৫. ব্রাহ্মণৰগ্গো

১. ব্রহ্মাযুসুত্তৰণ্ণনা

৩৮৩. ‘‘মহাসত্তো মহিদ্ধিকো মহানুভাৰো’’তিআদীসু (মহাৰ. ৩৮) উল়ারতা ৰিসযো, ‘‘মহাজনকাযো সন্নিপতী’’তিআদীসু সম্বহুলভাৰৰিসযো, ইধ পন তদুভযম্পিস্স অত্থোতি ‘‘মহতাতি গুণমহত্তেনপি মহতা’’তিআদি ৰুত্তং. অপ্পিচ্ছতাদীতি আদি-সদ্দেন সন্তুট্ঠিসল্লেখপৰিৰেকঅসংসগ্গৰীরিযারম্ভাদীনং সঙ্গহো. দিট্ঠিসীলসামঞ্ঞসঙ্ঘাতসঙ্খাতেনাতি এত্থ ‘‘নিযতো সম্বোধিপরাযণো’’ (সং. নি. ২.৪১; ৩.৯৯৮, ১০০৪) – ‘‘অট্ঠানমেতং, ভিক্খৰে, অনৰকাসো, যং দিট্ঠিসম্পন্নো পুগ্গলো সঞ্চিচ্চ পাণং জীৰিতা ৰোরোপেয্যাতি নেতং ঠানং ৰিজ্জতী’’তিআদিৰচনতো দিট্ঠিসীলানং নিযতসভাৰত্তা সোতাপন্নাপি অঞ্ঞমঞ্ঞং দিট্ঠিসীলসামঞ্ঞেন সংহতা, পগেৰ সকদাগামিআদযো. ‘‘তথারূপায দিট্ঠিযা দিট্ঠিসামঞ্ঞগতো ৰিহরতি (দী. নি. ৩.৩২৪, ৩৫৬; ম. নি. ১.৪৯২; ৩.৫৪; অ. নি. ৬.১১; পরি. ২৭৪) তথারূপেহি সীলেহি সীলসামঞ্ঞগতো ৰিহরতী’’তি (দী. নি. ৩.৩২৪; ম. নি. ১.৪৯২; ৩.৫৪; অ. নি. ৬.১২; পরি. ২৭৪) ৰচনতো পুথুজ্জনানম্পি দিট্ঠিসীলসামঞ্ঞেন সংহতভাৰো লব্ভতিযেৰ.

ওট্ঠপহতকরণৰসেন অত্থৰিভাগৰসেন. সনিঘণ্ডুকেটুভানন্তি এত্থ নিঘণ্ডূতি ৰচনীযৰাচকভাৰেন অত্থং সদ্দঞ্চ খণ্ডতি ৰিভজ্জ দস্সেতীতি নিখণ্ডু. সো এৰ ইধ খ-কারস্স ঘ-কারং কত্ৰা ‘‘নিঘণ্ডূ’’তি ৰুত্তো. কিটতি গমেতি কিরিযাদিৰিভাগং, তং ৰা অনৰসেসপরিযাদানতো গমেন্তো পূরেতীতি কেটুভং. ৰেৰচনপ্পকাসকন্তি পরিযাযসদ্দদীপকং, একেকস্স অত্থস্স অনেকপরিযাযৰচনৰিভাৰকন্তি অত্থো. নিদস্সনমত্তঞ্চেতং অনেকেসম্পি অত্থানং একসদ্দৰচনীযতাৰিভাৰনৰসেনপি তস্স গন্থস্স পৰত্তত্তা. ৰচীভেদাদিলক্খণা কিরিযা কপ্পীযতি এতেনাতি কিরিযাকপ্পো, সো পন ৰণ্ণপদসম্বন্ধপদত্থৰিভাগতো বহুৰিকপ্পোতি আহ ‘‘কিরিযাকপ্পৰিকপ্পো’’তি. ইদঞ্চ মূলকিরিযাকপ্পগন্থং সন্ধায ৰুত্তং. সো হি সতসহস্সপরিমাণো নলচরিযাদিপকরণং. ঠানকরণাদিৰিভাগতো নিব্বচনৰিভাগতো চ অক্খরা পভেদীযন্তি এতেহীতি অক্খরপ্পভেদা, সিক্খানিরুত্তিযো. এতেসন্তি ৰেদানং. তে এৰ ৰেদে পদসো কাযতীতি পদকো. তং তং সদ্দং তদত্থঞ্চ ব্যাকরোতি ব্যাচিক্খতি এতেনাতি ব্যাকরণং, সদ্দসত্থং. আযতিং হিতং তেন লোকো ন যততি ন ঈহতীতি লোকাযতং. তঞ্হি গন্থং নিস্সায সত্তা পুঞ্ঞকিরিযায চিত্তম্পি ন উপ্পাদেন্তি. ৰযতীতি ৰযো, ন ৰযো অৰযো, ন অৰযো অনৰযো, আদিমজ্ঝপরিযোসানেসু কত্থচি অপরিকিলন্তো অৰিত্থাযন্তো তে গন্থে সন্ধারেতি পূরেতীতি অত্থো. দ্ৰে পটিসেধা পকতিং গমেন্তীতি দস্সেন্তো ‘‘অৰযো ন হোতী’’তি ৰত্ৰা তত্থ অৰযং দস্সেতুং ‘‘অৰযো…পে… ন সক্কোতী’’তি ৰুত্তং.

৩৮৪. গরূতি ভারিযং অত্তানং ততো মোচেত্ৰা গমনং দুক্করং হোতি. অনত্থোপি উপ্পজ্জতি নিন্দাব্যারোসউপারম্ভাদি. অব্ভুগ্গতোতি এত্থ অভিসদ্দযোগেন ইত্থম্ভূতাখ্যানত্থে উপযোগৰচনং.

লক্খণানীতি লক্খণদীপনানি মন্তপদানি. অন্তরধাযন্তীতি ন কেৰলং লক্খণমন্তানিযেৰ, অঞ্ঞানিপি ব্রাহ্মণানং ঞাণবলাভাৰেন অনুক্কমেন অন্তরধাযন্তি. তথা হি ৰদন্তি ‘‘একসতং অদ্ধরিযং দিপঞ্ঞাসমত্ততো সামা’’তিআদি. পণিধিমহতো সমাদানমহতোতিআদিনা পচ্চেকং মহ-সদ্দো যোজেতব্বো. পণিধিমহন্ততাদি চস্স বুদ্ধৰংসচরিযাপিটকৰণ্ণনাদিৰসেনেৰ ৰেদিতব্বো. নিট্ঠাতি নিপ্ফত্তিযো. জাতিসামঞ্ঞতোতি লক্খণজাতিযা লক্খণভাৰেন সমানভাৰতো. যথা হি বুদ্ধানং লক্খণানি সুৰিসুদ্ধানি সুপরিব্যত্তানি পরিপুণ্ণানি চ হোন্তি, ন এৰং চক্কৰত্তীনং. তেনাহ ‘‘ন তেহেৰ বুদ্ধো হোতী’’তি.

অভিরূপতা দীঘাযুকতা, অপ্পাতঙ্কতা ব্রাহ্মণাদীনং পিযমনাপতাতি চতূহি অচ্ছরিযধম্মেহি. দানং পিযৰচনং অত্থচরিযা সমানত্ততাতি ইমেহি চতূহি সঙ্গহৰত্থূহি. রঞ্জনতোতি পীতিজননতো. চক্কং চক্করতনং ৰত্তেতি পৰত্তেতীতি চক্কৰত্তী, সম্পত্তিচক্কেহি সযং ৰত্তেতি, তেহি চ পরং সত্তনিকাযং ৰত্তেতি পৰত্তেতীতি চক্কৰত্তী, পরহিতাৰহো ইরিযাপথচক্কানং ৰত্তো ৰত্তনং এতস্স অত্থীতি চক্কৰত্তী, অপ্পটিহতং ৰা আণাসঙ্খাতং চক্কং ৰত্তেতীতি চক্কৰতী, অপ্পটিহতং ৰা আণাসঙ্খাতং চক্কং ৰত্তেতীতি চক্কৰত্তী, খত্তিযমণ্ডলাদিসঞ্ঞিতং চক্কং সমূহং অত্তনো ৰসে ৰত্তেতীতি চক্কৰত্তী. ধম্মং চরতীতি ধম্মিকো. ধম্মতো অনপেতত্তা ধম্মো রঞ্জনত্থেন রাজাতি ধম্মরাজা. কোপাদীতি আদি-সদ্দেন কামলোভমানমদাদিকে সঙ্গণ্হাতি. ৰিজিতাৰীতি ৰিজিতৰা. কেনচি অকম্পিযট্ঠেন জনপদত্থাৰরিযপ্পত্তো. দল়্হভত্তিভাৰতো ৰা জনপদো থাৰরিযং পত্তো এত্থাতি জনপদত্থাৰরিযপ্পত্তো. চিত্তীকতভাৰাদিনাপি (খু. পা. অট্ঠ. ৬.৩; দী. নি. অট্ঠ. ২.৩৩; সং. নি. অট্ঠ. ৩.৫.২২৩; সু. নি. অট্ঠ. ১.২২৬; মহানি. অট্ঠ. ৫০) চক্কস্স রতনট্ঠো ৰেদিতব্বো. এস নযো সেসেসুপি. রতিনিমিত্ততায ৰা চিত্তীকতাদিভাৰস্স রতিজননট্ঠেন একসঙ্গহতায ৰিসুং অগ্গহণং.

ইমেহি পন রতনেহি রাজা চক্কৰত্তী যং যমত্থং পচ্চনুভোতি, তং তং দস্সেতুং ‘‘ইমেসু পনা’’তিআদি ৰুত্তং. অজিতং জিনাতি মহেসক্খতাসংৰত্তনিযকম্মনিস্সন্দভাৰতো. ৰিজিতে যথাসুখং অনুৰিচরতি হত্থিরতনং অস্সরতনঞ্চ অভিরুহিত্ৰা তেসং আনুভাৰেন অন্তোপাতরাসেযেৰ সকলং পথৰিং অনুসংযাযিত্ৰা রাজধানিযং পচ্চাগমনতো. পরিণাযকরতনেন ৰিজিতমনুরক্খতি তেন তত্থ তত্থ কত্তব্বকিচ্চস্স সংৰিধানতো. সেসেহীতি মণিরতনইত্থিরতনগহপতিরতনেহি. তত্থ মণিরতনেন যোজনপ্পমাণে দেসে অন্ধকারং ৰিধমিত্ৰা আলোকদস্সনাদিনা সুখমনুভৰতি, ইত্থিরতনেন অতিক্কন্তমানুসরূপসম্পত্তিদস্সনাদিৰসেন, গহপতিরতনেন ইচ্ছিতিচ্ছিতমণিকনকরজতাদিধনপ্পটিলাভৰসেন. উস্সাহসত্তিযোগো যেন কেনচি অপ্পটিহতাণাচক্কভাৰসিদ্ধিতো. হত্থিঅস্সরতনাদীনং মহানুভাৰত্তা কোসসম্পত্তিযাপি পভাৰসম্পত্তিসিদ্ধিতো ‘‘হত্থি…পে… যোগো’’তি ৰুত্তং. কোসো হি নাম সতি উস্সাহসম্পত্তিযং (উগ্গতেজস্স সুকুমারপরক্কমস্স পসন্নমুখস্স সম্মুখে পাপুণাতি). পচ্ছিমেনাতি পরিণাযকরতনেন. তঞ্হি সব্বরাজকিচ্চেসু কুসলং অৰিরজ্ঝনপযোগং. তেনাহ ‘‘মন্তসত্তিযোগো’’তি. তিৰিধসত্তিযোগফলং পরিপুণ্ণং হোতীতি সম্বন্ধো. সেসেহীতি সেসেহি পঞ্চহি রতনেহি. অদোসকুসলমূলজনিতকম্মানুভাৰেনাতি অদোসসঙ্খাতেন কুসলমূলেন সহজাতাদিপচ্চযৰসেন উপ্পাদিতকম্মস্স আনুভাৰেন সম্পজ্জন্তি সোম্মতররতনজাতিকত্তা. মজ্ঝিমানি মণিইত্থিগহপতিরতনানি. অলোভ…পে… কম্মানুভাৰেন সম্পজ্জন্তি উল়ারধনস্স উল়ারধনপটিলাভকারণস্স চ পরিচ্চাগসম্পদাহেতুকত্তা. পচ্ছিমন্তি পরিণাযকরতনং. তঞ্হি অমোহ…পে… কম্মানুভাৰেন সম্পজ্জতি মহাপঞ্ঞেনেৰ চক্কৰত্তিরাজকিচ্চস্স পরিণেতব্বত্তা.

সরণতো পটিপক্খৰিধমনতো সূরা. তেনাহ ‘‘অভীরুকজাতিকা’’তি. অসুরে ৰিজিনিত্ৰা ঠিতত্তা ৰীরো, সক্কো দেৰানমিন্দো, তস্স অঙ্গং দেৰপুত্তো সেনঙ্গভাৰতোতি ৰুত্তং ‘‘ৰীরঙ্গরূপাতি দেৰপুত্তসদিসকাযা’’তি. সভাৰোতি সভাৰভূতো অত্থো. ৰীরকারণন্তি ৰীরভাৰকারণং. ৰীরিযমযসরীরা ৰিযাতি সৰিগ্গহৰীরিযসদিসা সৰিগ্গহঞ্চে ৰীরিযং সিযা, তংসদিসাতি অত্থো. ননু রঞ্ঞো চক্কৰত্তিস্স পটিসেনা নাম নত্থি, যমস্স পুত্তা পমদ্দেয্যুং, অথ কস্মা ‘‘পরসেনপমদ্দনা’’তি ৰুত্তন্তি চোদনং সন্ধাযাহ ‘‘সচে’’তিআদি. তেন পরসেনা হোতু ৰা মা ৰা, তে পন এৰং মহানুভাৰাতি দস্সেতি. ধম্মেনাতি কতূপচিতেন অত্তনো পুঞ্ঞধম্মেন. তেন হি সঞ্চোদিতা পথৰিযং সব্বরাজানো পচ্চুগ্গন্ত্ৰা ‘‘স্ৰাগতং তে মহারাজা’’তিআদিং ৰত্ৰা অত্তনো রজ্জং রঞ্ঞো চক্কৰত্তিস্স নিয্যাদেন্তি. তেন ৰুত্তং ‘‘সো ইমং…পে… অজ্ঝাৰসতী’’তি. অট্ঠকথাযং পন তস্স যথাৰুত্তধম্মস্স চিরতরং ৰিপচ্চিতুং পচ্চযভূতং চক্কৰত্তিৰত্তসমুদাগতং পযোগসম্পত্তিসঙ্খাতং ধম্মং দস্সেতুং ‘‘পাণো ন হন্তব্বোতিআদিনা পঞ্চসীলধম্মেনা’’তি ৰুত্তং. এৰঞ্হি ‘‘অদণ্ডেন অসত্থেনা’’তি ইদং ৰচনং সুট্ঠুতরং সমত্থিতং হোতি, যস্মা রাগাদযো পাপধম্মা উপ্পজ্জমানা সত্তসন্তানং ছাদেত্ৰা পরিযোনন্ধিত্ৰা তিট্ঠন্তি, কুসলপৰত্তিং নিৰারেন্তি, তস্মা তে ‘‘ছদনা, ছদা’’তি চ ৰুত্তা.

