১০. কীটাগিরিসুত্তৰণ্ণনা
১৭৪. পঞ্চ আনিসংসেতি অপ্পাবাধতাদিকে পঞ্চ গুণে. তত্থ অক্খিরোগকুচ্ছিরোগাদীনং অভাৰো অপ্পাবাধতা. সরীরে তেসং কুপ্পনদুক্খস্স অভাৰো অপ্পাতঙ্কং. সরীরস্স উট্ঠানসুখতা লহুট্ঠানং. বলং নাম কাযবলং. ফাসুৰিহারো ইরিযাপথসুখতা. অনুপক্খন্দানীতি দুচ্চজনৰসেন সত্তানং অনুপৰিট্ঠানি. সঞ্জানিস্সথাতি এত্থ ইতি-সদ্দো আদিঅত্থো, তস্মা ইতি এৰং আনিসংসন্তি অত্থো.
১৭৫. আৰাসে নিযুত্তাতি আৰাসিকা তস্স অনতিৰত্তনতো. তেনাহ ‘‘নিবদ্ধৰাসিনো’’তি, নিযতৰাসিনোতি অত্থো. তন্নিবন্ধাতি নিবন্ধং ৰুচ্চতি ব্যাপারো, তত্থ বন্ধা পসুতা উস্সুকাতি তন্নিবন্ধা. কথং তে তত্থ নিবন্ধাতি আহ ‘‘অকতং সেনাসন’’ন্তিআদি. উপ্পজ্জনকেন কালেন পত্তব্বং কালিকং সো পন কালো অনাগতো এৰ হোতীতি আহ ‘‘অনাগতে কালে পত্তব্ব’’ন্তি.
১৭৮. এত্তকা ৰেদনা সেৰিতব্বাতি অট্ঠারসপি নেক্খম্মনিস্সিতা ৰেদনা সেৰিতব্বা, গেহস্সিতা ন সেৰিত্ব্বা.
১৮১. তং কতং সোল়সৰিধস্সপি কিচ্চস্স নিট্ঠিতত্তা. অনুলোমিকানীতি উতুসুখভাৰেন অনুরূপানি. তেনাহ ‘‘কম্মট্ঠানসপ্পাযানী’’তি. সমানং কুরুমানাতি ওমত্ততং অধিমত্ততঞ্চ পহায সমকিচ্চতং সম্পাদেন্তা.
১৮২. তে দ্ৰে হোন্তীতি তে আদিতো ৰুত্তা দ্ৰে.
উভতো (অ. নি. টী. ৩.৭.১৪) উভযথা উভোহি ভাগেহি ৰিমুত্তোতি উভতোভাগৰিমুত্তো একদেসসরূপেকসেসনযেন. তথা হি ৰুত্তং অভিধম্মট্ঠকথাযং (পু. প. অট্ঠ. ২৪) ‘‘দ্ৰীহি ভাগেহি দ্ৰে ৰারে ৰিমুত্তোতি উভতোভাগৰিমুত্তো’’তি. তত্থ কেচি তাৰ থেরা – ‘‘সমাপত্তিযা ৰিক্খম্ভনৰিমোক্খেন, মগ্গেন সমুচ্ছেদৰিমোক্খেন ৰিমুত্তোতি উভতোভাগৰিমুত্তো’’তি ৰদন্তি. অঞ্ঞে থেরা – ‘‘অযং উভতোভাগৰিমুত্তো রূপতো মুচ্চিত্ৰা নামং নিস্সায ঠিতো পুন ততো মুচ্চনতো নামনিস্সিতকো’’তি ৰত্ৰা তস্স চ সাধকং –
‘‘অচ্চি যথা ৰাতৰেগেন খিত্তা, (উপসিৰাতি ভগৰা,)
অত্থং পলেতি ন উপেতি সঙ্খং;
এৰং মুনি নামকাযা ৰিমুত্তো,
অত্থং পলেতি ন উপেতি সঙ্খ’’ন্তি. (সু. নি. ১০৮০; চূল়নি. উপসীৰমাণৰপুচ্ছা ১১; উপসীৰমাণৰপুচ্ছানিদ্দেস ৪৩) –
