৮. কোসম্বিযসুত্তৰণ্ণনা
৪৯১. তস্মাতি যস্মা কোসম্বরুক্খৰতী, তস্মা নগরং কোসম্বীতিসঙ্খমগমাসি. কুসম্বস্স ৰা ইসিনো নিৰাসভূমি কোসম্বী, তস্সাৰিদূরে ভৰত্তা নগরং কোসম্বী.
ঘোসিতসেট্ঠিনা কারিতে আরামেতি এত্থ কো ঘোসিতসেট্ঠি, কথঞ্চানেন আরামো কারিতোতি অন্তোলীনায চোদনায ৰিস্সজ্জনে সমুদাগমতো পট্ঠায ঘোসিতসেট্ঠিং দস্সেতুং ‘‘অদ্দিলরট্ঠং নাম অহোসী’’তিআদি আরদ্ধং. কেদারপরিচ্ছিন্নন্তি তত্থ তত্থ কেদারভূমিযা পরিচ্ছিন্নং. গচ্ছন্তোতি কেদারপাল়িযা গচ্ছন্তো. পহূতপাযসন্তি পহূততরং পাযসং, তং পন গরু সিনিদ্ধং অন্তরামগ্গে অপ্পাহারতায মন্দগহণিকো সমানো জীরাপেতুং নাসক্খি. তেনাহ ‘‘জীরাপেতুং অসক্কোন্তো’’তিআদি. যসৰতি রূপৰতি কুলঘরে নিব্বত্তি. ঘোসিতসেট্ঠি নাম জাতোতি এৰমেত্থ সঙ্খেপেনেৰ ঘোসিতসেট্ঠিৰত্থুং কথেতি, ৰিত্থারো পন ধম্মপদৰত্থুম্হি (ধ. প. অট্ঠ. ১.সামাৰতীৰত্থু) ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বো.
উপসংকপ্পনৰসেনাতি উপসঙ্কপ্পননিযামেন. আহারপরিক্খীণকাযস্সাতি আহারনিমিত্তপরিক্খীণকাযস্স, আহারক্খযেন পরিক্খীণকাযস্সাতি অত্থো. সুঞ্ঞাগারেতি জনৰিৰিত্তে ফাসুকট্ঠানে.
কলহস্স পুব্বভাগো ভণ্ডনং নামাতি কলহস্স হেতুভূতা পরিভাসা তংসদিসী চ অনিট্ঠকিরিযা ভণ্ডনং নাম. হত্থপরামাসাদিৰসেনাতি কুজ্ঝিত্ৰা অঞ্ঞমঞ্ঞস্স হত্থে গহেত্ৰা পরামসনঅচ্চন্তবন্ধনাদিৰসেন. ‘‘অযং ধম্মো’’তিআদিনা ৰিরুদ্ধৰাদভূতং আপন্নাতি ৰিৰাদাপন্না. তেনাহ ‘‘ৰিরুদ্ধভূত’’ন্তিআদি. মুখসন্নিস্সিততায ৰাচা ইধ ‘‘মুখ’’ন্তি অধিপ্পেতাতি আহ ‘‘মুখসত্তীহীতি ৰাচাসত্তীহী’’তি. সঞ্ঞত্তিন্তি সঞ্ঞাপনং ‘‘অযং ধম্মো, অযং ৰিনযো’’তি সঞ্ঞাপেতব্বতং. নিজ্ঝত্তিন্তি যাথাৰতো তস্স নিজ্ঝানং. অট্ঠকথাযং পন ‘‘সঞ্ঞত্তিৰেৰচনমেৰেত’’ন্তি ৰুত্তং.
সচে হোতি দেসেস্সামীতি সুব্বচতায সিক্খাকামতায চ আপত্তিং পস্সি. নত্থি তে আপত্তীতি অনাপত্তিপক্খোপি এত্থ সম্ভৰতীতি অধিপ্পাযেনাহ. সা পনাপত্তি এৰ. তেনাহ – ‘‘তস্সা আপত্তিযা অনাপত্তিদিট্ঠি অহোসী’’তি.
