচিণ্ণসমাচিণ্ণোতি তেসং উত্তমপুরিসানং তত্থেৰ উপ্পত্তি সম্পত্তিচক্কানং ৰিয অঞ্ঞমঞ্ঞুপনিস্সযতো অপরাপরং ৰত্ততীতি দট্ঠব্বং. তেনাহ – ‘‘তীসু দীপেসু বুদ্ধা ন নিব্বত্তন্তি, জম্বুদীপেযেৰ নিব্বত্তন্তীতি দীপং পস্সতী’’তি. ইমিনা নযেন দেসনিযমেপি কারণং ৰত্তব্বং.

ইদানি চ খত্তিযকুলং লোকসম্মতং ব্রাহ্মণানম্পি পূজনীযভাৰতো. রাজা মে পিতা ভৰিস্সতীতি কুলং পস্সি পিতুৰসেন কুলস্স নিদ্দিসিতব্বতো. দসন্নং মাসানং উপরি সত্ত দিৰসানীতি পস্সি তেন অত্তনো অন্তরাযাভাৰং অঞ্ঞাসি, তস্সা চ তুসিতভৰে দিব্বসম্পত্তিপচ্চনুভৰনং.

তা দেৰতাতি দসসহস্সিচক্কৰাল়দেৰতা. কথং পন তা বোধিসত্তস্স পূরিতপারমিভাৰং ভাৰিনঞ্চ সম্বুদ্ধভাৰং জানন্তীতি? মহেসক্খানং দেৰতানং ৰসেন, যেভুয্যেন চ তা দেৰতা অভিসমযভাগিনো. তথা হি ভগৰতো চ ধম্মদানসংৰিভাগে অনেকৰারং দসসহস্সচক্কৰাল়ৰাসিদেৰতাসন্নিপাতো অহোসি.

চৰামীতি পজানাতি চুতিআসন্নজৰনেহি ঞাণসহিতেহি চুতিযা উপট্ঠিতভাৰস্স পটিসংৰিদিতত্তা. চুতিচিত্তং ন জানাতি চুতিচিত্তক্খণস্স ইত্তরভাৰতো. তথা হি তং চুতূপপাতঞাণস্সপি অৰিসযো এৰ. পটিসন্ধিচিত্তেপি এসেৰ নযো. আৰজ্জনপরিযাযোতি আৰজ্জনক্কমো. যস্মা একৰারং আৰজ্জিতমত্তেন আরম্মণং নিচ্ছিনিতুং ন সক্কা, তস্মা তমেৰারম্মণং দুতিযং ততিযঞ্চ আৰজ্জিত্ৰা নিচ্ছীযতি, আৰজ্জনসীসেন চেত্থ জৰনৰারো গহিতো. তেনাহ – ‘‘দুতিযততিযচিত্তৰারেযেৰ জানিস্সতী’’তি. চুতিযা পুরেতরং কতিপযচিত্তৰারতো পট্ঠায মরণং মে আসন্নন্তি জাননতো, ‘‘চুতিক্খণেপি চৰামীতি পজানাতী’’তি ৰুত্তং. পটিসন্ধিযা পন অপুব্বভাৰতো পটিসন্ধিচিত্তং ন জানাতি. নিকন্তিযা উপ্পত্তিতো পরতো অসুকস্মিং ঠানে মযা পটিসন্ধি গহিতাতি পজানাতি, দুতিযজৰনতো পট্ঠায জানাতীতি ৰুত্তোৰাযমত্থো. তস্মিং কালেতি পটিসন্ধিগ্গহণকালে. দসসহস্সী কম্পতীতি এত্থ কম্পনকারণং হেট্ঠা ৰুত্তমেৰ. মহাকারুণিকা বুদ্ধা ভগৰন্তো সত্তানং হিতসুখৰিধানতপ্পরতায বহুলং সোমনস্সিকাৰ হোন্তীতি তেসং পঠমমহাৰিপাকচিত্তেন পটিসন্ধিগ্গহণং অট্ঠকথাযং (দী. নি. অট্ঠ. ২.১৭; ধ. স. ৪৯৮; ম. নি. অট্ঠ. ৩.১৯৯) ৰুত্তং. মহাসীৰত্থেরো পন যদিপি মহাকারুণিকা বুদ্ধা ভগৰন্তো সত্তানং হিতসুখৰিধানতপ্পরা, ৰিৰেকজ্ঝাসযা পন ৰিসঙ্খারনিন্না সব্বসঙ্খারেসু অজ্ঝুপেক্খণবহুলাতি পঞ্চমেন মহাৰিপাকচিত্তেন পটিসন্ধিগ্গহণমাহ.

পুরে পুণ্ণমায সত্তমদিৰসতো পট্ঠাযাতি পুণ্ণমায পুরে সত্তমদিৰসতো পট্ঠায, সুক্কপক্খে নৰমিতো পট্ঠাযাতি অত্থো. সত্তমে দিৰসেতি আসাল়্হীপুণ্ণমায. ইদং সুপিনন্তি ইদানি ৰুচ্চমানাকারং সুপিনং. নেসং দেৰিযোতি মহারাজূনং দেৰিযো.

সো চ খো পুরিসগব্ভো, ন ইত্থিগব্ভো, পুত্তো তে ভৰিস্সতীতি এত্তকমেৰ তে ব্রাহ্মণা অত্তনো সুপিনসত্থনযেন কথেসুং. সচে অগারং অজ্ঝাৰসিস্সতীতিআদি পন দেৰতাৰিগ্গহেন ভাৰিনমত্থং যাথাৰতো পৰেদেসুং.

গব্ভাৰক্কন্তিযোতি এত্থ গব্ভো ৰুচ্চতি মাতুকুচ্ছি, তত্থ উপ্পত্তি অৰক্কন্তি, তাৰ গব্ভাৰক্কন্তি, যাৰ ন নিক্খমতি. ঠিতকাৰ নিক্খমন্তি ধম্মাসনতো ওতরন্তো ধম্মকথিকো ৰিয.

২০১. ৰত্তমানসমীপে ৰত্তমানে ৰিয ৰোহরীযতীতি ওক্কমতীতি ৰুত্তন্তি আহ – ‘‘ওক্কন্তো হোতীতি অত্থো’’তি. এৰং হোতীতি এৰং ৰুত্তপ্পকারেনস্স সম্পজাননা হোতি. ন ওক্কমমানে পটিসন্ধিক্খণস্স দুৰিঞ্ঞেয্যত্তা. তথা চ ৰুত্তং – ‘‘পটিসন্ধিচিত্তং ন জানাতী’’তি. দসসহস্সচক্কৰাল়পত্থরণেন ৰা অপ্পমাণো. অতিৰিয সমুজ্জলভাৰেন উল়ারো. দেৰানুভাৰন্তি দেৰানং পভানুভাৰং. দেৰানঞ্হি পভংসো ওভাসো অধিভৰতি, ন তেসং আধিপচ্চং. তেনাহ ‘‘দেৰান’’ন্তিআদি.

রুক্খগচ্ছাদিনা কেনচি ন হঞ্ঞতীতি অঘা, অবাধা. তেনাহ ‘‘নিচ্চৰিৰটা’’তি. অসংৰুতাতি হেট্ঠা উপরি চ কেন চি ন পিহিতা. তেনাহ ‘‘হেট্ঠাপি অপ্পতিট্ঠা’’তি. তত্থ পি-সদ্দেন যথা হেট্ঠা উদকস্স পিধাযিকা পথৰী নত্থীতি অসংৰুতা লোকন্তরিকা, এৰং উপরিপি চক্কৰাল়েসু ৰিয দেৰৰিমানানং অভাৰতো অসংৰুতা অপ্পতিট্ঠাতি দস্সেতি. অন্ধকারো এত্থ অত্থীতি অন্ধকারা. চক্খুৰিঞ্ঞাণং ন জাযতি আলোকস্সাভাৰতো, ন চক্খুনো. তথা হি ‘‘তেন ওভাসেন অঞ্ঞমঞ্ঞং সঞ্জানন্তী’’তি ৰুত্তং. জম্বুদীপে ঠিতমজ্ঝন্হিকৰেলাযং পুব্বৰিদেহৰাসীনং অত্থঙ্গমনৰসেন উপড্ঢং সূরিযমণ্ডলং পঞ্ঞাযতি, অপরগোযানৰাসীনং উগ্গমনৰসেন, এৰং সেসদীপেসুপীতি আহ – ‘‘একপ্পহারেনেৰ তীসু দীপেসু পঞ্ঞাযন্তী’’তি. ইতো অঞ্ঞথা পন দ্ৰীসু এৰ দীপেসু একপ্পহারেনেৰ পঞ্ঞাযতীতি. একেকায দিসায নৰ নৰ যোজনসতসহস্সানি অন্ধকারৰিধমনম্পি ইমিনা নযেন দট্ঠব্বং. পভায নপ্পহোন্তীতি অত্তনো পভায ওভাসিতুং ন অভিসম্ভুণন্তি. যুগন্ধরপব্বতমত্থকপ্পমাণে আকাসে ৰিচরণতো, ‘‘চক্কৰাল়পব্বতস্স ৰেমজ্ঝেন চরন্তী’’তি ৰুত্তং.

ৰাৰটাতি খাদনত্থং গণ্হিতুং উপক্কমন্তা. ৰিপরিৰত্তিত্ৰাতি ৰিৰট্টিত্ৰা. ছিজ্জিত্ৰাতি মুচ্ছাপত্তিযা ঠিতট্ঠানতো মুচ্চিত্ৰা, অঙ্গপচ্চঙ্গচ্ছেদনৰসেন ৰা ছিজ্জিত্ৰা. অচ্চন্তখারেতি আতপসন্তাপাভাৰেন অতিসীতভাৰং সন্ধায অচ্চন্তখারতা ৰুত্তা সিযা. ন হি তং কপ্পসণ্ঠানউদকং সম্পত্তিকরমহামেঘৰুট্ঠং পথৰীসন্ধারকং কপ্পৰিনাসকউদকং ৰিয খারং ভৰিতুমরহতি. তথা হি সতি পথৰীপি ৰিলীযেয্য. তেসং ৰা পাপকম্মবলেন পেতানং পকতিউদকস্স পুব্বখেল়ভাৰাপত্তি ৰিয তস্স উদকস্স তদা খারভাৰাপত্তি হোতীতি ৰুত্তং ‘‘অচ্চন্তখারে উদকে’’তি. সমন্ততোতি সব্বভাগতো ছপ্পকারম্পি.