ইমং সুত্তপদং ৰত্ৰা ‘‘নামকাযতো চ রূপকাযতো চ সুৰিমুত্তত্তা উভতোভাগৰিমুত্তো’’তি ৰদন্তি. সুত্তে হি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনলাভিনো উপসিৰব্রাহ্মণস্স ভগৰতা নামকাযা ৰিমুত্তোতি উভতোভাগৰিমুত্তোতি অক্খাতোতি. অপরে পন ‘‘সমাপত্তিযা ৰিক্খম্ভনৰিমোক্খেন একৰারং ৰিমুত্তো, মগ্গেন সমুচ্ছেদৰিমোক্খেন একৰারং ৰিমুত্তোতি এৰং উভতোভাগৰিমুত্তো’’তি ৰদন্তি. এত্থ পঠমৰাদে দ্ৰীহি ভাগেহি ৰিমুত্তোতি উভতোভাগৰিমুত্তো. দুতিযৰাদে উভতোভাগতো ৰিমুত্তোতি উভতোভাগৰিমুত্তো. ততিযৰাদে পন দ্ৰীহি ভাগেহি দ্ৰে ৰারে ৰিমুত্তোতি অযমেতেসং ৰিসেসো. কিলেসেহি ৰিমুত্তো কিলেসা ৰা ৰিক্খম্ভনসমুচ্ছেদেহি কাযদ্ৰযতো ৰিমুত্তা অস্সাতি অযমত্থো দট্ঠব্বো. তেনাহ ‘‘দ্ৰীহি ভাগেহী’’তিআদি.
সোতি উভতোভাগৰিমুত্তো. কামঞ্চেত্থ রূপাৰচরচতুত্থজ্ঝানম্পি অরূপাৰচরজ্ঝানং ৰিয দুৰঙ্গিকং আনেঞ্জপ্পত্তন্তি ৰুচ্চতি. তং পন পদট্ঠানং কত্ৰা অরহত্তং পত্তো উভতোভাগৰিমুত্তো নাম ন হোতি রূপকাযতো অৰিমুত্তত্তা. তঞ্হি কিলেসকাযতোৰ ৰিমুত্তং, ন রূপকাযতো, তস্মা ততো ৰুট্ঠায অরহত্তং পত্তো উভতোভাগৰিমুত্তো ন হোতীতি আহ – ‘‘চতুন্নং অরূপ…পে… পঞ্চৰিধো হোতী’’তি. ‘‘রূপী রূপানি পস্সতী’’তিআদিকে নিরোধসমাপত্তিঅন্তে অট্ঠ ৰিমোক্খে ৰত্ৰা – ‘‘যতো চ খো, আনন্দ, ভিক্খু ইমে অট্ঠ ৰিমোক্খে কাযেন ফুসিত্ৰা ৰিহরতি, পঞ্ঞায চস্স দিস্ৰা আসৰা পরিক্খীণা হোন্তি, অযং ৰুচ্চতি, আনন্দ, ভিক্খু উভতোভাগৰিমুত্তো’’তি যদিপি মহানিদানে (দী. নি. ২.১২৯-১৩০) ৰুত্তং, তং পন উভতোভাগৰিমুত্তসেট্ঠৰসেন ৰুত্তন্তি ইধ সব্বউভতোভাগৰিমুত্তসঙ্গহণত্থং ‘‘পঞ্চৰিধো হোতী’’তি ৰত্ৰা ‘‘পাল়ি পনেত্থ…পে… অভিধম্মে অট্ঠৰিমোক্খলাভিনো ৰসেন আগতা’’তি আহ. ইধাপি হি কীটাগিরিসুত্তে ‘‘ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো পুগ্গলো…পে… উভতোভাগৰিমুত্তো’’তি অরূপসমাপত্তিৰসেন চত্তারো উভতোভাগৰিমুত্তা, সেট্ঠো চ ৰুত্তো ৰুত্তলক্খণূপপত্তিতো. যথাৰুত্তেসু হি পঞ্চসু পুরিমা চত্তারো নিরোধং ন সমাপজ্জন্তীতি পরিযাযেন উভতোভাগৰিমুত্তা নাম. অট্ঠসমাপত্তিলাভী অনাগামী তং সমাপজ্জিত্ৰা ততো ৰুট্ঠায ৰিপস্সনং ৰড্ঢেত্ৰা অরহত্তং পত্তোতি নিপ্পরিযাযেন উভতোভাগৰিমুত্তসেট্ঠো নাম.
