১. ব্রহ্মাযুসুত্তৰণ্ণনা

৩৮৩. ‘‘মহাসত্তো মহিদ্ধিকো মহানুভাৰো’’তিআদীসু (মহাৰ. ৩৮) উল়ারতা ৰিসযো, ‘‘মহাজনকাযো সন্নিপতী’’তিআদীসু সম্বহুলভাৰৰিসযো, ইধ পন তদুভযম্পিস্স অত্থোতি ‘‘মহতাতি গুণমহত্তেনপি মহতা’’তিআদি ৰুত্তং. অপ্পিচ্ছতাদীতি আদি-সদ্দেন সন্তুট্ঠিসল্লেখপৰিৰেকঅসংসগ্গৰীরিযারম্ভাদীনং সঙ্গহো. দিট্ঠিসীলসামঞ্ঞসঙ্ঘাতসঙ্খাতেনাতি এত্থ ‘‘নিযতো সম্বোধিপরাযণো’’ (সং. নি. ২.৪১; ৩.৯৯৮, ১০০৪) – ‘‘অট্ঠানমেতং, ভিক্খৰে, অনৰকাসো, যং দিট্ঠিসম্পন্নো পুগ্গলো সঞ্চিচ্চ পাণং জীৰিতা ৰোরোপেয্যাতি নেতং ঠানং ৰিজ্জতী’’তিআদিৰচনতো দিট্ঠিসীলানং নিযতসভাৰত্তা সোতাপন্নাপি অঞ্ঞমঞ্ঞং দিট্ঠিসীলসামঞ্ঞেন সংহতা, পগেৰ সকদাগামিআদযো. ‘‘তথারূপায দিট্ঠিযা দিট্ঠিসামঞ্ঞগতো ৰিহরতি (দী. নি. ৩.৩২৪, ৩৫৬; ম. নি. ১.৪৯২; ৩.৫৪; অ. নি. ৬.১১; পরি. ২৭৪) তথারূপেহি সীলেহি সীলসামঞ্ঞগতো ৰিহরতী’’তি (দী. নি. ৩.৩২৪; ম. নি. ১.৪৯২; ৩.৫৪; অ. নি. ৬.১২; পরি. ২৭৪) ৰচনতো পুথুজ্জনানম্পি দিট্ঠিসীলসামঞ্ঞেন সংহতভাৰো লব্ভতিযেৰ.

ওট্ঠপহতকরণৰসেন অত্থৰিভাগৰসেন. সনিঘণ্ডুকেটুভানন্তি এত্থ নিঘণ্ডূতি ৰচনীযৰাচকভাৰেন অত্থং সদ্দঞ্চ খণ্ডতি ৰিভজ্জ দস্সেতীতি নিখণ্ডু. সো এৰ ইধ খ-কারস্স ঘ-কারং কত্ৰা ‘‘নিঘণ্ডূ’’তি ৰুত্তো. কিটতি গমেতি কিরিযাদিৰিভাগং, তং ৰা অনৰসেসপরিযাদানতো গমেন্তো পূরেতীতি কেটুভং. ৰেৰচনপ্পকাসকন্তি পরিযাযসদ্দদীপকং, একেকস্স অত্থস্স অনেকপরিযাযৰচনৰিভাৰকন্তি অত্থো. নিদস্সনমত্তঞ্চেতং অনেকেসম্পি অত্থানং একসদ্দৰচনীযতাৰিভাৰনৰসেনপি তস্স গন্থস্স পৰত্তত্তা. ৰচীভেদাদিলক্খণা কিরিযা কপ্পীযতি এতেনাতি কিরিযাকপ্পো, সো পন ৰণ্ণপদসম্বন্ধপদত্থৰিভাগতো বহুৰিকপ্পোতি আহ ‘‘কিরিযাকপ্পৰিকপ্পো’’তি. ইদঞ্চ মূলকিরিযাকপ্পগন্থং সন্ধায ৰুত্তং. সো হি সতসহস্সপরিমাণো নলচরিযাদিপকরণং. ঠানকরণাদিৰিভাগতো নিব্বচনৰিভাগতো চ অক্খরা পভেদীযন্তি এতেহীতি অক্খরপ্পভেদা, সিক্খানিরুত্তিযো. এতেসন্তি ৰেদানং. তে এৰ ৰেদে পদসো কাযতীতি পদকো. তং তং সদ্দং তদত্থঞ্চ ব্যাকরোতি ব্যাচিক্খতি এতেনাতি ব্যাকরণং, সদ্দসত্থং. আযতিং হিতং তেন লোকো ন যততি ন ঈহতীতি লোকাযতং. তঞ্হি গন্থং নিস্সায সত্তা পুঞ্ঞকিরিযায চিত্তম্পি ন উপ্পাদেন্তি. ৰযতীতি ৰযো, ন ৰযো অৰযো, ন অৰযো অনৰযো, আদিমজ্ঝপরিযোসানেসু কত্থচি অপরিকিলন্তো অৰিত্থাযন্তো তে গন্থে সন্ধারেতি পূরেতীতি অত্থো. দ্ৰে পটিসেধা পকতিং গমেন্তীতি দস্সেন্তো ‘‘অৰযো ন হোতী’’তি ৰত্ৰা তত্থ অৰযং দস্সেতুং ‘‘অৰযো…পে… ন সক্কোতী’’তি ৰুত্তং.

৩৮৪. গরূতি ভারিযং অত্তানং ততো মোচেত্ৰা গমনং দুক্করং হোতি. অনত্থোপি উপ্পজ্জতি নিন্দাব্যারোসউপারম্ভাদি. অব্ভুগ্গতোতি এত্থ অভিসদ্দযোগেন ইত্থম্ভূতাখ্যানত্থে উপযোগৰচনং.

লক্খণানীতি লক্খণদীপনানি মন্তপদানি. অন্তরধাযন্তীতি ন কেৰলং লক্খণমন্তানিযেৰ, অঞ্ঞানিপি ব্রাহ্মণানং ঞাণবলাভাৰেন অনুক্কমেন অন্তরধাযন্তি. তথা হি ৰদন্তি ‘‘একসতং অদ্ধরিযং দিপঞ্ঞাসমত্ততো সামা’’তিআদি. পণিধিমহতো সমাদানমহতোতিআদিনা পচ্চেকং মহ-সদ্দো যোজেতব্বো. পণিধিমহন্ততাদি চস্স বুদ্ধৰংসচরিযাপিটকৰণ্ণনাদিৰসেনেৰ ৰেদিতব্বো. নিট্ঠাতি নিপ্ফত্তিযো. জাতিসামঞ্ঞতোতি লক্খণজাতিযা লক্খণভাৰেন সমানভাৰতো. যথা হি বুদ্ধানং লক্খণানি সুৰিসুদ্ধানি সুপরিব্যত্তানি পরিপুণ্ণানি চ হোন্তি, ন এৰং চক্কৰত্তীনং. তেনাহ ‘‘ন তেহেৰ বুদ্ধো হোতী’’তি.

