৬. লটুকিকোপমসুত্তৰণ্ণনা

১৪৮. মহাউদাযিত্থেরোতি কাল়ুদাযিলাল়ুদাযিত্থেরেহি অঞ্ঞো মহাদেহতায মহাউদাযীতি সাসনে পঞ্ঞাতো থেরো. অপহরি অপহরতি অপহরিস্সতীতি অপহত্তা. তেকালিকো হি অযং সদ্দো. উপহত্তাতি এত্থাপি এসেৰ নযো. অপহারকোতি অপনেতা. উপহারকোতি উপনেতা.

১৪৯. যন্তি ভুম্মত্থে পচ্চত্তৰচনং, তেন চ অনন্তরনিদ্দিট্ঠসমযো পচ্চামট্ঠোতি আহ ‘‘যস্মিং সমযে’’তি. ন ভগৰন্তং পটিচ্চাতি ন ভগৰন্তং আরম্মণং কত্ৰা.

কম্মনিপ্ফন্নত্থন্তি অত্তনা আযাচিযমানকম্মসিদ্ধিঅত্থং. ভৰতীতি ভূ, ন ভূতি অভূ, ভযৰসেন পন সা ইত্থী ‘‘অভু’’ন্তি আহ. আতু মাতূতি এত্থ যথা –

‘‘অঙ্গা অঙ্গা সম্ভৰসি, হদযা অধিজাযসে;

অত্তা এৰ পুত্ত নামাসি, স জীৰ সরদোসত’’ন্তি. –

আদীসু পুত্তো ‘‘অত্তা’’তি ৰুচ্চতি কুলৰসেন সন্তানে পৰত্তনতো. এৰং পিতাপি ‘‘পুত্তস্স অত্তা’’তি ৰুচ্চতি. যস্মা ‘‘ভিক্খুস্স অত্তা মাতা’’তি ৰত্থুকামা ভযৰসেন ‘‘আতু মাতূ’’তি আহ. তেনাহ ‘‘আতূতি পিতা’’তিআদি.

১৫০. এৰমেৰন্তি ইদং গরহত্থজোতননিপাতপদন্তি ৰুত্তং ‘‘গরহন্তো আহা’’তি. তথা হি নং ৰাচকসদ্দেনেৰ দস্সেন্তো ‘‘ইধেকচ্চে মোঘপুরিসা’’তি আহ. আহংসূতি তেসং তথা ৰচনস্স অৰিচ্ছেদেন পৰত্তিদীপনন্তি আহ ‘‘ৰদন্তী’’তি. কিং পনিমস্স অপ্পমত্তকস্সাতি পহাতব্বৰত্থুং অৰমঞ্ঞমানেহি ৰুত্তং. তেনাহ ‘‘কিং পনা’’তি. হেতুম্হি জোতেতব্বে চেতং সামিৰচনং যথা ‘‘অনুস্সৰস্স হেতু, অজ্ঝেনস্স হেতূ’’তি. তেনাহ ‘‘অপ্পমত্তকস্স হেতূ’’তি. ননু অপস্সন্তেন ৰিয অসুণন্তেন ৰিয ভৰিতব্বন্তি? সত্থারা নাম অপ্পমত্তকেসু দোসেসু অপস্সন্তেন ৰিয চ অসুণন্তেন ৰিয চ ভৰিতব্বন্তি তেসং অধিপ্পাযেন ৰিৰরণং. তেসু চাতি সিক্খাকামেসু চ. অপ্পচ্চযং উপট্ঠাপেন্তীতি আনেত্ৰা সম্বন্ধিতব্বন্তি দস্সেতি. তেসন্তি যে ‘‘মোঘপুরিসা’’তি ৰুত্তা পুগ্গলা, তেসং. গলে বদ্ধং মহাকট্ঠন্তি গলে ওলম্বেত্ৰা বদ্ধং রুক্খদণ্ডমাহ. পূতিলতাযাতি গলোচিযা. পারাজিকৰত্থু ৰিয দুপ্পজহং হোতীতি ছন্দকপ্পহানৰসেন তং পজহিতুং ন সক্কোতি.

১৫১. অনুস্সুক্কাতি তস্স পহাতব্বস্স পহানে উস্সুক্করহিতা. অপচ্চাসীসনপক্খেতি তায পরদত্তৰুত্তিতায কস্সচি পচ্চযস্স কুতোচি অপচ্চাসীসকপক্খে ঠিতা হুত্ৰা সুপ্পজহং হোতি, ন তস্স পহানে ভারিযং অত্থি.

