৬. মহাধম্মসমাদানসুত্তৰণ্ণনা
৪৭৩. এৰং ইদানি ৰুচ্চমানাকারো কামো কামনং ইচ্ছা এতেসন্তি এৰংকামা. এৰং ছন্দো ছন্দনং রোচনং অজ্ঝাসযো এতেসন্তি এৰংছন্দা. অভিমুখং, অভিনিৰিস্স ৰা পকারেহি এতি উপগচ্ছতীতি অধিপ্পাযো, লদ্ধি. সা হি লদ্ধব্বৰত্থুং অভিমুখং ‘‘এৰমেত’’ন্তি অভিনিৰিসন্তী তেন তেন পকারেন উপগচ্ছতি, হত্থগতং কত্ৰা তিট্ঠতি ন ৰিস্সজ্জেতি. এৰং ৰুচ্চমানাকারো অধিপ্পাযো এতেসন্তি এৰংঅধিপ্পাযা. ভগৰা মূলং কারণং এতেসং যাথাৰতো অধিগমাযাতি ভগৰংমূলকা. তেনাহ ‘‘ভগৰন্তঞ্হি নিস্সায মযং ইমে ধম্মে আজানাম পটিৰিজ্ঝামা’’তি. অম্হাকংধম্মাতি তেহি অত্তনা অধিগন্তব্বতায ৰুত্তং. সেৰিতব্বানঞ্হি যাথাৰতো অধিগমঞাণানি অধিগচ্ছনকসম্বন্ধীনি, তানি চ সম্মাসম্বুদ্ধমূলকানি অনঞ্ঞৰিসযত্তা. তেনাহ ‘‘পুব্বে কস্সপসম্বুদ্ধেনা’’তিআদি. ভগৰা নেতা তেসন্তি ভগৰংনেত্তিকা. নেতাতি সেৰিতব্বধম্মে ৰিনেয্যসন্তানং পাপেতা. ৰিনেতাতি অসেৰিতব্বধম্মে ৰিনেয্যসন্তানতো অপনেতা. তদঙ্গৰিনযাদিৰসেন ৰা ৰিনেতা. অনুনেতাতি ইমে ধম্মা সেৰিতব্বা, ইমে ন সেৰিতব্বাতি উভযসম্পাপনাপনযনত্থং পঞ্ঞপেতা. তেনাহ ‘‘যথাসভাৰতো’’তিআদি.
পটিসরন্তি এত্থাতি পটিসরণং, ভগৰা পটিসরণং এতেসন্তি ভগৰংপটিসরণা. পটিসরতি সভাৰসম্পটিৰেধৰসেন পচ্চেকমুপগচ্ছতীতি ৰা পটিসরণং, ভগৰা পটিসরণং এতেসন্তি ভগৰংপটিসরণা. পটিৰেধৰসেনাতি পটিৰিজ্ঝিতব্বতাৰসেন. অসতিপি মুখে অত্থতো এৰং ৰদন্তো ৰিয হোতীতি আহ ‘‘ফস্সো আগচ্ছতি, অহং ভগৰা কিং নামো’’তি. পটিভাতূতি এত্থ পটি-সদ্দাপেক্খায ‘‘ভগৰন্ত’’ন্তি উপযোগৰচনং, অত্থো পন সামিৰচনৰসেনেৰ ৰেদিতব্বোতি দস্সেন্তো আহ ‘‘ভগৰতো’’তি পটিভাতূতি চ ভগৰতো ভাগো হোতু. ভগৰতো হি এস ভাগো, যদিদং ধম্মস্স দেসনা, অম্হাকং পন ভাগো সৰনন্তি অধিপ্পাযো. কেচি পন পটিভাতূতি পদিস্সতূতি অত্থং ৰদন্তি, ঞাণেন দিস্সতু, দেসীযতূতি ৰা অত্থো. উপট্ঠাতূতি চ ঞাণস্স পচ্চুপট্ঠাতু.
৪৭৪. নিস্সযিতব্বেতি অত্তনো সন্তানে উপ্পাদনৰসেন অপস্সযিতব্বে. ততিযচতুত্থধম্মসমাদানানি হি অপস্সায সত্তানং এতরহি আযতিঞ্চ সম্পত্তিযো অভিৰড্ঢন্তি. ভজিতব্বেতি তস্সেৰ ৰেৰচনং. সেৰিতব্বেতি ৰা সপ্পুরিসুপস্সযসদ্ধম্মস্সৰনযোনিসোমনসিকারে সন্ধাযাহ. ভজিতব্বেতি তপ্পচ্চযে দানাদিপুঞ্ঞধম্মে.