২০২. চতুন্নং মহারাজূনং ৰসেনাতি ৰেস্সৰণাদিচতুমহারাজভাৰসামঞ্ঞেন.

২০৩. সভাৰেনেৰাতি পরস্স সন্তিকে গহণেন ৰিনা অত্তনো সভাৰেনেৰ সযমেৰ অধিট্ঠহিত্ৰা সীলসম্পন্না.

মনুস্সেসূতি ইদং পকতিচারিত্তৰসেন ৰুত্তং – ‘‘মনুস্সিত্থিযা নাম মনুস্সপুরিসেসু পুরিসাধিপ্পাযচিত্তং উপ্পজ্জেয্যা’’তি, বোধিসত্তমাতু পন দেৰেসূপি তাদিসং চিত্তং নুপ্পজ্জতেৰ. যথা বোধিসত্তস্স আনুভাৰেন বোধিসত্তস্স মাতু পুরিসাধিপ্পাযচিত্তং নুপ্পজ্জতি, এৰং তস্স আনুভাৰেনেৰ সা কেনচি পুরিসেন অনতিক্কমনীযাতি আহ – ‘‘পাদা ন ৰহন্তি, দিব্বসঙ্খলিকা ৰিয বজ্ঝন্তী’’তি.

পুব্বে ‘‘কামগুণূপসংহিতং চিত্তং নুপ্পজ্জতী’’তি ৰুত্তং, পুন ‘‘পঞ্চহি কামগুণেহি সমপ্পিতা সমঙ্গীভূতা পরিচারেতী’’তি ৰুত্তং, কথমিদং অঞ্ঞমঞ্ঞং ন ৰিরুজ্ঝতীতি আহ ‘‘পুব্বে’’তিআদি. ৰত্থুপটিক্খেপোতি অব্রহ্মচরিযৰত্থুপটিসেধো. তেনাহ ‘‘পুরিসাধিপ্পাযৰসেনা’’তি. আরম্মণপটিলাভোতি রূপাদিপঞ্চকামগুণারম্মণস্সেৰ পটিলাভো.

২০৪. কিলমথোতি খেদো. কাযস্স হি গরুভাৰকঠিনভাৰাদযোপি তস্সা তদা ন হোন্তি এৰ. ‘‘তিরোকুচ্ছিগতং পস্সতী’’তি ৰুত্তং, কদা পট্ঠায পস্সতীতি আহ – ‘‘কললাদিকালং অতিক্কমিত্ৰা’’তিআদি. দস্সনে পযোজনং সযমেৰ ৰদতি, তস্স অভাৰতো কললাদিকালে ন পস্সতি. পুত্তেনাতি দহরেন মন্দেন উত্তানসেয্যকেন. যং তং মাতূতিআদি পকতিচারিত্তৰসেন ৰুত্তং. চক্কৰত্তিগব্ভতোপি হি সৰিসেসং বোধিসত্তগব্ভো পরিহারং লভতি পুঞ্ঞসম্ভারস্স সাতিসযত্তা, তস্মা বোধিসত্তমাতা অতিৰিয সপ্পাযাহারাচারা চ হুত্ৰা সক্কচ্চং পরিহরতি. পুরত্থাভিমুখোতি মাতু পুরত্থাভিমুখো. ইদানি তিরোকুচ্ছিগতস্স দিস্সমানতায অব্ভন্তরং বাহিরঞ্চ কারণং দস্সেতুং, ‘‘পুব্বে কতকম্ম’’ন্তিআদি ৰুত্তং. অস্সাতি দেৰিযা. ৰত্থুন্তি কুচ্ছিং. ফলিকঅব্ভপটলাদিনো ৰিয বোধিসত্তমাতুকুচ্ছিতচস্স পটলভাৰেন আলোকস্স ৰিবন্ধাভাৰতো যথা বোধিসত্তমাতা কুচ্ছিগতং বোধিসত্তং পস্সতি, কিমেৰং বোধিসত্তোপি মাতরং অঞ্ঞঞ্চ পুরতো রূপগতং পস্সতি, নোতি আহ, ‘‘বোধিসত্তো পনা’’তিআদি. কস্মা পন সতি চক্খুম্হি আলোকে চ ন পস্সতীতি আহ – ‘‘ন হি অন্তোকুচ্ছিযং চক্খুৰিঞ্ঞাণং উপ্পজ্জতী’’তি. অস্সাসপস্সাসা ৰিয হি তত্থ চক্খুৰিঞ্ঞাণম্পি ন উপ্পজ্জতি তজ্জাসমন্নাহারস্সাভাৰতো.

২০৫. যথা অঞ্ঞা ইত্থিযো ৰিজাতপচ্চযা তাদিসেন রোগেন অভিভূতাপি হুত্ৰা মরন্তি, বোধিসত্তমাতু পন বোধিসত্তে কুচ্ছিগতে ন কোচি রোগো উপ্পজ্জতি; কেৰলং আযুপরিক্খযেনেৰ কালং করোতি, স্ৰাযমত্থো হেট্ঠা ৰুত্তোযেৰ. বোধিসত্তেন ৰসিতট্ঠানং হীতিআদিনা তত্থ কারণমাহ. অপনেত্ৰাতি অগ্গমহেসিট্ঠানতো নীহরিত্ৰা. অনুরক্খিতুং ন সক্কোতীতি সম্মা গব্ভপরিহারং নানুযুঞ্জতি, তেন গব্ভো বহ্ৰাবাধো হোতি. ৰত্থুৰিসদং হোতীতি গব্ভাসযো পরিসুদ্ধো হোতি. মাতু মজ্ঝিমৰযস্স ততিযকোট্ঠাসে বোধিসত্তস্স গব্ভোক্কমনম্পি তস্সা আযুপরিমাণৰিলোকনেনেৰ সঙ্গহিতং ৰযোৰসেন উপ্পজ্জনকৰিকারস্স পরিৰজ্জনতো, ইত্থিসভাৰেন উপ্পজ্জনকৰিকারো পন বোধিসত্তস্স আনুভাৰেনেৰ ৰূপসম্মতি.

সত্তমাসজাতোতি পটিসন্ধিগ্গহণতো সত্তমে মাসে জাতো. সো সীতুণ্হক্খমো ন হোতি অতিৰিয সুখুমালতায. অট্ঠমাসজাতো কামং সত্তমাসজাততো বুদ্ধিঅৰযৰো, একচ্চে পন চম্মপদেসা বুদ্ধিং পাপুণন্তা ঘট্টনং ন সহন্তি, তেন সো ন জীৰতি. সত্তমাসজাতস্স পন ন তাৰ তে জাতাতি ৰদন্তি.

ঠিতাৰ হুত্ৰাতি নিদ্দুক্খতায ঠিতা এৰ হুত্ৰা. দুক্খস্স হি বলৰভাৰতো তং দুক্খং অসহমানা অঞ্ঞা ইত্থিযো নিসিন্না ৰা নিপন্না ৰা ৰিজাযন্তি. উপৰিজঞ্ঞাতি উপগতৰিজাযনকালা. সকলনগরৰাসিনোতি কপিলৰত্থুং পরিৰারেত্ৰা ঠিতেসু দেৰদহাদীসু ছসু নগরেসু ৰসন্তা.

দেৰা নং পঠমং পটিগ্গণ্হন্তীতি লোকনাথং মহাপুরিসং মযমেৰ পঠমং পটিগ্গণ্হামাতি সঞ্জাতগারৰবহুমানা অত্তনো পীতিং পৰেদেন্তা খীণাসৰা সুদ্ধাৰাসব্রহ্মানো আদিতো পটিগ্গণ্হন্তি. সূতিৰেসন্তি সূতিজগ্গনধাতিৰেসং. একেতি উত্তরৰিহারৰাসিনো. মচ্ছক্খিসদিসং ছৰিৰসেন.

২০৬. অজিনপ্পৰেণিযাতি অজিনচম্মেহি সিব্বেত্ৰা কতপৰেণিযা. মহাতেজোতি মহানুভাৰো. মহাযসোতি মহাপরিৰারো ৰিপুলকিত্তিঘোসো চ.

ভগ্গৰিভগ্গাতি সম্বাধট্ঠানতো নিক্খমনেন ৰিভাৰিতত্তা ভগ্গা ৰিভগ্গা ৰিয চ হুত্ৰা. তেন নেসং অৰিসদভাৰমেৰ দস্সেতি. অলগ্গো হুত্ৰাতি গব্ভাসযে যোনিপদেসে চ কত্থচি অলগ্গো অসত্তো হুত্ৰা. উদকেনাতি গব্ভাসযগতেন উদকেন অমক্খিতো নিক্খমতি সম্মক্খিতস্স তাদিসস্স উদকসেম্হাদিকস্সেৰ তত্থ অভাৰতো. বোধিসত্তস্স হি পুঞ্ঞানুভাৰেন পটিসন্ধিগ্গহণতো পট্ঠায তং ঠানং ৰিসুদ্ধং পরমসুগন্ধগন্ধকুটি ৰিয চন্দনগন্ধং ৰাযন্তং তিট্ঠতি. উদকৰট্টিযোতি উদকক্খন্ধা.

২০৭. মুহুত্তজাতোতি মুহুত্তেন জাতো হুত্ৰা মুহুত্তমত্তোৰ. অনুধারিযমানেতি অনুকূলৰসেন নীযমানে. আগতানেৰাতি তং ঠানং উপগতানি এৰ.

অনেকসাখন্তি রতনমযানেকসতপতিট্ঠানহীরকং. সহস্সমণ্ডলন্তি তেসং উপরি পতিট্ঠিতং অনেকসহস্সমণ্ডলহীরকং. মরূতি দেৰা.