অভিরূপতা দীঘাযুকতা, অপ্পাতঙ্কতা ব্রাহ্মণাদীনং পিযমনাপতাতি চতূহি অচ্ছরিযধম্মেহি. দানং পিযৰচনং অত্থচরিযা সমানত্ততাতি ইমেহি চতূহি সঙ্গহৰত্থূহি. রঞ্জনতোতি পীতিজননতো. চক্কং চক্করতনং ৰত্তেতি পৰত্তেতীতি চক্কৰত্তী, সম্পত্তিচক্কেহি সযং ৰত্তেতি, তেহি চ পরং সত্তনিকাযং ৰত্তেতি পৰত্তেতীতি চক্কৰত্তী, পরহিতাৰহো ইরিযাপথচক্কানং ৰত্তো ৰত্তনং এতস্স অত্থীতি চক্কৰত্তী, অপ্পটিহতং ৰা আণাসঙ্খাতং চক্কং ৰত্তেতীতি চক্কৰতী, অপ্পটিহতং ৰা আণাসঙ্খাতং চক্কং ৰত্তেতীতি চক্কৰত্তী, খত্তিযমণ্ডলাদিসঞ্ঞিতং চক্কং সমূহং অত্তনো ৰসে ৰত্তেতীতি চক্কৰত্তী. ধম্মং চরতীতি ধম্মিকো. ধম্মতো অনপেতত্তা ধম্মো রঞ্জনত্থেন রাজাতি ধম্মরাজা. কোপাদীতি আদি-সদ্দেন কামলোভমানমদাদিকে সঙ্গণ্হাতি. ৰিজিতাৰীতি ৰিজিতৰা. কেনচি অকম্পিযট্ঠেন জনপদত্থাৰরিযপ্পত্তো. দল়্হভত্তিভাৰতো ৰা জনপদো থাৰরিযং পত্তো এত্থাতি জনপদত্থাৰরিযপ্পত্তো. চিত্তীকতভাৰাদিনাপি (খু. পা. অট্ঠ. ৬.৩; দী. নি. অট্ঠ. ২.৩৩; সং. নি. অট্ঠ. ৩.৫.২২৩; সু. নি. অট্ঠ. ১.২২৬; মহানি. অট্ঠ. ৫০) চক্কস্স রতনট্ঠো ৰেদিতব্বো. এস নযো সেসেসুপি. রতিনিমিত্ততায ৰা চিত্তীকতাদিভাৰস্স রতিজননট্ঠেন একসঙ্গহতায ৰিসুং অগ্গহণং.

ইমেহি পন রতনেহি রাজা চক্কৰত্তী যং যমত্থং পচ্চনুভোতি, তং তং দস্সেতুং ‘‘ইমেসু পনা’’তিআদি ৰুত্তং. অজিতং জিনাতি মহেসক্খতাসংৰত্তনিযকম্মনিস্সন্দভাৰতো. ৰিজিতে যথাসুখং অনুৰিচরতি হত্থিরতনং অস্সরতনঞ্চ অভিরুহিত্ৰা তেসং আনুভাৰেন অন্তোপাতরাসেযেৰ সকলং পথৰিং অনুসংযাযিত্ৰা রাজধানিযং পচ্চাগমনতো. পরিণাযকরতনেন ৰিজিতমনুরক্খতি তেন তত্থ তত্থ কত্তব্বকিচ্চস্স সংৰিধানতো. সেসেহীতি মণিরতনইত্থিরতনগহপতিরতনেহি. তত্থ মণিরতনেন যোজনপ্পমাণে দেসে অন্ধকারং ৰিধমিত্ৰা আলোকদস্সনাদিনা সুখমনুভৰতি, ইত্থিরতনেন অতিক্কন্তমানুসরূপসম্পত্তিদস্সনাদিৰসেন, গহপতিরতনেন ইচ্ছিতিচ্ছিতমণিকনকরজতাদিধনপ্পটিলাভৰসেন. উস্সাহসত্তিযোগো যেন কেনচি অপ্পটিহতাণাচক্কভাৰসিদ্ধিতো. হত্থিঅস্সরতনাদীনং মহানুভাৰত্তা কোসসম্পত্তিযাপি পভাৰসম্পত্তিসিদ্ধিতো ‘‘হত্থি…পে… যোগো’’তি ৰুত্তং. কোসো হি নাম সতি উস্সাহসম্পত্তিযং (উগ্গতেজস্স সুকুমারপরক্কমস্স পসন্নমুখস্স সম্মুখে পাপুণাতি). পচ্ছিমেনাতি পরিণাযকরতনেন. তঞ্হি সব্বরাজকিচ্চেসু কুসলং অৰিরজ্ঝনপযোগং. তেনাহ ‘‘মন্তসত্তিযোগো’’তি. তিৰিধসত্তিযোগফলং পরিপুণ্ণং হোতীতি সম্বন্ধো. সেসেহীতি সেসেহি পঞ্চহি রতনেহি. অদোসকুসলমূলজনিতকম্মানুভাৰেনাতি অদোসসঙ্খাতেন কুসলমূলেন সহজাতাদিপচ্চযৰসেন উপ্পাদিতকম্মস্স আনুভাৰেন সম্পজ্জন্তি সোম্মতররতনজাতিকত্তা. মজ্ঝিমানি মণিইত্থিগহপতিরতনানি. অলোভ…পে… কম্মানুভাৰেন সম্পজ্জন্তি উল়ারধনস্স উল়ারধনপটিলাভকারণস্স চ পরিচ্চাগসম্পদাহেতুকত্তা. পচ্ছিমন্তি পরিণাযকরতনং. তঞ্হি অমোহ…পে… কম্মানুভাৰেন সম্পজ্জতি মহাপঞ্ঞেনেৰ চক্কৰত্তিরাজকিচ্চস্স পরিণেতব্বত্তা.

সরণতো পটিপক্খৰিধমনতো সূরা. তেনাহ ‘‘অভীরুকজাতিকা’’তি. অসুরে ৰিজিনিত্ৰা ঠিতত্তা ৰীরো, সক্কো দেৰানমিন্দো, তস্স অঙ্গং দেৰপুত্তো সেনঙ্গভাৰতোতি ৰুত্তং ‘‘ৰীরঙ্গরূপাতি দেৰপুত্তসদিসকাযা’’তি. সভাৰোতি সভাৰভূতো অত্থো. ৰীরকারণন্তি ৰীরভাৰকারণং. ৰীরিযমযসরীরা ৰিযাতি সৰিগ্গহৰীরিযসদিসা সৰিগ্গহঞ্চে ৰীরিযং সিযা, তংসদিসাতি অত্থো. ননু রঞ্ঞো চক্কৰত্তিস্স পটিসেনা নাম নত্থি, যমস্স পুত্তা পমদ্দেয্যুং, অথ কস্মা ‘‘পরসেনপমদ্দনা’’তি ৰুত্তন্তি চোদনং সন্ধাযাহ ‘‘সচে’’তিআদি. তেন পরসেনা হোতু ৰা মা ৰা, তে পন এৰং মহানুভাৰাতি দস্সেতি. ধম্মেনাতি কতূপচিতেন অত্তনো পুঞ্ঞধম্মেন. তেন হি সঞ্চোদিতা পথৰিযং সব্বরাজানো পচ্চুগ্গন্ত্ৰা ‘‘স্ৰাগতং তে মহারাজা’’তিআদিং ৰত্ৰা অত্তনো রজ্জং রঞ্ঞো চক্কৰত্তিস্স নিয্যাদেন্তি. তেন ৰুত্তং ‘‘সো ইমং…পে… অজ্ঝাৰসতী’’তি. অট্ঠকথাযং পন তস্স যথাৰুত্তধম্মস্স চিরতরং ৰিপচ্চিতুং পচ্চযভূতং চক্কৰত্তিৰত্তসমুদাগতং পযোগসম্পত্তিসঙ্খাতং ধম্মং দস্সেতুং ‘‘পাণো ন হন্তব্বোতিআদিনা পঞ্চসীলধম্মেনা’’তি ৰুত্তং. এৰঞ্হি ‘‘অদণ্ডেন অসত্থেনা’’তি ইদং ৰচনং সুট্ঠুতরং সমত্থিতং হোতি, যস্মা রাগাদযো পাপধম্মা উপ্পজ্জমানা সত্তসন্তানং ছাদেত্ৰা পরিযোনন্ধিত্ৰা তিট্ঠন্তি, কুসলপৰত্তিং নিৰারেন্তি, তস্মা তে ‘‘ছদনা, ছদা’’তি চ ৰুত্তা.