৪৯২. কলহভণ্ডনৰসেনাতি কলহভণ্ডনস্স নিমিত্তৰসেন. যথানুসন্ধিনাৰ গতন্তি কলহভণ্ডনানং সারণীযধম্মপটিপক্খত্তা তদুপসমাৰহা হেট্ঠাদেসনায অনুরূপাৰ উপরিদেসনাতি যথানুসন্ধিনাৰ উপরিসুত্তদেসনা পৰত্তা. সরিতব্বযুত্তাতি অনুস্সরণারহা. সব্রহ্মচারীনন্তি সহধম্মিকানং. পিযং পিযাযিতব্বং করোন্তীতি পিযকরণা. গরুং গরুট্ঠানিযং করোন্তীতি গরুকরণা. সঙ্গহণত্থাযাতি সঙ্গহৰত্থুৰিসেসভাৰতো সব্রহ্মচারীনং সঙ্গণ্হনায সংৰত্তন্তীতি সম্বন্ধো. অৰিৰাদনত্থাযাতি সঙ্গহৰত্থুভাৰতো এৰ ন ৰিৰাদনায. সতি চ অৰিৰাদনহেতুভূতসঙ্গাহণত্তে তেসং ৰসেন সব্রহ্মচারীনং সমগ্গভাৰো ভেদাভাৰো সিদ্ধোযেৰাতি আহ ‘‘সামগ্গিযা’’তিআদি. মিজ্জতি সিনিয্হতি এতাযাতি মেত্তা, মিত্তভাৰো, মেত্তা এতস্স অত্থীতি মেত্তং, কাযকম্মং. তং পন যস্মা মেত্তাসহগতচিত্তসমুট্ঠানং, তস্মা ৰুত্তং ‘‘মেত্তচিত্তেন কত্তব্বং কাযকম্ম’’ন্তি. ইমানি মেত্তকাযকম্মাদীনি ভিক্খূনং ৰসেন আগতানি পাঠে ভিক্খূহি পচ্চুপট্ঠপেতব্বতাৰচনতো. ভিক্খুগ্গহণেনেৰ চেত্থ সেসসহধম্মিকানম্পি গহণং দট্ঠব্বং. ভিক্খুনো সব্বম্পি অনৰজ্জকাযকম্মং আভিসমাচারিককম্মন্তোগধমেৰাতি আহ – ‘‘মেত্তচিত্তেন…পে… কাযকম্মং নামা’’তি. ৰত্তৰসেন পৰত্তিযমানা চেতিযবোধীনং ৰন্দনা মেত্তাসদিসীতি কত্ৰা তদত্থায গমনং মেত্তং কাযকম্মন্তি ৰুত্তং. আদি-সদ্দেন চেতিযবোধিভিক্খূসু ৰুত্তাৰসেসঅপচাযনাদিং মেত্তাৰসেন পৰত্তং কাযিকং কিরিযং সঙ্গণ্হাতি.
তেপিটকম্পি বুদ্ধৰচনং কথিযমানন্তি অধিপ্পাযো. তীণি সুচরিতানি কাযৰচীমনোসুচরিতানি. চিন্তনন্তি ইমিনা এৰং চিন্তনমত্তম্পি মেত্তং মনোকম্মং, পগেৰ ৰিধিপটিপন্না ভাৰনাতি দস্সেতি.
সহাযভাৰূপগমনং তেসং পুরতো. তেসু করোন্তেসুযেৰ হি সহাযভাৰূপগমনং সম্মুখা কাযকম্মং নাম হোতি. কেৰলং ‘‘দেৰো’’তি অৰত্ৰা গুণেহি থিরভাৰজোতনং দেৰত্থেরোতি ৰচনং পগ্গয্হ ৰচনং. মমত্তবোধনং ৰচনং মমাযনৰচনং. একন্ততিরোক্খকস্স মনোকম্মস্স সম্মুখতা নাম ৰিঞ্ঞত্তিসমুট্ঠাপনৰসেনেৰ হোতি, তঞ্চ খো লোকে কাযকম্মন্তি পাকটং পঞ্ঞাতং হত্থৰিকারাদিং অনামসিত্ৰা এৰ দস্সেন্তো ‘‘নযনানি উম্মীলেত্ৰা’’তি আহ. তথা হি ৰচীভেদৰসেন পৰত্তি ন গহিতা.