ন খো পনেৰং দট্ঠব্বন্তি সত্তপদৰীতিহারতো পগেৰ দিসাৰিলোকনস্স কতত্তা. তেনাহ ‘‘মহাসত্তো হী’’তিআদি. একঙ্গণানীতি ৰিৰটভাৰেন ৰিহারঙ্গণপরিৰেণঙ্গণানি ৰিয একঙ্গণসদিসানি অহেসুং. সদিসোপি নত্থীতি তুম্হাকং ইদং ৰিলোকনং ৰিসিট্ঠে পস্সিতুং ইধ তুম্হেহি সদিসোপি নত্থি, কুতো উত্তরিতরোতি আহংসু. সব্বপঠমোতি সব্বপ্পধানো. পধানপরিযাযো হি ইধ পঠমসদ্দো. তেনাহ ‘‘ইতরানী’’তিআদি. এত্থ চ মহেসক্খা তাৰ দেৰা তথা ৰদন্তি, ইতরে পন কথন্তি? মহাসত্তস্স আনুভাৰদস্সনেনেৰ. মহেসক্খানঞ্হি দেৰানং মহাসত্তস্স আনুভাৰো ৰিয তেন সদিসানম্পি আনুভাৰো পচ্চক্খো অহোসি. ইতরে পন তেসং ৰচনং সুত্ৰা সদ্দহন্তা অনুমিনন্তা তথা আহংসু.

জাতমত্তস্সেৰ বোধিসত্তস্স ঠানাদীনি যেসং ৰিসেসাধিগমানং পুব্বনিমিত্তভূতানীতি তে নিদ্ধারেত্ৰা দস্সেন্তো, ‘‘এত্থ চা’’তিআদিমাহ. তত্থ পতিট্ঠানং চতুইদ্ধিপাদপটিলাভস্স পুব্বনিমিত্তং ইদ্ধিপাদৰসেন লোকুত্তরধম্মেসু সুপ্পতিট্ঠিতভাৰসমিজ্ঝনতো. উত্তরাভিমুখভাৰো লোকস্স উত্তরণৰসেন গমনস্স পুব্বনিমিত্তং. সত্তপদগমনং সত্তবোজ্ঝঙ্গাদিগমনস্স পুব্বনিমিত্তং, ৰিসুদ্ধছত্তধারণং সুৰিসুদ্ধৰিমুত্তিছত্তধারণস্স পুব্বনিমিত্তং, পঞ্চরাজককুধভণ্ডানি পঞ্চৰিধৰিমুত্তিগুণপরিৰারতায পুব্বনিমিত্তং, অনাৰটদিসানুৰিলোকনং অনাৰটঞাণতায পুব্বনিমিত্তং, ‘‘অগ্গোহমস্মী’’তিআদিৰচনং অপ্পটিৰত্তিযধম্মচক্কপৰত্তনস্স পুব্বনিমিত্তং; অযমন্তিমা জাতীতি আযতিং জাতিযা অভাৰকিত্তনা অনুপাদি…পে… পুব্বনিমিত্তন্তি ৰেদিতব্বং; তস্স তস্স অনাগতে লদ্ধব্বৰিসেসস্স তং তং নিমিত্তং অব্যভিচারীনিমিত্তন্তি দট্ঠব্বং. ন আগতোতি ইমস্মিং সুত্তে অঞ্ঞত্থ চ ৰক্খমানায অনুপুব্বিযা অনাগততং সন্ধায ৰুত্তং. আহরিত্ৰাতি তস্মিং তস্মিং সুত্তে অট্ঠকথাসু চ আগতনযেন আহরিত্ৰা দীপেতব্বো.

দসসহস্সিলোকধাতু কম্পীতি পন ইদং সতিপি ইধ পাল়িযং আগতত্তে ৰক্খমানানমচ্ছরিযানং মূলভূতং দস্সেতুং ৰুত্তং, এৰং অঞ্ঞম্পীদিসং দট্ঠব্বং. তন্তি বদ্ধা ৰীণা, চম্মবদ্ধা ভেরিযোতি পঞ্চঙ্গিকতূরিযস্স নিদস্সনমত্তং, চ-সদ্দেন ৰা ইতরেসম্পি সঙ্গহো দট্ঠব্বো. ভিজ্জিংসূতি পাদেসু বদ্ধট্ঠানেসুযেৰ ভিজ্জিংসু. ৰিগচ্ছিংসূতি ৰূপসমিংসু. সকতেজোভাসিতানীতি অতিৰিয সমুজ্জলায অত্তনো পভায ওভাসিতানি অহেসুং. ন পৰত্তীতি ন সন্দী. ৰাতো ন ৰাযীতি খরো ৰাতো ন ৰাযি, মুদুসুখো পন সত্তানং সুখাৰহো ৰাযি. পথৰীগতা অহেসুং উচ্চট্ঠানে ঠাতুং অৰিসহন্তা. উতুসম্পন্নোতি অনুণ্হাসীততাসঙ্খাতেন উতুনা সম্পন্নো. ৰামহত্থং উরে ঠপেত্ৰা দক্খিণেন পুথুপাণিনা হত্থতাল়নেন সদ্দকরণং অপ্ফোটনং. মুখেন উস্সেল়নং সদ্দমুঞ্চনং সেল়নং. একদ্ধজমালা অহোসীতি এত্থ ইতি-সদ্দো আদিঅত্থো. তেন ৰিচিত্তপুপ্ফসুগন্ধপুপ্ফৰস্সদেৰা ৰস্সিংসু, সূরিযে দিব্বমানে এৰ তারকা ওভাসিংসু, অচ্ছং ৰিপ্পসন্নং উদকং পথৰিতো উব্ভিজ্জি, বিলাসযা দরিসযা তিরচ্ছানা আসযতো নিক্খমিংসু; রাগদোসমোহাপি তনু ভৰিংসু, পথৰিযং রজো ৰূপসমি, অনিট্ঠগন্ধো ৰিগচ্ছি, দিব্বগন্ধো ৰাযি, রূপিনো দেৰা সরূপেনেৰ মনুস্সানং আপাথমগমংসু, সত্তানং চুতুপপাতা নাহেসুন্তি ইমেসং সঙ্গহো দট্ঠব্বো. যানি মহাভিনীহারসমযে উপ্পন্নানি দ্ৰত্তিংস পুব্বনিমিত্তানি, তানি অনৰসেসানি তদা অহেসুন্তি.

তত্রাপীতি তেসুপি পথৰিকম্পাদীসু এৰং পুব্বনিমিত্তভাৰো ৰেদিতব্বো, ন কেৰলং সম্পতিজাতস্স ঠানাদীসু এৰাতি অধিপ্পাযো. সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণপটিলাভস্স পুব্বনিমিত্তং সব্বস্স ঞেয্যস্স তিত্থকরমতস্স চ চালনতো. কেনচি অনুস্সাহিতানংযেৰ ইমস্মিংযেৰ একচক্কৰাল়ে সন্নিপাতো, কেনচি অনুস্সাহিতানংযেৰ একপ্পহারেনেৰ সন্নিপতিত্ৰা ধম্মপটিগ্গণ্হনস্স পুব্বনিমিত্তং, পঠমং দেৰতানং পটিগ্গহণং দিব্বৰিহারপটিলাভস্স, পচ্ছা মনুস্সানং পটিগ্গহণং তত্থেৰ ঠানস্স নিচ্চলসভাৰতো আনেঞ্জৰিহারপটিলাভস্স পুব্বনিমিত্তং. ৰীণানং সযং ৰজ্জনং পরূপদেসেন ৰিনা সযমেৰ অনুপুব্বৰিহারপটিলাভস্স পুব্বনিমিত্তং. ভেরীনং ৰজ্জনং চক্কৰাল়পরিযন্তায পরিসায পৰেদনসমত্থস্স ধম্মভেরিযা অনুসাৰনস্স অমতদুন্দুভিঘোসনস্স পুব্বনিমিত্তং. অন্দুবন্ধনাদীনং ছেদো মানৰিনিবন্ধছেদনস্স পুব্বনিমিত্তং; সুপট্টনসম্পাপুণনং অত্থাদি অনুরূপং অত্থাদীসু ঞাণস্স ভেদাধিগমস্স পুব্বনিমিত্তং.

নিব্বানরসেনাতি কিলেসানং নিব্বাযনরসেন. একরসভাৰস্সাতি সাসনস্স সব্বত্থ একরসভাৰস্স. ৰাতস্স অৰাযনং কিস্স পুব্বনিমিত্তন্তি আহ ‘‘দ্ৰাসট্ঠিদিট্ঠিগতভিন্দনস্সা’’তি. আকাসাদিঅপ্পতিট্ঠৰিসমচঞ্চলট্ঠানং পহায সকুণানং পথৰীগমনং তাদিসং মিচ্ছাগাহং পহায সত্তানং পাণেহি রতনত্তযসরণগমনস্স পুব্বনিমিত্তং. দেৰতানং অপ্ফোটনাদীহি কীল়নং পমোদনুপ্পত্তিউদানস্স ভৰৰন্তগমনেন ধম্মসভাৰবোধনেন চ পমোদৰিভাৰনস্স পুব্বনিমিত্তং. ধম্মৰেগৰস্সনস্সাতি দেসনাঞাণৰেগেন ধম্মামতস্স ৰস্সনস্স পুব্বনিমিত্তং. কাযগতাসতিৰসেন লদ্ধজ্ঝানং পাদকং কত্ৰা উপ্পাদিতমগ্গফলসুখানুভৰো কাযগতাসতিঅমতপটিলাভো, তস্স পন কাযস্সপি অতপ্পকসুখাৰহত্তা খুদাপিপাসাপীল়নাভাৰো পুব্বনিমিত্তং ৰুত্তো. অরিযদ্ধজমালামালিতাযাতি সদেৰকস্স লোকস্স অরিযমগ্গবোজ্ঝঙ্গধজমালাহি মালিতভাৰস্স পুব্বনিমিত্তং. যং পনেত্থ অনুদ্ধটং, তং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.