ৰিৰট্টেত্ৰা পরিৰত্তেত্ৰা. পূজারহতা ৰুত্তা ‘‘অরহতীতি অরহ’’ন্তি. তস্সাতি পূজারহতায. যস্মা সম্মাসম্বুদ্ধো, তস্মা অরহন্তি. বুদ্ধত্তহেতুভূতা ৰিৰট্টচ্ছদতা ৰুত্তা সৰাসনসব্বকিলেসপ্পহানপুব্বকত্তা বুদ্ধভাৰসিদ্ধিযা. অরহং ৰট্টাভাৰেনাতি ফলেন হেতুঅনুমানদস্সনং. সম্মাসম্বুদ্ধো ছদনাভাৰেনাতি হেতুনা ফলানুমানদস্সনং. হেতুদ্ৰযং ৰুত্তং ‘‘ৰিৰট্টো ৰিচ্ছদো চা’’তি. দুতিযৰেসারজ্জেনাতি ‘‘খীণাসৰস্স তে পটিজানতো’’তিআদিনা (ম. নি. ১.১৫০) আগতেন ৰেসারজ্জেন. পুরিমসিদ্ধীতি পুরিমস্স পদস্স অত্থসিদ্ধি. পঠমেনাতি ‘‘সম্মাসম্বুদ্ধস্স তে পটিজানতো’’তিআদিনা (ম. নি. ১.১৫০) আগতেন ৰেসারজ্জেন. দুতিযসিদ্ধীতি বুদ্ধত্তসিদ্ধি. ততিযচতুত্থেহীতি ‘‘যে খো পন তে অন্তরাযিকা ধম্মা’’তিআদিনা (ম. নি. ১.১৫০), ‘‘যস্স খো পন তে অত্থাযা’’তিআদিনা (ম. নি. ১.১৫০) চ আগতেহি ততিযচতুত্থেহি ৰেসারজ্জেহি. ততিযসিদ্ধীতি ৰিৰট্টচ্ছদনতা সিদ্ধি. যাথাৰতো অন্তরাযিকনিয্যানিকধম্মাপদেসেন হি সত্থু ৰিৰট্টচ্ছদভাৰো লোকে পাকটো অহোসি. পুরিমং ধম্মচক্খুন্তি পুরিমপদং ভগৰতো ধম্মচক্খুং সাধেতি কিলেসারীনং সংসারচক্কস্স চ অরানং হতভাৰদীপনতো. দুতিযং পদং বুদ্ধচক্খুং সাধেতি সম্মাসম্বুদ্ধস্সেৰ তং সম্ভৰতো. ততিযং পদং সমন্তচক্খুং সাধেতি সৰাসনসব্বকিলেসপ্পহানদীপনতো. ‘‘সম্মাসম্বুদ্ধো’’তি হি ৰত্ৰা ‘‘ৰিৰট্টচ্ছদো’’তি ৰচনং বুদ্ধভাৰাৰহমেৰ সব্বকিলেসপ্পহানং ৰিভাৰেতীতি. সূরভাৰন্তি লক্খণৰিভাৰনেন ৰিসদঞাণতং.

৩৮৫. গৰেসীতি (দী. নি. টী. ১.২৮৭) ঞাণেন পরিযেসনং অকাসি. সমানযীতি ঞাণেন সঙ্কলেন্তো সমানং আনযি সমাহরি. ন সক্কোতি সংকুচিতে ইরিযাপথে যেভুয্যেন তেসং দুব্বিভাৰনতো. কঙ্খতীতি পদস্স আকঙ্খতীতি অযমত্থোতি আহ – ‘‘অহো ৰত পস্সেয্যন্তি পত্থনং উপ্পাদেতী’’তি. কিচ্ছতীতি কিলমতি. ‘‘কঙ্খতী’’তি পদস্স পুব্বে আসীসনত্থতং ৰত্ৰা ইদানি তস্স সংসযত্থত্তমেৰ ৰিকপ্পন্তরৰসেন দস্সেন্তো ‘‘কঙ্খায ৰা দুব্বলা ৰিমতি ৰুত্তা’’তিআদি ৰুত্তং. তীহি ধম্মেহি তিপ্পকারেহি সংসযধম্মেহি. কালুস্সিযভাৰোতি অপ্পসন্নতায হেতুভূতো আৰিলভাৰো. যস্মা ভগৰতো কোসোহিতং সব্ববুদ্ধাৰেণিকং ৰত্থগুয্হং সুৰিসুদ্ধকঞ্চনমণ্ডলসন্নিকাসং অত্তনো সণ্ঠানসন্নিৰেসসুন্দরতায আজানেয্যগন্ধহত্থিনো ৰরঙ্গচারুভাৰং ৰিকসমানতপনিযারৰিন্দসমুজ্জলকেসরাৰত্তৰিলাসং সঞ্ঝাপভানুরঞ্জিতজলৰনন্তরাভিলক্খিত-সম্পুণ্ণচন্দমণ্ডলসোভঞ্চ অত্তনো সিরিযা অভিভুয্য ৰিরাজতি, যং বাহিরব্ভন্তরমলেহি অনুপক্কিলিট্ঠতায চিরকালং সুপরিচিতব্রহ্মচরিযাধিকারতায সুসণ্ঠিতসণ্ঠানসম্পত্তিযা চ কোপীনম্পি সন্তং অকোপীনমেৰ, তস্মা ৰুত্তং ‘‘ভগৰতো হী’’তিআদি. পহূতভাৰন্তি পুথুলভাৰং. এত্থেৰ হি তস্স সংসযো, তনুমুদুসুকুমারতাদীসু পনস্স গুণেসু তস্স ৰিচারণা এৰ নাহোসি.

হিরিকরণোকাসন্তি হিরিযিতব্বট্ঠানং. ছাযন্তি পটিবিম্বং. কীদিসন্তি আহ ‘‘ইদ্ধিযা’’তিআদি. ছাযারূপন্তি ভগৰতো পটিবিম্বরূপং. তঞ্চ খো বুদ্ধসন্তানতো ৰিনিমুত্তং রূপকমত্তং ভগৰতো সরীরৰণ্ণসণ্ঠানাৰযৰং ইদ্ধিমযং বিম্বকমত্তং, তং পন দস্সেন্তো ভগৰা যথা অত্তনো বুদ্ধরূপং ন দিস্সতি, তথা কত্ৰা দস্সেতি. নীহরিত্ৰাতি ফরিত্ৰা.

কণ্ণসোতানং উপচিততনুতম্বলোমতায ধোতরজতপনাল়িকাসদিসতা ৰুত্তা. মুখপরিযন্তেতি কেসন্তে.

কিরিযাকরণন্তি কিরিযায কাযিকস্স ৰাচসিকস্স পটিপত্তি. তত্থাতি তেসু কিচ্চেসু. ধম্মকথিকানং ৰত্তং দস্সেতুং বীজনিগ্গহণং কতং. ন হি অঞ্ঞথা সব্বস্সপি লোকস্স অলঙ্কারভূতং পরমুক্কংসগতং সিক্খাসংযমানং বুদ্ধানং মুখচন্দমণ্ডলং পটিচ্ছাদেতব্বং হোতি.

পত্থরিতৰিতানওলম্বিতগন্ধদামকুসুমদামকে গন্ধমণ্ডলমাল়ে. পুব্বভাগেন পরিচ্ছিন্দিত্ৰাতি ‘‘এত্তকং ৰেলং সমাপত্তিযা ৰীতিনামেস্সামী’’তি এৰং পৰত্তেন পুব্বভাগেন কালং পরিচ্ছিন্দিত্ৰা. পচ্চযদাযকেসু অনুরোধৰসেন পরিসং উস্সাদেন্তো ৰা পগ্গণ্হন্তো, অদাযকেসু ৰিরোধৰসেন পরিসং অপসাদেন্তো ৰা.

যোগক্খেমং অন্তরাযাভাৰং. সভাৰগুণেনেৰাতি যথাৰুত্তগুণেনেৰ. ভোতো গোতমস্স গুণং সৰিগ্গহং চক্কৰাল়ং অতিসম্বাধং ৰিত্থারেন সন্ধারেতুং অপ্পহোন্ততো. ভৰগ্গং অতিনীচং উপরূপরি সন্ধারেতুং অপ্পহোন্ততো.

৩৮৬. ঠানগমনাদীসু (দী. নি. টী. ২.৩৫) ভূমিযং সুট্ঠু সমংপতিট্ঠিতা পাদা এতস্সাতি সুপ্পতিট্ঠিতপাদো. তং পন ভগৰতো সুপ্পতিট্ঠিতপাদতং ব্যতিরেকমুখেন ৰিভাৰেতুং ‘‘যথা হী’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ অগ্গতলন্তি অগ্গপাদতলং. পণ্হীতি পণ্হিতলং. পস্সন্তি পাদতলস্স দ্ৰীসু পস্সেসু একেকং, উভযমেৰ ৰা পরিযন্তং পস্সং. সুৰণ্ণপাদুকতলং ৰিয উজুকং নিক্খিপিযমানং. একপ্পহারেনেৰাতি একক্খণেযেৰ. সকলং পাদতলং ভূমিং ফুসতি নিক্খিপনে. একপ্পহারেনেৰ সকলং পাদতলং ভূমিতো উট্ঠহতীতি যোজনা.

তত্রাতি তায সুপ্পতিট্ঠিতপাদতায অনুপুব্বনিন্নাৰ অচ্ছরিযব্ভুতং ইদং ৰুচ্চমানং নিস্সন্দফলং. ৰুত্তমেৰত্থং সত্থু তিদিৰগমনেন সুপাকটং কাতুং ‘‘তথা হী’’তিআদিং ৰত্ৰা ‘‘ন হী’’তিআদিনা তং সমত্থেতি. তেন পঠমলক্খণতোপি দুতিযলক্খণং মহানুভাৰন্তি দস্সেতি. তথা হি ৰক্খতি ‘‘অন্তমসো চক্কৰত্তিরঞ্ঞো পরিসং উপাদায সব্বোপি চক্কলক্খণস্সেৰ পরিৰারো’’তি. যুগন্ধরপব্বতস্স তাৰতিংসভৰনস্স চ পকতিপদনিক্খেপট্ঠানুপসঙ্কমনে নেৰ বুদ্ধানং, ন দেৰতানং আনুভাৰো, অথ খো বুদ্ধানং লক্খণানুভাৰোতি ইমমত্থং নিদস্সিতং. সীলতেজেন…পে… দসন্নং পারমীনং আনুভাৰেনাতি ইদম্পি লক্খণনিব্বত্তকম্মৰিসেসকিত্তনমেৰাতি দট্ঠব্বং. সব্বাৰন্তেহীতি সব্বপদেসৰন্তেহি.

নাভিপরিচ্ছিন্নাতি নাভিযং পরিচ্ছিন্না পরিচ্ছেদৰসেন ঠিতা. নাভিমুখপরিক্খেপপট্টোতি পকতিচক্কস্স অক্খব্ভাহতপরিহরণত্থং নাভিমুখে ঠপেতব্বপরিক্খেপপট্টো. নেমিমণিকাতি নেমিযং আৰল়িভাৰেন ঠিতমণিকালেখা.

সম্বহুলৰারোতি বহুৰিধলেখঙ্গৰিভাৰনৰারো. সত্তীতি আৰুধসত্তি. সিরিৰচ্ছোতি সিরিমুখং. নন্দীতি দক্খিণাৰট্টং. সোৰত্তিকোতি সোৰত্তিঅঙ্কো. ৰটংসকোতি আৰেল়ং. ৰড্ঢমানকন্তি পুরিসহারি পুরিসঙ্গং. মোরহত্থকোতি মোরপিঞ্ছকলাপো, মোরপিঞ্ছ পরিসিব্বিতো ৰা বীজনিৰিসেসো. ৰালবীজনীতি চামরিৰালং. সিদ্ধত্থাদি পুণ্ণঘটপুণ্ণপাতিযো. ‘‘চক্কৰাল়ো’’তি ৰত্ৰা তস্স পধানাৰযৰে দস্সেতুং ‘‘হিমৰা সিনেরু…পে… সহস্সানী’’তি ৰুত্তং.

আযতপণ্হীতি ইদং অঞ্ঞেসং পণ্হিতো দীঘতং সন্ধায ৰুত্তং, ন পন অতিদীঘতন্তি আহ ‘‘পরিপুণ্ণপণ্হী’’তি. যথা পন পণ্হিলক্খণং পরিপুণ্ণং নাম হোতি, তং ব্যতিরেকমুখেন দস্সেতুং ‘‘যথা হী’’তিআদি ৰুত্তং. আরগ্গেনাতি মণ্ডলায সিখায. ৰট্টেত্ৰাতি যথা সুৰট্টং হোতি, এৰং ৰট্টেত্ৰা. রত্তকম্বলগেণ্ডুকসদিসাতি রত্তকম্বলমযগেণ্ডুকসদিসা.

মক্কটস্সেৰাতি ৰানরস্স ৰিয. দীঘভাৰেন সমতং সন্ধাযেতং ৰুত্তং. নিয্যাসতেলেনাতি ছদিকনিয্যাসাদিনিয্যাসসম্মিস্সেন তেলেন.

তলুনাতি সুকুমারা.

চম্মেনাতি অঙ্গুলন্তরৰেঠিতচম্মেন. পটিবদ্ধঅঙ্গুলন্তরোতি একতো সম্বদ্ধঅঙ্গুলন্তরো. একপ্পমাণাতি দীঘতো সমানপ্পমাণা. যৰলক্খণন্তি অব্ভন্তরতো অঙ্গুলিপব্বেঠিতং যৰলক্খণং. পটিৰিজ্ঝিত্ৰাতি তংতংপব্বানং সমানদেসতায অঙ্গুলীনং পসারিতকালে অঞ্ঞমঞ্ঞং ৰিজ্ঝিতানি ৰিয ফুসিত্ৰা তিট্ঠন্তি.

সঙ্খা ৰুচ্চন্তি গোপ্ফকা, উদ্ধং সঙ্খা এতেসন্তি উস্সঙ্খা, পাদা. পিট্ঠিপাদেতি পিট্ঠিপাদসমীপে. সুখেন পাদা পরিৰত্তন্তি পাদনামনাদীসু, তেনেৰ গচ্ছন্তানং তেসং হেট্ঠা পাদতলানি দিস্সন্তি. তেনাতি গোপ্ফকানং পিট্ঠিপাদতো উদ্ধং পতিট্ঠিতত্তা. চতুরঙ্গুলমত্তঞ্হি তানি উদ্ধং আরোহিত্ৰা পতিট্ঠহন্তি, নিগুল়্হানি চ হোন্তি, ন অঞ্ঞেসং ৰিয পঞ্ঞাযমানানি. সতিপি দেসন্তরপ্পৰত্তিযং নিচ্চলোতি দস্সনত্থং নাভিগ্গহণং.

যস্মা এণীমিগস্স সমন্ততো একসদিসমংসা অনুক্কমেন উদ্ধং থূলা জঙ্ঘা হোন্তি, তস্মা ৰুত্তং ‘‘এণীমিগসদিসজঙ্ঘা’’তি. পরিপুণ্ণজঙ্ঘোতি সমন্ততো মংসূপচযেন পরিপুণ্ণজঙ্ঘো. তেনাহ ‘‘ন একতো’’তিআদি.

এতেনাতি ‘‘অনোনমন্তো’’তিআদিৰচনেন, জাণুফাসুভাৰদীপনেনাতি অত্থো. অৰসেসজনাতি ইমিনা লক্খণেন রহিতা জনা. খুজ্জা ৰা হোন্তি হেট্ঠিমকাযতো উপরিমকাযস্স রস্সতায. ৰামনা ৰা উপরিমকাযতো হেট্ঠিমকাযস্স রস্সতায. এতেন ঠপেত্ৰা সম্মাসম্বুদ্ধং চক্কৰত্তিনঞ্চ ইতরে সত্তা খুজ্জা ৰামনা চাতি দস্সেতি.

ওহিতন্তি সমোহিতং অন্তোগধং. তথাভূতং পন তং তেন ছন্নং হোতীতি আহ ‘‘পটিচ্ছন্ন’’ন্তি.

সুৰণ্ণৰণ্ণোতি সুৰণ্ণৰণ্ণৰণ্ণোতি অযমেত্থ অত্থোতি আহ ‘‘জাতিহিঙ্গুলকেনা’’তিআদি. স্ৰাযমত্থো আৰুত্তিঞাযেন চ ৰেদিতব্বো. সরীরপরিযাযো ইধ ৰণ্ণসদ্দোতি অধিপ্পাযেন পঠমৰিকপ্পং ৰত্ৰা তথারূপায পন রুল়্হিযা অভাৰং মনসি কত্ৰা ৰণ্ণধাতুপরিযাযমেৰ ৰণ্ণসদ্দং গহেত্ৰা দুতিযৰিকপ্পো ৰুত্তো.

রজোতি সুখুমরজো. জল্লন্তি মলীনভাৰাৰহো রেণুসঞ্চযো. তেনাহ ‘‘মলং ৰা’’তি. যদি ৰিৰট্টতি, কথং ন্হানাদীতি আহ ‘‘হত্থধোৰনা’’তিআদি.

আৰট্টপরিযোসানেতি পদক্খিণাৰট্টায অন্তে.

ব্রহ্মুনো সরীরং পুরতো ৰা পচ্ছতো ৰা অনোনমিত্ৰা উজুকমেৰ উগ্গতন্তি আহ ‘‘ব্রহ্মা ৰিয উজুগত্তো’’তি. পস্সৰঙ্কাতি দক্খিণপস্সেন ৰা ৰামপস্সেন ৰা ৰঙ্কা.