লদ্ধপচ্চযা লব্ভন্তীতি লাভা, পরিসুদ্ধাগমনা পচ্চযা. ন সম্মা গয্হমানাপি ন ধম্মলদ্ধা নাম ন হোন্তীতি তপ্পটিসেধনত্থং পাল়িযং ‘‘ধম্মলদ্ধা’’তি ৰুত্তং. দেয্যং দক্খিণেয্যঞ্চ অপ্পটিৰিভত্তং কত্ৰা ভুঞ্জতীতি অপ্পটিৰিভত্তভোগী. তেনাহ ‘‘দ্ৰে পটিৰিভত্তানি নামা’’তিআদি. চিত্তেন ৰিভজনন্তি এতেন – ‘‘চিত্তুপ্পাদমত্তেনপি ৰিভজনং পটিৰিভত্তং নাম, পগেৰ পযোগতো’’তি দস্সেতি.
পটিগ্গণ্হন্তোৰ…পে… পস্সতীতি ইমিনা আগমনতো পট্ঠায সাধারণবুদ্ধিং উপট্ঠাপেতি. এৰং হিস্স সাধারণভোগিতা সুকরা, সারণীযধম্মো চস্স সুপূরো হোতি. ৰত্তন্তি সারণীযধম্মপূরণৰত্তং.
দাতব্বন্তি অৰস্সং দাতব্বং. অত্তনো পলিবোধৰসেন সপলিবোধস্সেৰ পূরেতুং অসক্কুণেয্যত্তা ওদিস্সকদানম্পিস্স ন সব্বত্থ ৰারিতন্তি দস্সেতুং ‘‘তেন পনা’’তিআদি ৰুত্তং. অদাতুম্পীতি পি-সদ্দেন দুস্সীলস্সপি অত্থিকস্স সতি সম্ভৰে দাতব্বন্তি দস্সেতি. দানঞ্হি নাম কস্সচি ন নিৰারিতং.
মহাগিরিগামো নাম নাগদীপপস্সে একো গামো. সারণীযধম্মো মে, ভন্তে, পূরিতো…পে… পত্তগতং ন খীযতীতি আহ তেসং কুক্কুচ্চৰিনোদনত্থং. তং সুত্ৰা তেপি থেরা ‘‘সারণীযধম্মপূরকো অয’’ন্তি অব্ভঞ্ঞংসু. দহরকালে এৰ কিরেস সারণীযধম্মপূরকো অহোসি, তস্সা চ পটিপত্তিযা অৰঞ্ঝভাৰৰিভাৰনত্থং ‘‘এতে ময্হং পাপুণিস্সন্তী’’তি আহ.
অহং সারণীযধম্মপূরিকা, মম পত্তপরিযাপন্নেনপি সব্বাপিমা ভিক্খুনিযো যাপেস্সন্তীতি আহ ‘‘মা তুম্হে তেসং গতভাৰং চিন্তযিত্থা’’তি.
সত্তসু আপত্তিক্খন্ধেসু আদিম্হি ৰা অন্তে ৰা, ৰেমজ্ঝেতি চ ইদং উদ্দেসাগতপাল়িৰসেন ৰুত্তং. ন হি অঞ্ঞো কোচি আপত্তিক্খন্ধানং অনুক্কমো অত্থি. পরিযন্তে ছিন্নসাটকো ৰিযাতি ৰত্থন্তে, দসন্তে ৰা ছিন্নৰত্থং ৰিয. খণ্ডন্তি খণ্ডৰন্তং, খণ্ডিতং ৰা. ছিদ্দন্তি এত্থাপি এসেৰ নযো. ৰিসভাগৰণ্ণেন উপড্ঢং, ততিযভাগং ৰা সম্ভিন্নৰণ্ণং সবলং, ৰিসভাগৰণ্ণেহেৰ পন বিন্দূহি অন্তরন্তরা ৰিমিস্সং কম্মাসং, অযং ইমেসং ৰিসেসো. তণ্হাদাসব্যতো মোচনৰচনেনেৰ তেসং সীলানং ৰিৰট্টুপনিস্সযতমাহ. ভুজিস্সভাৰকরণতোতি ইমিনা ভুজিস্সকরানি ভুজিস্সানীতি উত্তরপদলোপেনাযং নিদ্দেসোতি দস্সেতি. অৰিঞ্ঞূনং অপ্পমাণতায ‘‘ৰিঞ্ঞুপ্পসত্থানী’’তি ৰুত্তং. তণ্হাদিট্ঠীহি অপরামট্ঠত্তাতি – ‘‘ইমিনাহং সীলেন