এত্থাতি ‘‘সম্পতিজাতো’’তিআদিনা আগতে ইমস্মিং ঠানে. ৰিস্সজ্জিতোৰ, তস্মা অম্হেহি ইধ অপুব্বং ৰত্তব্বং নত্থীতি অধিপ্পাযো. তদা পথৰিযং গচ্ছন্তোপি মহাসত্তো আকাসেন গচ্ছন্তো ৰিয মহাজনস্স উপট্ঠাসীতি অযমেত্থ নিযতি ধম্মনিযামো বোধিসত্তানং ধম্মতাতি ইদং নিযতিৰাদৰসেন কথনং. ‘‘পুব্বে পুরিমজাতীসু তাদিসস্স পুঞ্ঞসম্ভারকম্মস্স কতত্তা উপচিতত্তা মহাজনস্স তথা উপট্ঠাসী’’তি ইদং পুব্বেকতকম্মৰাদৰসেন কথনং. ইমেসং সত্তানং উপরি ঈসনসীলতায যথাসকং কম্মমেৰ ইস্সরো নাম, তস্স নিম্মানং অত্তনো ফলস্স নিব্বত্তনং, মহাপুরিসোপি সদেৰকং লোকং অভিভৰিতুং সমত্থেন উল়ারেন পুঞ্ঞকম্মুনা নিব্বত্তিতো তেন ইস্সরেন নিম্মিতো নাম, তস্স চাযং নিম্মানৰিসেসো, যদিদং মহানুভাৰতা. যায মহাজনস্স তথা উপট্ঠাসীতি ইদং ইস্সরনিম্মানৰাদৰসেন কথনং. এৰং তং তং বহুং ৰত্ৰা কিং ইমায পরিযাযকথাযাতি অৰসানে উজুকমেৰ এৰং ব্যাকাসি. সম্পতিজাতো পথৰিযং কথং পদসা গচ্ছতি, এৰংমহানুভাৰো আকাসেন মঞ্ঞে গচ্ছতীতি পরিকপ্পনস্স ৰসেন আকাসেন গচ্ছন্তো ৰিয অহোসি. সীঘতরং পন সত্তপদৰীতিহারেন গতত্তা দিস্সমানরূপোপি মহাজনস্স অদিস্সমানো ৰিয অহোসি. অচেলকভাৰো খুদ্দকসরীরতা চ তাদিসস্স ইরিযাপথস্স অননুচ্ছৰিকাতি কম্মানুভাৰসঞ্জনিতপাটিহারিযৰসেন অলঙ্কারপটিযত্তো ৰিয; সোল়সৰস্সুদ্দেসিকো ৰিয চ মহাজনস্স উপট্ঠাসীতি ৰেদিতব্বং; বুদ্ধভাৰানুচ্ছৰিকস্স বোধিসত্তানুভাৰস্স যাথাৰতো পৰেদিতত্তা বুদ্ধেন ৰিয…পে… অত্তমনা অহোসি.

পাকটা হুত্ৰাতি ৰিভূতা হুত্ৰা. বুদ্ধানং যে যে সঙ্খারে ৰৰত্থপেতুকামা, তে তে উপ্পাদক্খণেপি সব্বসো সুপ্পটিৰিদিতা সুপাকটা হত্থতলে আমলকং ৰিয সুট্ঠু ৰিভূতা এৰ হুত্ৰা উপট্ঠহন্তি. তেনাহ ‘‘যথা হী’’তিআদি. অনোকাসগতেতি পরিগ্গহস্স অনোকাসকালে পৰত্তে. নিপ্পদেসেতি নিরৰসেসে. ওকাসপ্পত্তেতি ঠানগমনাদিকালে উপ্পন্নে, তে হি সম্মসনস্স যোগ্যকালে উপ্পত্তিযা ওকাসপ্পত্তাতি অধিপ্পাযো. সত্তদিৰসব্ভন্তরেতি ইদং বুদ্ধানং পাকতিকসম্মসনৰসেন ৰুত্তং, আকঙ্খন্তা পন তে যদা কদাচি উপ্পন্নসঙ্খারে সম্মসন্তিযেৰ. সেসং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.

অচ্ছরিযব্ভুতসুত্তৰণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.

৪. বাকুলসুত্তৰণ্ণনা

২০৯. যথা ‘‘দ্ৰত্তিংসা’’তি ৰত্তব্বে দ্ৰি-সদ্দস্স বা-আদেসং কত্ৰা বাত্তিংসাতি ৰুচ্চতি, এৰং এত্থ বা-কারাদেসং কত্ৰা বাকুলোতি সমঞ্ঞা অহোসি, সাযং তস্স অন্ৰত্থসঞ্ঞাতি দস্সেতুং, ‘‘তস্স হী’’তিআদি ৰুত্তং. সীসং ন্হাপেত্ৰাতি মঙ্গলত্থং মহাগঙ্গায সীসং ন্হাপেত্ৰা. নিমুজ্জনৰসেনাতি জণ্ণুপমাণে উদকে থোকংযেৰ নিমুজ্জনৰসেন. ছড্ডেত্ৰা পলাতা মরণভযতজ্জিতা. পহরিযমানা মরন্তি, ন জালেন বন্ধিতমত্তেন. দারকস্স তেজেনাতি দারকস্স পুঞ্ঞতেজেন. নীহটমত্তোৰ মতো, তস্স মরণত্থং উপক্কমো ন কতো, যেন উপক্কমেন দারকস্স বাধো সিযা. তন্তি মচ্ছং. সকলমেৰাতি পরিপুণ্ণাৰযৰমেৰ.

ন কেলাযতীতি ন মমাযতি কিস্মিঞ্চি ন মঞ্ঞতি. দারকস্স পুঞ্ঞতেজেন পিট্ঠিতো ফালেন্তী. দারকং লভতীতি উগ্ঘোসনৰসেন ভেরিং চরাপেত্ৰা. পৰত্তিং আচিক্খি, অত্তনো পুত্তভাৰং কথেসি. কুচ্ছিযা ধারিতত্তা অমাতা কাতুং ন সক্কা জননীভাৰতো. মচ্ছং গণ্হন্তাপীতি মচ্ছং কিণিত্ৰা গণ্হন্তাপি. তথা গণ্হন্তা চ তপ্পরিযাপন্নং সব্বং গণ্হাতি নামাতি আহ – ‘‘ৰক্কযকনাদীনি বহি কত্ৰা গণ্হন্তা নাম নত্থী’’তি. অযম্পি অমাতা কাতুং ন সক্কা সামিকভাৰতো. দারকো উভিন্নম্পি কুলানং দাযাদো হোতু দ্ৰিন্নং পুত্তভাৰতো.

অসীতিমেতি জাতিযা অসীতিমে ৰস্সে. পব্বজ্জামত্তেন কিলেসানং অসমুচ্ছিজ্জনতো ৰীতিক্কমিতুং কামসঞ্ঞা উপ্পন্নপুব্বাতি পুচ্ছা পন পুচ্ছিতব্বা. তেনাহ – ‘‘এৰঞ্চ খো মং, আৰুসো কস্সপ, পুচ্ছিতব্ব’’ন্তি.

২১০. নিযমেত্ৰাতি তং তংৰারে সেসৰারেন নিযমেত্ৰা. কম্মপথভেদকোতি কম্মপথৰিসেসকরো. তত্থ কামৰিতক্কো যথা কাযৰচীদ্ৰারেসু চোপনপ্পত্তো কম্মপথপ্পত্তো নাম হোতি; মনোদ্ৰারে পরভণ্ডস্স অত্তনো পরিণামনৰসেন পৰত্তঅভিজ্ঝাসহগতো; এৰং কামসঞ্ঞাতি, তথা ব্যাপাদৰিহিংসাৰিতক্কসঞ্ঞাতি থেরো, ‘‘উভযম্পেতং কম্মপথভেদকমেৰা’’তি আহ. কম্মপথং অপ্পত্তং সঞ্ঞং সন্ধায, ‘‘সঞ্ঞা উপ্পন্নমত্তাৰা’’তি ৰুচ্চমানে ৰিতক্কিতম্পি সমানং কম্মপথং অপ্পত্তমেৰ, উভযস্স পন ৰসেন সুত্তপদং পৰত্তন্তি থেরস্স অধিপ্পাযো.

২১১. আযূহনকম্মন্তি অত্তনা আযূহিতব্বকম্মং. লোমকিলিট্ঠানীতি কিলিট্ঠলোমানি, কিলিট্ঠংসূনীতি অত্থো. কিমেৰং ভোগেসু পরনিম্মিতভৰে ৰসৰত্তিদেৰানং ৰিয সব্বসো আযূহনকম্মেন ৰিনা অঞ্ঞস্সপি পব্বজিতস্স পচ্চযলাভো দিট্ঠপুব্বো সুতপুব্বোতি আহ ‘‘অনচ্ছরিযঞ্চেত’’ন্তি. কুলূপকথেরানমেতং কম্মং, থেরো পন কদাচিপি কুলূপকো নাহোসি.

গদ্দুহনমত্তন্তি গোদুহনমত্তকালং. ইধ পন সকলো গোদুহনো অধিপ্পেতোতি দস্সেন্তো, ‘‘গাৰিং…পে… কালমত্তম্পী’’তি আহ. নিবন্ধীতি নিবদ্ধদাতব্বং কত্ৰা ঠপেসি.

সকিলেসপুগ্গলস্স অসেরিভাৰকরণেন রণেন সদিসতায রণো, সংকিলেসো. অঞ্ঞা উদপাদীতি পনাহ, তস্মা অরহত্তং ন পটিঞ্ঞাতন্তি দস্সেতি. ননু তথা ৰচনং পটিজাননং ৰিয হোতীতি আহ ‘‘অপিচা’’তিআদি.

২১২. অৰাপুরতি দ্ৰারং এতেনাতি অৰাপুরণং. পঠমসঙ্গহতো পচ্ছা দেসিতত্তা দুতিযসঙ্গহে সঙ্গিতং. সেসং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.

বাকুলসুত্তৰণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.

৫. দন্তভূমিসুত্তৰণ্ণনা

২১৩. ফুসেয্যাতি ঞাণফুসনা নাম অধিপ্পেতা, তস্মা লভেয্যাতি অধিগচ্ছেয্য. এৰং পটিপন্নোতি, ‘‘অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো’’তি ৰুত্তপ্পকারেন পটিপন্নো. অজাননকোট্ঠাসেযেৰাতি অৰধারণেন অত্তনি কতং দোসারোপনং নিৰত্তেতি.

২১৪. অপ্পনাউপচারন্তি অপ্পনঞ্চেৰ উপচারঞ্চ পাপেত্ৰা কথেসীতি অত্থং ৰদন্তি, অপ্পনাসহিতো পন উপচারো অপ্পনাউপচারো, তং পাপেত্ৰা কথেসীতি অত্থো.

নিক্খমতীতি নিক্খমো, অৰগ্গাহকামতো নিক্খমনং নিক্খমো এৰ নেক্খম্মো, পঠমজ্ঝানাদি. সতি কিলেসকামে অত্তনো উপহারং উপচারেত্ৰা অস্সাদেত্ৰা পরিভুঞ্জতি নামাতি আহ – ‘‘দুৰিধেপি কামে পরিভুঞ্জমানো’’তি. দুৰিধেপীতি হীনপণীতাদিৰসেন দুৰিধে.