ৰিৰট্টেত্ৰা পরিৰত্তেত্ৰা. পূজারহতা ৰুত্তা ‘‘অরহতীতি অরহ’’ন্তি. তস্সাতি পূজারহতায. যস্মা সম্মাসম্বুদ্ধো, তস্মা অরহন্তি. বুদ্ধত্তহেতুভূতা ৰিৰট্টচ্ছদতা ৰুত্তা সৰাসনসব্বকিলেসপ্পহানপুব্বকত্তা বুদ্ধভাৰসিদ্ধিযা. অরহং ৰট্টাভাৰেনাতি ফলেন হেতুঅনুমানদস্সনং. সম্মাসম্বুদ্ধো ছদনাভাৰেনাতি হেতুনা ফলানুমানদস্সনং. হেতুদ্ৰযং ৰুত্তং ‘‘ৰিৰট্টো ৰিচ্ছদো চা’’তি. দুতিযৰেসারজ্জেনাতি ‘‘খীণাসৰস্স তে পটিজানতো’’তিআদিনা (ম. নি. ১.১৫০) আগতেন ৰেসারজ্জেন. পুরিমসিদ্ধীতি পুরিমস্স পদস্স অত্থসিদ্ধি. পঠমেনাতি ‘‘সম্মাসম্বুদ্ধস্স তে পটিজানতো’’তিআদিনা (ম. নি. ১.১৫০) আগতেন ৰেসারজ্জেন. দুতিযসিদ্ধীতি বুদ্ধত্তসিদ্ধি. ততিযচতুত্থেহীতি ‘‘যে খো পন তে অন্তরাযিকা ধম্মা’’তিআদিনা (ম. নি. ১.১৫০), ‘‘যস্স খো পন তে অত্থাযা’’তিআদিনা (ম. নি. ১.১৫০) চ আগতেহি ততিযচতুত্থেহি ৰেসারজ্জেহি. ততিযসিদ্ধীতি ৰিৰট্টচ্ছদনতা সিদ্ধি. যাথাৰতো অন্তরাযিকনিয্যানিকধম্মাপদেসেন হি সত্থু ৰিৰট্টচ্ছদভাৰো লোকে পাকটো অহোসি. পুরিমং ধম্মচক্খুন্তি পুরিমপদং ভগৰতো ধম্মচক্খুং সাধেতি কিলেসারীনং সংসারচক্কস্স চ অরানং হতভাৰদীপনতো. দুতিযং পদং বুদ্ধচক্খুং সাধেতি সম্মাসম্বুদ্ধস্সেৰ তং সম্ভৰতো. ততিযং পদং সমন্তচক্খুং সাধেতি সৰাসনসব্বকিলেসপ্পহানদীপনতো. ‘‘সম্মাসম্বুদ্ধো’’তি হি ৰত্ৰা ‘‘ৰিৰট্টচ্ছদো’’তি ৰচনং বুদ্ধভাৰাৰহমেৰ সব্বকিলেসপ্পহানং ৰিভাৰেতীতি. সূরভাৰন্তি লক্খণৰিভাৰনেন ৰিসদঞাণতং.

৩৮৫. গৰেসীতি (দী. নি. টী. ১.২৮৭) ঞাণেন পরিযেসনং অকাসি. সমানযীতি ঞাণেন সঙ্কলেন্তো সমানং আনযি সমাহরি. ন সক্কোতি সংকুচিতে ইরিযাপথে যেভুয্যেন তেসং দুব্বিভাৰনতো. কঙ্খতীতি পদস্স আকঙ্খতীতি অযমত্থোতি আহ – ‘‘অহো ৰত পস্সেয্যন্তি পত্থনং উপ্পাদেতী’’তি. কিচ্ছতীতি কিলমতি. ‘‘কঙ্খতী’’তি পদস্স পুব্বে আসীসনত্থতং ৰত্ৰা ইদানি তস্স সংসযত্থত্তমেৰ ৰিকপ্পন্তরৰসেন দস্সেন্তো ‘‘কঙ্খায ৰা দুব্বলা ৰিমতি ৰুত্তা’’তিআদি ৰুত্তং. তীহি ধম্মেহি তিপ্পকারেহি সংসযধম্মেহি. কালুস্সিযভাৰোতি অপ্পসন্নতায হেতুভূতো আৰিলভাৰো. যস্মা ভগৰতো কোসোহিতং সব্ববুদ্ধাৰেণিকং ৰত্থগুয্হং সুৰিসুদ্ধকঞ্চনমণ্ডলসন্নিকাসং অত্তনো সণ্ঠানসন্নিৰেসসুন্দরতায আজানেয্যগন্ধহত্থিনো ৰরঙ্গচারুভাৰং ৰিকসমানতপনিযারৰিন্দসমুজ্জলকেসরাৰত্তৰিলাসং সঞ্ঝাপভানুরঞ্জিতজলৰনন্তরাভিলক্খিত-সম্পুণ্ণচন্দমণ্ডলসোভঞ্চ অত্তনো সিরিযা অভিভুয্য ৰিরাজতি, যং বাহিরব্ভন্তরমলেহি অনুপক্কিলিট্ঠতায চিরকালং সুপরিচিতব্রহ্মচরিযাধিকারতায সুসণ্ঠিতসণ্ঠানসম্পত্তিযা চ কোপীনম্পি সন্তং অকোপীনমেৰ, তস্মা ৰুত্তং ‘‘ভগৰতো হী’’তিআদি. পহূতভাৰন্তি পুথুলভাৰং. এত্থেৰ হি তস্স সংসযো, তনুমুদুসুকুমারতাদীসু পনস্স গুণেসু তস্স ৰিচারণা এৰ নাহোসি.

হিরিকরণোকাসন্তি হিরিযিতব্বট্ঠানং. ছাযন্তি পটিবিম্বং. কীদিসন্তি আহ ‘‘ইদ্ধিযা’’তিআদি. ছাযারূপন্তি ভগৰতো পটিবিম্বরূপং. তঞ্চ খো বুদ্ধসন্তানতো ৰিনিমুত্তং রূপকমত্তং ভগৰতো সরীরৰণ্ণসণ্ঠানাৰযৰং ইদ্ধিমযং বিম্বকমত্তং, তং পন দস্সেন্তো ভগৰা যথা অত্তনো বুদ্ধরূপং ন দিস্সতি, তথা কত্ৰা দস্সেতি. নীহরিত্ৰাতি ফরিত্ৰা.

কণ্ণসোতানং উপচিততনুতম্বলোমতায ধোতরজতপনাল়িকাসদিসতা ৰুত্তা. মুখপরিযন্তেতি কেসন্তে.

কিরিযাকরণন্তি কিরিযায কাযিকস্স ৰাচসিকস্স পটিপত্তি. তত্থাতি তেসু কিচ্চেসু. ধম্মকথিকানং ৰত্তং দস্সেতুং বীজনিগ্গহণং কতং. ন হি অঞ্ঞথা সব্বস্সপি লোকস্স অলঙ্কারভূতং পরমুক্কংসগতং সিক্খাসংযমানং বুদ্ধানং মুখচন্দমণ্ডলং পটিচ্ছাদেতব্বং হোতি.

পত্থরিতৰিতানওলম্বিতগন্ধদামকুসুমদামকে গন্ধমণ্ডলমাল়ে. পুব্বভাগেন পরিচ্ছিন্দিত্ৰাতি ‘‘এত্তকং ৰেলং সমাপত্তিযা ৰীতিনামেস্সামী’’তি এৰং পৰত্তেন পুব্বভাগেন কালং পরিচ্ছিন্দিত্ৰা. পচ্চযদাযকেসু অনুরোধৰসেন পরিসং উস্সাদেন্তো ৰা পগ্গণ্হন্তো, অদাযকেসু ৰিরোধৰসেন পরিসং অপসাদেন্তো ৰা.