হত্থপিট্ঠিআদিৰসেন সত্ত উস্সদা এতস্সাতি সত্তুস্সদো.

সীহস্স পুব্বদ্ধং সীহপুব্বদ্ধং, পরিপুণ্ণাৰযৰতায সীহপুব্বদ্ধং ৰিয সকলো কাযো অস্সাতি সীহপুব্বদ্ধকাযো. সীহস্সেৰাতি সীহস্স ৰিয. সণ্ঠন্তীতি সণ্ঠহন্তি. নানাচিত্তেনাতি ৰিৰিধচিত্তেন. পুঞ্ঞচিত্তেনাতি পারমিতাপুঞ্ঞচিত্তরূপেন. চিত্তিতোতি সঞ্জাতচিত্তভাৰো.

দ্ৰিন্নং কোট্টানমন্তরন্তি দ্ৰিন্নং পিট্ঠিবাহানং ৰেমজ্ঝং, পিট্ঠিমজ্ঝস্স উপরিভাগো. চিতং পরিপুণ্ণন্তি অনিন্নভাৰেন চিতং, দ্ৰীহি কোট্টেহি সমতলতায পরিপুণ্ণং. উগ্গম্মাতি উগ্গন্ত্ৰা.

নিগ্রোধপরিমণ্ডলো ৰিয পরিমণ্ডলো নিগ্রোধপরিমণ্ডলো একস্স পরিমণ্ডলসদ্দস্স লোপং কত্ৰা. ন হি সব্বো নিগ্রোধো মণ্ডলো. তেনাহ ‘‘সমক্খন্ধসাখো নিগ্রোধো’’তি. পরিমণ্ডলসদ্দসন্নিধানেন ৰা পরিমণ্ডলোৰ নিগ্রোধো গয্হতীতি পরিমণ্ডলসদ্দস্স লোপেন ৰিনাপি অযমত্থো লব্ভতীতি আহ ‘‘নিগ্রোধো ৰিয পরিমণ্ডলো’’তি. যাৰতক্ৰস্সাতি ও-কারস্স ৰ-কারাদেসং কত্ৰা ৰুত্তং.

সমৰট্টিতক্খন্ধোতি সমং সুৰট্টিতক্খন্ধো. কোঞ্চা ৰিয দীঘগলা, বকা ৰিয ৰঙ্কগলা, ৰরাহা ৰিয পুথুলগলাতি যোজনা. সুৰণ্ণালিঙ্গসদিসোতি সুৰণ্ণমযখুদ্দকমুদিঙ্গসদিসো.

রসগ্গসগ্গীতি মধুরাদিভেদং রসং গসন্তি অন্তো পৰেসন্তীতি রসগ্গসা, রসগ্গসানং অগ্গা রসগ্গসগ্গা, তা এতস্স সন্তীতি রসগ্গসগ্গী. তেনাতি ওজায অফরণেন, হীনধাতুকত্তা তে বহ্ৰাবাধা হোন্তি.

‘‘হনূ’’তি সন্নিস্সযদন্তাধারস্স সমঞ্ঞা, তং ভগৰতো সীহহনুসদিসং, তস্মা ভগৰা সীহহনু. তত্থ যস্মা বুদ্ধানং রূপকাযস্স ধম্মকাযস্স চ উপমা নাম নিহীনুপমাৰ, নত্থি সমানুপমা, কুতো অধিকূপমা, তস্মা অযম্পি নিহীনুপমাতি দস্সেতুং ‘‘তত্থা’’তিআদি ৰুত্তং. তিভাগৰসেন মণ্ডলতায দ্ৰাদসিযং পক্খস্স চন্দসদিসানি.

দন্তানং উচ্চনীচতা অব্ভন্তরবাহিরপস্সৰসেনপি ৰেদিতব্বা, ন অগ্গৰসেনেৰ. তেনাহ ‘‘অযপট্টছিন্নসঙ্খপটলং ৰিযা’’তি. অযপট্টন্তি চ ককচং অধিপ্পেতং. ৰিসমাতি ৰিসমসণ্ঠানা.

ৰিচ্ছিন্দিত্ৰা ৰিচ্ছিন্দিত্ৰা পৰত্তসরতায ছিন্নস্সরাপি. অনেকাকারতায ভিন্নস্সরাপি. কাকস্স ৰিয অমনুঞ্ঞসরতায কাকস্সরাপি. অপলিবুদ্ধত্তাতি অনুপদ্দুতৰত্থুকত্তা. ৰত্থুন্তি চ অক্খরুপ্পত্তিট্ঠানমাহ. অট্ঠঙ্গসমন্নাগতোতি এত্থ অট্ঠঙ্গানি পরতো আগমিস্সন্তি. মঞ্জুঘোসোতি মধুরস্সরো.

করৰীকসদ্দো যেসং সত্তানং সোতপথং উপগচ্ছতি, তে অত্তনো সরসম্পত্তিযা পকতিং জহাপেত্ৰা অৰসে করোন্তো অত্তনো ৰসে ৰত্তেতি, এৰং মধুরোতি দস্সেন্তো ‘‘তত্রিদ’’ন্তিআদিমাহ. তং পীতিন্তি তং বুদ্ধগতং পীতিং. তেনেৰ নীহারেন পুনপ্পুনং পৰত্তন্তং অৰিজহিত্ৰা ৰিক্খম্ভিতকিলেসা থেরানং সন্তিকে লদ্ধধম্মস্সৰনসপ্পাযা উপনিস্সযসম্পত্তিযা পরিপক্কঞাণতায ‘‘সত্তহি…পে… পতিট্ঠাসী’’তি. সত্তসতমত্তেন ওরোধজনেন সদ্ধিং পদসাৰ থেরানং সন্তিকং উপগতত্তা ‘‘সত্তহি জঙ্ঘাসতেহি সদ্ধি’’ন্তি ৰুত্তং.

অভিনীলনেত্তোতি অধিকনীলনেত্তো. অধিকনীলতা চ সাতিসযং নীলভাৰেন ৰেদিতব্বা, ন নেত্তে নীলৰণ্ণস্সেৰ অধিকভাৰতোতি আহ ‘‘ন সকলনীলনেত্তোৰা’’তিআদি. পীতলোহিতৰণ্ণা সেতমণ্ডলগতরাজিৰসেন, নীলসেতকাল়ৰণ্ণা পন তংতংমণ্ডলৰসেনেৰ ৰেদিতব্বা.

চক্খুভণ্ডন্তি অক্খিদলন্তি কেচি, অক্খিদলপত্তন্তি অঞ্ঞে. অক্খিদলেহি পন সদ্ধিং অক্খিবিম্বন্তি ৰেদিতব্বং. এৰঞ্হি ৰিনিগ্গতগম্ভীরজোতনাপি যুত্তা হোতি.

উণ্ণাসদ্দো লোকে অৰিসেসতো লোমপরিযাযো, ইধ পন লোমৰিসেসৰাচকোতি আহ ‘‘উণ্ণলোম’’ন্তি. নলাটমজ্ঝজাতাতি নলাটমজ্ঝগতা. ওদাততায উপমা, ন মুদুতায. রজতপুব্বুল়কাতি রজতমযতারকা.

দ্ৰে অত্থৰসে পটিচ্চ ৰুত্তন্তি যস্মা বুদ্ধা চক্কৰত্তিনো চ পরিপুণ্ণনলাটতায পরিপুণ্ণসীসবিম্বতায চ ‘‘উণ্হীসসীসা’’তি ৰুচ্চন্তি, তস্মা তে দ্ৰে অত্থৰসে পটিচ্চ ‘‘উণ্হীসসীসো’’তি ইদং ৰুত্তং. ইদানি তং অত্থদ্ৰযং ভগৰতি সুপ্পতিট্ঠিতন্তি দস্সেতুং ‘‘তথাগতস্সহী’’তিআদি ৰুত্তং. সণ্হতমতায সুৰণ্ণৰণ্ণতায চ রঞ্ঞো বদ্ধউণ্হীসপট্টো ৰিয ৰিরোচতি. কপ্পসীসাতি দ্ৰিধাভূতসীসা. ফলসীসাতি ফলসদিসসীসা. অট্ঠিসীসাতি মংসস্স অভাৰতো তচোপরিযোনদ্ধঅট্ঠিমত্তসীসা. তুম্বসীসাতি লাবুসদিসসীসা. পব্ভারসীসাতি পিট্ঠিভাগেন ওলম্বমানসীসা. পুরিমনযেনাতি পরিপুণ্ণনলাটতাপক্খেন. উণ্হীসৰেঠিতসীসো ৰিযাতি উণ্হীসপট্টেন ৰেঠিতসীসপদেসো ৰিয. উণ্হীসং ৰিযাতি ছেকেন সিপ্পিনা ৰিরচিতউণ্হীসমণ্ডলং ৰিয.

কম্মন্তি যেন যেন কম্মেন যং যং লক্খণং নিব্বত্তং, তং তং কম্মং. কম্মসরিক্খকন্তি তস্স তস্স লক্খণস্স তংকম্মানুরূপতা. লক্খণন্তি তস্স মহাপুরিসলক্খণস্স অৰিপরীতসভাৰো. লক্খণানিসংসন্তি তং লক্খণপটিলাভেন লদ্ধব্বগুণো. ইমানি কম্মাদীনীতি ইমানি অনন্তরং ৰুত্তানি কম্মকম্মসরিক্খকাদীনি দস্সেত্ৰা তং সরূপতো ৰিভাৰেত্ৰা কথেতব্বানি সংৰণ্ণকেন.

রতনৰিচিত্তসুৰণ্ণতোরণং তস্মিং কালে মনুস্সলোকে নত্থীতি ৰুত্তং ‘‘দেৰনগরে’’তি. সব্বসো সুপুপ্ফিতসালরুক্খো অসাধারণসোভো মনুস্সূপচারে ন লব্ভতীতি আহ ‘‘সেলন্তরম্হী’’তি. কিরিযাচারন্তি কাযিকৰাচসিককিরিযাপৰত্তিং.

৩৮৭. সততপাটিহারিযন্তি সততং চরিমভৰে সব্বকালং লক্খণনিব্বত্তককম্মানুভাৰহেতুকং বুদ্ধাৰেণিকং পাটিহারিযং. বুদ্ধানং অতিদূরে পাদং নিক্খিপিতুকামানম্পি নাতিদূরে এৰ নিক্খিপনং হোতীতি ‘‘ন অতিদূরে ঠপেস্সামীতি উদ্ধরতী’’তি ৰুত্তং. পকতিসঞ্চরণৰসেনেতং ৰুত্তং, তাদিসেন পাদেন অনেকযোজনে ঠপেস্সামীতি উদ্ধরণম্পি হোতিযেৰ. অতিদূরং হীতিআদি পমাণাতিক্কমে দোসদস্সনং. এৰং সতীতি এৰং দক্খিণপাদৰামপাদানং যথাধিপ্পেতপতিট্ঠিতট্ঠানে সতি. পদৰিচ্ছেদোতি পদৰারৰিচ্ছেদো. যাদিসং পসারেন্তো ৰামপাদস্স উদ্ধরণং পতিট্ঠানঞ্চ, দক্খিণপাদস্স তাদিসমেৰ, ইতি নেসং উদ্ধরণপতিট্ঠানানং সমানতো অঞ্ঞমঞ্ঞভাৰেন অনূনানধিকতায ৰুত্তং ‘‘দক্খিণপাদকিচ্চং ৰামপাদেন নিযমিতং, ৰামপাদকিচ্চং দক্খিণপাদেন নিযমিত’’ন্তি.

দিৰাতি উপকট্ঠায ৰেলায. ৰিহারভত্তত্থাযাতি ৰিহারে যথাৰুদ্ধং গহেতব্বভত্তত্থায. পচ্ছতো আগচ্ছন্তোতি পকতিগমনেন পচ্ছতো আগচ্ছন্তো. ওকাসং ন লভতীতি পদনিক্খেপট্ঠানং ন লভতি. ঊরুপরিযাযো ইধ সত্থি-সদ্দোতি আহ ‘‘ন ঊরুং উন্নামেতী’’তি. দণ্ডঙ্কুসং ৰুচ্চতি দীঘদণ্ডো অঙ্কুসো, তেন রুক্খসাখং ছিন্দতো পুরিসস্স যথা পচ্ছাভাগেন পাদানং ওসক্কনং হোতি, এৰং ভগৰতো পাদা ন ওসক্কন্তীতি আহ ‘‘রুক্খসাখাছেদন…পে… ওসক্কাপেতী’’তি. ওবদ্ধানাবদ্ধট্ঠানেহি পাদং কোট্টেন্তো ৰিযাতি আবদ্ধট্ঠানেন অনাবদ্ধট্ঠানেন চ পাদখণ্ডং কোট্টেত্ৰা থদ্ধং করোন্তো ৰিয. ন ইতো চিতো চ চালেতীতি অপরাপরং ন চালেতি. উস্সঙ্খপাদতায সুখেনেৰ পাদানং পরিৰত্তনতো নাভিতো পট্ঠায উপরিমকাযো ন ইঞ্জতীতি হেট্ঠিমকাযোৰ ইঞ্জতি. তেনাহ ‘‘উপরিম…পে… নিচ্চলো হোতী’’তি. ন জানাতি অনিঞ্জনতো. কাযবলেনাতি গমনপযোগসঙ্খাতেন কাযগতেন ৰিসেসবলেন. জৰগমনহেতুভূতেন ৰা কাযবলেন. তেনাহ ‘‘বাহা খিপন্তো’’তিআদি. জৰেন গচ্ছন্তো হি বাহা খিপতি, সরীরতো সেদা মুচ্চন্তি. নাগাপলোকিতৰসেনাতি নাগস্স অপলোকনমিৰ সকলকাযেনেৰ পরিৰত্তেত্ৰা অপলোকনৰসেন.

অনাৰরণঞাণস্সাতি অনাৰরণঞাণবলেন দস্সনস্স. অনাৰরণৰারো পন কাযে পতিট্ঠিতরূপদস্সনম্পি অনাৰরণমেৰাতি দস্সনত্থং ৰুত্তো. ইন্দখীলতো পট্ঠাযাতি নগরদ্ৰারে ইন্দখীলতো পট্ঠায. পকতিইরিযাপথেনেৰাতি ওনমনাদিং অকত্ৰা উজুকগমনাদিনা এৰ. যদি এৰং কোট্ঠকদ্ৰারগেহপ্পৰেসে কথন্তি আহ ‘‘দলিদ্দমনুস্সান’’ন্তিআদি. পরিৰত্তেন্তেনাতি নিপজ্জনত্থং কাযং পরিৰত্তেন্তেন.

হত্থেহি গহেত্ৰাতি উভোহি হত্থেহি উভোসু কটিপ্পদেসেসু পরিগ্গহেত্ৰা. পততি নিসীদনট্ঠানে নিপজ্জনৰসেন পততি. ওরিমং অঙ্গং নিস্সায নিসিন্নোতি পল্লঙ্কমাভুজিত্ৰা উক্কুটিকনিসজ্জায উপরিমকাযং হেট্ঠিমকাযে পতিট্ঠপেন্তোযেৰ ভারীকরণৰসেন ওরিমঙ্গং নিস্সায নিসিন্নো. ঘংসন্তোতি আনিসদদেসেন আসনট্ঠানং ঘংসন্তো. পারিমঙ্গন্তি সত্থিভাগসম্মদ্দং আনিসদপদেসং. তথেৰাতি ঘংসন্তো এৰ. ওলম্বকং ধারেন্তো ৰিযাতি ওলম্বকসুত্তং ওতারেন্তো ৰিয. তেন উজুকমেৰ নিসীদনমাহ. সরীরস্স গরুকভাৰহেতূনং দূরতো সমুপাযিতভাৰেন সল্লহুকভাৰতো তূলপিচুং ঠপেন্তো ৰিয.

অপ্পেসক্খানং মহানুভাৰগেহপ্পৰেসে সিযা ছম্ভিতত্তং, চিত্তক্খোভো, দরথৰসেন নানপ্পকারকপ্পনং, ভযৰসেন তণ্হাৰসেন পরিতস্সনং, তং সব্বং ভগৰতো নত্থীতি দস্সেতুং পাল়িযং ‘‘ন ছম্ভতী’’তিআদি (ম. নি. ২.৩৮৭) ৰুত্তন্তি আহ ‘‘ন ছম্ভতী’’তিআদি.