২১৫. কূটাকারন্তি গাল়্হসাঠেয্যং অপ্পতিরূপে ঠানে খন্ধগতপাতনাদি. দন্তগমনন্তি দন্তেহি নিব্বিসেৰনেহি গন্ধব্বগতিং. পত্তব্বং ভূমিন্তি সম্মাকিরিযায লদ্ধব্বসম্পত্তিং.

২১৬. ব্যতিহরণৰসেন লঙ্ঘকং ৰিলঙ্ঘকং, অঞ্ঞমঞ্ঞহত্থগ্গহণং. তেনাহ – ‘‘হত্থেন হত্থং গহেত্ৰা’’তি.

২১৭. গহেতুং সমত্থোতি গণিকারহত্থিনীহি উপলাপেত্ৰা অরঞ্ঞহত্থিং ৰচনৰসেন গহেতুং সমত্থো. অতিপস্সিত্ৰা অতিট্ঠানৰসেন পস্সিত্ৰা. এত্থগেধাতি এতস্মিং অরঞ্ঞে নাগৰনে পৰত্তগেধা. সুখাযতীতি সুখং অযতি পৰত্তেতি, ‘‘সুখং হরতী’’তি ৰা পাঠো. ডিণ্ডিমো আনকো. নিহিতসব্বৰঙ্কদোসোতি অপগতসব্বসাঠেয্যদোসো. অপনীতকসাৰোতি অপেতসারম্ভকসাৰো.

২১৯. পঞ্চকামগুণনিস্সিতসীলানন্তি অকুসলানং. গেহস্সিতসীলানন্তি ৰা ৰট্টসন্নিস্সিতসীলানং.

২২২. এস নযো সব্বত্থাতি, ‘‘মজ্ঝিমো, দহরো’’তি আগতেসু উপমাৰারেসু, ‘‘থেরো’’তিআদিনা আগতেসু উপমেয্যৰারেসূতি পঞ্চসু সংকিলেসপক্খিযেসু ৰারেসু এস যথাৰুত্তোৰ নযোতি ৰেদিতব্বো. সেসং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.

দন্তভূমিসুত্তৰণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.

৬. ভূমিজসুত্তৰণ্ণনা

২২৩. আসঞ্চেপি করিত্ৰাতি, ‘‘ইমিনাহং ব্রহ্মচরিযেন দেৰো ৰা ভৰেয্যং দেৰঞ্ঞতরো ৰা, দুক্খতো ৰা মুচ্চেয্য’’ন্তি পত্থনং কত্ৰা চেপি চরন্তি, অভব্বা ফলস্স অধিগমায তণ্হায ব্রহ্মচরিযস্স ৰিদূসিতত্তাতি অধিপ্পাযো. অনাসঞ্চেপি করিত্ৰাতি ৰুত্তনযেন পত্থনং অকত্ৰা. অভব্বা ফলস্স অধিগমায অনিযমিতভাৰতো. পণিধানৰসেন হি পুঞ্ঞফলং নিযতং নাম হোতি, তদভাৰতো কতং পুঞ্ঞং ন লভতীতি অধিপ্পাযো. ততিযপক্খে উভযট্ঠানেহি ৰুত্তং, চতুত্থপক্খো সম্মাৰতারো ইতি চতুকোটিকো পঞ্হো জালৰসেন আহটো, তত্থ আসা নাম পত্থনা, মিচ্ছাগাহস্মিং সতি ন ৰিপচ্চতি, সম্মাগাহস্মিং সতি ৰিপচ্চতি, উভযথাপি উভযাপেক্খানাম, যো মিচ্ছত্তধম্মে পুরক্খত্ৰা ব্রহ্মচরিযং চরতি, তস্স যথাধিপ্পাযফলং সমিজ্ঝতীতি ন ৰত্তব্বং অযোনিসো ব্রহ্মচরিযস্স চিণ্ণত্তা; যো পন সম্মত্তং পুরক্খত্ৰা ব্রহ্মচরিযং চরতি, তস্স যথাধিপ্পাযং ব্রহ্মচরিযফলং ন সমিজ্ঝতীতি ন ৰত্তব্বং যোনিসো ব্রহ্মচরিযস্স চিণ্ণত্তা. তেন ৰুত্তং – ‘‘আসঞ্চেপি করিত্ৰা অযোনিসো ব্রহ্মচরিযং চরন্তী’’তিআদি. সেসং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.

ভূমিজসুত্তৰণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.

৭. অনুরুদ্ধসুত্তৰণ্ণনা

২৩০. উপসঙ্কমিত্ৰা এৰমাহংসূতি ৰুত্তং উপসঙ্কমনকারণং দস্সেন্তো, ‘‘তস্স উপাসকস্স অফাসুককালো অহোসী’’তি আহ. অৰিরাধিতন্তি অৰিরজ্ঝনকং. যদি ৰা তে ধম্মা নানত্থা, যদি ৰা একত্থা, যং তত্থ অৰিরজ্ঝনকং, তং তংযেৰ পটিভাতূতি যোজনা. ঝানমেৰাতি অপ্পমাণজ্ঝানমেৰ, ‘‘চেতোৰিমুত্তী’’তি পন ৰুত্তত্তা চিত্তেকগ্গতাযেৰ এৰং ৰুচ্চতীতি উপাসকস্স অধিপ্পাযো.

২৩১. যাৰতা মজ্ঝন্হিকে কালে ছাযা ফরতি, নিৰাতে পণ্ণানি পতন্তি, এত্তাৰতা ‘‘রুক্খমূল’’ন্তি ৰুচ্চতীতি এৰং ৰুত্তং একরুক্খমূলপ্পমাণট্ঠানং. কসিণনিমিত্তেন ওত্থরিত্ৰাতি কসিণারম্মণং ঝানং সমাপজ্জন্তো তস্মিং কসিণ…পে… ৰিহরতীতি ৰুত্তো. আভোগো নত্থি ঝানক্খণে. কামং সমাপত্তিক্খণে আভোগো নত্থি ততো পন পুব্বে ৰা সিযা সো আভোগো, তম্পি সন্ধায মহগ্গতন্তি কেচি. ইদানি তাসং চেতোৰিমুত্তীনং সতিপি কেনচি ৰিসেসেন অভেদে ৰিসযাদিতো লব্ভমানভেদং দস্সেতুং, ‘‘এত্থা’’তিআদি ৰুত্তং. নিমিত্তং ন ৰড্ঢতি ৰড্ঢেতব্বস্স নিমিত্তস্সেৰ অভাৰতো. পথৰীকসিণাদীনং ৰিয আকাসভাৰনায উগ্ঘাটনং ন জাযতি. তানি ঝানানীতি ব্রহ্মৰিহারজ্ঝানানি. চুদ্দসৰিধেন পরিদমনাভাৰতো অভিঞ্ঞানং পাদকানি ন হোন্তি. নিমিত্তুগ্ঘাটস্সেৰ অভাৰতো অরূপজ্ঝানানং অনধিট্ঠানতায নিরোধস্স পাদকানি ন হোন্তীতি. কম্মৰট্টভাৰেন কিলেসৰট্টৰিপাকৰট্টানং তিণ্ণং ৰট্টানং পচ্চযভাৰো ৰট্টপাদকতা. উপপজ্জনৰসেনেৰ তং তং ভৰং ওক্কমতি এতেহীতি ভৰোক্কমনানি. দুতিযনযস্স ৰুত্তৰিপরিযাযেন অত্থো ৰেদিতব্বো. উগ্ঘাটনস্স লব্ভনতো অরূপজ্ঝানোপরি সমতিক্কমো হোতীতি অযমেৰ ৰিসেসো. এৰন্তি যথাৰুত্তেন নিমিত্তাৰড্ঢননিমিত্তৰড্ঢনাদিপ্পকারেন. নানত্থাতি নানাসভাৰা. এৰন্তি অপ্পমাণমহগ্গতসদ্দৰচনীযতায নানাব্যঞ্জনা. কামঞ্চেত্থ অপ্পমাণসমাপত্তিতোপি নীহরিত্ৰা ৰক্খমানভৰূপপত্তিকারণং দস্সেতুং সক্কা, অট্ঠকথাযং পন কসিণঝানতোৰ নীহরিত্ৰা যোজনা কতাতি তথা ৰুত্তং. অথ ৰা মহগ্গতগহণেনেত্থ অপ্পমাণাতি ৰুত্তব্রহ্মৰিহারানম্পি সঙ্গহো ৰেদিতব্বো তস্সা সমঞ্ঞায উভযেসম্পি সাধারণভাৰতো.

২৩২. এৰং ৰুত্তোতি অসতিপি তথারূপে আভোগে ‘‘পরিত্তাভাতি ফরিত্ৰা অধিমুচ্চিত্ৰা ৰিহরতী’’তি ৰুত্তো. অপ্পমাণং কত্ৰা কসিণং ৰড্ঢেন্তস্স কসিণৰড্ঢনৰসেন বহুলীকারসম্ভৰতো সিযা ঝানস্স বলৰতরতা, তদভাৰে চ দুব্বলতা, আচিণ্ণৰসিতায পন পচ্চনীকধম্মানং সম্মা অপরিসোধনে ৰত্তব্বমেৰ নত্থীতি পঞ্চহাকারেহি ঝানস্স অপ্পগুণতং দস্সেন্তো, ‘‘সুপ্পমত্তে ৰা’’তিআদিমাহ. ঝানস্স অপ্পানুভাৰতায এৰ তন্নিমিত্তা পভাপি অপ্পতরা অপরিসুদ্ধাৰ হোতীতি আহ – ‘‘ৰণ্ণো…পে… সংকিলিট্ঠো চা’’তি. দুতিযনযো ৰুত্তৰিপরিযাযেন ৰেদিতব্বো. তত্থাপি কসিণস্স পরিত্তভাৰেন ৰণ্ণস্স পরিত্ততা, পরিত্তারম্মণায অনুরূপতায ৰা নিমিত্তং পভামণ্ডলকম্পি পরিত্তমেৰ সিযাতি অধিপ্পাযো. ৰিপুলপরিকম্মন্তি ৰিপুলভাৰেন পরিকম্মং. সেসং ততিযচতুত্থনযেসু ৰত্তব্বং পঠমদুতিযনযেসু ৰুত্তসদিসমেৰ.