কতমো চ পুগ্গলোতিআদীসু কতমোতি পুচ্ছাৰচনং, পুগ্গলোতি অসাধারণতো পুচ্ছিতব্বৰচনং. ইধাতি ইমস্মিং সাসনে. একচ্চোতি একো. অট্ঠ ৰিমোক্খে কাযেন ফুসিত্ৰা ৰিহরতীতি অট্ঠ সমাপত্তিযো সহজাতনামকাযেন পটিলভিত্ৰা ৰিহরতি. পঞ্ঞায চস্স দিস্ৰা আসৰা পরিক্খীণা হোন্তীতি ৰিপস্সনাপঞ্ঞায সঙ্খারগতং, মগ্গপঞ্ঞায চত্তারি সচ্চানি পস্সিত্ৰা চত্তারোপি আসৰা পরিক্খীণা হোন্তীতি এৰমত্থো দট্ঠব্বো.
পঞ্ঞাৰিমুত্তোতি ৰিসেসতো পঞ্ঞায এৰ ৰিমুত্তো, ন তস্সা পতিট্ঠানভূতেন অট্ঠৰিমোক্খসঙ্খাতেন সাতিসযেন সমাধিনাতি পঞ্ঞাৰিমুত্তো. যো অরিযো অনধিগতঅট্ঠৰিমোক্খেন সব্বসো আসৰেহি ৰিমুত্তো, তস্সেতং অধিৰচনং. অধিগতেপি হি রূপজ্ঝানৰিমোক্খে ন সো সাতিসযসমাধিনিস্সিতোতি ন তস্স ৰসেন উভতোভাগৰিমুত্তো হোতীতি ৰুত্তোৰাযমত্থো. অরূপজ্ঝানেসু পন একস্মিম্পি সতি উভতোভাগৰিমুত্তোযেৰ নাম হোতি. তেন হি অট্ঠৰিমোক্খেকদেসেন তংনামদানসমত্থেন অট্ঠৰিমোক্খলাভীত্ৰেৰ ৰুচ্চতি. সমুদাযে হি পৰত্তো ৰোহারো অৰযৰেপি দিস্সতি যথা ‘‘সত্তিসযো’’তি. পাল়ীতি অভিধম্মপাল়ি. এত্থাতি এতিস্সং পঞ্ঞাৰিমুত্তিকথাযং. অট্ঠৰিমোক্খপটিক্খেপৰসেনেৰাতি অৰধারণেন ইধাপি পটিক্খেপৰসেনেৰ আগতভাৰং দস্সেতি. তেনাহ ‘‘কাযেন ফুসিত্ৰা ৰিহরতী’’তি.
ফুট্ঠন্তং সচ্ছিকরোতীতি ফুট্ঠানং অন্তো ফুট্ঠন্তো, ফুট্ঠানং অরূপজ্ঝানানং অনন্তরো কালোতি অধিপ্পাযো. অচ্চন্তসংযোগে চেতং উপযোগৰচনং, ফুট্ঠানন্তরকালমেৰ সচ্ছিকরোতি সচ্ছিকাতব্বোপাযেনাতি ৰুত্তং হোতি. ভাৰনপুংসকং ৰা এতং ‘‘একমন্তং নিসীদী’’তিআদীসু (পারা. ২) ৰিয. যো হি অরূপজ্ঝানেন রূপকাযতো নামকাযেকদেসতো চ ৰিক্খম্ভনৰিমোক্খেন ৰিমুত্তো, তেন নিরোধসঙ্খাতো ৰিমোক্খো আলোচিতো পকাসিতো ৰিয হোতি, ন পন কাযেন সচ্ছিকতো, নিরোধং পন আরম্মণং কত্ৰা একচ্চেসু আসৰেসু খেপিতেসু তেন সো সচ্ছিকতো হোতি, তস্মা সো সচ্ছিকাতব্বং নিরোধং যথাআলোচিতং নামকাযেন সচ্ছিকরোতীতি ‘‘কাযসক্খী’’তি ৰুচ্চতি, ন তু ‘‘ৰিমুত্তো’’তি একচ্চানং আসৰানং অপরিক্খীণত্তা. তেনাহ – ‘‘ঝানফস্সং পঠমং ফুসতি, পচ্ছা নিরোধং নিব্বানং সচ্ছিকরোতী’’তি. অযং চতুন্নং অরূপসমাপত্তীনং একেকতো ৰুট্ঠায সঙ্খারে সম্মসিত্ৰা কাযসক্খিভাৰং পত্তানং চতুন্নং, নিরোধা ৰুট্ঠায অগ্গমগ্গপ্পত্তঅনাগামিনো চ ৰসেন উভতোভাগৰিমুত্তো ৰিয পঞ্চৰিধো নাম হোতি. তেন ৰুত্তং অভিধম্মটীকাযং ‘‘কাযসক্খিম্হিপি এসেৰ নযো’’তি.