উদকং দীযতি এতেনাতি উদকদানং, ভিঙ্কারাদি উদকভাজনং. বদ্ধং কত্ৰাতি হত্থগতমত্তিকং ৰিয অত্তনো ৰসে অৰত্তন্তং কত্ৰা. পরিৰত্তেত্ৰাতি কুজ্জিত্ৰা. ৰিছড্ডযমানো উদকস্স ৰিক্খিপনৰসেন ছড্ডযমানো.

তথা ন গণ্হাতি, ব্যঞ্জনমত্তায এৰ গণ্হন্তো. ভত্তং ৰা অমনাপন্তি আনেত্ৰা যোজনা. ব্যঞ্জনেন আলোপঅতিনামনং, আলোপেন ব্যঞ্জনঅতিনামনন্তি ইমেসু পন দ্ৰীসু পঠমমেৰ অসারুপ্পতায অনিট্ঠং ৰজ্জেতব্বন্তি পাল়িযং পটিক্খিত্তন্তি দট্ঠব্বং. সব্বত্থেৰাতি সব্বস্মিং আহরিতব্বৰত্থুস্মিং সুপণীতভাৰেন রসো পাকটো হোতি ঞাণেন পরিঞ্ঞাতত্তা. রসগেধো পন নত্থি সেতুঘাতত্তা.

অস্সাতি ‘‘নেৰ দৰাযা’’তিআদিপদস্স. ৰুত্তমেতন্তি ‘‘ৰিসুদ্ধিমগ্গে ৰিনিচ্ছযো আগতো’’তি সব্বাসৰসুত্তে (ম. নি. ১.২৩) সংৰণ্ণযন্তেন ৰুত্তমেতং, তস্মা ন এত্থ তং ৰত্তব্বন্তি অধিপ্পাযো, তস্মা যো তস্মিং তস্মিং ৰিনিচ্ছযে ৰিসেসৰাদো ইচ্ছিতব্বো. সো পরমত্থমঞ্জূসায ৰিসুদ্ধিমগ্গৰণ্ণনায ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বো. পত্তস্স গহণট্ঠানন্তি হত্থেন পত্তস্স গহণপদেসং. ৰিনিৰত্তিত্ৰাতি পত্তে সব্বং আমিসগতং সদ্ধিং ভত্তেন ৰিনিৰত্তিত্ৰা গচ্ছতি. পমাণাতিক্কন্তন্তি কেলাযনৰসেন অতিক্কন্তপমাণং আরক্খং ঠপেতি. চীৰরভোগন্তরন্তি চীৰরপটলন্তরং. উদরেন অক্কমিত্ৰাতি উদরেনেৰ সন্নিরুম্ভিত্ৰা.

অপ্পত্তকালং অভিমুখং নামেতি উপনামেতীতি অতিনামেতি, পত্তকালং অতিক্কামেন্তো নামেতি অপনেতীতি অতিনামেতি. উভযম্পি একজ্ঝং গহেত্ৰা পাল়িযং ‘‘ন চ অনুমোদনস্স কালমতিনামেতী’’তি ৰুত্তন্তি দস্সেন্তো ‘‘যো হী’’তিআদিমাহ.

ৰেগগমনেন পটিসংমুঞ্চিত্ৰা ধাৰিত্ৰা গচ্ছতি. অচ্চুক্কট্ঠন্তি অতিৰিয উদ্ধং কত্ৰা কড্ঢিতপারুতং. তেনাহ ‘‘যো হি যাৰ হনুকট্ঠিতো…পে… হোতী’’তি. অচ্চোক্কট্ঠন্তি অতিৰিয হেট্ঠা কত্ৰা কড্ঢিতপারুতং. তেনাহ ‘‘যাৰ গোপ্ফকা ওতারেত্ৰা’’তি. উভতো উক্খিপিত্ৰাতি দক্খিণতো ৰামতোতি উভোসু পস্সেসু উত্তরাসঙ্গং উক্খিপিত্ৰা. থনন্তি দক্খিণথনং.

ৰিস্সট্ঠোতি ৰিমুত্তো. তেনাহ ‘‘ৰিস্সট্ঠত্তাযেৰ চেস ৰিঞ্ঞেয্যো’’তি. যস্মা অমুত্তৰাদিনো ৰচনং অৰিস্সট্ঠতায ন সিনিয্হতি, ন এৰং মুত্তৰাদিনোতি আহ ‘‘সিনিদ্ধো’’তি. ৰিঞ্ঞেয্যোতি সুপরিব্যত্ততায অক্খরতো চ ব্যঞ্জনতো চ ৰিঞ্ঞাতুং সক্কুণেয্যো. তেনাহ ‘‘পাকটো’’তি. ৰিঞ্ঞাপনিযোতি ৰিজানিতব্বো. ব্যঞ্জনৰসেনেৰ চেত্থ ৰিঞ্ঞেয্যতা ৰেদিতব্বা ঘোসস্স অধিপ্পেতত্তা. মধুরোতি পিযো পেমনীযো অপলিবুদ্ধো. সৰনমরহতি, সৰনস্স সোতস্স হিতোতি ৰা সৰনীযো. সম্পিণ্ডিতোতি সহিতো. ভগৰতো হি সদ্দো উপ্পত্তিট্ঠানকতাসঞ্চিতত্তা সহিতাকারেনেৰ আপাথমাগচ্ছতি, ন অযোসলাকায পহটকংসথালং ৰিয ৰিপ্পকিণ্ণো. তেনাহ ‘‘অৰিসারী’’তি. গম্ভীরোতি যথা গম্ভীরৰত্থুপরিচ্ছিন্দনেন ঞাণস্স গম্ভীরসমঞ্ঞা, এৰং গম্ভীরট্ঠানসম্ভৰতো সদ্দস্স গম্ভীরসমঞ্ঞাতি আহ ‘‘গম্ভীরোতি গম্ভীরসমুট্ঠিতো’’তি. নিন্নাদৰাতি সৰিসেসং নিন্নাদৰা. স্ৰাযং ৰিসেসো গম্ভীরভাৰসিদ্ধোতি আহ ‘‘গম্ভীরত্তাযেৰ চেস নিন্নাদী’’তি. এৰমেত্থ চত্তারি অঙ্গানি চতুরঙ্গনিপ্ফাদীনি ৰেদিতব্বানি. অকারণা মা নস্সীতি বুদ্ধানুভাৰেন ৰিয সরস্স পরিসপরিযন্ততা ৰুত্তা, ধম্মতাৰসেনেৰ পন সা ৰেদিতব্বা তস্স মূলকারণস্স তথা অৰট্ঠিতত্তা.

পচ্চোসক্কিত্ৰাতি পটিনিৰত্তিত্ৰা. সমুস্সিতকঞ্চনপব্বতং ৰিয উপরি ইন্দনীলরতনৰিততসিখং ৰিজ্জুল্লতাভূসিতং. মহাপথৰীআদযো সত্থুগুণপটিভাগতায নিদস্সনং, কেৰলং মহন্ততামত্তং উপাদায নিদস্সিতা.

৩৯০. অপ্পটিসংৰিদিতোতি অনারোচিতো. আগমনৰসেন চেত্থ পটিসংৰেদিতন্তি আহ ‘‘অৰিঞ্ঞাতআগমনো’’তি. উগ্গতভাৰন্তি কুলভোগৰিজ্জাদীহি উল়ারভাৰং. অনুদ্দযসম্পন্নাতি কারুণিকা.

৩৯১. সহসাৰ ওকাসকরণেন উচ্চকুলীনতা দীপিতা হোতীতি আহ ‘‘ৰেগেন উট্ঠায দ্ৰিধা ভিজ্জিত্ৰা’’তিআদি.

নারিসমাননামন্তি ইত্থিঅত্থজোতকনামং. তেনাহ ‘‘ইত্থিলিঙ্গ’’ন্তি. অৰ্হাতব্বাতি কথেতব্বা.

৩৯৪. একনীহারেনেৰ অট্ঠ পঞ্হে ব্যাকরোন্তো. ‘‘পুব্বেনিৰাসং…পে… পৰুচ্চতী’’তি ইমিনা পুব্বেনিৰাসস্স ৰিদিতকারণং ৰুত্তন্তি আহ ‘‘তস্স পুব্বেনিৰাসো পাকটো’’তি. দিব্বচক্খুঞাণং কথিতং তস্স পরিভণ্ডঞাণভাৰতো যথাকম্মূপগঞাণস্স. ‘‘জাতিক্খযং পত্তো, অভিঞ্ঞা ৰোসিতো’’তি চ ৰুত্তত্তা মুনীতি অসেক্খমুনি ইধাধিপ্পেতোতি আহ ‘‘অরহত্তঞাণমোনেয্যেন সমন্নাগতো’’তি.

কিলেসরাগেহি কিলেসৰিৰণ্ণতাহি. জাতিক্খযপ্পত্তত্তা ‘‘অথো জাতিক্খযং পত্তো’’তি ৰুত্তত্তা. অভিজানিত্ৰাতি অভিৰিসিট্ঠতায অগ্গমগ্গপঞ্ঞায ঞত্ৰা. ইদানি পটিসম্ভিদাযং আগতনযেন পরিঞ্ঞাপহানভাৰনাসচ্ছিকিরিযাসমাপত্তীনং পারগমনেন পারগূতি অযমেত্থ অত্থোতি দস্সেতুং ‘‘পারগূতি ৰা’’তিআদি ৰুত্তং. অভিঞ্ঞেয্যধম্মানং জাননৰসেন অভিঞ্ঞাপারগূ. তাদিসোতি যাদিসো ‘‘পারগূ সব্বধম্মান’’ন্তি পদদ্ৰযেন ৰুত্তো, তাদিসো. ছহি আকারেহীতি পজাননাদীহি যথাৰুত্তেহি ছহি আকারেহি.

কামঞ্চেত্থ দ্ৰে এৰ পুচ্ছাগাথা দ্ৰে চ ৰিস্সজ্জনাগাথা, পুচ্ছাপটিপাটিযা পন অসঙ্করতো চ ৰিস্সজ্জনং পৰত্ততি, তং নিদ্ধারেতুং কিং পনাতিআদি ৰুত্তং. ৰেদেহি গতত্তাতি ৰেদেহি মগ্গঞাণেহি পারঙ্গতত্তা. পুব্বেনিৰাসন্তিআদীহি ৰিজ্জানং অত্থিতায বোধিতত্তা. পাপধম্মানন্তি ছত্তিংসপাপধম্মানং সোত্থানং মগ্গং পাপনেন নিস্সেসতো সোধিতত্তা.

৩৯৫. ধম্মো নাম অরহত্তমগ্গো কুসলধম্মেসু উক্কংসপারমিপ্পত্তিযা উক্কট্ঠনিদ্দেসেন. তস্স অনুরূপধম্মভাৰতো অনুধম্মো নাম হেট্ঠিমমগ্গফলধম্মা. যো সত্থু সন্তিকে ধম্মং সুত্ৰা যথানুসিট্ঠং ন পটিপজ্জতি, সো তথাগতং ধম্মাধিকরণং ৰিহেঠেতি নাম. যো পন পটিপজ্জন্তো চ দন্ধাভিঞ্ঞতায কম্মট্ঠানসোধনত্থং অন্তরন্তরা ভগৰন্তং উপসঙ্কমিত্ৰা অনেকৰারং কথাপেতি, সো এত্তাৰতা ধম্মাধিকরণং তথাগতং ৰিহেঠেতীতি ন ৰত্তব্বো. ন হি ভগৰতো ধম্মদেসনায পরিস্সমো অত্থি, অযঞ্চ অত্থো মহাসুদস্সনসুত্তাদীহি (দী. নি. ২.২৪১ আদযো) দীপেতব্বো, তস্মা – ‘‘সচ্চধম্মস্স অনুধম্ম’’ন্তি ৰত্তব্বে ৰুত্তমেৰ ব্যতিরেকমুখেন ৰিভাৰেতুং ‘‘ন চ মং ধম্মাধিকরণং ৰিহেসেসী’’তি ৰুত্তন্তি দট্ঠব্বং. তত্থ পরিনিব্বাযীতি পরকালে চেত্থ পরিনিব্বানম্পি সঙ্গয্হতি, তং পন ইমস্মিং গহিতমেৰ হোতীতি আহ ‘‘দেসনায অরহত্তেনেৰ কূটং গহিত’’ন্তি.

ব্রহ্মাযুসুত্তৰণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.

২. সেলসুত্তৰণ্ণনা

৩৯৬. কেণিযোতি তস্স নামং, পুব্বে কেণিযা জীৰিকাকপ্পনতোতি ৰদন্তি. জটিলোতি জটাধরো. ব্রাহ্মণজাতিকত্তা কোটিসারতায চ ব্রাহ্মণমহাসালো. পযোজেত্ৰা নিস্সযো হুত্ৰা ৰসতি, রত্তিং কামসম্পত্তিং অনুভৰতীতি ৰা যোজনা. সুসঙ্খতন্তি সপ্পিমধুসক্করাদীহি চেৰ মরিচসিঙ্গীৰেরাদীহি চ সুট্ঠু অভিসঙ্খতং.

পটিক্খেপপসন্নতাযাতি অহোৰতাযং অপ্পিচ্ছো, যো নিমন্তিযমানোপি ন সাদিযতীতি উপনিমন্তিযমানস্স পটিক্খেপে তিত্থিযানং পসন্নভাৰতোতি. তং কথং? ৰিরুদ্ধমেতন্তি ‘‘অকারণমেত’’ন্তি পটিক্খিপতি.

৩৯৮. কপ্পসহস্সেহিপি…পে… অহোসীতি ইদং নানুস্সৰসিদ্ধং অনুমানগ্গহণং সন্ধাযাহ. পদেতি উত্তরপদলোপেন নিদ্দেসোতি আহ ‘‘পদপ্পমাণে’’তি. পজ্জতি নিক্খিপতি এত্থাতি ৰা পদং পকতিযা পাদনিক্খিপট্ঠানং, তস্মিং পদে. কীল়াপসুততাদিনা পমাদং আপজ্জতি. বোধিসত্তচারিকন্তি দুক্করচরিযং সন্ধায ৰদতি.

৩৯৯. পরিপুণ্ণতাযাতি অনূনতায. অহীনঙ্গতাযাতি অৰেকল্লভাৰতো. রোচতীতি রুচি, দেহপ্পভা, সোভণা রুচি এতস্সাতি সুরুচি. আরোহসম্পত্তি কাযস্স পমাণযুত্তউচ্চতা. পরিণাহসম্পত্তি কিসথূলভাৰৰজ্জিতপরিণাহতা. সণ্ঠানসম্পত্তি অৰযৰানং সুসণ্ঠিততা. চারুদস্সনোতি পিযদস্সনো তেনাহ ‘‘সুচিরম্পী’’তিআদি. সুৰণ্ণসদিসৰণ্ণোতি জাতিহিঙ্গুলকেন মদ্দিত্ৰা সিলানিঘংসেনেৰ পরিকম্মং কত্ৰা ঠপিতঘনসুৰণ্ণরূপৰণ্ণো. মহাপুরিসভাৰং ব্যঞ্জেন্তি পকাসেন্তীতি ব্যঞ্জনানি, মহাপুরিসলক্খণানীতি আহ ‘‘পঠমং ৰুত্তব্যঞ্জনানেৰা’’তি.

পুব্বে ৰুত্তন্তি ‘‘সুরুচী’’তি পুব্বে ৰুত্তং, ‘‘আদিচ্চোৰ ৰিরোচসী’’তি পুন ৰুত্তং. ‘‘চারুদস্সনো সুৰণ্ণৰণ্ণোসী’’তি পুব্বে ৰুত্তং, ‘‘কল্যাণদস্সনো ভিক্খু কঞ্চনাভত্তচো’’তি পুন ৰুত্তন্তি ইমমত্থং সন্ধাযাহ ‘‘উত্তরগাথাযপি এসেৰ নযো’’তি. সাতিসযং উত্তমৰণ্ণে ৰণ্ণেত্ৰা উত্তমৰণ্ণিনোতি পদেন সন্তং পকাসেতীতি আহ ‘‘উত্তমৰণ্ণসম্পন্নস্সা’’তি. উত্তমসারথীতি সেট্ঠপুরিসসারথি. তত্থ তত্থ জম্বুৰনসণ্ডমণ্ডিততায জম্বুদীপো ‘‘জম্বুসণ্ডো’’তি ৰুচ্চতি. ইস্সরিযন্তি চক্কৰত্তিস্সরিযং.