১৫২. দলিদ্দো দুগ্গতো. অস্সকোতি অসাপতেয্যো. গেহযট্ঠিযোতি গেহছদনস্স আধারা, তা উজুকং তিরিযং ঠপেতব্বদণ্ডা. সমন্ততো ভিত্তিপাদেসু ঠপেতব্বদণ্ডা মণ্ডলা. কাকাতিদাযিন্তি ইতো চিতো কাকেহি অতিপাতৰসেন উড্ডেতব্বং. তেনাহ ‘‘যত্থ কিঞ্চিদেৰা’’তিআদি. সূরকাকাতি কাকানং উড্ডেপনাকারমাহ. নপরমরূপন্তি হীনরূপং. ৰিলীৰমঞ্চকোতি তালৰেত্তকাদীহি ৰীতমঞ্চকো. সা পনস্স সন্তানানং ছিন্নভিন্নতায ওলুগ্গৰিলুগ্গতা, তথা সতি সা ৰিসমরূপা হোতীতি আহ ‘‘ওণতা’’তিআদি. সো পুগ্গলো লূখভোজী হোতীতি আহ ‘‘ধঞ্ঞং নাম কুদ্রূসকো’’তি. সমকালং ৰপিতব্বতায সমৰাপকং, যথাউতু ৰপিতব্ববীজং. জাযিকাতি কুচ্ছিতা ভরিযা, সব্বত্থ গরহাযং ক-সদ্দো. সো ৰতাহং পব্বজেয্যন্তি সোহং কেসমস্সুং ওহারেত্ৰা পব্বজেয্যং, যোহং পুরিসো নাম অস্সং ৰতাতি পব্বজ্জাৰসেন অত্তনো পুরিসং বোধেয্য. তংসভাৰে ঠিতস্স বোধা ন তু দুক্করা, সা খটোপিকা. সা কুম্ভী. মেণ্ডকসেট্ঠিনো অড্ঢতেল়সানি কোট্ঠাগারসতানি ৰিয.

১৫৩. সুৰণ্ণনিক্খসতানন্তি অনেকেসং সুৰণ্ণনিক্খসতানং. চযোতি সন্তানেহি নিচযো অৰীচি নিচ্চপ্পবন্ধনিচযো. তেনাহ ‘‘সন্তানতো কতসন্নিচযো’’তি.

১৫৪. হেট্ঠা কিঞ্চাপি অপ্পজহনকা পঠমং দস্সিতা, পজহনকা পধানা, তেসঞ্চ ৰসেনেত্থ পুগ্গলচতুক্কং দস্সিতং. তে তঞ্চেৰ পজহন্তীতি পজহনকা পঠমং গহিতা. রাসিৰসেনাতি ‘‘ইধুদাযি একচ্চো পুগ্গলো’’তিআদিনা চতুক্কে আগতৰিভাগং অনামসিত্ৰা ‘‘তে তে’’তি পচুরৰসেন ৰুত্তং. তেনাহ ‘‘ন পাটিযেক্কং ৰিভত্তা’’তি. অৰিভাগেন গহিতৰত্থূসু ৰিভাগতো গহণং লোকসিদ্ধমেতন্তি দস্সেতুং ‘‘যথা নামা’’তিআদি ৰুত্তং. পজহনকপুগ্গলাতি ‘‘তে তঞ্চেৰ পজহন্তী’’তি এৰং পজহনকপুগ্গলা এৰ.

উপধিঅনুধাৰনকাতি উপধীসু অনুঅনুধাৰনকা উপধিযো আরব্ভ পৰত্তনকা. ৰিতক্কাযেৰাতি কামসঙ্কপ্পাদিৰিতক্কাযেৰ. ইন্দ্রিযনানত্ততাতি ৰিমুত্তিপরিপাচকানং ইন্দ্রিযানং পরোপরিযত্তং. তস্স হি ৰসেনেৰ তে চত্তারো পুগ্গলা জাতা. অগ্গমগ্গত্থায ৰিপস্সনং উস্সুক্কাপেত্ৰা যাৰ ন তং মগ্গেন সমুগ্ঘাতেন্তি, তাৰ নপ্পজহন্তি নাম. ইতি হেট্ঠিমা তযোপি অরিযা অপ্পহীনস্স কিলেসস্স ৰসেন ‘‘নপ্পজহন্তী’’তি ৰুত্তা, পগেৰ পুথুজ্জনা. ৰুত্তনযেন পন ৰিপস্সনং মগ্গেন ঘটেন্তা তে চত্তারো জনা অগ্গমগ্গক্খণে পজহন্তি নাম. তে এৰ তত্থ সীঘকারিনো খিপ্পং পজহন্তি নাম, তেনাহ ‘‘তত্থা’’তিআদি.

সংৰেগং কত্ৰা অগ্গিং অক্কন্তপুরিসো ৰিয. মগ্গেনাতি অনুক্কমাগতেন অগ্গমগ্গেন. মহাহত্থিপদোপমেতি মহাহত্থিপদোপমসুত্তে (ম. নি. ১.৩০০ আদযো). তত্থ হি ‘‘তস্স ধাতারম্মণমেৰ চিত্তং পক্খন্দতি পসীদতি সন্তিট্ঠতি অধিমুচ্চতী’’তি (ম. নি. ১.৩০২) এত্থ অতিতিক্খনাতিতিক্খ-নাতিমন্দঅতিমন্দ-পুগ্গলৰসেন অট্ঠকথাযং (ম. নি. অট্ঠ. ২.৩০২) তযো ৰারা উদ্ধটা, তত্থ মজ্ঝিমৰসেনেৰ পঞ্হো কথিতো. ইন্দ্রিযভাৰনেতি ইন্দ্রিযভাৰনাসুত্তে, তত্থাপি মজ্ঝিমনযেনেৰ পঞ্হো কথিতো. তেনাহ ‘‘ইমেসূ’’তিআদি.