ৰণ্ণনানত্তন্তি যদি পীতং যদি লোহিতং যদি ৰা ওদাতন্তি সরীরৰণ্ণনানত্তং. আভানানত্তন্তি পরিত্তৰিপুলতাৰসেন পভায নানত্তং. অচ্চিনানত্তন্তি তেজোধাতুস্স দীঘাদিৰসেন ৰেমত্ততা. অভিনিৰিসন্তীতি অভিরতিৰসেন নিৰিসন্তি নিসীদন্তি তিট্ঠন্তি. তেনাহ ‘‘ৰসন্তী’’তি.

২৩৪. আভন্তি দিব্বন্তীতি আভাতি আহ ‘‘আভাসম্পন্না’’তি. তদঙ্গেনাতি ৰা তস্সা পরিত্ততায অপ্পমাণতায চ আভাকারণং, তং পন অত্থতো ভৰূপপত্তিকারণমেৰাতি আহ – ‘‘তস্সা ভৰূপপত্তিযা অঙ্গেনা’’তি. কাযালসিযভাৰো তন্দীআদীনং হেতুভূতা কাযস্স ৰিত্থাযিততা.

২৩৫. পারমিযোতি মহাসাৰকসংৰত্তনিকা সাৰকপারমিযো পূরেন্তো. ব্রহ্মলোকেতি ব্রহ্মত্তভাৰে, ব্রহ্মলোকে ৰা উপ্পত্তিং পটিলভি, ৰুত্তম্পি চেতং থেরগাথাসু. অৰোকিণ্ণন্তি অঞ্ঞেহি অসম্মিস্সন্তি অত্থো. পুব্বে সঞ্চরিতন্তি অতীতভৰেসু জাতিৰসেন সঞ্চরণং মম, সঞ্চরিতন্তি তং মমস্সাতি অত্থো. সেসং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.

অনুরুদ্ধসুত্তৰণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.

৮. উপক্কিলেসসুত্তৰণ্ণনা

২৩৬. তস্মাতি অত্থকামত্তা এৰমাহ, ন ভগৰতো ৰচনং অনাদিযন্তো. যে পন তদা সত্থুৰচনং ন গণ্হিংসু, তে কিঞ্চি অৰত্ৰা তুণ্হীভূতা মঙ্কুভূতা অট্ঠংসু, তস্মা উভযেসম্পি সত্থরি অগারৰপটিপত্তি নাহোসি.

যেনপি জনেন ন দিট্ঠোতি যেন উভযজনেন অঞ্ঞৰিহিততায কুড্ডকৰাটাদিঅন্তরিকতায ৰা ন দিট্ঠো. দমনত্থন্তি তেহি উপাসকেহি নিম্মদভাৰং আপাদিতানং তেসং ভিক্খূনং দমনত্থং. ঠপযিংসূতি যো ইমেসং ভিক্খূনং দেতি, তস্স সতং দণ্ডোতি, সহস্সন্তি চ ৰদন্তি.

২৩৭. ৰগ্গভাৰেনেৰ (সারত্থ. টী. মহাৰগ্গো ৩.৪৬৪) নানাসদ্দো অস্সাতি পুথুসদ্দো. সমজনোতি ভণ্ডনে সমজ্ঝাসযো জনো. বাললক্খণে ঠিতোপি ‘‘অহং বালো’’তি ন মঞ্ঞতি. ভিয্যো চাতি অত্তনো বালভাৰস্স অজাননতোপি ভিয্যো চ ভণ্ডনস্স উপরি ফোটো ৰিয সঙ্ঘভেদস্স অত্তনো কারণভাৰম্পি উপ্পজ্জমানং ন মঞ্ঞি নঞ্ঞাসি.

কলহৰসেন পৰত্তৰাচাযেৰ গোচরো এতেসন্তি ৰাচাগোচরা হুত্ৰা. মুখাযামন্তি ৰিৰাদৰসেন মুখং আযমেত্ৰা ভাণিনো. ন তং জানন্তীতি তং কলহং ন জানন্তি. কলহং করোন্তো চ তং ন জানন্তো নাম নত্থি. যথা পন ন জানন্তি, তং দস্সেতুং আহ – ‘‘এৰং সাদীনৰো অয’’ন্তি. অযং কলহো নাম অত্তনো পরেসঞ্চ অত্থজাপনতো অনত্থুপ্পাদনতো দিট্ঠেৰ ধম্মে সম্পরাযে চ সাদীনৰো, সদোসোতি অত্থো.

উপনয্হন্তীতি উপনাহৰসেন অনুবন্ধন্তি. পোরাণোতি পুরিমেহি বুদ্ধাদীহি আচিণ্ণসমাচিণ্ণতায পুরাতনো.

ন জানন্তীতি অনিচ্চসঞ্ঞং ন পচ্চুপট্ঠাপেন্তি.

তথা পৰত্তৰেরানন্তি অট্ঠিছিন্নাদিভাৰং নিস্সায উপনযৰসেন চিরকালং পৰত্তৰেরানং.

বালসহাযতায ইমে ভিক্খূ কলহপসুতা, পণ্ডিতসহাযানং পন ইদং ন সিযাতি পণ্ডিতসহাযস্স বালসহাযস্স চ ৰণ্ণাৰণ্ণদীপনত্থং ৰুত্তা. সীহব্যগ্ঘাদিকে পাকটপরিস্সযে রাগদোসাদিকে পটিচ্ছন্নপরিস্সযে চ অভিভৰিত্ৰা.

মাতঙ্গো অরঞ্ঞে মাতঙ্গরঞ্ঞেতি সরলোপেন সন্ধি. মাতঙ্গসদ্দেনেৰ হত্থিভাৰস্স ৰুত্তত্তা নাগৰচনং তস্স মহত্তৰিভাৰনত্থন্তি আহ – ‘‘নাগোতি মহন্তাধিৰচনমেত’’ন্তি. মহন্তপরিযাযোপি হি নাগ-সদ্দো হোতি ‘‘এৰং নাগস্স নাগেন, ঈসাদন্তস্স হত্থিনো’’তিআদীসু (উদা. ২৫; মহাৰ. ৪৬৭).

২৩৮. কিরসদ্দো অনুস্সৰসূচনত্থো নিপাতো. তেন অযমেত্থ সুতিপরম্পরাতি দস্সেতি. ভগৰতা হি সো আদীনৰো পগেৰ পরিঞ্ঞাতো, ন তেন সত্থা নিব্বিণ্ণো হোতি; তস্মিং পন অন্তোৰস্সে কেচি বুদ্ধৰেনেয্যা নাহেসুং; তেন অঞ্ঞত্থ গমনং তেসং ভিক্খূনং দমনুপাযোতি পালিলেয্যকং উদ্দিস্স গচ্ছন্তো একৰিহারিং আযস্মন্তং ভগুং, সমগ্গৰাসং ৰসন্তে চ অনুরুদ্ধত্থেরাদিকে সম্পহংসেতুং অনুরুদ্ধত্থেরস্স চ. ইমং উপক্কিলেসোৰাদং দাতুং তত্থ গতো, তস্মা কলহকারকে কিরস্সাতি এত্থাপি কিরসদ্দগ্গহণে এসেৰ নযো. ৰুত্তনযমেৰ গোসিঙ্গসালসুত্তে (ম. নি. ১.৩২৫ আদযো).

২৪১. ‘‘যথা কথং পনা’’তি ৰুত্তপুচ্ছানং পচ্ছিমভাৰতো ‘‘অত্থি পন ৰোতি পচ্ছিমপুচ্ছাযা’’তি ৰুত্তং, ন পুন ‘‘অত্থি পন ৰো’’তি পৰত্তনস্স পুচ্ছনস্স অত্থিভাৰতো. সো পন লোকুত্তরধম্মো. থেরানন্তি অনুরুদ্ধত্থেরাদীনং নত্থি. পরিকম্মোভাসং পুচ্ছতীতি দিব্বচক্খুঞাণে কতাধিকারত্তা তস্স উপ্পাদনত্থং পরিকম্মোভাসং পুচ্ছতি. পরিকম্মোভাসন্তি পরিকম্মসমাধিনিব্বত্তং ওভাসং, উপচারজ্ঝানসঞ্জনিতং ওভাসন্তি অত্থো. চতুত্থজ্ঝানলাভী হি দিব্বচক্খুপরিকম্মত্থং ওভাসকসিণং ভাৰেত্ৰা উপচারে ঠপিতো সমাধি পরিকম্মসমাধি, তত্থ ওভাসো পরিকম্মোভাসোতি ৰুত্তো. তং সন্ধাযাহ – ‘‘ওভাসঞ্চেৰ সঞ্জানামাতি পরিকম্মোভাসং সঞ্জানামা’’তি. যত্তকে হি ঠানে দিব্বচক্খুনা রূপগতং দট্ঠুকামো, তত্তকং ঠানং ওভাসকসিণং ফরিত্ৰা ঠিতো. তং ওভাসং তত্থ চ রূপগতং দিব্বচক্খুঞাণেন পস্সতি, থেরা চ তথা পটিপজ্জিংসু. তেন ৰুত্তং – ‘‘ওভাসঞ্চেৰ সঞ্জানাম দস্সনঞ্চ রূপান’’ন্তি. যস্মা পন তেসং রূপগতং পস্সন্তানং পরিকম্মৰারো অতিক্কমি, ততো ওভাসো অন্তরধাযি, তস্মিং অন্তরহিতে রূপগতম্পি ন পঞ্ঞাযতি. পরিকম্মন্তি হি যথাৰুত্তকসিণারম্মণং উপচারজ্ঝানং, রূপগতং পস্সন্তানং কসিণোভাসৰসেন রূপগতদস্সনং, কসিণোভাসো চ পরিকম্মৰসেনাতি তদুভযম্পি পরিকম্মস্স অপ্পৰত্তিযা নাহোসি, তযিদং কারণং আদিকম্মিকভাৰতো থেরা ন মঞ্ঞিংসু, তস্মা ৰুত্তং ‘‘নপ্পটিৰিজ্ঝামা’’তি.