জাতিখত্তিযাতি জাতিমন্তো খত্তিযা. রাজাভিরাজাতি এত্থ অভি-সদ্দো পূজত্থোতি আহ ‘‘রাজূনং পূজনীযো’’তি.

অপ্পমাণাতি অপরিমাণা লোকধাতুযো. ‘‘যাৰতা পন আকঙ্খেয্যা’’তি (অ. নি. ৩.৮১) হি ৰুত্তং. ধম্মরাজা অনুত্তরোতি এত্থ ৰুত্তঅনুত্তরভাৰং ‘‘যাৰতা হী’’তিআদিনা পাকটতরং কত্ৰা ধম্মরাজভাৰং ৰিভাৰেতুং ‘‘স্ৰাহ’’ন্তিআদি ৰুত্তং. ধম্মেনাতি পটিৰেধধম্মেন. তেনাহ ‘‘অনুত্তরেনেৰা’’তি. অনুত্তরেনাতি ৰিসিট্ঠেন উত্তমেন. ইমস্মিং পক্খে ধম্মেনাতি পটিপত্তিধম্মেনাতিপি সঙ্গয্হতি. পরিযত্তিধম্মেনাতি দেসনাধম্মেন আণাচক্কং পৰত্তেমীতি যোজনা. দেসনাঞাণপটিৰেধঞাণৰিভাগং ধম্মচক্কমেৰ ৰা. অপ্পটিৰত্তিযন্তি পটিৰত্তিতুং অসক্কুণেয্যং.

তথাগতেন জাতোতি তথাগতেন হেতুনা অরিযায জাতিযা জাতো. হেতুঅত্থে করণৰচনং. অনুজাতোতি চ ৰুত্তে অনু-সদ্দস্স ৰসেন তথাগতন্তি চ উপযোগৰচনমেৰ হোতি, সো চ অনু-সদ্দো হেতুঅত্থজোতকোতি আহ ‘‘তথাগতং হেতুং অনুজাতো’’তি. অৰঞ্ঞাতব্বভাৰেন জাতোতি অৰজাতো দুপ্পটিপন্নত্তা. তেনাহ ‘‘দুস্সীলো’’তি. তথা হি ৰুত্তং কোকালিকং আরব্ভ ‘‘পুরিসন্তকলি অৰজাতো’’তি. পুত্তো নাম ন হোতি তস্স ওৰাদানুসাসনিযং অট্ঠিতত্তা. এৰমাহাতি ‘‘অনুজাতো তথাগত’’ন্তি এৰমাহ.

ৰিজ্জাতি মগ্গৰিজ্জা. উক্কট্ঠনিদ্দেসেন ৰিমুত্তীতি ফলৰিমুত্তি. ননু চ মগ্গো ভাৰেতব্বেন গহিতোতি? সচ্চং গহিতো, সব্বে চ পন সত্ত ধম্মা অভিঞ্ঞেয্যাতি ৰিজ্জায অভিঞ্ঞেয্যভাৰো ৰুত্তো. ইমিনা ৰা নযেন সব্বেসম্পি অভিঞ্ঞেয্যভাৰো ৰুত্তো এৰাতি ৰেদিতব্বো. ফলেন ৰিনা হেতুভাৰস্সেৰ অভাৰতো হেতুৰচনেন ফলসিদ্ধি, নিরোধস্স চ সম্পাপনেন মগ্গস্স হেতুভাৰো. দুক্খস্স নিব্বত্তনেন তণ্হায সমুদযভাৰোতি ইমমত্থং সঙ্গহিতমেৰ অত্থতো আপন্নত্তা. যুত্তহেতুনাতি যুত্তিযুত্তেন হেতুনা বুদ্ধভাৰং সাধেতি সচ্চৰিনিমুত্তস্স বুজ্ঝিতব্বস্স অভাৰতো সচ্চসম্বোধনেনেৰ চ তস্স অনৰসেসতো বুদ্ধত্তা. অত্থৰচনঞ্চেতং, পযোগৰচনানি পন – ব্রাহ্মণ, অহং সম্মাসম্বুদ্ধো সব্বথা অৰিপরীতধম্মদেসনো, সম্মাসম্বুদ্ধত্তা সব্বত্থ অৰিপরীতমাচিক্খতি যথাহং সব্বমগ্গদেসকোতি. কিং পন ভগৰা সযমেৰ অত্তনো সম্মাসম্বুদ্ধভাৰং আরোচেতীতি? মহাকরুণায অঞ্ঞেসং মহাৰিসযতো. তত্থ ‘‘একোম্হি সম্মাসম্বুদ্ধো, সব্বাভিভূ সব্বৰিদূহমস্মী’’তিআদীনি (মহাৰ. ১১; ম. নি. ১.২৮৫; ২.৩৪১; কথা. ৪০৫) সুত্তপদানি ইদমেৰ চ সুত্তপদং এতস্স অত্থস্স সাধকং.

সল্লকন্তনোতি সল্লানং সমুচ্ছিন্নত্তা. রোগস্সাতি কিলেসরোগস্স. তস্মাতি অপুনপৰত্তিপাদনেন তিকিচ্ছনতো. ব্রহ্মং ৰা সেট্ঠং সম্মাসম্বোধিং পত্তোতি ব্রহ্মভূতো. এৰং আগতাযাতি ইমিনা –

‘‘কামা তে পঠমা সেনা, দুতিযা অরতি ৰুচ্চতি;

ততিযা খুপ্পিপাসা তে, চতুত্থী তণ্হা পৰুচ্চতি.

থিনমিদ্ধং তেপঞ্চমং থিনমিদ্ধং তে, ছট্ঠা ভীরূ পৰুচ্চতি;

সত্তমী ৰিচিকিচ্ছা তে, মক্খো থম্ভো তে অট্ঠমো.

লাভো সিলোকো সক্কারো, মিচ্ছালদ্ধো চ যো যসো;

যো চত্তানং সমুক্কংসে, পরে চ অৰজানতি;

এসা নমুচি তে সেনা, কণ্হস্সাভিপ্পহারিনী’’তি. (সু. নি. ৪৩৮-৪৪১);

এৰং ৰুত্তং নৰৰিধং সেনং সঙ্গয্হতি. ৰসে ৰত্তেত্ৰাতি সমুচ্ছিন্দনেন অনুপ্পাদতাপাদনেন ৰসে ৰত্তেত্ৰা. কুতোচি অভযো নিব্ভযো.

সযমেৰ দট্ঠব্বন্তি যেন যেন অধিগতো, তেন তেন পরসদ্ধায গন্তব্বং হিত্ৰা অসম্মোহতো পচ্চৰেক্খণাঞাণেনেৰ সামং দট্ঠব্বং. তেনাহ ‘‘পচ্চক্খ’’ন্তি. পসট্ঠা দিট্ঠি সন্দিট্ঠি. যথা রথেন জযতীতি রথিকো, এৰং ইদং মগ্গব্রহ্মচরিযং সন্দিট্ঠিযা জযতীতি সন্দিট্ঠিকং. অথ ৰা দিট্ঠন্তি দস্সনং ৰুচ্চতি, দিট্ঠমেৰ সন্দিট্ঠং, সন্দস্সনন্তি অত্থো. সন্দিট্ঠং অরহতীতি সন্দিট্ঠিকো যথা ৰত্থযুগং অরহতীতি ৰত্থযুগিকো. সন্দিট্ঠিকং ফলদানং সন্ধায নাস্স কালোতি অকালং, অকালমেৰ অকালিকং, ন কালন্তরং খেপেত্ৰা ফলং দেতি, অত্তনো পন পৰত্তিসমনন্তরমেৰ ফলং দেতীতি অত্থো. অথ ৰা অত্তনো ফলপ্পদানে পকট্ঠো কালো পত্তো অস্সাতি কালিকো, লোকিযো কুসলধম্মো, ইদং পন সমনন্তরফলত্তা ন কালিকং.

৪০০. ‘‘মহাযঞ্ঞং পৰত্তযী’’তিআদীসু কেৰলং দানধম্মাদীসু যঞ্ঞপরিযাযসম্ভৰতো ‘‘ব্রাহ্মণানং যঞ্ঞাভাৰতো’’তি ৰুত্তং. ব্রাহ্মণা হি ‘‘অগ্গিমুখা দেৰা’’তি অগ্গিজুহনপুব্বকং যঞ্ঞং ৰিদহন্তি. তেনাহ ‘‘অগ্গিজুহনপ্পধানাতি অত্থো’’তি ‘‘ভূর্ভুৰ? স্ৰ?’’ ইতি সাৰিত্তী পুব্বকত্তা মুখং পুব্বঙ্গমং. ‘‘মুখমিৰ মুখ’’ন্তিআদীসু ৰিয ইধাপি পধানপরিযাযো মুখসদ্দোতি দস্সেন্তো ‘‘মনুস্সানং সেট্ঠতো রাজা ‘মুখ’ন্তি ৰুত্তো’’তি আহ. আধারতোতি ওগাহন্তীনং নদীনং আধারভাৰতো পটিসরণতো গন্তব্বট্ঠানভাৰতো. সঞ্ঞাণতোতি চন্দযোগৰসেন অজ্জ অসুকনক্খত্তন্তি পঞ্ঞাযনতো. আলোককরণতোতি নক্খত্তানি অভিভৰিত্ৰা আলোককরণতো. সোম্মভাৰতোতি সীতহিমৰাসীতৰাতূপক্খরভাৰতো. তপন্তানন্তি দীপসিখা অগ্গিজালা অসনিৰিচক্কন্তি এৰমাদীনং ৰিজ্জলন্তানং. আযমুখং অগ্গদক্খিণেয্যভাৰেন.

দিব্বচক্খু ধম্মচক্খু পঞ্ঞাচক্খু বুদ্ধচক্খু সমন্তচক্খূতি ইমেহি পঞ্চহি চক্খূহি. তে সরণস্সাতি তে সরণস্স চ, তে সরণভাৰমূলকত্তা ইতরদ্ৰযস্স চ, যথাৰুত্ত তে-পদেন ৰুত্তত্থতো পরস্স চাতি অত্থো. ইদং ৰুত্তং হোতি – ‘‘তে তুয্হং, ইতরস্স চ সরণস্স অহো আনুভাৰো’’তি. আৰুত্তিৰসেন ৰা তে সরণস্সাতি এত্থ অত্থো ৰিভাৰেতব্বো – তুয্হং সরণভূতস্স চ ইতরসরণস্স চ আনুভাৰোতি. সেসং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.

সেলসুত্তৰণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.

৩. অস্সলাযনসুত্তৰণ্ণনা

৪০১. অঞ্ঞমঞ্ঞৰিসিট্ঠত্তা ৰিসদিসং রজ্জং ৰিরজ্জং, ৰিরজ্জতো আগতা, তত্থ জাতাতি ৰা ৰেরজ্জকা, এৰং জাতা খো পন তে, যস্মা ৰত্থাভরণাদিৰিভাগেন নানপ্পকারা হোন্তি, তস্মা ৰুত্তং ‘‘নানাৰেরজ্জকান’’ন্তি. অট্ঠকথাযং পন ৰেরজ্জস্সেৰ ৰসেন নানপ্পকারতা ৰুত্তা. যঞ্ঞুপাসনাদিনাতি যঞ্ঞানুভৰনমন্তজ্ঝেনদক্খিণপরিযেসনাদিনা. চতুৰণ্ণসাধারণন্তি খত্তিযাদীনং চতুন্নং ৰণ্ণানং সাধারণং সংসারসুদ্ধিপাপতস্সনং. ন্হানসুদ্ধিযাতি তিত্থসমুদ্দখাতেসু মন্তজপ্পনপুব্বকং সাযংততিযউদকোরোহনাদিন্হানসুদ্ধিযা. ভাৰনাসুদ্ধিযাতি পরমজোতিভূতায পুরিসভাৰনাসঙ্খাতায সুদ্ধিযা. ৰাপিতসিরোতি ওরোপিতকেসো. তমেৰ হি সিরো ৰাপিতন্তি ৰুচ্চতি.

সভাৰৰাদীতি যথাভূতৰাদী. পব্বজন্তাতি ব্রাহ্মণপব্বজ্জং উপগচ্ছন্তা, তস্মা ব্রাহ্মণানং পব্বজ্জাৰিধানং সিক্খন্তেন ভোতা ‘‘ব্রাহ্মণাৰ সুজ্ঝন্তি, নো অব্রাহ্মণা’’তি অযং ৰিধি সহেতুকো সউপাদানো সক্কচ্চং উগ্গহিতো, তস্মা তুয্হং পরাজযো নত্থি…পে… এৰমাহংসু.

৪০২. লদ্ধিভিন্দনত্থন্তি ‘‘ব্রাহ্মণাৰ ব্রহ্মুনো পুত্তা ওরসা মুখতো জাতা ব্রহ্মজা’’তি এৰং পৰত্তলদ্ধিযা ৰিনিৰেঠনত্থং. পুত্তপটিলাভত্থাযাতি ‘‘এৰং মযং পেত্তিকং ইণধারং সোধেয্যামা’’তি লদ্ধিযং ঠত্ৰা পুত্তপটিলাভত্থায. অযঞ্হেত্থ অধম্মিকানং ব্রাহ্মণানং অজ্ঝাসযো. নেসন্তি ব্রাহ্মণানং. সচ্চৰচনং সিযাতি ‘‘ব্রহ্মুনো পুত্তা’’তিআদিৰচনং সচ্চং যদি সিযা ব্রাহ্মণীনং…পে… ভৰেয্য, ন চেতং অত্থি. মহাব্রহ্মুনো মুখতো জাতোতি ৰাদচ্ছেদকৰাদো মুখতোজাতচ্ছেকৰাদো. অস্সলাযনোৰিঞ্ঞূ জাতিকো ‘‘নিরক্খেপং সমণেন গোতমেন ৰুত্ত’’ন্তি জানন্তোপি সহগতানং ব্রাহ্মণানং চিত্তানুরক্খণত্থং ‘‘কিঞ্চাপি ভৰং গোতমো’’তিআদিমাহ.

৪০৩. ইদানি ব্রাহ্মণোৰ সেট্ঠো ৰণ্ণোতি ৰাদং ভিন্দিতুং ‘‘সুতং তে যোনককম্বোজেসূ’’তিআদি আরদ্ধং. যদি ব্রাহ্মণোৰ সেট্ঠো ৰণ্ণো, সব্বত্থ ব্রাহ্মণোৰ সেট্ঠো ভৰেয্য, অথ কস্মা যোনককম্বোজাদিজনপদেসু ব্রাহ্মণানং সেট্ঠভাৰো নত্থি? এৰঞ্হি তত্থ ৰণ্ণা, তস্মা ‘‘ব্রাহ্মণোৰ সেট্ঠো’’তি লদ্ধিমত্তমেতং. তেসু হি জনপদেসু জনা একজ্ঝং সন্নিপতিত্ৰা সম্মন্তযিত্ৰা কতিকং অকংসু, দাসং সামিকং কত্ৰা ইতরে সব্বে তং পূজেত্ৰা তস্স ৰসে ৰত্তন্তি, যো তেসং অয্যো হোতি ইতরে সব্বে তস্স দাসা হোন্তি, তে কতিপযসংৰচ্ছরাতিক্কমেন তস্স কিঞ্চি দোসং দিস্ৰা তং ততো ঠানতো অপনেত্ৰা অঞ্ঞং ঠপেন্তি, ইতি সো অয্যো হুত্ৰা দাসো হোতি, ইতরো দাসো হুত্ৰা অয্যো হোতি, এৰং তাৰ কেচি ‘‘অয্যো হুত্ৰা দাসো হোতি, দাসো হুত্ৰা অয্যো হোতী’’তি এত্থ অত্থং ৰদন্তি. অট্ঠকথাযং পন পুরিমৰসেনেৰ তমত্থং দস্সেতুং ‘‘ব্রাহ্মণো সভরিযো’’তিআদি ৰুত্তং. ৰযপ্পত্তে পুত্তে অসতীতি ইদং ৰক্খমানস্স দারকস্স দাযজ্জসামিকভাৰস্স তাৰ দস্সনং. মাতিতো সুদ্ধোতি এত্থ যো মাতিতো সুদ্ধত্তা অয্যো, পিতিতো অসুদ্ধত্তা দাসো হোতি, সো এৰ পিতিতো অসুদ্ধত্তা দাসো হুত্ৰা মাতিতো অয্যো হোতীতি জাতিং সম্ভেদেতি. সোৰ সব্বেন সব্বং হোতীতি ন সক্কা ৰত্তুন্তি অপরে. কো থামোতি মহন্তে লোকসন্নিৰাসে অনমতগ্গে অতীতে কালে ইত্থীনং ৰা চিত্তে অনৰট্ঠিতে দাসা দাসা এৰ হোন্তি, অয্যা অয্যা এৰ হোন্তীতি এত্থ কো একন্তিকো সহেতুকো অৰস্সযো, তস্স সাধকো সিদ্ধন্তো, কিং নিদস্সনন্তি অত্থো.