দিট্ঠন্তং পত্তোতি দস্সনসঙ্খাতস্স সোতাপত্তিমগ্গঞাণস্স অনন্তরং পত্তোতি ৰুত্তং হোতি. ‘‘দিট্ঠত্তা পত্তো’’তিপি পাঠো. এতেন চতুসচ্চদস্সনসঙ্খাতায দিট্ঠিযা নিরোধস্স পত্ততং দীপেতি. তেনাহ ‘‘দুক্খা সঙ্খারা, সুখো নিরোধোতি ঞাতং হোতী’’তি. তত্থ পঞ্ঞাযাতি মগ্গপঞ্ঞায. পঠমফলট্ঠতো যাৰ অগ্গমগ্গট্ঠা, তাৰ দিট্ঠিপ্পত্তো. তেনাহ ‘‘সোপি কাযসক্খি ৰিয ছব্বিধো হোতী’’তি. যথা পন পঞ্ঞাৰিমুত্তো পঞ্চৰিধো ৰুত্তো, এৰং অযম্পি সুক্খৰিপস্সকো, চতূহি রূপজ্ঝানেহি ৰুট্ঠায দিট্ঠিপ্পত্তভাৰপ্পত্তা চত্তারো চাতি পঞ্চৰিধো হোতীতি ৰেদিতব্বো. সদ্ধাৰিমুত্তেপি এসেৰ নযো. ইদং দুক্খন্তি এত্তকং দুক্খং, ন ইতো উদ্ধং দুক্খন্তি. যথাভূতং পজানাতীতি ঠপেত্ৰা তণ্হং উপাদানক্খন্ধপঞ্চকং দুক্খসচ্চন্তি যাথাৰতো পজানাতি. যস্মা পন তণ্হা দুক্খং জনেতি নিব্বত্তেতি, ততো তং দুক্খং সমুদেতি, তস্মা নং ‘‘অযং দুক্খসমুদযো’’তি যথাভূতং পজানাতি যস্মা পন ইদং দুক্খং সমুদযো চ নিব্বানং পত্ৰা নিরুজ্ঝতি অপ্পৰত্তিং গচ্ছতি, তস্মা ‘‘অযং দুক্খনিরোধো’’তি যথাভূতং পজানাতি. অরিযো পন অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো তং দুক্খনিরোধং গচ্ছতি, তেন ‘‘অযং দুক্খনিরোধগামিনিপটিপদা’’তি যথাভূতং পজানাতি. এত্তাৰতা নানক্খণে সচ্চৰৰত্থানং দস্সিতং. ইদানি তং একক্খণে দস্সেতুং ‘‘তথাগতপ্পৰেদিতা’’তিআদি ৰুত্তং, তস্সত্থো আগমিস্সতি.