যোগক্খেমং অন্তরাযাভাৰং. সভাৰগুণেনেৰাতি যথাৰুত্তগুণেনেৰ. ভোতো গোতমস্স গুণং সৰিগ্গহং চক্কৰাল়ং অতিসম্বাধং ৰিত্থারেন সন্ধারেতুং অপ্পহোন্ততো. ভৰগ্গং অতিনীচং উপরূপরি সন্ধারেতুং অপ্পহোন্ততো.

৩৮৬. ঠানগমনাদীসু (দী. নি. টী. ২.৩৫) ভূমিযং সুট্ঠু সমংপতিট্ঠিতা পাদা এতস্সাতি সুপ্পতিট্ঠিতপাদো. তং পন ভগৰতো সুপ্পতিট্ঠিতপাদতং ব্যতিরেকমুখেন ৰিভাৰেতুং ‘‘যথা হী’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ অগ্গতলন্তি অগ্গপাদতলং. পণ্হীতি পণ্হিতলং. পস্সন্তি পাদতলস্স দ্ৰীসু পস্সেসু একেকং, উভযমেৰ ৰা পরিযন্তং পস্সং. সুৰণ্ণপাদুকতলং ৰিয উজুকং নিক্খিপিযমানং. একপ্পহারেনেৰাতি একক্খণেযেৰ. সকলং পাদতলং ভূমিং ফুসতি নিক্খিপনে. একপ্পহারেনেৰ সকলং পাদতলং ভূমিতো উট্ঠহতীতি যোজনা.

তত্রাতি তায সুপ্পতিট্ঠিতপাদতায অনুপুব্বনিন্নাৰ অচ্ছরিযব্ভুতং ইদং ৰুচ্চমানং নিস্সন্দফলং. ৰুত্তমেৰত্থং সত্থু তিদিৰগমনেন সুপাকটং কাতুং ‘‘তথা হী’’তিআদিং ৰত্ৰা ‘‘ন হী’’তিআদিনা তং সমত্থেতি. তেন পঠমলক্খণতোপি দুতিযলক্খণং মহানুভাৰন্তি দস্সেতি. তথা হি ৰক্খতি ‘‘অন্তমসো চক্কৰত্তিরঞ্ঞো পরিসং উপাদায সব্বোপি চক্কলক্খণস্সেৰ পরিৰারো’’তি. যুগন্ধরপব্বতস্স তাৰতিংসভৰনস্স চ পকতিপদনিক্খেপট্ঠানুপসঙ্কমনে নেৰ বুদ্ধানং, ন দেৰতানং আনুভাৰো, অথ খো বুদ্ধানং লক্খণানুভাৰোতি ইমমত্থং নিদস্সিতং. সীলতেজেন…পে… দসন্নং পারমীনং আনুভাৰেনাতি ইদম্পি লক্খণনিব্বত্তকম্মৰিসেসকিত্তনমেৰাতি দট্ঠব্বং. সব্বাৰন্তেহীতি সব্বপদেসৰন্তেহি.

নাভিপরিচ্ছিন্নাতি নাভিযং পরিচ্ছিন্না পরিচ্ছেদৰসেন ঠিতা. নাভিমুখপরিক্খেপপট্টোতি পকতিচক্কস্স অক্খব্ভাহতপরিহরণত্থং নাভিমুখে ঠপেতব্বপরিক্খেপপট্টো. নেমিমণিকাতি নেমিযং আৰল়িভাৰেন ঠিতমণিকালেখা.

সম্বহুলৰারোতি বহুৰিধলেখঙ্গৰিভাৰনৰারো. সত্তীতি আৰুধসত্তি. সিরিৰচ্ছোতি সিরিমুখং. নন্দীতি দক্খিণাৰট্টং. সোৰত্তিকোতি সোৰত্তিঅঙ্কো. ৰটংসকোতি আৰেল়ং. ৰড্ঢমানকন্তি পুরিসহারি পুরিসঙ্গং. মোরহত্থকোতি মোরপিঞ্ছকলাপো, মোরপিঞ্ছ পরিসিব্বিতো ৰা বীজনিৰিসেসো. ৰালবীজনীতি চামরিৰালং. সিদ্ধত্থাদি পুণ্ণঘটপুণ্ণপাতিযো. ‘‘চক্কৰাল়ো’’তি ৰত্ৰা তস্স পধানাৰযৰে দস্সেতুং ‘‘হিমৰা সিনেরু…পে… সহস্সানী’’তি ৰুত্তং.

আযতপণ্হীতি ইদং অঞ্ঞেসং পণ্হিতো দীঘতং সন্ধায ৰুত্তং, ন পন অতিদীঘতন্তি আহ ‘‘পরিপুণ্ণপণ্হী’’তি. যথা পন পণ্হিলক্খণং পরিপুণ্ণং নাম হোতি, তং ব্যতিরেকমুখেন দস্সেতুং ‘‘যথা হী’’তিআদি ৰুত্তং. আরগ্গেনাতি মণ্ডলায সিখায. ৰট্টেত্ৰাতি যথা সুৰট্টং হোতি, এৰং ৰট্টেত্ৰা. রত্তকম্বলগেণ্ডুকসদিসাতি রত্তকম্বলমযগেণ্ডুকসদিসা.

মক্কটস্সেৰাতি ৰানরস্স ৰিয. দীঘভাৰেন সমতং সন্ধাযেতং ৰুত্তং. নিয্যাসতেলেনাতি ছদিকনিয্যাসাদিনিয্যাসসম্মিস্সেন তেলেন.

তলুনাতি সুকুমারা.

চম্মেনাতি অঙ্গুলন্তরৰেঠিতচম্মেন. পটিবদ্ধঅঙ্গুলন্তরোতি একতো সম্বদ্ধঅঙ্গুলন্তরো. একপ্পমাণাতি দীঘতো সমানপ্পমাণা. যৰলক্খণন্তি অব্ভন্তরতো অঙ্গুলিপব্বেঠিতং যৰলক্খণং. পটিৰিজ্ঝিত্ৰাতি তংতংপব্বানং সমানদেসতায অঙ্গুলীনং পসারিতকালে অঞ্ঞমঞ্ঞং ৰিজ্ঝিতানি ৰিয ফুসিত্ৰা তিট্ঠন্তি.

সঙ্খা ৰুচ্চন্তি গোপ্ফকা, উদ্ধং সঙ্খা এতেসন্তি উস্সঙ্খা, পাদা. পিট্ঠিপাদেতি পিট্ঠিপাদসমীপে. সুখেন পাদা পরিৰত্তন্তি পাদনামনাদীসু, তেনেৰ গচ্ছন্তানং তেসং হেট্ঠা পাদতলানি দিস্সন্তি. তেনাতি গোপ্ফকানং পিট্ঠিপাদতো উদ্ধং পতিট্ঠিতত্তা. চতুরঙ্গুলমত্তঞ্হি তানি উদ্ধং আরোহিত্ৰা পতিট্ঠহন্তি, নিগুল়্হানি চ হোন্তি, ন অঞ্ঞেসং ৰিয পঞ্ঞাযমানানি. সতিপি দেসন্তরপ্পৰত্তিযং নিচ্চলোতি দস্সনত্থং নাভিগ্গহণং.

যস্মা এণীমিগস্স সমন্ততো একসদিসমংসা অনুক্কমেন উদ্ধং থূলা জঙ্ঘা হোন্তি, তস্মা ৰুত্তং ‘‘এণীমিগসদিসজঙ্ঘা’’তি. পরিপুণ্ণজঙ্ঘোতি সমন্ততো মংসূপচযেন পরিপুণ্ণজঙ্ঘো. তেনাহ ‘‘ন একতো’’তিআদি.