দেৰো ৰা ভৰিস্সামি দেৰঞ্ঞতরো ৰা’’তি তণ্হাপরামাসেন – ‘‘ইমিনাহং সীলেন দেৰো হুত্ৰা তত্থ নিচ্চো ধুৰো সস্সতো ভৰিস্সামী’’তি দিট্ঠিপরামাসেন চ অপরামট্ঠত্তা. পরামট্ঠুন্তি চোদেতুং. সীলং নাম অৰিপ্পটিসারাদিপারম্পরিযেন যাৰদেৰ সমাধিসম্পাদনত্থন্তি আহ ‘‘সমাধিসংৰত্তকানী’’তি. সমানভাৰো সামঞ্ঞং, পরিপুণ্ণচতুপারিসুদ্ধিভাৰেন মজ্ঝে ভিন্নসুৰণ্ণস্স ৰিয ভেদাভাৰতো সীলেন সামঞ্ঞং সীলসামঞ্ঞং, তং গতো উপগতোতি সীলসামঞ্ঞগতো. তেনাহ ‘‘সমানভাৰূপগতসীলো’’তি.
যাযং দিট্ঠীতি যা অযং দিট্ঠি ময্হঞ্চেৰ তুম্হাকঞ্চ পচ্চক্খভূতা. চতুসচ্চদস্সনট্ঠেন দিট্ঠি, ‘‘সব্বে সঙ্খারা অনিচ্চা, সব্বে সঙ্খারা দুক্খা, সব্বে ধম্মা অনত্তা’’তি, ‘‘সম্মাসম্বুদ্ধো ভগৰা, স্ৰাখাতো ভগৰতা ধম্মো, সুপ্পটিপন্নো সঙ্ঘো’’তি চ দিট্ঠিযা সামঞ্ঞং সমানদিট্ঠিভাৰং. অগ্গং ইতরেসং সারণীযধম্মানং পধানভাৰতো. এতস্মিং সতি সুখসিদ্ধিতো তেসং সঙ্গাহিকং, ততো এৰ তেসং সঙ্ঘাটনিকং গোপানসিযো অপরিপতন্তে কত্ৰা সঙ্গণ্হাতি ধারেতীতি সঙ্গাহিকং. সঙ্ঘাটন্তি অগ্গভাৰেন সঙ্ঘাটভাৰং. সঙ্ঘাটনং এতেসং অত্থীতি সঙ্ঘাটনিকং, সঙ্ঘাটনিযন্তি ৰা পাঠো, সঙ্ঘাটনে নিযুত্তন্তি ৰা সঙ্ঘাটনিকং, ক-কারস্স য-কারং কত্ৰা সঙ্ঘাটনিযং. সামঞ্ঞতো এৰ গহিতত্তা নপুংসকনিদ্দেসো.
৪৯৩. পঠমমগ্গসম্মাদিট্ঠিপি এৰংসভাৰা, অঞ্ঞমগ্গসম্মাদিট্ঠীসু ৰত্তব্বমেৰ নত্থীতি আহ ‘‘যাযং সোতাপত্তিমগ্গদিট্ঠী’’তি. এত্তাৰতাপীতি এত্তকেনপি রাগাদীসু একেকেন পরিযুট্ঠিতচিত্ততাযপি পরিযুট্ঠিতচিত্তোযেৰ নাম হোতি, পগেৰ দ্ৰীহি, বহূহি ৰা পরিযুট্ঠিতচিত্ততায. সব্বত্থাতি সব্বেসু অট্ঠসুপি ৰারেসু. সুট্ঠু ঠপিতন্তি যথা মগ্গভাৰনা উপরি সচ্চাভিসম্বোধো হোতি, এৰং সম্মা ঠপিতং. তেনাহ ‘‘সচ্চানং বোধাযা’’তি. তং ঞাণন্তি ‘‘নত্থি খো মে তং পরিযুট্ঠান’’ন্তিআদিনা পৰত্তং পচ্চৰেক্খণঞাণং. অরিযানং হোতীতি অরিযানমেৰ হোতি. তেসঞ্হি একদেসতোপি পহীনং ৰত্তব্বতং অরহতি. তেনাহ ‘‘ন পুথুজ্জনান’’ন্তি. অরিযন্তি ৰুত্তং ‘‘অরিযেসু জাত’’ন্তি কত্ৰা. লোকুত্তরহেতুকতায লোকুত্তরন্তি ৰুত্তং. তেনেৰাহ ‘‘যেসং পনা’’তিআদি. তথা হিস্স পুথুজ্জনেহি অসাধারণতা. তেনাহ ‘‘পুথুজ্জনানং পন অভাৰতো’’তি. সব্বৰারেসূতি সব্বেসু ইতরেসু ছসু ৰারেসু.