সদ্ধায ৰিমুত্তোতি এতেন সব্বথা অৰিমুত্তস্সপি সদ্ধামত্তেন ৰিমুত্তভাৰো দীপিতো হোতি. সদ্ধাৰিমুত্তোতি ৰা সদ্ধায অধিমুত্তোতি অত্থো. ৰুত্তনযেনেৰাতি ‘‘সোতাপত্তিফল’’ন্তিআদিনা ৰুত্তনযেন. সদ্দহন্তস্সাতি ‘‘একংসতো অযং পটিপদা কিলেসক্খযং আৰহতি সম্মাসম্বুদ্ধেন ভাসিতত্তা’’তি এৰং সদ্দহন্তস্স. যস্মা পনস্স অনিচ্চানুপস্সনাদীহি নিচ্চসঞ্ঞাপহানৰসেন ভাৰনায পুব্বেনাপরং ৰিসেসং পস্সতো তত্থ তত্থ পচ্চক্খতাপি অত্থি, তস্মা ৰুত্তং ‘‘সদ্দহন্তস্স ৰিযা’’তি. সেসপদদ্ৰযং তস্সেৰ ৰেৰচনং. এত্থ চ পুব্বভাগমগ্গভাৰনাতি ৰচনেন আগমনীযপটিপদানানত্তেন সদ্ধাৰিমুত্তদিট্ঠিপ্পত্তানং পঞ্ঞানানত্তং হোতীতি দস্সিতং. অভিধম্মট্ঠকথাযম্পি (পু. প. অট্ঠ. ২৮) ‘‘নেসং কিলেসপ্পহানে নানত্তং নত্থি, পঞ্ঞায নানত্তং অত্থিযেৰা’’তি ৰত্ৰা – ‘‘আগমনীযনানত্তেনেৰ সদ্ধাৰিমুত্তো দিট্ঠিপ্পত্তং ন পাপুণাতীতি সন্নিট্ঠানং কত’’ন্তি ৰুত্তং.
পঞ্ঞাসঙ্খাতং ধম্মং অধিমত্ততায পুব্বঙ্গমং হুত্ৰা পৰত্তং অনুস্সরতীতি ধম্মানুসারী. তেনাহ ‘‘ধম্মো’’তিআদি. সদ্ধং অনুস্সরতি সদ্ধাপুব্বঙ্গমং মগ্গং ভাৰেতীতি ইমমত্থং ‘‘এসেৰ নযো’’তি অতিদিসতি. পঞ্ঞং ৰাহেতীতি পঞ্ঞাৰাহী, পঞ্ঞং সাতিসযং পৰত্তেতীতি অত্থো. তেনাহ ‘‘পঞ্ঞাপুব্বঙ্গমং অরিযমগ্গং ভাৰেতী’’তি. সদ্ধাৰাহিন্তি এত্থ ৰুত্তনযেন অত্থো ৰেদিতব্বো. উভতোভাগৰিমুত্তাদিকথাতি উভতোভাগৰিমুত্তাদীসু আগমনতো পট্ঠায ৰত্তব্বকথা. এতেসন্তি যথাৰুত্তানং উভতোভাগৰিমুত্তাদীনং. ইধাতি ইমস্মিং কীটাগিরিসুত্তে. ননু চ অট্ঠসমাপত্তিলাভিৰসেন উভতোভাগৰিমুত্তো কাযসক্খীআদযো চ অভিধম্মে আগতা, কথমিধ অরূপজ্ঝানলাভীৰসেনেৰ উদ্ধটাতি চোদনং সন্ধাযাহ ‘‘যস্মা’’তিআদি.