এতেনাতি ‘‘অনোনমন্তো’’তিআদিৰচনেন, জাণুফাসুভাৰদীপনেনাতি অত্থো. অৰসেসজনাতি ইমিনা লক্খণেন রহিতা জনা. খুজ্জা ৰা হোন্তি হেট্ঠিমকাযতো উপরিমকাযস্স রস্সতায. ৰামনা ৰা উপরিমকাযতো হেট্ঠিমকাযস্স রস্সতায. এতেন ঠপেত্ৰা সম্মাসম্বুদ্ধং চক্কৰত্তিনঞ্চ ইতরে সত্তা খুজ্জা ৰামনা চাতি দস্সেতি.

ওহিতন্তি সমোহিতং অন্তোগধং. তথাভূতং পন তং তেন ছন্নং হোতীতি আহ ‘‘পটিচ্ছন্ন’’ন্তি.

সুৰণ্ণৰণ্ণোতি সুৰণ্ণৰণ্ণৰণ্ণোতি অযমেত্থ অত্থোতি আহ ‘‘জাতিহিঙ্গুলকেনা’’তিআদি. স্ৰাযমত্থো আৰুত্তিঞাযেন চ ৰেদিতব্বো. সরীরপরিযাযো ইধ ৰণ্ণসদ্দোতি অধিপ্পাযেন পঠমৰিকপ্পং ৰত্ৰা তথারূপায পন রুল়্হিযা অভাৰং মনসি কত্ৰা ৰণ্ণধাতুপরিযাযমেৰ ৰণ্ণসদ্দং গহেত্ৰা দুতিযৰিকপ্পো ৰুত্তো.

রজোতি সুখুমরজো. জল্লন্তি মলীনভাৰাৰহো রেণুসঞ্চযো. তেনাহ ‘‘মলং ৰা’’তি. যদি ৰিৰট্টতি, কথং ন্হানাদীতি আহ ‘‘হত্থধোৰনা’’তিআদি.

আৰট্টপরিযোসানেতি পদক্খিণাৰট্টায অন্তে.

ব্রহ্মুনো সরীরং পুরতো ৰা পচ্ছতো ৰা অনোনমিত্ৰা উজুকমেৰ উগ্গতন্তি আহ ‘‘ব্রহ্মা ৰিয উজুগত্তো’’তি. পস্সৰঙ্কাতি দক্খিণপস্সেন ৰা ৰামপস্সেন ৰা ৰঙ্কা.

হত্থপিট্ঠিআদিৰসেন সত্ত উস্সদা এতস্সাতি সত্তুস্সদো.

সীহস্স পুব্বদ্ধং সীহপুব্বদ্ধং, পরিপুণ্ণাৰযৰতায সীহপুব্বদ্ধং ৰিয সকলো কাযো অস্সাতি সীহপুব্বদ্ধকাযো. সীহস্সেৰাতি সীহস্স ৰিয. সণ্ঠন্তীতি সণ্ঠহন্তি. নানাচিত্তেনাতি ৰিৰিধচিত্তেন. পুঞ্ঞচিত্তেনাতি পারমিতাপুঞ্ঞচিত্তরূপেন. চিত্তিতোতি সঞ্জাতচিত্তভাৰো.

দ্ৰিন্নং কোট্টানমন্তরন্তি দ্ৰিন্নং পিট্ঠিবাহানং ৰেমজ্ঝং, পিট্ঠিমজ্ঝস্স উপরিভাগো. চিতং পরিপুণ্ণন্তি অনিন্নভাৰেন চিতং, দ্ৰীহি কোট্টেহি সমতলতায পরিপুণ্ণং. উগ্গম্মাতি উগ্গন্ত্ৰা.

নিগ্রোধপরিমণ্ডলো ৰিয পরিমণ্ডলো নিগ্রোধপরিমণ্ডলো একস্স পরিমণ্ডলসদ্দস্স লোপং কত্ৰা. ন হি সব্বো নিগ্রোধো মণ্ডলো. তেনাহ ‘‘সমক্খন্ধসাখো নিগ্রোধো’’তি. পরিমণ্ডলসদ্দসন্নিধানেন ৰা পরিমণ্ডলোৰ নিগ্রোধো গয্হতীতি পরিমণ্ডলসদ্দস্স লোপেন ৰিনাপি অযমত্থো লব্ভতীতি আহ ‘‘নিগ্রোধো ৰিয পরিমণ্ডলো’’তি. যাৰতক্ৰস্সাতি ও-কারস্স ৰ-কারাদেসং কত্ৰা ৰুত্তং.

সমৰট্টিতক্খন্ধোতি সমং সুৰট্টিতক্খন্ধো. কোঞ্চা ৰিয দীঘগলা, বকা ৰিয ৰঙ্কগলা, ৰরাহা ৰিয পুথুলগলাতি যোজনা. সুৰণ্ণালিঙ্গসদিসোতি সুৰণ্ণমযখুদ্দকমুদিঙ্গসদিসো.

রসগ্গসগ্গীতি মধুরাদিভেদং রসং গসন্তি অন্তো পৰেসন্তীতি রসগ্গসা, রসগ্গসানং অগ্গা রসগ্গসগ্গা, তা এতস্স সন্তীতি রসগ্গসগ্গী. তেনাতি ওজায অফরণেন, হীনধাতুকত্তা তে বহ্ৰাবাধা হোন্তি.

‘‘হনূ’’তি সন্নিস্সযদন্তাধারস্স সমঞ্ঞা, তং ভগৰতো সীহহনুসদিসং, তস্মা ভগৰা সীহহনু. তত্থ যস্মা বুদ্ধানং রূপকাযস্স ধম্মকাযস্স চ উপমা নাম নিহীনুপমাৰ, নত্থি সমানুপমা, কুতো অধিকূপমা, তস্মা অযম্পি নিহীনুপমাতি দস্সেতুং ‘‘তত্থা’’তিআদি ৰুত্তং. তিভাগৰসেন মণ্ডলতায দ্ৰাদসিযং পক্খস্স চন্দসদিসানি.

দন্তানং উচ্চনীচতা অব্ভন্তরবাহিরপস্সৰসেনপি ৰেদিতব্বা, ন অগ্গৰসেনেৰ. তেনাহ ‘‘অযপট্টছিন্নসঙ্খপটলং ৰিযা’’তি. অযপট্টন্তি চ ককচং অধিপ্পেতং. ৰিসমাতি ৰিসমসণ্ঠানা.

ৰিচ্ছিন্দিত্ৰা ৰিচ্ছিন্দিত্ৰা পৰত্তসরতায ছিন্নস্সরাপি. অনেকাকারতায ভিন্নস্সরাপি. কাকস্স ৰিয অমনুঞ্ঞসরতায কাকস্সরাপি. অপলিবুদ্ধত্তাতি অনুপদ্দুতৰত্থুকত্তা. ৰত্থুন্তি চ অক্খরুপ্পত্তিট্ঠানমাহ. অট্ঠঙ্গসমন্নাগতোতি এত্থ অট্ঠঙ্গানি পরতো আগমিস্সন্তি. মঞ্জুঘোসোতি মধুরস্সরো.

করৰীকসদ্দো যেসং সত্তানং সোতপথং উপগচ্ছতি, তে অত্তনো সরসম্পত্তিযা পকতিং জহাপেত্ৰা অৰসে করোন্তো অত্তনো ৰসে ৰত্তেতি, এৰং মধুরোতি দস্সেন্তো ‘‘তত্রিদ’’ন্তিআদিমাহ. তং পীতিন্তি তং বুদ্ধগতং পীতিং. তেনেৰ নীহারেন পুনপ্পুনং পৰত্তন্তং অৰিজহিত্ৰা ৰিক্খম্ভিতকিলেসা থেরানং সন্তিকে লদ্ধধম্মস্সৰনসপ্পাযা উপনিস্সযসম্পত্তিযা পরিপক্কঞাণতায ‘‘সত্তহি…পে… পতিট্ঠাসী’’তি. সত্তসতমত্তেন ওরোধজনেন সদ্ধিং পদসাৰ থেরানং সন্তিকং উপগতত্তা ‘‘সত্তহি জঙ্ঘাসতেহি সদ্ধি’’ন্তি ৰুত্তং.