৪০৪. সুক্কচ্ছেদকৰাদো নামাতি ‘‘ব্রাহ্মণোৰ সুক্কো ৰণ্ণো’’তি এৰং ৰুত্তো সুক্কচ্ছেদকৰারো নাম.

৪০৮. সব্বস্মিং অগ্গিকিচ্চং করোন্তেতি এতেন যথা যতো কুতোচি নিস্সযতো উপ্পন্নো অগ্গিউপাদানসম্পন্নো অগ্গিকিচ্চং করোতি, এৰং যস্মিং কস্মিঞ্চি দাসকুলে জাতো উপনিস্সযসম্পন্নো সম্মাপটিপজ্জমানো সংসারতো সুজ্ঝতি এৰাতি দস্সেতি.

৪০৯. পাদসিকৰণ্ণোতি অন্তরাল়ৰণ্ণো. এতেসন্তি খত্তিযকুমারেন ব্রাহ্মণকঞ্ঞায উপ্পন্নপুত্তো, ব্রাহ্মণকুমারেন খত্তিযকঞ্ঞায উপ্পন্নপুত্তোতি এতেসং দ্ৰিন্নং মাণৰকানং. মতকভত্তেতি মতে উদ্দিস্স কতভত্তে. থালিপাকেতি কতমঙ্গলভত্তে.

৪১০. তুম্হেতি জাতিসামঞ্ঞতো মাণৰং ব্রাহ্মণেহি সদ্ধিং একজ্ঝং সঙ্গণ্হন্তো আহ. কো নু খোতি অৰংসিরো ইসিৰাদো, তেসং ব্রাহ্মণীসীনং অসামত্থিযদস্সনেন জাতিযা অপ্পমাণতং ৰিভাৰেতুং গামদারকৰেসেন উপগচ্ছি. তেন ৰুত্তং ‘‘গামণ্ডলরূপো ৰিযা’’তি. কোণ্ডদমকোতি অদন্তদমকো.

৪১১. জনেতীতি জনিকা জনেত্তি. জনকো পিতাতি এত্থাপি এসেৰ নযো. গন্ধব্বপঞ্হন্তি গন্ধব্বস্স মাতুকুচ্ছিযং উপ্পজ্জনকসত্তস্স খত্তিযভাৰাদিপুচ্ছং. দব্বিগহণসিপ্পম্পি একা ৰিজ্জা ৰেদিতব্বা. তত্থ কির কুসলো যং কিঞ্চি আহারূপগপণ্ণপুপ্ফফলবীজং অন্তমসো এলালুকম্পি গহেত্ৰা ভেসজ্জেহি যোজেত্ৰা পচন্তো সপ্পিমধুফাণিতেহি সমানরসং কত্ৰা সম্পাদেতুং সক্কোতি, পুণ্ণোপি তাদিসো, তেন ঞাতং ত্ৰং দব্বিগহণসিপ্পমত্তম্পি ন জানাসীতি সম্বন্ধো. সদ্ধোতি কম্মফলসদ্ধায সদ্ধো, পোথুজ্জনিকেনেৰ রতনত্তযপসাদেন পসন্নো. তেনেৰাহ – ‘‘উপাসকং মং ভৰং…পে… সরণং গত’’ন্তি.

অস্সলাযনসুত্তৰণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.

৪. ঘোটমুখসুত্তৰণ্ণনা

৪১২. খেমিযা নাম রঞ্ঞো দেৰিযা রোপিতত্তা তং অম্বৰনং খেমিযম্বৰনন্তি ৰুচ্চতীতি ৰদন্তি. ধম্মিকোতি ধম্মযুত্তো সব্বসোৰ অধম্মং পহায ধম্মে ঠিতো. পরিব্বজতি পব্বজতি এতেনাতি পরিব্বজো, ঘরাৰাসতো নিক্খমনপুব্বকং লিঙ্গগ্গহণৰসেন সীলসমাদানং. এত্থাতি এতস্মিং পরিব্বজে. সভাৰোতি তং পরিব্বাজনিযং, তেহি তেহি পরিব্বাজকেহি অনুট্ঠাতব্বো পটিপত্তিধম্মসঙ্খাতো সভাৰো. ধম্মোৰ পমাণন্তি এতেন মযং অহিরিমনা চিত্তস্স যথাউপট্ঠিতং কথেম, তস্মা তং অপ্পমাণং, যো পনেত্থ অৰিতথো ধম্মো, তদেৰ পমাণং. অধিগতপটিপত্তিসঙ্খাতো সভাৰো অত্থি, তস্স তুম্হেহি তুম্হেহি বহুনা নানাসন্দস্সনাদি কম্মেন ইধ ভৰিতব্বং, বহুদেৰেত্থ ৰত্তব্বন্তি অধিপ্পাযো.

৪১৪. সারত্তরত্তাতি সারজ্জনৰসেন রত্তা, বহুলরাগৰসেন অভিরত্তাতি অত্থো. অত্তনা ঞাপেতব্বমত্থং অনুগ্গহাপেতি বোধেতীতি অনুগ্গহো, ঞাপিতকারণং, সহ অনুগ্গহেনাতি সানুগ্গহা. তেনাহ ‘‘সকারণা’’তি. কিং পন তং কারণং? ইমস্সাধিপ্পাযো ‘‘নত্থি ধম্মিকো পরিব্বজো’’তি মযা ৰুত্তো, অদ্ধা পনাযস্মা উদেনো যাথাৰতো ধম্মিকং পরিব্বজং মে আচিক্খতীতি. তেনাহ ‘‘ৰুত্তঞ্হেত’’ন্তিআদি.

৪২১. সব্বমিদং থাৰরজঙ্গমং পুরিসকতং, তস্মা যং কিঞ্চি কত্ৰা অত্তা পোসেতব্বো রক্খিতব্বোতি লোকাযতনিস্সিতো নীতিমগ্গো ঘোটমুখকন্তো, তস্মা আহ ‘‘এতস্স কির জাননসিপ্পে’’তিআদি. সগ্গে নিব্বত্তো নাম নত্থি অকত্তব্বমেৰ করণতো. দেৰলোকপরিযাপন্নধনং মনুস্সানং উপকপ্পপুঞ্ঞাভাৰতো পুব্বে অত্তনা নিহিতধনং ‘‘অসুকে চা’’তি আচিক্খিত্ৰা গতো. সেসং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.

ঘোটমুখসুত্তৰণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.

৫. চঙ্কীসুত্তৰণ্ণনা

৪২২. তস্মিন্তি সালৰনে. উত্তরেন ওপাসাদন্তি ওপাসাদগামস্স উত্তরদিসাযং. উত্তরেনাতি এন-সদ্দযোগেন হি ওপাসাদন্তি উপযোগৰচনং. অজ্ঝাৰসতীতি এত্থ অধি-আ-সদ্দানং অনত্থন্তরতং হদযে কত্ৰা আহ ‘‘ৰসতী’’তি. ইদানি তেসং অত্থৰিসেসভাৰিতং দস্সেন্তো ‘‘অভিভৰিত্ৰা ৰা আৰসতী’’তিআদিমাহ. এত্থাতি ওপাসাদপদে. সত্তুস্সদন্তিআদীসু পন কথন্তি আহ – ‘‘তস্স অনুপ্পযোগত্তাৰ সেসপদেসূ’’তি. উপ-অনু-অধি-ইতি-এৰং-পুব্বকে ৰসনকিরিযযাট্ঠানে উপযোগৰচনমেৰ পাপুণাতীতি সদ্দৰিদূ ইচ্ছন্তীতি আহ ‘‘লক্খণং সদ্দসত্থতো পরিযেসিতব্ব’’ন্তি. তথা হি ৰুত্তং ‘‘উপসগ্গৰসেন পনেত্থ ভুম্মত্থে উপযোগৰচনং ৰেদিতব্ব’’ন্তি. উস্সদতা নামেত্থ বহুলতাতি তং বহুলতং দস্সেতুং ‘‘বহুজন’’ন্তিআদি ৰুত্তং. আৰজ্জিত্ৰাতি পরিক্খিপিত্ৰা.

রঞ্ঞা ৰিয ভুঞ্জিতব্বন্তি ৰা রাজভোগ্গং. রঞ্ঞো দাযভূতন্তি কুলপরম্পরায ভোগ্গভাৰেন রঞ্ঞা লদ্ধদাযভূতং. তেনাহ ‘‘দাযজ্জন্তি অত্থো’’তি. রাজনীহারেন পরিভুঞ্জিতব্বতো উদ্ধং পরিভোগলাভস্স সেট্ঠদেয্যতা নাম নত্থীতি আহ – ‘‘ছত্তং উস্সাপেত্ৰা রাজসঙ্খেপেন পরিভুঞ্জিতব্ব’’ন্তি. তিত্থপব্বতাদীসূতি নদীতিত্থপব্বতপাদগামদ্ৰারঅটৰীমুখাদীসু. নিস্সট্ঠপরিচ্চত্তন্তি মুত্তচাগৰসেন পরিচ্চত্তং কত্ৰা. এতেসং ব্রাহ্মণগহপতিকানং.

৪২৩. তি সন্নিপতিতা. যো কোচি ৰিঞ্ঞূনং ইচ্ছিতো পঞ্হো, তস্স পুচ্ছিতস্স যাথাৰতো কথনসমত্থো পুচ্ছিতপঞ্হব্যাকরণসমত্থো.কুলাপদেসাদিনা মহতী মত্তা এতস্সাতি মহামত্তো.

৪২৪. তেতি ‘‘নানাৰেরজ্জকা’’তি ৰুত্তব্রাহ্মণা. ‘‘উভতো সুজাতো’’তি (দী. নি. টী. ১.৩০৩; অ. নি. টী. ৩.৫.১৩৪) এত্তকে ৰুত্তে যেহি কেহিচি দ্ৰীহি ভাগেহি সুজাততা ৰিঞ্ঞাযেয্য, সুজাতসদ্দো চ ‘‘সুজাতো চারুদস্সনো’’তিআদীসু (ম. নি. ২.৩৯৯; সু. নি. ৫৫৩; থেরগা. ৮১৮) আরোহপরিণাহসম্পত্তিপরিযাযোতি জাতিৰসেনেৰ সুজাততং ৰিভাৰেতুং ‘‘মাতিতো চ পিতিতো চা’’তি ৰুত্তং. অনোরসপুত্তৰসেনপি লোকে মাতুপিতুসমঞ্ঞা দিস্সতি, ইধ পনস্স ওরসপুত্তৰসেনেৰ ইচ্ছীযতীতি দস্সেতুং ‘‘সংসুদ্ধগহণীকো’’তি ৰুত্তং. পিতা চ মাতা চ পিতরো, পিতূনং পিতরো পিতামহা, তেসং যুগো পিতামহযুগো, তস্মা যাৰ সত্তমা পিতামহযুগাতি এৰমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. যুগসদ্দো চেত্থ একসেসনযেন দট্ঠব্বো ‘‘যুগো চ যুগো চ যুগা’’তি. এৰঞ্হি তত্থ তত্থ দ্ৰিন্নং গহিতমেৰ হোতি. তেনাহ – ‘‘ততো উদ্ধং সব্বেপি পুব্বপুরিসা পিতামহগ্গহণেনেৰ গহিতা’’তি. পুরিসগ্গহণঞ্চেত্থ উক্কট্ঠনিদ্দেসৰসেন কতন্তি দট্ঠব্বং. এৰঞ্হি ‘‘মাতিতো’’তি পাল়িৰচনং সমত্থিতং হোতি. অক্খিত্তোতি অপ্পত্তখেপো. অনৰক্খিত্তোতি সদ্ধথালিপাকাদীসু ন অৰক্খিত্তো. জাতিৰাদেনাতি হেতুম্হি করণৰচনন্তি দস্সেতুং ‘‘কেন কারণেনা’’তিআদি ৰুত্তং. এত্থ চ উভতো…পে… পিতামহযুগাতি এতেন ব্রাহ্মণস্স যোনিদোসাভাৰো দস্সিতো সংসুদ্ধগহণিকভাৰকিত্তনতো. অক্খিত্তোতি ইমিনা কিরিযাপরাধাভাৰো. কিরিযাপরাধেন হি সত্তা খেপং পাপুণন্তি. অনুপকুট্ঠোতি ইমিনা অযুত্তসংসগ্গাভাৰো. অযুত্তসংসগ্গম্পি হি পটিচ্চ সত্তা অক্কোসং লভন্তি.

ইস্সরোতি অধিপতেয্যসংৰত্তনিযকম্মফলেন ঈসনসীলো. সা পনস্স ইস্সরতা ৰিভৰসম্পত্তিপচ্চযা পাকটা জাতাতি অড্ঢতাপরিযাযভাৰেন ৰদন্তো ‘‘অড্ঢোতি ইস্সরো’’তি আহ. মহন্তং ধনমস্স ভূমিগতঞ্চেৰ ৰেহাসট্ঠঞ্চাতি মহদ্ধনো. তস্সাতি তস্স তস্স. ৰদন্তি ‘‘অন্ৰযতো ব্যতিরেকতো চ অনুপসঙ্কমনকারণং কিত্তেমা’’তি.

অধিকরূপোতি ৰিসিট্ঠরূপো উত্তমসরীরো. দস্সনং অরহতীতি দস্সনীযো. তেনাহ ‘‘দস্সনযোগ্গো’’তি. পসাদং আৰহতীতি পাসাদিকো. তেনাহ ‘‘চিত্তপসাদজননতো’’তি. ৰণ্ণস্সাতি ৰণ্ণধাতুযা. সরীরন্তি সন্নিৰেসৰিসিট্ঠো করচরণগীৰাসীসাদি অৰযৰসমুদাযো, সো চ সণ্ঠানমুখেন গয্হতীতি ‘‘পরমায ৰণ্ণপোক্খরতাযাতি পরমায…পে… সম্পত্তিযা চা’’তি ৰুত্তং. সব্বৰণ্ণেসু সুৰণ্ণৰণ্ণোৰ উত্তমোতি ৰুত্তং ‘‘সেট্ঠেন সুৰণ্ণৰণ্ণেন সমন্নাগতো’’তি. তথা হি বুদ্ধা চক্কৰত্তিনো চ সুৰণ্ণৰণ্ণাৰ হোন্তি. ব্রহ্মৰচ্ছসীতি উত্তমসরীরাভো সুৰণ্ণাভোতি অত্থো. ইমমেৰ হি অত্থং সন্ধাযাহ ‘‘মহাব্রহ্মুনো সরীরসদিসেন সরীরেন সমন্নাগতো’’তি. ন ব্রহ্মুজুগত্ততং. অখুদ্দাৰকাসো দস্সনাযাতি আরোহপরিণাহসম্পত্তিযা অৰযৰপারিপূরিযা চ দস্সনায ওকাসো ন খুদ্দকো. তেনাহ ‘‘সব্বানেৰা’’তিআদি.

যমনিযমলক্খণং সীলমস্স অত্থীতি সীলৰা, তং পনস্স রত্তঞ্ঞুতায ৰুদ্ধং ৰড্ঢিতং সীলং অস্স অত্থীতি ৰুদ্ধসীলী, তেন চ সব্বদা সমাযোগতো ৰুড্ঢসীলেন সমন্নাগতো. পঞ্চসীলমত্তমেৰ সন্ধায ৰদন্তি ততো পরং সীলস্স তত্থ অভাৰতো তেসঞ্চ অজাননতো.