ফুসিত্ৰা পত্ৰা. পঞ্ঞায চস্স দিস্ৰা আসৰা পরিক্খীণা হোন্তীতি ন আসৰা পঞ্ঞায পস্সীযন্তি, দস্সনকারণা পঞ্ঞায পরিক্খীণা ‘‘দিস্ৰা পঞ্ঞায পরিক্খীণা’’তি ৰুত্তা. দস্সনাযত্তপরিক্খযত্তা এৰ হি দস্সনং আসৰানং খযস্স পুরিমকিরিযা হোতীতি. তথাগতেন পৰেদিতাতি বোধিমণ্ডে নিসীদিত্ৰা তথাগতেন পটিৰিদ্ধা ৰিদিতা পচ্ছা পরেসং পাকটীকতা. ‘‘চতুসচ্চধম্মা’’তি ৰত্ৰা তদন্তোগধত্তা সীলাদীনং ‘‘ইমস্মিং ঠানে সীলং কথিত’’ন্তিআদি ৰুত্তং. অত্থেনাতি অৰিপ্পটিসারাদিপযোজনেন তস্মিং তস্মিং পীতিআদিকেন অত্থেন. কারণেনাতি সপ্পুরিসূপনিস্সযাদিনা কারণেন তস্মিং তস্মিং সমাধিআদিপদট্ঠানতায সীলাদি কারণে. চিণ্ণচরিতত্তাতি সদ্ধাচিণ্ণভাৰেন সম্বোধাৰহভাৰে. তত্থ তত্থ ৰিচরিতা ৰিসেসেন চরিতা, তেসু তেন পঞ্ঞা সুট্ঠু চরাপিতাতি অত্থো. পতিট্ঠিতা হোতি মগ্গেন আগতত্তা. মত্তায পরিত্তপ্পমাণেন. ওলোকনং খমন্তি, পঞ্ঞায গহেতব্বতং উপেন্তি.
তযোতি কাযসক্খিদিট্ঠিপ্পত্তসদ্ধাৰিমুত্তা. যথাঠিতোৰ পাল়িঅত্থো, ন তত্থ কিঞ্চি নিদ্ধারেত্ৰা ৰত্তব্বং অত্থীতি সুত্তন্তপরিযাযেন অৰুত্তং ৰদতি. তস্স মগ্গস্সাতি সোতাপত্তিমগ্গস্স যং কাতব্বং, তস্স অধিগতত্তা. উপরি পন তিণ্ণং মগ্গানং অত্থায সেৰমানা অনুলোমসেনাসনং, ভজমানা কল্যাণমিত্তে, সমন্নানযমানা ইন্দ্রিযানি অনুপুব্বেন ভাৰনামগ্গপ্পটিপাটিযা অরহত্তং পাপুণিস্সন্তি মগ্গস্স অনেকচিত্তক্খণিকতাযাতি অযমেত্থ সুত্তপদেসে পাল়িযা অত্থো.
ইমমেৰ পাল়িং গহেত্ৰাতি ‘‘কতমো চ পুগ্গলো সদ্ধানুসারী’’তি মগ্গট্ঠে পুগ্গলে ৰত্ৰা ‘‘ইমস্স খো অহং, ভিক্খৰে’’তিআদিনা তেসং ৰসেন অনুলোমসেনাসনসেৰনাদীনং ৰুত্তত্তা ইমমেৰ যথাৰুত্তং পাল়িপদেসং গহেত্ৰা ‘‘লোকুত্তরধম্মো বহুচিত্তক্খণিকো’’তি ৰদতি. সো ৰত্তব্বোতি সো ৰিতণ্ডৰাদী এৰং ৰত্তব্বো. যদি মগ্গট্ঠপুগ্গলে ৰত্ৰা অনুলোমিকসেনাসনসেৰনাদি পাল়িযং ৰুত্তন্তি মগ্গসমঙ্গিনো এৰ হুত্ৰা তে তথা পটিপজ্জন্তি, এৰং সন্তে সেনাসনপটিসংযুত্তরূপাদিৰিপস্সনগ্গহণস্মিং তৰ মতেন মগ্গসমঙ্গিনো এৰ আপজ্জেয্যুং, ন চেতং এৰং হোতি, তস্মা সুত্তং মে লদ্ধন্তি যং কিঞ্চি মা কথেহীতি ৰারেতব্বো. তেনাহ ‘‘যদি অঞ্ঞেন চিত্তেনা’’তিআদি. তত্থ এৰং সন্তেতি নানাচিত্তেনেৰ সেনাসনপটিসেৰনাদিকে সতি. তত্থ পাল়িযং যদি লোকুত্তরধম্মসমঙ্গিনো এৰ পঞ্চৰিঞ্ঞাণসমঙ্গিকালেপি লোকুত্তরসমঙ্গিতং সচে সম্পটিচ্ছসি, সত্থারা সদ্ধিং পটিৰিরুজ্ঝসি সুত্তৰিরোধদীপনতো. তেনাহ ‘‘সত্থারা হী’’তিআদি. ধম্মৰিচারণা নাম তুয্হং অৰিসযো, তস্মা যাগুং পিৰাহীতি উয্যোজেতব্বো.