অভিনীলনেত্তোতি অধিকনীলনেত্তো. অধিকনীলতা চ সাতিসযং নীলভাৰেন ৰেদিতব্বা, ন নেত্তে নীলৰণ্ণস্সেৰ অধিকভাৰতোতি আহ ‘‘ন সকলনীলনেত্তোৰা’’তিআদি. পীতলোহিতৰণ্ণা সেতমণ্ডলগতরাজিৰসেন, নীলসেতকাল়ৰণ্ণা পন তংতংমণ্ডলৰসেনেৰ ৰেদিতব্বা.

চক্খুভণ্ডন্তি অক্খিদলন্তি কেচি, অক্খিদলপত্তন্তি অঞ্ঞে. অক্খিদলেহি পন সদ্ধিং অক্খিবিম্বন্তি ৰেদিতব্বং. এৰঞ্হি ৰিনিগ্গতগম্ভীরজোতনাপি যুত্তা হোতি.

উণ্ণাসদ্দো লোকে অৰিসেসতো লোমপরিযাযো, ইধ পন লোমৰিসেসৰাচকোতি আহ ‘‘উণ্ণলোম’’ন্তি. নলাটমজ্ঝজাতাতি নলাটমজ্ঝগতা. ওদাততায উপমা, ন মুদুতায. রজতপুব্বুল়কাতি রজতমযতারকা.

দ্ৰে অত্থৰসে পটিচ্চ ৰুত্তন্তি যস্মা বুদ্ধা চক্কৰত্তিনো চ পরিপুণ্ণনলাটতায পরিপুণ্ণসীসবিম্বতায চ ‘‘উণ্হীসসীসা’’তি ৰুচ্চন্তি, তস্মা তে দ্ৰে অত্থৰসে পটিচ্চ ‘‘উণ্হীসসীসো’’তি ইদং ৰুত্তং. ইদানি তং অত্থদ্ৰযং ভগৰতি সুপ্পতিট্ঠিতন্তি দস্সেতুং ‘‘তথাগতস্সহী’’তিআদি ৰুত্তং. সণ্হতমতায সুৰণ্ণৰণ্ণতায চ রঞ্ঞো বদ্ধউণ্হীসপট্টো ৰিয ৰিরোচতি. কপ্পসীসাতি দ্ৰিধাভূতসীসা. ফলসীসাতি ফলসদিসসীসা. অট্ঠিসীসাতি মংসস্স অভাৰতো তচোপরিযোনদ্ধঅট্ঠিমত্তসীসা. তুম্বসীসাতি লাবুসদিসসীসা. পব্ভারসীসাতি পিট্ঠিভাগেন ওলম্বমানসীসা. পুরিমনযেনাতি পরিপুণ্ণনলাটতাপক্খেন. উণ্হীসৰেঠিতসীসো ৰিযাতি উণ্হীসপট্টেন ৰেঠিতসীসপদেসো ৰিয. উণ্হীসং ৰিযাতি ছেকেন সিপ্পিনা ৰিরচিতউণ্হীসমণ্ডলং ৰিয.

কম্মন্তি যেন যেন কম্মেন যং যং লক্খণং নিব্বত্তং, তং তং কম্মং. কম্মসরিক্খকন্তি তস্স তস্স লক্খণস্স তংকম্মানুরূপতা. লক্খণন্তি তস্স মহাপুরিসলক্খণস্স অৰিপরীতসভাৰো. লক্খণানিসংসন্তি তং লক্খণপটিলাভেন লদ্ধব্বগুণো. ইমানি কম্মাদীনীতি ইমানি অনন্তরং ৰুত্তানি কম্মকম্মসরিক্খকাদীনি দস্সেত্ৰা তং সরূপতো ৰিভাৰেত্ৰা কথেতব্বানি সংৰণ্ণকেন.

রতনৰিচিত্তসুৰণ্ণতোরণং তস্মিং কালে মনুস্সলোকে নত্থীতি ৰুত্তং ‘‘দেৰনগরে’’তি. সব্বসো সুপুপ্ফিতসালরুক্খো অসাধারণসোভো মনুস্সূপচারে ন লব্ভতীতি আহ ‘‘সেলন্তরম্হী’’তি. কিরিযাচারন্তি কাযিকৰাচসিককিরিযাপৰত্তিং.

৩৮৭. সততপাটিহারিযন্তি সততং চরিমভৰে সব্বকালং লক্খণনিব্বত্তককম্মানুভাৰহেতুকং বুদ্ধাৰেণিকং পাটিহারিযং. বুদ্ধানং অতিদূরে পাদং নিক্খিপিতুকামানম্পি নাতিদূরে এৰ নিক্খিপনং হোতীতি ‘‘ন অতিদূরে ঠপেস্সামীতি উদ্ধরতী’’তি ৰুত্তং. পকতিসঞ্চরণৰসেনেতং ৰুত্তং, তাদিসেন পাদেন অনেকযোজনে ঠপেস্সামীতি উদ্ধরণম্পি হোতিযেৰ. অতিদূরং হীতিআদি পমাণাতিক্কমে দোসদস্সনং. এৰং সতীতি এৰং দক্খিণপাদৰামপাদানং যথাধিপ্পেতপতিট্ঠিতট্ঠানে সতি. পদৰিচ্ছেদোতি পদৰারৰিচ্ছেদো. যাদিসং পসারেন্তো ৰামপাদস্স উদ্ধরণং পতিট্ঠানঞ্চ, দক্খিণপাদস্স তাদিসমেৰ, ইতি নেসং উদ্ধরণপতিট্ঠানানং সমানতো অঞ্ঞমঞ্ঞভাৰেন অনূনানধিকতায ৰুত্তং ‘‘দক্খিণপাদকিচ্চং ৰামপাদেন নিযমিতং, ৰামপাদকিচ্চং দক্খিণপাদেন নিযমিত’’ন্তি.

দিৰাতি উপকট্ঠায ৰেলায. ৰিহারভত্তত্থাযাতি ৰিহারে যথাৰুদ্ধং গহেতব্বভত্তত্থায. পচ্ছতো আগচ্ছন্তোতি পকতিগমনেন পচ্ছতো আগচ্ছন্তো. ওকাসং ন লভতীতি পদনিক্খেপট্ঠানং ন লভতি. ঊরুপরিযাযো ইধ সত্থি-সদ্দোতি আহ ‘‘ন ঊরুং উন্নামেতী’’তি. দণ্ডঙ্কুসং ৰুচ্চতি দীঘদণ্ডো অঙ্কুসো, তেন রুক্খসাখং ছিন্দতো পুরিসস্স যথা পচ্ছাভাগেন পাদানং ওসক্কনং হোতি, এৰং ভগৰতো পাদা ন ওসক্কন্তীতি আহ ‘‘রুক্খসাখাছেদন…পে… ওসক্কাপেতী’’তি. ওবদ্ধানাবদ্ধট্ঠানেহি পাদং কোট্টেন্তো ৰিযাতি আবদ্ধট্ঠানেন অনাবদ্ধট্ঠানেন চ পাদখণ্ডং কোট্টেত্ৰা থদ্ধং করোন্তো ৰিয. ন ইতো চিতো চ চালেতীতি অপরাপরং ন চালেতি. উস্সঙ্খপাদতায সুখেনেৰ পাদানং পরিৰত্তনতো নাভিতো পট্ঠায উপরিমকাযো ন ইঞ্জতীতি হেট্ঠিমকাযোৰ ইঞ্জতি. তেনাহ ‘‘উপরিম…পে… নিচ্চলো হোতী’’তি. ন জানাতি অনিঞ্জনতো. কাযবলেনাতি গমনপযোগসঙ্খাতেন কাযগতেন ৰিসেসবলেন. জৰগমনহেতুভূতেন ৰা কাযবলেন. তেনাহ ‘‘বাহা খিপন্তো’’তিআদি. জৰেন গচ্ছন্তো হি বাহা খিপতি, সরীরতো সেদা মুচ্চন্তি. নাগাপলোকিতৰসেনাতি নাগস্স অপলোকনমিৰ সকলকাযেনেৰ পরিৰত্তেত্ৰা অপলোকনৰসেন.