ঠানকরণসম্পত্তিযা সিক্খাসম্পত্তিযা চ কত্থচিপি অনূনতায পরিমণ্ডলপদানি ব্যঞ্জনানি অক্খরানি এতিস্সাতি পরিমণ্ডলপদব্যঞ্জনা. অথ ৰা পজ্জতি অত্থো এতেনাতি পদং, নামাদি, যথাধিপ্পেতমত্থং ব্যঞ্জেতীতি ব্যঞ্জনং ৰাক্যং, তেসং পরিপুণ্ণতায পরিমণ্ডলপদব্যঞ্জনা. অত্থঞাপনসাধনতায ৰাচাৰ করণন্তি ৰাক্করণং, উদাহরণঘোসো. গুণপরিপুণ্ণভাৰেন তস্স ব্রাহ্মণস্স, তেন ৰা ভাসিতব্বঅত্থস্স. পূরে পুণ্ণভাৰে. পূরেতি চ পুরিমস্মিং অত্থে আধারে ভুম্মং, দুতিযস্মিং ৰিসযে. সুখুমালত্তনেনাতি ইমিনা তস্সা ৰাচায মুদুসণ্হভাৰমাহ. অপলিবুদ্ধায পিত্তসেম্হাদীহি. সন্দিট্ঠং সব্বং দস্সেত্ৰা ৰিয একদেসকথনং. ৰিলম্বিতং সণিকং চিরাযিত্ৰা কথনং. ‘‘সন্দিদ্ধৰিলম্বিতাদী’’তি ৰা পাঠো. তত্থ সন্দিদ্ধং সন্দেহজনকং. আদি-সদ্দেন খলিতানুকড্ঢিতাদিং সঙ্গণ্হাতি. আদিমজ্ঝপরিযোসানং পাকটং কত্ৰাতি ইমিনা চস্স ৰাচায অত্থপারিপূরিং ৰদন্তি.

৪২৫. সদিসাতি একদেসেন সদিসা. ন হি বুদ্ধানং গুণেহি সব্বথা সদিসা কেচিপি গুণা অঞ্ঞেসু লব্ভন্তি. ইতরেতি অত্তনো গুণেহি অসদিসগুণে. ইদন্তি ইদং অত্থজাতং. গোপদকন্তি গাৰিযা পদে ঠিতউদকং. কুলপরিযাযেনাতি কুলানুক্কমেন.

তত্থাতি মঞ্চকে. সীহসেয্যং কপ্পেসীতি যথা রাহু অসুরিন্দো আযামতো ৰিত্থারতো উব্বেধতো চ ভগৰতো রূপকাযস্স পরিচ্ছেদং গহেতুং ন সক্কোতি, তথারূপং ইদ্ধাভিসঙ্খারং অভিসঙ্খরোন্তো সীহসেয্যং কপ্পেসি.

পরিসুদ্ধট্ঠেন অরিযন্তি আহ ‘‘অরিযং উত্তমং পরিসুদ্ধ’’ন্তি. অনৰজ্জট্ঠেন কুসলং, ন সুখৰিপাকট্ঠেন. কত্থচি চতুরাসীতি পাণসহস্সানি কত্থচি অপরিমাণাপি দেৰমনুস্সা যস্মা চতুৰীসতিযা ঠানেসু অসঙ্খ্যেয্যা অপরিমেয্যা মগ্গফলামতং পিৰন্তি. কোটিসতসহস্সাদিপরিমাণেনপি বহূ এৰ. তস্মা অনুত্তরাচারসিক্খাপনৰসেনেৰ ভগৰা বহূনং আচরিযো. তেতি কামরাগতো অঞ্ঞে ভগৰতা পহীনকিলেসে.

অপাপপুরেক্খারোতি অপাপেহি পুরক্খরীযতি, ন ৰা পাপং পুরতো করোতীতিপি অপাপপুরেক্খারোতি ইমমত্থং দস্সেতুং ‘‘অপাপে নৰ লোকুত্তরধম্মে’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ অপাপেতি পাপপপটিপক্খে পাপরহিতে চ. ব্রহ্মনি ভৰা, ব্রহ্মুনো ৰা হিতা গরুকরণাদিনা, ব্রহ্মানং ৰা মগ্গং জানাতীতি ব্রহ্মঞ্ঞা, তস্সা ব্রহ্মঞ্ঞায পজায.

তিরোরট্ঠা তিরোজনপদাতি এত্থ রজ্জং রট্ঠং রাজন্তি রাজানো এতেনাতি কত্ৰা. তদেকদেসভূতা পদেসা পন জনপদো জনা পজ্জন্তি এত্থ সুখজীৰিকং পাপুণন্তীতি কত্ৰা. পুচ্ছায দোসং সল্লক্খেত্ৰাতি সম্বন্ধো. ভগৰা ৰিস্সজ্জেতি তেসং উপনিস্সযসম্পত্তিং চিন্তেত্ৰাতি অধিপ্পাযো. নৰকাতি আগন্তুকভাৰেন অম্হাকং অভিনৰা.

৪২৬. ওপাতেতি নিপ্পাতেতীতি অত্থো. তথাভূতো চ তত্থ পেসিতা হোতীতি ৰুত্তং ‘‘পৰেসেতী’’তি. সংপুরক্খরোন্তীতি সক্কচ্চং পুব্বঙ্গমং করোন্তি. তেনাহ ‘‘পুরতো কত্ৰা ৰিচরন্তী’’তি.

৪২৭. সুদ্দে বহি কত্ৰা রহো সাসিতব্বট্ঠেন মন্তা এৰ তংতংঅত্থপটিপত্তিহেতুতায পদন্তি মন্তপদং ৰেদং. তেনাহ ‘‘ৰেদো’’তি. এৰং কিরাতি পরম্পরভাৰেন আভতন্তি আচরিযপরম্পরায আভতং. পাৰচনসঙ্খাতসম্পত্তিযাতি পমুখৰচনম্হি উদত্তাদিসম্পত্তিযা. সাৰিত্তিআদীহি ছন্দবন্ধেহি ৰগ্গবন্ধেহি চাতি গাযত্তীআদীহি অজ্ঝাযানুৰাকাদীহি ছন্দবন্ধেহি চ ৰগ্গবন্ধেহি চ. সম্পাদেত্ৰাতি পদসম্পত্তিং অহাপেত্ৰা. পৰত্তারোতি ৰা পাৰচনৰসেন ৰত্তারো. সজ্ঝাযিতন্তি গাযনৰসেন সজ্ঝাযিতং, তং পন পদেনেৰ ইচ্ছিতন্তি আহ ‘‘পদসম্পত্তিৰসেনা’’তি. অঞ্ঞেসং ৰুত্তন্তি পাৰচনৰসেন অঞ্ঞেসং ৰুত্তং. রাসিকতন্তি ইরুৰেদযজুৰেদসামৰেদাদিৰসেন, তত্থাপি পচ্চেকং মন্তব্রহ্মাদিৰসেন অজ্ঝাযানুৰাকাদিৰসেন রাসিকতং. দিব্বেন চক্খুনা ওলোকেত্ৰাতি দিব্বচক্খুপরিভণ্ডেন যথাকম্মূপগঞাণেন সত্তানং কম্মস্সকতং, পচ্চক্খতো দস্সনট্ঠেন দিব্বচক্খুসদিসেন পুব্বেনিৰাসঞাণেন অতীতকপ্পে ব্রাহ্মণানং মন্তজ্ঝেনৰিধিঞ্চ ওলোকেত্ৰা. পাৰচনেন সহ সংসন্দেত্ৰাতি কস্সপসম্মাসম্বুদ্ধস্স যং ৰচনং ৰট্টসন্নিস্সিতং, তেন সহ অৰিরুদ্ধং কত্ৰা. ন হি তেসং ৰিৰট্টসন্নিস্সিতো অত্থো পচ্চক্খো হোতি. অপরাপরেতি অট্ঠকাদীহি অপরাপরে, পচ্ছিমা ওক্কাকরাজকালাদীসু উপ্পন্না. পক্খিপিত্ৰাতি অট্ঠকাদীহি গন্থিতমন্তপদেসু কিলেসসন্নিস্সিতপদানং তত্থ তত্থ পদে পক্খিপনং কত্ৰা. ৰিরুদ্ধে অকংসূতি ব্রাহ্মণধম্মিকসুত্তাদীসু (খু. নি. ব্রাহ্মণধম্মিকসুত্তং) আগতনযেনেৰ সংকিলেসিকত্থদীপনতো পচ্চনীকভূতে অকংসু.

৪২৮. পটিপাটিযা ঘটিতাতি পটিপাটিযা সম্বদ্ধা. পরম্পরসংসত্তাতি আদানিযায যট্ঠিযা সংসত্তা. তেনাহ ‘‘যট্ঠিগ্গাহকেন চক্খুমতা’’তি. পুরিমস্সাতি মণ্ডলাকারেন ঠিতায অন্ধৰেণিযা সব্বপুরিমস্স হত্থেন সব্বপচ্ছিমস্স কচ্ছং গণ্হাপেত্ৰা. দিৰসম্পীতি অনেকদিৰসম্পি. চক্খুস্স অনাগতভৰং ঞত্ৰা যথাঅক্কন্তট্ঠানেযেৰ অনুপতিত্ৰা অক্কমনংৰ সল্লক্খেত্ৰা ‘‘কহং চক্খুমা কহং মগ্গো’’তি পরিৰেদিত্ৰা.

পাল়িআগতেসু দ্ৰীসূতি সদ্ধা অনুস্সৰোতি ইমেসু দ্ৰীসু. এৰরূপেতি যথা সদ্ধানুস্সৰা, এৰরূপে এৰ পচ্চক্খগাহিনোতি অত্থো. তযোতি রুচিআকারপরিৰিতক্কদিট্ঠিনিজ্ঝানক্খন্তিযো. ভূতৰিপাকাতি ভূতত্থনিট্ঠাযকা অধিপ্পেতত্থসাধকা, ৰুত্তৰিপরিযাযেন অভূতত্থৰিপাকা ৰেদিতব্বা. এত্থাতি এতেসু সদ্ধাযিতাদিৰত্থূসু. একংসেনেৰ নিট্ঠং গন্তুং নালং অনেকন্তিকত্তা সদ্ধাদিগ্গাহস্স. উপরি পুচ্ছায মগ্গং ৰিৰরিত্ৰা ঠপেসি সচ্চানুরক্খায ঞাতুকামতায উপ্পাদিতত্তা. পস্সতি হি ভগৰা – মযা ‘‘সচ্চমনুরক্খতা…পে… নিট্ঠং গন্তু’’ন্তি ৰুত্তে সচ্চানুরক্খণং ঞাতুকামো মাণৰো ‘‘কিত্তাৰতা’’তিআদিনা পুচ্ছিস্সতি, তস্স তং ৰিস্সজ্জেত্ৰা সচ্চানুবোধে পুচ্ছায অৰসরং দত্ৰা তস্স উপনিস্সযে উপকারধম্মে কথেস্সামীতি. তেন ৰুত্তং – ‘‘উপরি পুচ্ছায মগ্গং ৰিৰরিত্ৰা ঠপেসী’’তি.

৪৩০. অত্তানঞ্ঞেৰ সন্ধায ৰদতি, যতো ৰুত্তং পাল়িযং – ‘‘যং খো পনাযমাযস্মা ধম্মং দেসেতি, গম্ভীরো সো ধম্মো দুদ্দসো দুরনুবোধো’’তিআদি. লুব্ভন্তীতি লোভনীযা যথা ‘‘অপাযগমনীযা’’তি আহ ‘‘লোভনীযেসু ধম্মেসূতি লোভধম্মেসূ’’তি. যথা ৰা রূপাদিধম্মা লোভনীযা, এৰং লোভোতি আহ ‘‘লোভনীযেসু ধম্মেসূতি লোভধম্মেসূ’’তি. তেনেৰাহ – ‘‘যং লোকে পিযরূপং সাতরূপং, এত্থেসা তণ্হা উপ্পজ্জমানা উপ্পজ্জতি, এত্থ নিৰিসমানা নিৰিসতী’’তি (দী. নি. ২.৪০০; ম. নি. ১.১৩৩; ৰিভ. ২০৩). এসে নযো সেসপদদ্ৰযেপি.

৪৩২. নিৰেসেতীতি ঠপেতি পট্ঠপেতি. পযিরুপাসতীতি উপট্ঠানৰসেন উপগন্ত্ৰা নিসীদতি. সুয্যতি এতেনাতি সোতন্তি আহ ‘‘পসাদসোত’’ন্তি. তঞ্হি সৰনায ওদহিতব্বন্তি. ধারেতি সন্ধারেতি তত্থেৰ মনং ঠপেতি. অত্থতোতি যথাৰুত্তস্স ধম্মস্স অত্থতো. কারণতোতি যুত্তিতো হেতুদাহরণেহি উপপত্তিতো. ওলোকনন্তি এৰমেতন্তি যথাসভাৰতো পঞ্ঞাচক্খুনা দট্ঠব্বতং খমন্তি, তঞ্চ মহন্তস্স মণিনো পজ্জলন্তস্স ৰিয আৰিকত্ৰা অত্থস্স চিত্তে উপট্ঠানন্তি আহ ‘‘ইধা’’তিআদি. কত্তুকম্যতাছন্দোতি কত্তুকামতাসঙ্খাতো কুসলচ্ছন্দো. ৰাযমতীতিআদিতো চতুন্নম্পি ৰীরিযানং ৰসেন ৰাযামং পরক্কমং করোতি. মগ্গপধানং পদহতীতি মগ্গাৰহং মগ্গপরিযাপন্নঞ্চ সম্মপ্পধানং পদহতি, পদহনৰসেন তং পরিপূরেতি. পরমসচ্চন্তি অমোঘধম্মত্তা পরমত্থসচ্চং. সহজাতনামকাযেনাতি মগ্গপঞ্ঞাসহজাতনামকাযেন. তদেৰাতি তদেৰ পরমসচ্চং নিব্বানং. তেনেৰাহ – ‘‘সচ্ছিকিরিযাভিসমযেন ৰিভূতং পাকটং করোন্তো পস্সতী’’তি.

৪৩৩-৪. মগ্গানুবোধোতি মগ্গপটিপাটিযা বোধো বুজ্ঝনং, যেসং কিলেসানং সমুচ্ছিন্দনৰসেন মগ্গপ্পটিৰেধো, তেসং পটিপস্সম্ভনৰসেন পৰত্তমানং সামঞ্ঞফলং, মগ্গেন পটিৰিদ্ধানি সচ্চানি, পরমত্থসচ্চমেৰ ৰা অনুরূপবুজ্ঝনন্তি অধিপ্পাযো. ‘‘সচ্চানুপ্পত্তীতি ফলসচ্ছিকিরিযা’’তি ৰুত্তং. এৰঞ্হি সতি হেট্ঠা ৰুত্তা সদ্ধাপটিলাভাদযো দ্ৰাদস ধম্মা সচ্চানুপ্পত্তিযা উপকারা হোন্তি, তস্মা ৰুত্তং ‘‘তেসংযেৰাতি হেট্ঠা ৰুত্তানং দ্ৰাদসন্ন’’ন্তি. নাযং ‘‘তেসংযেৰা’’তি পদস্স অত্থো. সতিপি কুসলৰিপাকাদিভাৰেন নানত্তে ৰত্থারম্মণভূমিকিচ্চাদিৰসেন পন সদিসাতি উপাযতোৰ মগ্গধম্মা আসেৰিতা বহুলীকতা ফলভূতাতি ৰত্তব্বতং অরহতীতি তংসদিসে তব্বোহারং কত্ৰা ‘‘তেসং মগ্গসম্পযুত্তধম্মান’’ন্তি ৰুত্তং. এৰঞ্হি আসেৰনাগহণং সমত্থিতং, ন অঞ্ঞথা. ন হি একচিত্তক্খণিকানং মগ্গধম্মানং আসেৰনা, বহুলীকম্মং ৰা অত্থীতি. তুলনাতি ৰিপস্সনা. সা হি ৰুট্ঠানগামিনিভূতা মগ্গপ্পধানস্স বহুকারা তস্স অভাৰে মগ্গপ্পধানস্সেৰ অভাৰতো, এৰং উস্সাহো তুলনায ছন্দো উস্সাহস্স বহুকারোতিআদিনা হেট্ঠিমস্স উপরিমূপকারতং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰাতি আহ – ‘‘ইমিনা নযেন সব্বপদেসু অত্থো ৰেদিতব্বো’’তি. সেসং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.

চঙ্কীসুত্তৰণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.