৪৭৫. উপ্পটিপাটিআকারেনাতি পঠমং সংকিলেসধম্মে দস্সেত্ৰা পচ্ছা ৰোদানধম্মদস্সনং সত্থু দেসনাপটিপাটি, যথা – ‘‘ৰামং মুঞ্চ, দক্খিণং গণ্হা’’তি (ধ. স. অট্ঠ. ৪৯৮; ৰিসুদ্ধি. মহাটী. ১.১৪), তথা উপ্পটিপাটিপকারেন, সা চ খো পুরিমেসু দ্ৰীসু ধম্মসমাদানেসু, পচ্ছিমেসু পন পটিপাটিযাৰ মাতিকা পট্ঠপিতা. যথাধম্মরসেনেৰাতি পহাতব্বপহাযকধম্মানং যথাসভাৰেনেৰ. সভাৰো হি যাথাৰতো রসিতব্বতো জানিতব্বতো ‘‘রসো’’তি ৰুচ্চতি. পঠমং পহাতব্বধম্মে দস্সেত্ৰা তদনন্তরং ‘‘ইমে ধম্মা এতেহি পহীযন্তী’’তি পহাযকধম্মদস্সনং দেসনানুপুব্বী. গহণং আদিযনং অত্তনো সন্তানে উপ্পাদনং.
৪৭৮. ৰধদণ্ডাদীহি ভীতস্স উপসঙ্কমনে, মিচ্ছা চরিত্ৰা তথা অপগমনে চ পুব্বাপরচেতনানং ৰসেন মিচ্ছাচারো দুক্খৰেদনো হোতি, তথা ইস্সানিন্দাদীহি উপদ্দুতস্স অপরচেতনাৰসেন, এৰং অভিজ্ঝামিচ্ছাদিট্ঠীসুপি যথারহং ৰেদিতব্বং. তিস্সন্নম্পি চেতনানন্তি পুব্বাপরসন্নিট্ঠাপকচেতনানং. অদিন্নাদানং মুসাৰাদো পিসুণৰাচা সম্ফপ্পলাপোতি ইমেসং চতুন্নং সন্নিট্ঠাপকচেতনানং সুখসম্পযুত্তা ৰা উপেক্খাসম্পযুত্তা ৰাতি অযং নযো ইধ অধিকতত্তা ন উদ্ধটো. দোমনস্সমেৰ চেত্থ দুক্খন্তি ইদং পুব্বভাগাপরভাগচেতনাপি চেত্থ আসন্না দোমনস্সসহগতা এৰ হোন্তীতি কত্ৰা ৰুত্তং. অনাসন্না পন সন্ধায ‘‘পরিযেট্ঠিং ৰা আপজ্জন্তস্সা’’তিআদি ৰুত্তং. তেনেৰ মিচ্ছাচারাভিজ্ঝামিচ্ছাদিট্ঠীনং পুব্বভাগাপরভাগচেতনা আসন্না সন্নিট্ঠাপকচেতনাগতিকাৰাতি দস্সিতং হোতীতি দট্ঠব্বং. পরিযেট্ঠিন্তি মিচ্ছাচারাদীসু ৰীতিক্কমিতব্বৰত্থুমালাগন্ধাদিপরিযেসনং. পাণাতিপাতাদীসু মারেতব্বৰত্থুআৰুধাদিপরিযেসনং আপজ্জন্তস্স. অকিচ্ছেনপি তেসং পরিযেসনং সম্ভৰতীতি ‘‘ৰট্টতিযেৰা’’তি সাসঙ্কং ৰদতি.