৪৯৪. পচ্চত্তন্তি পাটিযেক্কং অত্তনি মম চিত্তেযেৰ. তেনাহ ‘‘অত্তনো চিত্তে’’তি. ‘‘পচ্চত্তং অত্তনো চিত্তে নিব্বুতিং কিলেসৰূপসমং লভামী’’তি ইমমত্থং ‘‘এসেৰ নযো’’তি ইমিনা অতিদিসতি.
৪৯৫. তথারূপায দিট্ঠিযাতি ইদং ‘‘যথারূপায দিট্ঠিযা সমন্নাগতো’’তি ইমস্স অত্থস্স পচ্চামসনন্তি আহ ‘‘তথারূপায দিট্ঠিযাতি এৰরূপায সোতাপত্তিমগ্গদিট্ঠিযা’’তি.
৪৯৬. সভাৰেনাতি নিযতপঞ্চসিক্খাপদতাদিসভাৰেন. সঙ্ঘকম্মৰসেনাতি মানত্তচরিযাদিসঙ্ঘকম্মৰসেন. দহরোতি বালো. কুমারোতি দারকো. যস্মা দহরো ‘‘কুমারো’’তি চ ‘‘যুৰা’’তি চ ৰুচ্চতি, তস্মা মন্দোতি ৰুত্তং. মন্দিন্দ্রিযতায হি মন্দো. তেনাহ ‘‘চক্খুসোতাদীনং মন্দতাযা’’তি. এৰম্পি যুৰাৰত্থাপি কেচি মন্দিন্দ্রিযা হোন্তীতি তন্নিৰত্তনত্থং ‘‘উত্তানসেয্যকো’’তি ৰুত্তং. যদি উত্তানসেয্যকো, কথমস্স অঙ্গারক্কমনন্তি? যথা তথা অঙ্গারস্স ফুসনং ইধ ‘‘অক্কমন’’ন্তি অধিপ্পেতন্তি আহ ‘‘ইতো চিতো চা’’তিআদি. মনুস্সানন্তি মহল্লকমনুস্সানং. ন সীঘং হত্থো ঝাযতি কথিনহত্থতায. খিপ্পং পটিসংহরতি মুদুতলুণসরীরতায. অধিৰাসেতি কিঞ্চি পযোজনং অপেক্খিত্ৰা.
৪৯৭. উচ্চাৰচানীতি মহন্তানি চেৰ খুদ্দকানি চ. তত্থেৰাতি সুধাকম্মাদিম্হিযেৰ. কসাৰপচনং সুধাদিসঙ্খরণত্থং, উদকানযনং ধোৰনাদিঅত্থং, হলিদ্দিৰণ্ণধাতুলেপনত্থং কুচ্ছকরণং. বহলপত্থনোতি দল়্হছন্দো. ৰচ্ছকন্তি নিব্বত্তধেনুপগৰচ্ছং. অপচিনাতীতি অপৰিন্দতি, আলোকেতীতি অত্থো. তেনাহ ‘‘অপলোকেতী’’তি. তন্নিন্নো হোতীতি অধিসীলসিক্খাদিনিন্নোৰ হোতি উচ্চাৰচানম্পি কিংকরণীযানং চারিত্তসীলস্স পূরণৰসেনেৰ করণতো, যোনিসোমনসিকারৰসেনেৰ চ তেসং পটিপজ্জনতো. থেরস্স সন্তিকে অট্ঠাসি যোনিসোমনসিকারাভাৰতো ‘‘তং তং সমুল্লপিস্সামী’’তি.