অনাৰরণঞাণস্সাতি অনাৰরণঞাণবলেন দস্সনস্স. অনাৰরণৰারো পন কাযে পতিট্ঠিতরূপদস্সনম্পি অনাৰরণমেৰাতি দস্সনত্থং ৰুত্তো. ইন্দখীলতো পট্ঠাযাতি নগরদ্ৰারে ইন্দখীলতো পট্ঠায. পকতিইরিযাপথেনেৰাতি ওনমনাদিং অকত্ৰা উজুকগমনাদিনা এৰ. যদি এৰং কোট্ঠকদ্ৰারগেহপ্পৰেসে কথন্তি আহ ‘‘দলিদ্দমনুস্সান’’ন্তিআদি. পরিৰত্তেন্তেনাতি নিপজ্জনত্থং কাযং পরিৰত্তেন্তেন.

হত্থেহি গহেত্ৰাতি উভোহি হত্থেহি উভোসু কটিপ্পদেসেসু পরিগ্গহেত্ৰা. পততি নিসীদনট্ঠানে নিপজ্জনৰসেন পততি. ওরিমং অঙ্গং নিস্সায নিসিন্নোতি পল্লঙ্কমাভুজিত্ৰা উক্কুটিকনিসজ্জায উপরিমকাযং হেট্ঠিমকাযে পতিট্ঠপেন্তোযেৰ ভারীকরণৰসেন ওরিমঙ্গং নিস্সায নিসিন্নো. ঘংসন্তোতি আনিসদদেসেন আসনট্ঠানং ঘংসন্তো. পারিমঙ্গন্তি সত্থিভাগসম্মদ্দং আনিসদপদেসং. তথেৰাতি ঘংসন্তো এৰ. ওলম্বকং ধারেন্তো ৰিযাতি ওলম্বকসুত্তং ওতারেন্তো ৰিয. তেন উজুকমেৰ নিসীদনমাহ. সরীরস্স গরুকভাৰহেতূনং দূরতো সমুপাযিতভাৰেন সল্লহুকভাৰতো তূলপিচুং ঠপেন্তো ৰিয.

অপ্পেসক্খানং মহানুভাৰগেহপ্পৰেসে সিযা ছম্ভিতত্তং, চিত্তক্খোভো, দরথৰসেন নানপ্পকারকপ্পনং, ভযৰসেন তণ্হাৰসেন পরিতস্সনং, তং সব্বং ভগৰতো নত্থীতি দস্সেতুং পাল়িযং ‘‘ন ছম্ভতী’’তিআদি (ম. নি. ২.৩৮৭) ৰুত্তন্তি আহ ‘‘ন ছম্ভতী’’তিআদি.

উদকং দীযতি এতেনাতি উদকদানং, ভিঙ্কারাদি উদকভাজনং. বদ্ধং কত্ৰাতি হত্থগতমত্তিকং ৰিয অত্তনো ৰসে অৰত্তন্তং কত্ৰা. পরিৰত্তেত্ৰাতি কুজ্জিত্ৰা. ৰিছড্ডযমানো উদকস্স ৰিক্খিপনৰসেন ছড্ডযমানো.

তথা ন গণ্হাতি, ব্যঞ্জনমত্তায এৰ গণ্হন্তো. ভত্তং ৰা অমনাপন্তি আনেত্ৰা যোজনা. ব্যঞ্জনেন আলোপঅতিনামনং, আলোপেন ব্যঞ্জনঅতিনামনন্তি ইমেসু পন দ্ৰীসু পঠমমেৰ অসারুপ্পতায অনিট্ঠং ৰজ্জেতব্বন্তি পাল়িযং পটিক্খিত্তন্তি দট্ঠব্বং. সব্বত্থেৰাতি সব্বস্মিং আহরিতব্বৰত্থুস্মিং সুপণীতভাৰেন রসো পাকটো হোতি ঞাণেন পরিঞ্ঞাতত্তা. রসগেধো পন নত্থি সেতুঘাতত্তা.

অস্সাতি ‘‘নেৰ দৰাযা’’তিআদিপদস্স. ৰুত্তমেতন্তি ‘‘ৰিসুদ্ধিমগ্গে ৰিনিচ্ছযো আগতো’’তি সব্বাসৰসুত্তে (ম. নি. ১.২৩) সংৰণ্ণযন্তেন ৰুত্তমেতং, তস্মা ন এত্থ তং ৰত্তব্বন্তি অধিপ্পাযো, তস্মা যো তস্মিং তস্মিং ৰিনিচ্ছযে ৰিসেসৰাদো ইচ্ছিতব্বো. সো পরমত্থমঞ্জূসায ৰিসুদ্ধিমগ্গৰণ্ণনায ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বো. পত্তস্স গহণট্ঠানন্তি হত্থেন পত্তস্স গহণপদেসং. ৰিনিৰত্তিত্ৰাতি পত্তে সব্বং আমিসগতং সদ্ধিং ভত্তেন ৰিনিৰত্তিত্ৰা গচ্ছতি. পমাণাতিক্কন্তন্তি কেলাযনৰসেন অতিক্কন্তপমাণং আরক্খং ঠপেতি. চীৰরভোগন্তরন্তি চীৰরপটলন্তরং. উদরেন অক্কমিত্ৰাতি উদরেনেৰ সন্নিরুম্ভিত্ৰা.

অপ্পত্তকালং অভিমুখং নামেতি উপনামেতীতি অতিনামেতি, পত্তকালং অতিক্কামেন্তো নামেতি অপনেতীতি অতিনামেতি. উভযম্পি একজ্ঝং গহেত্ৰা পাল়িযং ‘‘ন চ অনুমোদনস্স কালমতিনামেতী’’তি ৰুত্তন্তি দস্সেন্তো ‘‘যো হী’’তিআদিমাহ.

ৰেগগমনেন পটিসংমুঞ্চিত্ৰা ধাৰিত্ৰা গচ্ছতি. অচ্চুক্কট্ঠন্তি অতিৰিয উদ্ধং কত্ৰা কড্ঢিতপারুতং. তেনাহ ‘‘যো হি যাৰ হনুকট্ঠিতো…পে… হোতী’’তি. অচ্চোক্কট্ঠন্তি অতিৰিয হেট্ঠা কত্ৰা কড্ঢিতপারুতং. তেনাহ ‘‘যাৰ গোপ্ফকা ওতারেত্ৰা’’তি. উভতো উক্খিপিত্ৰাতি দক্খিণতো ৰামতোতি উভোসু পস্সেসু উত্তরাসঙ্গং উক্খিপিত্ৰা. থনন্তি দক্খিণথনং.