নিমিত্তং পটিৰিজ্ঝিতব্বন্তি কারণং পচ্চক্খতো দস্সেত্ৰা সুৰিসুদ্ধদিব্বচক্খুঞাণে থেরং পতিট্ঠাপেতুকামো সত্থা ৰদতি. কিং ন আল়ুলেস্সন্তীতি কিং ন ব্যামোহেস্সন্তি, ব্যামোহেস্সন্তি এৰাতি অত্থো. ৰিচিকিচ্ছা উদপাদীতি দিব্বচক্খুনো যথাউপট্ঠিতেসু রূপগতেসু অপুব্বতায, ‘‘ইদং নু খো রূপগতং কিং, ইদং নু খো কি’’ন্তি মগ্গেন অসমুচ্ছিন্নত্তা ৰিচিকিচ্ছা সংসযো উপ্পজ্জি. সমাধি চৰীতি ৰিচিকিচ্ছায উপ্পন্নত্তা পরিকম্মসমাধি ৰিগচ্ছি. ততো এৰ হি পরিকম্মোভাসোপি অন্তরধাযি, দিব্বচক্খুনাপি রূপং ন পস্সি. ন মনসি করিস্সামীতি মনসিকারৰসেন মে রূপানি উপট্ঠহিংসু, রূপানি পস্সতো ৰিচিকিচ্ছা উপ্পজ্জতি, তস্মা ইদানি কিঞ্চি ন মনসি করিস্সামীতি তুণ্হী অহোসি তং পন তুণ্হীভাৰপ্পত্তিং সন্ধাযাহ ‘‘অমনসিকারো উদপাদী’’তি.

তথাভূতস্স অমনসিকারস্স অভাৰং আগম্ম উপ্পিলং উদপাদি. ৰীরিযং গাল়্হং পগ্গহিতন্তি থিনমিদ্ধছম্ভিতত্তানং ৰূপসমনত্থং অচ্চারদ্ধৰীরিযং অহোসি, তেন চিত্তে সমাধিদূসিকা গেহস্সিতা বলৰপীতি উপ্পন্না. তেনাহ ‘‘উপ্পিলং উপ্পন্ন’’ন্তি. ততোতি সিথিলৰীরিযত্তা. পতমেয্যাতি অতিৰিয খিন্নং ভৰেয্য. তং মমাতি পত্থনাঅভিভৰনীযমনসীসেন জপ্পেতীতি অভিজপ্পা, তণ্হা. নানত্তা নানাসভাৰা সঞ্ঞা নানত্তসঞ্ঞা. অতিৰিয উপরি কত্ৰা নিজ্ঝানং পেক্খনং অতিনিজ্ঝাযিতত্তং.

২৪৩. পরিকম্মোভাসমেৰাতি পরিকম্মসমুট্ঠিতং ওভাসমেৰ. ন চ রূপানি পস্সামীতি ওভাসমনসিকারপসুততায দিব্বচক্খুনা রূপানি ন পস্সামি. ৰিসযরূপমেৰাতি তেন ফরিত্ৰা ঠিতট্ঠানেৰ দিব্বচক্খুনো ৰিসযভূতং রূপগতমেৰ মনসি করোমি.

কসিণরূপানং ৰসেনেত্থ ওভাসস্স পরিত্ততাতি আহ ‘‘পরিত্তট্ঠানে ওভাস’’ন্তি. পরিত্তানি রূপানীতি কতিপযানি, সা চ নেসং পরিত্ততা ঠানৰসেনেৰাতি আহ ‘‘পরিত্তকট্ঠানে রূপানী’’তি. ‘‘অপ্পমাণঞ্চেৰা’’তিআদিনা ৰুত্তো দুতিযৰারো. ওভাসপরিত্ততং সন্ধায পরিকম্মসমাধি ‘‘পরিত্তো’’তি ৰুত্তো তস্সেৰ ওভাসস্স অপ্পমাণতায অপ্পমাণসমাধীতি ৰচনতো. তস্মিং সমযেতি তস্মিং পরিত্তসমাধিনো উপ্পন্নসমযে. দিব্বচক্খুপি পরিত্তকং হোতি পরিত্তরূপগতদস্সনতো.

২৪৫. দুকতিকজ্ঝানসমাধিন্তি চতুক্কনযে দুকজ্ঝানসমাধিং, পঞ্চকনযে তিকজ্ঝানসমাধিন্তি যোজনা. দুকজ্ঝানসমাধিন্তি চতুক্কনযে ততিযচতুত্থৰসেন দুকজ্ঝানসমাধিং, পঞ্চকনযে চতুত্থপঞ্চমৰসেন দুকজ্ঝানসমাধিং. তিকচতুক্কজ্ঝানসমাধিন্তি চতুক্কনযে তিকজ্ঝানসমাধিং, পঞ্চকনযে চতুক্কজ্ঝানসমাধিন্তি যোজনা.

তিৰিধন্তি সপ্পীতিকৰসেন তিপ্পকারং সমাধিং. তদন্তোগধাতি সপ্পীতিকাদিসভাৰা. কামং ভগৰা পুরিমযামে পুব্বেনিৰাসানুস্সতিঞাণং, পচ্ছিমযামে দিব্বচক্খুঞাণং নিব্বত্তেন্তোপি ইমানি ঞাণানি ভাৰেসিযেৰ. ৰিপস্সনাপাদকানি পন ঞাণানি সন্ধায, ‘‘পচ্ছিমযামে’’তি ৰুত্তং, তেনাহ ‘‘ভগৰতো হী’’তিআদি. পঞ্চমজ্ঝানস্সাতি পঞ্চমজ্ঝানিকস্স ৰসেন পঠমজ্ঝানিকো মগ্গো নত্থি. সোতি পঞ্চকনযো ভগৰতো লোকিযো অহোসি. এতন্তি এতং, ‘‘সৰিতক্কম্পি সৰিচারং সমাধিং ভাৰেমী’’তিআদিৰচনং. লোকিযলোকুত্তরমিস্সকং সন্ধায ৰুত্তং, ন ‘‘লোকিযং ৰা লোকুত্তরমেৰ ৰা’’তি. সেসং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰাতি.

উপক্কিলেসসুত্তৰণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.

৯. বালপণ্ডিতসুত্তৰণ্ণনা

২৪৬. এতেহীতি দুচিন্তিতাদীহি. এতেন লক্খণসদ্দস্স করণত্থতমাহ. তানেৰাতি লক্খণানি এৰ. তস্সাতি বালস্স. ‘‘অযং বালো’’তি নিমীযতি সঞ্চানীযতি এতেহীতি বালনিমিত্তানি. অপদানং ৰুচ্চতি ৰিখ্যাতং কম্মং. দুচিন্তিতাদীনি চ বালে ৰিখ্যাতানি, অৰধারণভাৰে ৰা, তস্মা বালস্স অপদানানীতি বালাপদানানি. অভিজ্ঝাদীহি দুট্ঠং দূসিতং চিন্তেতীতি দুচিন্তিতচিন্তী. লোভাদীহি দুট্ঠং ভাসিতং মুসাৰাদাদিং ভাসতীতি দুব্ভাসিতভাসী. তেসং তেসংযেৰ ৰসেন কত্তব্বতো দুক্কটকম্মং পাণাতিপাতাদিং করোতীতি দুক্কটকম্মকারী. তেনাহ ‘‘চিন্তযন্তো’’তিআদি. তানি উপনিস্সায জাতন্তি তজ্জং. ততো এৰ তেসং সারুপ্পং অনুরূপন্তি তস্সারুপ্পং. তেনাহ ‘‘তজ্জাতিক’’ন্তিআদি. কচ্ছমানাযাতি কথিযমানায.

২৪৮. যস্মা সত্তানং যথূপচিতানি কম্মানি কতোকাসানি তদুপট্ঠাপিতানি কম্মনিমিত্তগতিনিমিত্তানি মরণস্স আসন্নকালে চিত্তস্স আপাথং আগচ্ছন্তানি, তদা ওলম্বন্তানি ৰিয অভিভৰন্তানি ৰিয অজ্ঝোত্থরন্তানি ৰিয উপট্ঠহন্তি, তস্মা ৰুত্তং – ‘‘ওলম্বনাদিআকারেন হি তানি উপট্ঠহন্তী’’তি. উপট্ঠানাকারো এৰ তদা চিত্তস্স গোচরভাৰং গচ্ছতীতি আহ – ‘‘তস্মিং উপট্ঠানাকারে আপাথগতে’’তি.

২৪৯. ন সক্কাতি ন ৰদতীতি এতেন দ্ৰেপি পটিসেধা পকতিঅত্থাতি অযমত্থো ৰুত্তো হোতি. ন সুকরাতি পন ইমিনা দুক্করভাৰো দীপিতো, দুক্করঞ্চ তাৰ উপাযেন সক্কা কাতুন্তি দস্সেন্তো আহ – ‘‘ন সুকরং পনা’’তিআদি. তেনাতি ৰিনিৰিজ্ঝিত্ৰা গমনেন অঞ্ঞমঞ্ঞং সংৰিজ্ঝনেন. অস্সাতি চোরস্স. ইতো উত্তরিপীতি মজ্ঝন্হিকসমযং সাযন্হসমযঞ্চ সত্তিসতেন.

২৫০. সঙ্খম্পি ন উপেতীতি ইমিনা সঙ্খাতব্বমত্তং নত্থীতি দীপিতং হোতীতি আহ – ‘‘গণনামত্তম্পি ন গচ্ছতী’’তি. উপনিক্খেপনমত্তম্পীতি এত্থাপি এসেৰ নযো. কলভাগন্তি কলানং সঙ্গণনকোট্ঠাসং. তেনাহ ‘‘সতিমং কল’’ন্তিআদি. ওলোকিতমত্তম্পীতি উপনিক্খেপনৰসেন ওলোকনমত্তকম্পি. তং কম্মকারণন্তি তং পঞ্চৰিধবন্ধনকম্মকারণং চতুন্নম্পি পস্সানং ৰসেন সম্পরিৰত্তেত্ৰা করোন্তিযেৰ, পাল়িযং পন একপস্সৰসেন আগতা. গেহস্সাতি মহতো গেহস্স. সব্বতোতি সব্বাৰযৰতো. সম্পজ্জলিতে একজালীভূতে. সুপক্কুথিতাযাতি সুট্ঠু নিপক্কায.

ৰিভত্তোতি তত্থ নিব্বত্তকসত্তানং সাধারণকম্মুনা ৰিভত্তো ৰিয নিব্বত্তো. অযোপাকারেন পরিতো অত্তো গহিতোতি অযোপাকারপরিযত্তো পরিক্খিত্তো.

যমকগোল়কাতি দারকানং কীল়নযুগল়া. এৰম্পি দুক্খোতি যথাৰুত্তউস্সদনিরযৰসেনপি সোত-ঘান-জিৰ্হা-কায-মনো-গোচরতাৰসেনপি ইমিনা আকারেন দুক্খোতি.