৬. এসুকারীসুত্তৰণ্ণনা

৪৩৭. কোট্ঠাসন্তি মংসভাগং. লগ্গাপেয্যুন্তি ন্হারুনা ৰা ৰাকেন ৰা বন্ধিত্ৰা পুরিসস্স হত্থে ৰা ৰসনগেহে ৰা ওলম্বনৰসেন বন্ধেয্যুং. সত্থধম্মন্তি সত্থিকেসু সত্থৰাহেন পণেতব্বং আণাধম্মং. তস্স নিক্খমনত্থন্তি তং মূলং সত্থিকেহি নিত্থরণত্থং. পাপং অস্সাতি পরিচরন্তস্স পারিচরিযায অহিতংৰ অস্স. তেনাহ ‘‘ন সেয্যো’’তি. উচ্চকুলীনাদযো দুতিযৰারাদীহি ৰুচ্চন্তি, ইধ উপধিৰিপত্তিসম্পত্তিযো পাপিযাদিপদেহি ৰুত্তাতি অধিপ্পাযো. তেনাহ – ‘‘পাপিযোতি পাপকো লামকো অত্তভাৰো অস্সা’’তি. সেয্যংসোতি হিতকোট্ঠাসো, হিতসভাৰোতি অত্থো. উচ্চকুলীনতাতি করণত্থে পচ্চত্তৰচনন্তি আহ ‘‘উচ্চাকুলীনত্তেনা’’তি. ‘‘ৰণ্ণো ন খীযেথ তথাগতস্সা’’তিআদীসু (দী. নি. অট্ঠ. ১.৩০৫; ৩.১৪১; ম. নি. অট্ঠ. ২.৪২৫; উদা. ৫৩; অপ. অট্ঠ. ২.৭.২০; বু. ৰং. অট্ঠ. ৪.৪; চরিযা. অট্ঠ. ১.নিদানকথা; ২.পকিণ্ণককথা; দী. নি. টী. ১.গন্থারম্ভকথাৰণ্ণনা; সং. নি. টী. ১.২.১; অ. নি. টী. ১.১.১; ৰজির. টী. গন্থারম্ভকথাৰণ্ণনা; সারত্থ. টী. ১.গন্থারম্ভকথাৰণ্ণনা; নেত্তি. টী. গন্থারম্ভকথাৰণ্ণনা; ম. নি. টী. ১.১) ৰিয ৰণ্ণসদ্দো ইধ পসংসাপরিযাযোতি আহ ‘‘ৰেস্সোপি হি উল়ারৰণ্ণো হোতী’’তি.

৪৪০. ‘‘নিরৰো পদসদ্দো সোল়ারগোত্তস্স অকিণ্ণমত্তিকাপত্তো তিট্ঠেয্য অসঙ্গচারী’’তি ৰুত্তত্তা ভিক্খা চরিতব্বাৰ, অযং তেসং কুলধম্মোতি অধিপ্পাযো. হরিত্ৰাতি অপনেত্ৰা. সত্তজীৰো সত্তৰাণিজকো. গোপেতি রক্খতীতি গোপো, আরক্খাধিকারে নিযুত্তো. অসন্তি লূনন্তি তেনাতি অসিতং, লৰিত্তং. ৰিৰিধং ভারং আভঞ্জন্তি ওলম্বন্তি এত্থাতি ব্যাভঙ্গী, কাজং.

৪৪১. অনুস্সরতোতি অনুস্সরণহেতু কুলৰংসানুস্সরণক্খণে খত্তিযোতিআদিনা সঙ্খ্যং গচ্ছতি. তেনাহ ‘‘পোরাণে…পে… অনুস্সরিযমানে’’তি. উচ্চনীচত্তজাননত্থঞ্চ কুলৰৰত্থানং কতং হোতীতি খত্তিযাদিকুলকম্মুনা তেসং চতুন্নং ৰণ্ণানং সন্ধনং জীৰিকং পঞ্ঞপেন্তি ব্রাহ্মণা, তথাগতো পন লোকুত্তরধম্মমেৰ পুরিসস্স সন্ধনং পঞ্ঞপেতি তেন সত্তস্স লোকগ্গভাৰসিদ্ধিতো. সেসং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.

এসুকারীসুত্তৰণ্ণনা লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.

৭. ধনঞ্জানিসুত্তৰণ্ণনা

৪৪৫. রাজগহং পরিক্খিপিত্ৰা ঠিতপব্বতস্সাতি পণ্ডৰপব্বতং সন্ধাযাহ. রাজগহনগরস্স দক্খিণদিসাভাগে পব্বতস্স সমীপে ঠিতো জনপদো দক্খিণাগিরি. তণ্ডুলপুটকানং পালি এত্থাতি তণ্ডুলপালি. তস্স কির দ্ৰারসমীপে তণ্ডুলৰাণিজা তণ্ডুলপসিব্বকে ৰিৰরিত্ৰা পটিপাটিযা ঠপেত্ৰা নিসীদন্তি, তেনস্স ‘‘তণ্ডুলপালিদ্ৰার’’ন্তি সমঞ্ঞা অহোসি. সব্বমেৰ সস্সং গণ্হাতীতি দলিদ্দকস্সকানং দিৰসপরিব্বযমত্তমেৰ ৰিস্সজ্জেত্ৰা সব্বমেৰ আযতো নিপ্ফন্নং ধঞ্ঞং গণ্হাতি. মন্দসস্সানীতি মন্দনিপ্ফত্তিকানি সস্সানি.

৪৪৬. ইমিনা নযেনাতি দাসকম্মকরস্স নিৰাসনভত্তৰেত্তনানুপ্পদানেন মঙ্গলদিৰসেসু ধনৰত্থালঙ্কারানুপ্পদানাদিনা চ পোসেতব্বো. মিত্তামচ্চানং পিযৰচনঅত্থচরিযাসমানত্ততাদি মিত্তামচ্চকরণীযং কত্তব্বং, তথা ঞাতিসালোহিতানং. তত্থ আৰাহৰিৰাহসম্বদ্ধেন ‘‘অম্হাকং ইমে’’তি ঞাযন্তীতি ঞাতী, মাতাপিতাদিসম্বদ্ধতায সমানলোহিতাতি সালোহিতা. সম্মা দদন্তেসুপি অসজ্জনতো নত্থি এতেসং তিথীতি অতিথি, তেসং অত্তনা সমানপরিভোগৰসেন অতিথিকরণীযং কাতব্বং, অতিথিবলীতি অত্থো. ঞাতকভূতপুব্বা পেত্তিৰিসযং উপগতা পুব্বপেতা, দক্খিণেয্যেসু কালেন কালং দানং দত্ৰা তেসং উদ্দিসনং পুব্বপেতকরণীযং, পেতবলীতি অত্থো. গন্ধপুপ্ফৰিলেপনজালাভত্তেহি কালেন কালং দেৰতানং পূজা দেৰতাকরণীযং, দেৰতাবলীতি অত্থো, রাজকিচ্চকরণং উপট্ঠানং রাজকরণীযং. অযম্পি কাযোতি অত্তনো কাযং সন্ধায ৰদতি. ইমমত্থং সন্ধাযাহ ‘‘ইমিনা নযেন অত্থো ৰেদিতব্বো’’তি.

৪৪৭. পঞ্চ দুস্সীল্যকম্মানীতি নিচ্চসীলপটিপক্খধম্মা. দস অকুসলকম্মপথধম্মা দস দুস্সীল্যকম্মানি. অধম্মচারী এৰ ৰিসমচারী কাযৰিসমাদিচরণতোতি ৰিসমচারীপদস্স অত্থো ৰিসুং ন ৰুত্তো.

৪৪৮-৪৫৩. ওসরন্তি অপসক্কন্তি, খীযন্তীতি অত্থো. তেনাহ ‘‘পরিহাযন্তী’’তি. অভিসরন্তীতি অভিৰড্ঢনৰসেন পৰত্তন্তি. তেনাহ ‘‘ৰড্ঢন্তী’’তি. তত্রাতি ব্রহ্মলোকে. অস্সাতি ব্রহ্মলোকে উপ্পন্নস্স ধনঞ্জানিস্স. ততো পট্ঠাযাতি যদা ভগৰতা ‘‘এসো, ভিক্খৰে, সারিপুত্তো’’তিআদি ৰুত্তং, ততো পট্ঠায. চতুসচ্চৰিনিমুত্তন্তি নিদ্ধারেত্ৰা ৰিভজিত্ৰা ৰুচ্চমানেহি সচ্চেহি ৰিমুত্তং. অত্থতো পন ততো পুব্বেপি সচ্চৰিমুত্তং কথং ন কথেসিযেৰ সচ্চৰিমুত্তস্স নিয্যানস্স অভাৰতো.

ধনঞ্জানিসুত্তৰণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.

৮. ৰাসেট্ঠসুত্তৰণ্ণনা

৪৫৪. জাতিং সোধেতুকামা হোন্তীতি সহৰাসীনং ব্রাহ্মণানং কিরিযা পরাধেন ৰা অসারুপ্পত্তেন ৰা জাতিযা উপক্কিলেসং আসঙ্কায তং সোধেতুকামা হোন্তি. মন্তে সোধেতুকামা হোন্তীতি মন্তৰচনে আচরিযমতিচোদনায অঞ্ঞেন ৰাক্যেন কেনচি কারণেন সংসযে উপ্পন্নে তং সোধেতুকামা হোন্তি. অন্তরাতি ৰেমজ্ঝে, অঞ্ঞত্থেৰা অন্তরাসদ্দোতি তস্স অঞ্ঞা কথাতি ৰচনং অৰগন্তব্বং. খন্তীমেত্তানুদ্দযাদিগুণসম্পন্নো এৰ ‘‘সীলৰাতি গুণৰা’’তিআহ. তেহি সীলস্স ৰিস্সজ্জনকালেপি ‘‘সীলৰা’’তি ৰুচ্চতি. সম্পন্নসীলত্তা ৰা তেহি সমন্নাগতো এৰ হোতীতি আহ ‘‘সীলৰাতি গুণৰা’’তি. আচারসম্পন্নোতি সাধু আচারৰত্তো.

৪৫৫. সিক্খিতাতি তেৰিজ্জানং সিক্খিতা তুম্হে, ন দানি তুম্হেহি কিঞ্চি কত্তব্বং অত্থীতি অত্থো. পটিঞ্ঞাতাতি পটিজানিত্ৰা ঠিতা.

ৰেদত্তযসঙ্খাতা তিস্সো ৰিজ্জা অজ্ঝযন্তীতি তেৰিজ্জা. তেনাহ ‘‘তিৰেদান’’ন্তি. তযো ৰেদে অণন্তি অজ্ঝযন্তীতি ব্রাহ্মণা, তেসং. যং একং পদম্পি অক্খাতং, তং অত্থতো ব্যঞ্জনতো চ কেৰলিনো অধিযিনো অপ্পপযোগেন. নিট্ঠাগতম্হাতি নিপ্ফত্তিং গতা অম্হা তেৰিজ্জায সকসমযস্স কথনে.

মনোকম্মতো হি ৰত্তসম্পদাতিকারণূপচারেনাযমত্থো ৰুত্তোতি আহ – ‘‘তেন সমন্নাগতো হি আচারসম্পন্নো হোতী’’তি.

খযাতীতন্তি ৰড্ঢিপক্খে ঠিতন্তি অত্থো. সুক্কপক্খপাটিপদতো পট্ঠায হি চন্দো ৰড্ঢতীতি ৰুচ্চতি, ন খীযতীতি. ৰন্দমানা জনা নমক্কারং করোন্তি.

অত্থদস্সনেনাতি ৰিৰরণেন দস্সনপরিণাযকট্ঠেন লোকস্স চক্খু হুত্ৰা সমুপ্পন্নং.

৪৫৬. তিট্ঠতু তাৰ ব্রাহ্মণচিন্তাতি – ‘‘কিং জাতিযা ব্রাহ্মণো হোতি উদাহু ভৰতি কম্মুনা’’তি অযং ব্রাহ্মণৰিচারো তাৰ তিট্ঠতু. জাতিদস্সনত্থং তিণরুক্খকীটপটঙ্গতো পট্ঠায লোকে জাতিৰিভঙ্গং ৰিত্থারতো কথেস্সামীতি তেসং চিত্তসম্পহংসনত্থং দেসেতব্বমত্থং পটিজানাতি. তত্থ অঞ্ঞমঞ্ঞা হি জাতিযোতি ইদং কারণৰচনং, যস্মা ইমা জাতিযো নাম অঞ্ঞমঞ্ঞং ৰিসিট্ঠা, তস্মা জাতিৰিভঙ্গং ব্যাকরিস্সামীতি.

যস্মা ইধ উপাদিন্নকজাতি ব্যাকাতব্বভাৰেন আগতা, তস্সা পন নিদস্সনভাৰেন ইতরা, তস্মা ‘‘জাতিৰিভঙ্গং পাণান’’ন্তি পাল়িযং ৰুত্তং. তেসং তেসং পাণানং জাতিযোতি অত্থো. এৰন্তি নিদস্সনং কথেত্ৰা নিদস্সিতব্বে কথিযমানে. তস্সাতি ৰাসেট্ঠস্স. কামং ‘‘তেসং ৰোহং ব্যক্খিস্স’’ন্তি উভোপি মাণৰে নিস্সায দেসনা আগতা, তথাপি তত্থ তত্থ ‘‘এৰং, ৰাসেট্ঠ, জানাহী’’তিআদিনা ৰাসেট্ঠমেৰ আলপন্তো ভগৰা তমেৰ ইমিনা নিযামেন পমুখং অকাসি. তেন ৰুত্তং ‘‘তস্সাতি ৰাসেট্ঠস্সা’’তি. জাতিভেদো জাতিৰিসেসো, জাতিযা ভেদো পাকটো ভৰিস্সতি নিদস্সনেন ৰিভূতভাৰং আপাদিতেন পটিঞ্ঞাতস্স অত্থস্স ৰিভূতভাৰাপত্তিতো. আম ন ৰট্টতীতি কম্মনানতায এৰ উপাদিন্ননানতায পটিক্খেপপদমেতং, ন বীজনানতায অনুপাদিন্ননানতায পটিক্খেপপদন্তি দস্সেতুং ‘‘কম্মং হী’’তিআদি ৰুত্তং. তস্সত্থো – তংতংযোনিখিপনমত্তং কম্মস্স সামত্থিযং, তংতংযোনিনিযতা পন যে ৰণ্ণৰিসেসা, তে তংতংযোনিসিদ্ধিযাৰ সিদ্ধা হোন্তীতি তং পন যোনিখিপনকম্মং তংতংযোনিৰিসিট্ঠ-ৰিসেসাভিভূতায পযোগনিপ্ফত্তিযা, অসংমুচ্ছিতায এৰ ৰা পচ্চযভূতায ভৰপত্থনায অভিসঙ্খতমেৰাতি ৰিঞ্ঞাতব্বপচ্চযৰিসেসেন ৰিনা ফলৰিসেসাভাৰতো এতং সমীহিতকম্মং পত্থনাদীহি চ ভিন্নসত্তিতং ৰিসিট্ঠসামত্থিযং ৰা আপজ্জিত্ৰা চক্খুন্দ্রিযাদিৰিসিট্ঠফলনিব্বত্তকং জাযতি, এৰং যোনিখিপনতংযোনিনিযতৰিসেসাৰহতা হোতীতি. থেরেন হি বীজনানতা ৰিয কম্মনানতাপি উপাদিন্নকনানতায সিযা নু খো পচ্চযোতি চোদনং পটিক্খিপিত্ৰা পচ্চযৰিসেসৰিসিট্ঠা কম্মনানতা পন পচ্চযোতি নিচ্ছিতন্তি দট্ঠব্বং.

নানাৰণ্ণাতি নানপ্পকারৰণ্ণা. তালনাল়িকেরাদীনং লোকে অভিঞ্ঞাততিণজাতিভাৰতো ৰিসেসেন গয্হতি অভিঞ্ঞাতসোতনযেন. জাতিযা ব্রাহ্মণোৰাতি অট্ঠানপযুত্তো এৰ-সদ্দো, জাতিযাৰ ব্রাহ্মণো ভৰেয্যাতি যোজনা. ন চ গয্হতীতি তিণরুক্খাদীসু ৰিয ব্রাহ্মণেসু জাতিনিযতস্স লিঙ্গস্স অনুপলব্ভনতো, পিৰনভুঞ্জনকথনহসনাদিকিরিযায ব্রাহ্মণভাৰেন একন্তিকলিঙ্গনিযতায মন্তজ্ঝেনাদিং ৰিনা অনুপলব্ভনতো চ. ৰচীভেদেনেৰাতি আহচ্চৰচনেনেৰ.