ৰিস্সট্ঠোতি ৰিমুত্তো. তেনাহ ‘‘ৰিস্সট্ঠত্তাযেৰ চেস ৰিঞ্ঞেয্যো’’তি. যস্মা অমুত্তৰাদিনো ৰচনং অৰিস্সট্ঠতায ন সিনিয্হতি, ন এৰং মুত্তৰাদিনোতি আহ ‘‘সিনিদ্ধো’’তি. ৰিঞ্ঞেয্যোতি সুপরিব্যত্ততায অক্খরতো চ ব্যঞ্জনতো চ ৰিঞ্ঞাতুং সক্কুণেয্যো. তেনাহ ‘‘পাকটো’’তি. ৰিঞ্ঞাপনিযোতি ৰিজানিতব্বো. ব্যঞ্জনৰসেনেৰ চেত্থ ৰিঞ্ঞেয্যতা ৰেদিতব্বা ঘোসস্স অধিপ্পেতত্তা. মধুরোতি পিযো পেমনীযো অপলিবুদ্ধো. সৰনমরহতি, সৰনস্স সোতস্স হিতোতি ৰা সৰনীযো. সম্পিণ্ডিতোতি সহিতো. ভগৰতো হি সদ্দো উপ্পত্তিট্ঠানকতাসঞ্চিতত্তা সহিতাকারেনেৰ আপাথমাগচ্ছতি, ন অযোসলাকায পহটকংসথালং ৰিয ৰিপ্পকিণ্ণো. তেনাহ ‘‘অৰিসারী’’তি. গম্ভীরোতি যথা গম্ভীরৰত্থুপরিচ্ছিন্দনেন ঞাণস্স গম্ভীরসমঞ্ঞা, এৰং গম্ভীরট্ঠানসম্ভৰতো সদ্দস্স গম্ভীরসমঞ্ঞাতি আহ ‘‘গম্ভীরোতি গম্ভীরসমুট্ঠিতো’’তি. নিন্নাদৰাতি সৰিসেসং নিন্নাদৰা. স্ৰাযং ৰিসেসো গম্ভীরভাৰসিদ্ধোতি আহ ‘‘গম্ভীরত্তাযেৰ চেস নিন্নাদী’’তি. এৰমেত্থ চত্তারি অঙ্গানি চতুরঙ্গনিপ্ফাদীনি ৰেদিতব্বানি. অকারণা মা নস্সীতি বুদ্ধানুভাৰেন ৰিয সরস্স পরিসপরিযন্ততা ৰুত্তা, ধম্মতাৰসেনেৰ পন সা ৰেদিতব্বা তস্স মূলকারণস্স তথা অৰট্ঠিতত্তা.

পচ্চোসক্কিত্ৰাতি পটিনিৰত্তিত্ৰা. সমুস্সিতকঞ্চনপব্বতং ৰিয উপরি ইন্দনীলরতনৰিততসিখং ৰিজ্জুল্লতাভূসিতং. মহাপথৰীআদযো সত্থুগুণপটিভাগতায নিদস্সনং, কেৰলং মহন্ততামত্তং উপাদায নিদস্সিতা.

৩৯০. অপ্পটিসংৰিদিতোতি অনারোচিতো. আগমনৰসেন চেত্থ পটিসংৰেদিতন্তি আহ ‘‘অৰিঞ্ঞাতআগমনো’’তি. উগ্গতভাৰন্তি কুলভোগৰিজ্জাদীহি উল়ারভাৰং. অনুদ্দযসম্পন্নাতি কারুণিকা.

৩৯১. সহসাৰ ওকাসকরণেন উচ্চকুলীনতা দীপিতা হোতীতি আহ ‘‘ৰেগেন উট্ঠায দ্ৰিধা ভিজ্জিত্ৰা’’তিআদি.

নারিসমাননামন্তি ইত্থিঅত্থজোতকনামং. তেনাহ ‘‘ইত্থিলিঙ্গ’’ন্তি. অৰ্হাতব্বাতি কথেতব্বা.

৩৯৪. একনীহারেনেৰ অট্ঠ পঞ্হে ব্যাকরোন্তো. ‘‘পুব্বেনিৰাসং…পে… পৰুচ্চতী’’তি ইমিনা পুব্বেনিৰাসস্স ৰিদিতকারণং ৰুত্তন্তি আহ ‘‘তস্স পুব্বেনিৰাসো পাকটো’’তি. দিব্বচক্খুঞাণং কথিতং তস্স পরিভণ্ডঞাণভাৰতো যথাকম্মূপগঞাণস্স. ‘‘জাতিক্খযং পত্তো, অভিঞ্ঞা ৰোসিতো’’তি চ ৰুত্তত্তা মুনীতি অসেক্খমুনি ইধাধিপ্পেতোতি আহ ‘‘অরহত্তঞাণমোনেয্যেন সমন্নাগতো’’তি.

কিলেসরাগেহি কিলেসৰিৰণ্ণতাহি. জাতিক্খযপ্পত্তত্তা ‘‘অথো জাতিক্খযং পত্তো’’তি ৰুত্তত্তা. অভিজানিত্ৰাতি অভিৰিসিট্ঠতায অগ্গমগ্গপঞ্ঞায ঞত্ৰা. ইদানি পটিসম্ভিদাযং আগতনযেন পরিঞ্ঞাপহানভাৰনাসচ্ছিকিরিযাসমাপত্তীনং পারগমনেন পারগূতি অযমেত্থ অত্থোতি দস্সেতুং ‘‘পারগূতি ৰা’’তিআদি ৰুত্তং. অভিঞ্ঞেয্যধম্মানং জাননৰসেন অভিঞ্ঞাপারগূ. তাদিসোতি যাদিসো ‘‘পারগূ সব্বধম্মান’’ন্তি পদদ্ৰযেন ৰুত্তো, তাদিসো. ছহি আকারেহীতি পজাননাদীহি যথাৰুত্তেহি ছহি আকারেহি.

কামঞ্চেত্থ দ্ৰে এৰ পুচ্ছাগাথা দ্ৰে চ ৰিস্সজ্জনাগাথা, পুচ্ছাপটিপাটিযা পন অসঙ্করতো চ ৰিস্সজ্জনং পৰত্ততি, তং নিদ্ধারেতুং কিং পনাতিআদি ৰুত্তং. ৰেদেহি গতত্তাতি ৰেদেহি মগ্গঞাণেহি পারঙ্গতত্তা. পুব্বেনিৰাসন্তিআদীহি ৰিজ্জানং অত্থিতায বোধিতত্তা. পাপধম্মানন্তি ছত্তিংসপাপধম্মানং সোত্থানং মগ্গং পাপনেন নিস্সেসতো সোধিতত্তা.

৩৯৫. ধম্মো নাম অরহত্তমগ্গো কুসলধম্মেসু উক্কংসপারমিপ্পত্তিযা উক্কট্ঠনিদ্দেসেন. তস্স অনুরূপধম্মভাৰতো অনুধম্মো নাম হেট্ঠিমমগ্গফলধম্মা. যো সত্থু সন্তিকে ধম্মং সুত্ৰা যথানুসিট্ঠং ন পটিপজ্জতি, সো তথাগতং ধম্মাধিকরণং ৰিহেঠেতি নাম. যো পন পটিপজ্জন্তো চ দন্ধাভিঞ্ঞতায কম্মট্ঠানসোধনত্থং অন্তরন্তরা ভগৰন্তং উপসঙ্কমিত্ৰা অনেকৰারং কথাপেতি, সো এত্তাৰতা ধম্মাধিকরণং তথাগতং ৰিহেঠেতীতি ন ৰত্তব্বো. ন হি ভগৰতো ধম্মদেসনায পরিস্সমো অত্থি, অযঞ্চ অত্থো মহাসুদস্সনসুত্তাদীহি (দী. নি. ২.২৪১ আদযো) দীপেতব্বো, তস্মা – ‘‘সচ্চধম্মস্স অনুধম্ম’’ন্তি ৰত্তব্বে ৰুত্তমেৰ ব্যতিরেকমুখেন ৰিভাৰেতুং ‘‘ন চ মং ধম্মাধিকরণং ৰিহেসেসী’’তি ৰুত্তন্তি দট্ঠব্বং. তত্থ পরিনিব্বাযীতি পরকালে চেত্থ পরিনিব্বানম্পি সঙ্গয্হতি, তং পন ইমস্মিং গহিতমেৰ হোতীতি আহ ‘‘দেসনায অরহত্তেনেৰ কূটং গহিত’’ন্তি.

ব্রহ্মাযুসুত্তৰণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.