৪৭৯. সুখৰেদনা হোন্তীতি সুখৰেদনাপি হোন্তীতি অধিপ্পাযো. তাসং চেতনানং অসুখৰেদনতাপি লব্ভতীতি ‘‘সুখৰেদনাপি হোন্তিযেৰা’’তি সাসঙ্কৰচনং. সোমনস্সমেৰ চেত্থ সুখন্তি ইদং পুব্বভাগাপরভাগচেতনাপি সোমনস্সসহগতা এৰ হোন্তীতি কত্ৰা ৰুত্তং. তঞ্চ খো মিচ্ছাচারৰজ্জানং ছন্নং ৰসেন. মিচ্ছাচারস্স পন পুব্বাপরভাগস্স ৰসেন ‘‘কাযিকং সুখম্পি ৰট্টতিযেৰাতি সাসঙ্কৰচনং.
৪৮০. দোসজপরিল়াহৰসেনস্স সিযা কাযিকম্পি দুক্খন্তি অধিপ্পাযেন ‘‘সো গণ্হন্তোপি দুক্খিতো’’তি ৰুত্তং. চেতোদুক্খমেৰ ৰা সন্ধায তস্স অপরাপরুপ্পত্তিদস্সনত্থং ‘‘দুক্খিতো দোমনস্সিতো’’তি ৰুত্তং.
৪৮১. দসসুপি পদেসূতি দসসুপি কোট্ঠাসেসু, ৰাক্যেসু ৰা. উপেক্খাসম্পযুত্ততাপি সম্ভৰতীতি ‘‘সুখসম্পযুত্তা হোন্তিযেৰা’’তি ইধ সাসঙ্কৰচনং. পাণাতিপাতা পটিৰিরতস্স কাযোপি সিযা ৰিগতদরথপরিল়াহোতি পাণাতিপাতাৰেরমণিআদিপচ্চযা কাযিকপটিসংৰেদনাপি সম্ভৰতীতি সহাপি সুখেনাতি এত্থ কাযিযসুখম্পি ৰট্টতিযেৰ.
৪৮২. তিত্তকালাবূতি উপভুত্তস্স উম্মাদাদিপাপনেন কুচ্ছিততিত্তকরসো অলাবু. ন রুচ্চিস্সতি অনিট্ঠরসতায অনিট্ঠফলতায চ.
৪৮৩. রসং দেতীতি রসং দস্সেতি ৰিভাৰেতি.
৪৮৪. পূতিমুত্তন্তি পূতিসভাৰমুত্তং. তরুণন্তি ধারাৰসেন নিপতন্তং হুত্ৰা উণ্হং. তেনস্স উপরিমুত্ততমাহ. মুত্তঞ্হি পস্সাৰমগ্গতো মুচ্চমানং কাযুস্মাৰসেন উণ্হং হোতি.
৪৮৫. যং ভগন্দরসংসট্ঠং লোহিতং পক্খন্দতীতি ভগন্দরব্যাধিসহিতায লোহিতপক্খন্দতায ৰসেন যং লোহিতং ৰিস্সৰতি. পিত্তসংসট্ঠং লোহিতং পক্খন্দতীতি আনেত্ৰা সম্বন্ধো.
৪৮৬. উব্বিদ্ধেতি দূরে. অব্ভমহিকাদিউপক্কিলেসৰিগমেন হি আকাসং উত্তুঙ্গং ৰিয দূরং ৰিয চ খাযতি. তেনাহ ‘‘দূরীভূতে’’তি. তমংযেৰ তমগতং ‘‘গূথগতং মুত্তগত’’ন্তি (ম. নি. ২.১১৯; অ. নি. ৯.১১) যথা. ভাসতে চ তপতে চ ৰিরোচতে চ ইদং চতুত্থং ধম্মসমাদানং ৰিভজন্তেন কুসলকম্মপথস্স ৰিভজিত্ৰা দস্সিতত্তা.
সঙ্গররুক্খো কন্দমাদসপোৰ. সরভঞ্ঞৰসেনাতি অত্থং অৰিভজিত্ৰা পদসো সরভঞ্ঞৰসেন. ওসারেন্তস্সাতি উচ্চারেন্তস্স. সদ্দেতি ওসারণসদ্দে. অধিগতৰিসেসং অনারোচেতুকামা দেৰতা তত্থেৰ অন্তরধাযি. তং দিৰসন্তি সত্থারা দেসিতদিৰসে. ইতি অত্তনো ৰিসেসাধিগমনিমিত্ততায অযং দেৰতা ইমং সুত্তং পিযাযতি. সেসং উত্তানমেৰ.
মহাধম্মসমাদানসুত্তৰণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.