২৫১. দন্তেহি উল্লেহিত্ৰাতি উত্তরদন্তেহি অঞ্ছিত্ৰা. রসৰসেন অতিত্তো অস্সাদো রসাদো. তেনাহ ‘‘রসগেধেন পরিভুত্তরসো’’তি.

২৫২. দুরূপোতি ৰিরূপো. দুদ্দসোতি তেনেৰ ৰিরূপভাৰেন অনিট্ঠদস্সনো. লকুণ্ঠকোতি রস্সো. পৰিট্ঠগীৰোতি খন্ধন্তরং অনুপৰিট্ঠগীৰো. মহোদরোতি ৰিপুলকুচ্ছি. যেভুয্যেন হি লকুণ্টকা সত্তা রস্সগীৰা পুথুলকুচ্ছিকাৰ হোন্তীতি তথা ৰুত্তং. কাণো নাম চক্খুৰিকলোতি ৰুত্তং – ‘‘একক্খিকাণো ৰা উভযক্খিকাণো ৰা’’তি. কুণীতি হত্থৰিকলো ৰুচ্চতীতি আহ – ‘‘একহত্থকুণী ৰা উভযহত্থকুণী ৰা’’তি. ৰাতাদিনা উপহতকাযপক্খো ইধ পক্খহতোতি অধিপ্পেতো, ন পক্খিহতোতি আহ – ‘‘পক্খহতোতি পীঠসপ্পী’’তি. দুক্খানুপবন্ধদস্সনত্থন্তি অপরাপরজাতীসু ৰিপাকদুক্খস্স অনুপবন্ধৰসেন পৰত্তিদস্সনত্থং.

কলীযতি খলীযতি অপ্পহীযতি সাসনং এতেনাতি কলি, জুতপরাজযো. সো এৰ গহসদিসতায ‘‘কলিগ্গহো’’তি ৰুত্তো. অধিবন্ধন্তি কুটুম্বস্স অধিৰুত্থস্স মূলভূতস্স অত্তনো বন্ধিতব্বতং. তেনাহ ‘‘অত্তনাপি বন্ধং নিগচ্ছেয্যা’’তি. বালভূমিযা বালভাৰস্স মত্থকপ্পত্তি নিরযগামিকম্মকারিতাতি ‘‘নিরযে নিব্বত্ততি’’চ্চেৰ ৰুত্তং. তগ্গহণেনেৰ পন ততো মুদুমুদুতরাদিকম্মৰসেন সেসাপাযেসু অপরাপরনিব্বত্তাদিবালভূমি ৰিভাৰিতা হোতীতি.

২৫৩. ৰুত্তানুসারেনাতি ‘‘বালো অয’’ন্তিআদিনা ৰুত্তস্স অত্থৰচনস্স ‘‘পণ্ডিতো অয’’ন্তি এতেহি লক্খীযতীতিআদিনা অনুসারেন. মনোসুচরিতাদীনং ৰসেনাতি চিন্তেন্তো অনভিজ্ঝা-অব্যাপাদ-সম্মাদস্সনং সুচিন্তিতমেৰ চিন্তেতীতিআদিনা মনোসুচরিতানং তিণ্ণং সুচরিতানং ৰসেন যোজেতব্বানি.

চক্করতনৰণ্ণনা

২৫৬. উপোসথং (দী. নি. টী. ২.২৪৩) ৰুচ্চতি অট্ঠঙ্গসমন্নাগতং সব্বদিৰসেসু গহট্ঠেহি রক্খিতব্বসীলং, সমাদানৰসেন তং এতস্স অত্থীতি উপোসথিকো, তস্স. তেনাহ ‘‘সমাদিন্নউপোসথঙ্গস্সা’’তি. তদাতি তস্মিং কালে, যস্মিং পন কালে চক্কৰত্তিভাৰসংৰত্তনিয-দান-সীলাদি-পুঞ্ঞসম্ভারসমুদাগমসম্পন্নো পূরিতচক্কৰত্তিৰত্তো কাদীপদেসৰিসেসপচ্চাজাতিযা চেৰ কুলরূপভোগাধিপতেয্যাদিগুণৰিসেসসম্পত্তিযা চ তদনুরূপে অত্তভাৰে ঠিতো হোতি, তস্মিং কালে. তাদিসে হি কালে চক্কৰত্তিভাৰী পুরিসুত্তমো যথাৰুত্তগুণসমন্নাগতো রাজা খত্তিযো হুত্ৰা মুদ্ধাৰসিত্তো ৰিসুদ্ধসীলো অনুপোসথং সতসহস্সৰিস্সজ্জনাদিনা সম্মাপটিপত্তিং পটিপজ্জতি, ন যদা চক্করতনং উপ্পজ্জতি, তদা এৰ. তেনাহ – ‘‘পাতো…পে… ধম্মতা’’তি. (তত্থ দমো ইন্দ্রিযসংৰরো, সংযমো সীলসংৰরো.)

ৰুত্তপ্পকারপুঞ্ঞকম্মপচ্চযন্তি চক্কৰত্তিভাৰাৰহদানদমসংযমাদিপুঞ্ঞকম্মহেতুকং. নীলমণিসঙ্ঘাটসদিসন্তি ইন্দনীলমণিসঞ্চযসমানং. দিব্বানুভাৰযুত্তত্তাতি দস্সনীযতা মনুঞ্ঞঘোসতা আকাসগামিতা ওভাসৰিস্সজ্জনা অপ্পটিঘাততা রঞ্ঞো ইচ্ছিতত্থনিপ্ফত্তিকারণতাতি এৰমাদীহি দিব্বসদিসেহি আনুভাৰেহি সমন্নাগতত্তা. সব্বেহি আকারেহীতি সব্বেহি সুন্দরেহি আকারেহি. পরিপূরন্তি পরিপুণ্ণং. সা চস্স পারিপূরি ইদানেৰ ৰিত্থারীযতি.

পনাল়ীতি ছিদ্দং. সুদ্ধসিনিদ্ধদন্তপন্তিযা নিব্বিৰরাযাতি অধিপ্পাযো. নাভিপনাল়ি পরিক্খেপপট্টেসূতি নাভিপরিক্খেপপট্টে চেৰ নাভিযা পনাল়িপরিক্খেপপট্টে চ. সুৰিভত্তাৰাতি অঞ্ঞমঞ্ঞং অসংকিণ্ণত্তা সুট্ঠু ৰিভত্তা. পরিচ্ছেদলেখন্তরেসু মণিকা সুৰিভত্তা হুত্ৰা পঞ্ঞাযন্তীতি ৰদন্তি.

পরিচ্ছেদলেখাদীনীতি আদি-সদ্দেন মালাকম্মাদিং সঙ্গণ্হাতি. সুরত্তাতিআদীসু সুরত্তগ্গহণেন মহানামৰণ্ণতং পটিক্খিপতি, সুদ্ধগ্গহণেন সংকিলিট্ঠতং, সিনিদ্ধগ্গহণেন লূখতং. কামং তস্স চক্করতনস্স নেমিমণ্ডলং অসন্ধিকংৰ নিব্বত্তং, সব্বত্থকমেৰ পন কেৰলং পৰাল়ৰণ্ণোৰ ন সোভতীতি পকতিচক্কস্স সন্ধিযুত্তেসু ঠানেসু রত্তজম্বুনদপরিক্খতং অহোসি, তং সন্ধায ৰুত্তং ‘‘সন্ধীসু পনস্সা’’তিআদি.

নেমিমণ্ডলপিট্ঠিযন্তি নেমিমণ্ডলস্স পিট্ঠিপদেসে. দসন্নং দসন্নং অরানমন্তরেতি দসন্নং দসন্নং অরানং অন্তরসমীপে পদেসে. ছিদ্দমণ্ডলচিত্তোতি মণ্ডলসণ্ঠানছিদ্দৰিচিত্তো. সুকুসলসমন্নাহতস্সাতি সুট্ঠু কুসলেন সিপ্পিনা পহতস্স, ৰাদিতস্সাতি অত্থো. ৰগ্গূতি মনোরমো রজনীযোতি সুণন্তানং রাগুপ্পাদকো. কমনীযোতি কন্তো. সমোসরিতকুসুমদামাতি ওলম্বিতসুগন্ধকুসুমদামা. নেমিপরিক্খেপস্সাতি নেমিপরিযন্তপরিক্খেপস্স. নাভিপনাল়িযা দ্ৰিন্নং পস্সানং ৰসেন ‘‘দ্ৰিন্নম্পি নাভিপনাল়ীন’’ন্তি ৰুত্তং. একা এৰ হি সা পনাল়ি. যেহীতি যেহি দ্ৰীহি সীহমুখেহি. পুন যেহীতি মুত্তাকলাপেহি.

ওধাপযমানন্তি সোতুং অৰহিতানি কুরুমানং. চন্দো পুরতো, চক্করতনং পচ্ছাতি এৰং পুব্বাপরিযেন পুব্বাপরভাগেন.

অন্তে পুরস্সাতি অনুরাধপুরে রঞ্ঞো অন্তেপুরস্স উত্তরসীহপঞ্জরআসন্নে তদা রঞ্ঞো পাসাদে তাদিসস্স উত্তরদিসায সীহপঞ্জরস্স লব্ভমানত্তা ৰুত্তং. সুখেন সক্কাতি কিঞ্চি অনারুহিত্ৰা সরীরঞ্চ অনুল্লঙ্ঘিত্ৰা যথাঠিতেনেৰ হত্থেন পুপ্ফমুট্ঠিযো খিপিত্ৰা সুখেন সক্কা হোতি পূজেতুং.

নানাৰিরাগরতনপ্পভাসমুজ্জলন্তি নানাৰিধচিত্তৰণ্ণরতনোভাসপভস্সরং. আকাসং অব্ভুগ্গন্ত্ৰা পৰত্তেতি. আগন্ত্ৰা ঠিতট্ঠানতো উপরি আকাসং অব্ভুগ্গন্ত্ৰা পৰত্তে.

সন্নিৰেসক্খমোতি খন্ধৰারসন্নিৰেসযোগ্যো. সুলভাহারূপকরণোতি সুখেনেৰ লদ্ধব্বধঞ্ঞগোরসদারুতিণাদিভোজনসাধনো. পরচক্কন্তি পরস্স রঞ্ঞো সেনা, আণা ৰা.