১৮৩. আদিকেনেৰাতি পঠমেনেৰ. অনুপুব্বসিক্খাতি অনুপুব্বেনেৰ পৰত্তসিক্খায. তেনাহ ‘‘করণত্থে পচ্চত্তৰচন’’ন্তি. সদ্ধা জাতা এতস্সাতি সদ্ধাজাতো, অগ্যাহিতাতিপক্খেপেন জাত-সদ্দস্স পচ্ছাৰচনং. এৰমেতন্তি অধিমুচ্চনং ওকপ্পনিযসদ্ধা. সন্তিকে নিসীদতি উপট্ঠানৰসেন. সাধুকং কত্ৰা ধারেতীতি যথাসুতং ধম্মং ৰাচুগ্গতকরণৰসেন তং পগুণং কত্ৰা সারৰসেন ধারেতি. ছন্দো জাযতীতি ধম্মেসু নিজ্ঝানক্খমেসু ইমে ধম্মে ভাৰনাপঞ্ঞায পচ্চক্খতো উস্সামীতি কত্তুকম্যতাকুসলচ্ছন্দো জাযতি. উস্সহতীতি ছন্দো উপ্পাদমত্তে অট্ঠত্ৰা ততো ভাৰনারম্ভৰসেন উস্সহতি. তুলযতিতি সম্মসনৰসেন সঙ্খারে. তীরণৰিপস্সনায তুলযন্তোতি তীরণপরিঞ্ঞায জানিত্ৰা উপরি পহানপরিঞ্ঞায ৰসেন পরিতুলযন্তো পটিজানন্তো. মগ্গপধানং পদহতীতি মগ্গলক্খণং পধানিকং মগ্গং পদহতি. পেসিতচিত্তোতি নিব্বানং পতি পেসিতচিত্তো. নামকাযেনাতি মগ্গপ্পটিপাটিযা তংতংমগ্গসম্পযুত্তনামকাযেন. ন পন কিঞ্চি আহাতি দূরতায সমানং ন কিঞ্চি ৰচনং ভগৰা আহ তে দল়্হতরং নিগ্গণ্হিতুং.
১৮৪. পণেন ৰোহারেন ব্যাকরণং পণৰিযা, পণৰিযা অভাৰেন ওপণৰিযা, ন উপেতীতি ন যুজ্জতি. তন্তি ইদং ইধ অধিপ্পেতং পণো পণৰিযং দস্সেতুং. তযিদং সব্বং ভগৰা ‘‘মযং খো, আৰুসো, সাযঞ্চেৰ ভুঞ্জামা’’তি অস্সজিপুনব্বসুকেহি ৰুত্তং সিক্খায অৰত্তনভাৰদীপনৰচনং সন্ধায ৰদতি.
উক্খিপিত্ৰাতি সীসেন গহেত্ৰা ৰিয সমাদায. অনুধম্মোতি অনুরূপো সভাৰো, সাৰকভাৰস্স অনুচ্ছৰিকা পটিপত্তি. রোহনীযন্তি ৰিরুল়্হিভাৰং. সিনিয্হতি এত্থ, এতেন ৰাতি সিনেহো, কারণং. তং এত্থ অত্থীতি সিনেহৰন্তং, পাদকন্তি অত্থো. তচো একং অঙ্গন্তি তচো ৰীরপক্খভাৰে একমঙ্গং. পধানং অনুযুঞ্জন্তস্স হি তচে পলুজ্জমানেপি তংনিমিত্তং অৰোসানং অনাপজ্জনকস্সেৰ ৰীরিযস্স একং অঙ্গং একং কারণং. এৰং সেসেসু ৰত্তব্বং. তেনাহ – ‘‘অরহত্তং অপ্পত্ৰা ন ৰুট্ঠহিস্সামীতি এৰং পটিপজ্জতী’’তি. সেসং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.
কীটাগিরিসুত্তৰণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.
নিট্ঠিতা চ ভিক্খুৰগ্গৰণ্ণনা.