৪৯৮. বলং এৰ বলতাতি আহ ‘‘বলেন সমন্নাগতো’’তি. অত্থিকভাৰং কত্ৰাতি তেন ধম্মেন সৰিসেসং অত্থিকভাৰং উপ্পাদেত্ৰা. সকলচিত্তেনাতি দেসনাযআদিম্হি মজ্ঝে পরিযোসানেতি সব্বত্থেৰ পৰত্ততায সকলেন অনৰসেসেন চিত্তেন.
৫০০. সভাৰোতি অরিযসাৰকস্স পুথুজ্জনেহি অসাধারণতায আৰেণিকো সভাৰো. সুট্ঠু সমন্নেসিতোতি সম্মদেৰ উপপরিক্খিতো. সোতাপত্তিফলসচ্ছিকিরিযাযাতি সোতাপত্তিফলস্স সচ্ছিকরণেন, সচ্ছিকতভাৰেনাতি অত্থো. তেনাহ ‘‘সোতাপত্তিফলসচ্ছিকতঞাণেনা’’তি. পঠমমগ্গফলস্স পচ্চৰেক্খণঞাণৰিসেসা হেতে পৰত্তিআকারভিন্না. তেনেৰাহ ‘‘সত্তহি মহাপচ্চৰেক্খণঞাণেহী’’তি. অযং তাৰ আচরিযানং সমানকথাতি ‘‘ইদমস্স পঠমং ঞাণ’’ন্তিআদিনা ৰুত্তানি পচ্চৰেক্খণঞাণানি, ন মগ্গঞাণানীতি এৰং পৰত্তা পরম্পরাগতা পুব্বাচরিযানং সমানা সাধারণা ইমিস্সা পাল়িযা অট্ঠকথা অত্থৰণ্ণনা. তত্থ কারণমাহ ‘‘লোকুত্তরমগ্গো হি বহুচিত্তক্খণিকো নাম নত্থী’’তি. যদি সো বহুচিত্তক্খণিকো সিযা নানাভিসমযো, তথা সতি সংযোজনত্তযাদীনং একদেসপ্পহানং পাপুণাতীতি অরিযমগ্গস্স অনন্তরফলত্তা একদেসসোতাপন্নতাদিভাৰো আপজ্জতি, ফলানং ৰা অনেকভাৰো, সব্বমেতং অযুত্তন্তি তস্মা একচিত্তক্খণিকোৰ অরিযমগ্গো.
যং পন সুত্তপদং নিস্সায ৰিতণ্ডৰাদী অরিযমগ্গস্স একচিত্তক্খণিকতং পটিক্খিপতি, তং দস্সেন্তো ‘‘সত্ত ৰস্সানীতি হি ৰচনতো’’তি আহ. কিলেসা পন লহু…পে… ছিজ্জন্তীতি ৰদন্তেন হি খিপ্পং তাৰ কিলেসপ্পহানং, দন্ধপৰত্তিকা মগ্গভাৰনাতি পটিঞ্ঞাতং হোতি. তত্থ সচে মগ্গস্স ভাৰনায আরদ্ধমত্তায কিলেসা পহীযন্তি, সেসা মগ্গভাৰনা নিরত্থকা সিযা, অথ পচ্ছা কিলেসপ্পহানং, কিলেসা পন লহু ছিজ্জন্তীতি ইদং মিচ্ছা, ‘‘সোতাপত্তিফলসচ্ছিকিরিযাযা’’তি ৰক্খতীতি. ততো সুত্তপটিজাননতো. মগ্গং অভাৰেত্ৰাতি অরিযমগ্গং পরিপুণ্ণং কত্ৰা অভাৰেত্ৰা. অত্থরসং ৰিদিত্ৰাতি সুত্তস্স অৰিপরীতো অত্থো এৰ অত্থরসো, তং যাথাৰতো ঞত্ৰা. এৰং ৰিতণ্ডৰাদিৰাদং ভিন্দিত্ৰা ৰুত্তমেৰত্থং নিগমেতুং ‘‘ইমানি সত্ত ঞাণানী’’তিআদি ৰুত্তং. সেসং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.
কোসম্বিযসুত্তৰণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.