তন্তি ‘‘উপধী’’তি ৰুত্তং খন্ধপঞ্চকং. দুক্খস্স মূলন্তি সব্বস্সপি ৰট্টদুক্খস্স কারণং. নিগ্গহণোতি নিরুপাদানো. তেনাহ ‘‘নিত্তণ্হো’’তি.

১৫৫. যে পজহন্তীতি ‘‘তে তঞ্চেৰ পজহন্তী’’তি এৰং ৰুত্তপুগ্গলা. তে ইমে নাম এত্তকে কিলেসে পজহন্তীতি যে তে পুথুজ্জনা লাভিনো চ পঞ্চ কামগুণে এত্তকে তংতংঝানাদিৰত্থুকে চ তংতংমগ্গৰজ্ঝতায পরিচ্ছিন্নত্তা এত্তকে কিলেসে পজহন্তি. যে নপ্পজহন্তীতি এত্থ ৰুত্তনযানুসারেন অত্থো ৰেদিতব্বো. অসুচিসুখং কাযাসুচিসন্নিস্সিতত্তা. অনরিযেহীতি অপরিসুদ্ধেহি. পটিলাভতো ভাযিতব্বং কিলেসদুক্খগতিকত্তা. ৰিপাকতো ভাযিতব্বং অপাযদুক্খগতিকত্তা. গণতোপি কিলেসতোপি ৰিৰিত্তসুখন্তি গণসঙ্গণিকতো চ কিলেসসঙ্গণিকতো চ ৰিৰিত্তসুখং. রাগাদিৰূপসমত্থাযাতি রাগাদিৰূপসমাৰহং সুখং. ন ভাযিতব্বং সম্পতি আযতিঞ্চ একন্তহিতভাৰতো.

১৫৬. ইঞ্জিতস্মিন্তি পচ্চত্তে ভুম্মৰচনন্তি আহ ‘‘ইঞ্জন’’ন্তিআদি. ইঞ্জতি তেনাতি ইঞ্জিতং, তস্স তস্স ঝানস্স খোভকরং ওল়ারিকং ঝানঙ্গং. চতুত্থজ্ঝানং অনিঞ্জনং সন্নিসিন্নাভাৰতো. তথা হি ৰুত্তং ‘‘ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে’’তি (দী. নি. ১.২৪৪-২৪৫; ম. নি. ১.৩৮৪-৩৮৬; পারা. ১২-১৩).

অলং-সদ্দো যুত্তত্থোপি হোতি – ‘‘অলমেৰ নিব্বিন্দিতুং, অলং ৰিমুচ্চিতু’’ন্তিআদীসু (দী. নি. ২.২৭২; সং. নি. ২.১২৪, ১২৮, ১৩৪, ১৪৩), তস্মা অনলং অনুসঙ্গং কাতুং অযুত্তন্তি অত্থো. তেনাহ ‘‘অকত্তব্বআলযন্তি ৰদামী’’তি. সন্নিট্ঠানন্তি সম্মাপটিপত্তিযং অলং এত্তাৰতাতি উস্সাহপটিপ্পস্সম্ভনৰসেন সন্নিট্ঠানং ন কাতব্বন্তি যোজনা. উদ্ধম্ভাগিযসঞ্ঞিতং অণুং ৰা ওরম্ভাগিযসঞ্ঞিতং থূলং ৰা, রূপরাগোতি এৰরূপং অণুং ৰা কামাসৰো পটিঘন্তি এৰরূপং থূলং ৰা, মুদুনা পৰত্তিআকারৰিসেসেন অপ্পসাৰজ্জং, কম্মবন্ধনট্ঠেন ৰা অপ্পসাৰজ্জং, তব্বিপরিযাযতো মহাসাৰজ্জং ৰেদিতব্বং. নাতিতিক্খপঞ্ঞস্স ৰসেন দেসনায পৰত্তত্তা ‘‘নেয্যপুগ্গলস্স ৰসেনা’’তি ৰুত্তং. সব্বসো হি পরিযাদিন্ননিকন্তিকস্স অরিযপুগ্গলস্স ৰসেন সঞ্ঞাৰেদযিতনিরোধস্স আগতত্তা ‘‘অরহত্তনিকূটেনেৰ নিট্ঠাপিতা’’তি ৰুত্তং. যং পনেত্থ অত্থতো ন ৰিভত্তং, তং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.

লটুকিকোপমসুত্তৰণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.