৫. চূল়ধম্মসমাদানসুত্তৰণ্ণনা
৪৬৮. ধম্মোতি গহিতগহণানীতি ধম্মো ৰা হোতু ইতরো ৰা, ধম্মোতি পগ্গহিতগ্গাহপ্পৰত্তা চরিযাৰ. আযূহনক্খণেতি তস্স ধম্মোতি গহিতস্স পৰত্তনক্খণে. সুখন্তি অকিচ্ছং. তেনাহ ‘‘সুকর’’ন্তি. দুক্খৰিপাকন্তি অনিট্ঠফলৰিপচ্চনং.
৪৬৯. যথা চক্খাদীনং পঞ্চন্নং ইন্দ্রিযানং যথাসকং ৰিসযগ্গহণং সভাৰসিদ্ধং, এৰং মনসোপি. তে চ ৰিসযা ইট্ঠাকারতো গহণে ন কোচি দোসো, পুরিসত্তভাৰে ন চ তে দোসং পৰত্তেন্তীতি অযং তেসং সমণব্রাহ্মণানং লদ্ধীতি আহ ‘‘ৰত্থুকামেসুপি কিলেসকামেসুপি দোসো নত্থী’’তি, অস্সাদেত্ৰা ৰিসযপরিভোগে নত্থি আদীনৰো, তপ্পচ্চযা ন কোচি অন্তরাযোতি অধিপ্পাযো. পাতব্যতং আপজ্জন্তীতি পরিভুঞ্জনকতং উপগচ্ছন্তি. পরিভোগত্থো হি অযং পা-সদ্দো কত্তুসাধনো চ তব্য-সদ্দো, যথারুচি পরিভুঞ্জন্তীতি অত্থো. কিলেসকামোপি অস্সাদিযমানো ৰত্থুকামন্তোগধোযেৰ, কিলেসকামৰসেন পন নেসং অস্সাদেতব্বতাতি আহ ‘‘ৰত্থুকামেসু কিলেসকামেন পাতব্যত’’ন্তি. কিলেসকামেনাতি করণত্থে করণৰচনং. পাতব্যতং পরিভুঞ্জিতব্বতন্তি এত্থাপি কত্তুৰসেনেৰ অত্থো ৰেদিতব্বো. মোল়িং কত্ৰাতি ৰেণিবন্ধৰসেন মোল়িং কত্ৰা. তাপসপরিব্বাজিকাহীতি তাপসপব্বজ্জূপগতাহি. পরিঞ্ঞং পঞ্ঞপেন্তীতি ইদং ‘‘পহানমাহংসূ’’তি পদস্সেৰ ৰেৰচনন্তি ‘‘পহানং সমতিক্কমং পঞ্ঞপেন্তী’’তি ৰুত্তং. তেন কামা নামেতে অনিচ্চা দুক্খা ৰিপরিণামধম্মাতি যাথাৰতো পরিজাননং ইধ ‘‘পহান’’ন্তি অধিপ্পেতং, ন ৰিনাভাৰমত্তন্তি দস্সেতি. মালুৰাসিপাটিকাতি মালুৰাৰিদলং মালুৰাফলে পোট্টলিকা. সন্তাসং আপজ্জেয্যাতি সালে অধিৰত্থদেৰতায পৰত্তিং গহেত্ৰা ৰুত্তং. তদা হি তস্সা এৰং হোতি. কোৰিল়ারপত্তসদিসেহীতি মহাকোৰিল়ারপত্তসণ্ঠানেহি. সণ্ঠানৰসেন হেতং ৰুত্তং, মালুৰাপত্তা পন কোৰিল়ারপত্তেহি মহন্ততরানি চেৰ ঘনতরানি চ হোন্তি. ৰিপুলবহুঘনগরুপত্ততায মহন্তং ভারং জনেত্ৰা. সাতি মালুৰালতা. ওঘনন্তি হেট্ঠতো ওলম্বনহেতুভূতং ঘনভাৰং.
অন্ধৰনসুভগৰনগ্গহণং তেসং অভিলক্খিতভাৰতো. নাল়িকেরাদীসু তিণজাতীসু. খাদনুপলক্খণং উপচিকানং উট্ঠহনগ্গহণন্তি আহ ‘‘উট্ঠহেয্যু’’ন্তি. কেল়িং করোন্তী ৰিযাতি ৰিলম্বননদী ৰিয কেল়িং করোন্তী. ইদানি অহং তং অজ্ঝোত্থরিন্তি পমোদমানা ৰিয ইতো চিতো চ ৰিপ্ফন্দমানা ৰিলম্বন্তী. সম্ফস্সোপি সুখো মুদুতলুণকোমলভাৰতো. দস্সনম্পি সুখং ঘনবহলপত্তসংহততায. সোমনস্সজাতাতি পুব্বে অনুস্সৰৰসেন ভৰনৰিনাসভযা সন্তাসং আপজ্জি, ইদানি তস্সা সম্পত্তিদস্সনেন পলোভিতা সোমনস্সজাতা অহোসি.
ৰিটভিং করেয্যাতি আতানৰিতানৰসেন জটেন্তী জালং করেয্য. তথাভূতা চ ঘনপত্তসঞ্ছন্নতায ছত্তসদিসী হোতীতি আহ ‘‘ছত্তাকারেন তিট্ঠেয্যা’’তি. সকলং রুক্খন্তি উপরি সব্বসাখাপসাখং সব্বরুক্খং. ভস্সমানাতি পলিৰেঠনৰসেনেৰ ওতরমানা. যাৰ মূলা ওতিণ্ণসাখাহীতি মালুৰা ভারেন ওনমিত্ৰা রুক্খস্স যাৰ মূলা ওতিণ্ণসাখাহি পুন অভিরুহমানা. সব্বসাখাতি হেট্ঠা মজ্ঝে উপরি চাতি সব্বাপি সাখাযো পলিৰেঠেন্তী. সংসিব্বিত্ৰা জালসন্তানকনিযামেন জটেত্ৰা. এৰং অপরাপরং সংসিব্বনেন অজ্ঝোত্থরন্তী. সব্বসাখা হেট্ঠা কত্ৰা সযং উপরি ঠত্ৰা মহাভারভাৰেন ৰাতে ৰা ৰাযন্তে দেৰে ৰা ৰস্সন্তে পদালেয্য. সাখট্ঠকৰিমানন্তি সাখাপটিবদ্ধং ৰিমানং. যস্মা ইধ সত্থারা ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে’’তিআদিনা ভূতপুব্বমেৰ ৰত্থু উপমাভাৰেন আহটং, তস্মা ‘‘ইদং পন ৰিমান’’ন্তিআদি ৰুত্তং.
৪৭১. বহলরাগসভাৰোতি পচ্চৰেক্খণাহি নীহরিতুং অসক্কুণেয্যতায বলৰা হুত্ৰা অভিভৰনরাগধাতুকো. রাগজন্তি রাগনিমিত্তজাতং. দিট্ঠে দিট্ঠে আরম্মণেতি দিট্ঠে দিট্ঠে ৰিসভাগারম্মণে. নিমিত্তং গণ্হাতীতি কিলেসুপ্পত্তিযা কারণভূতং অনুব্যঞ্জনসো নিমিত্তং গণ্হাতি, সিক্খাগারৰেন পন কিলেসেহি নিস্সিতং মগ্গং ন পটিপজ্জতি, ততো এৰ আচরিযুপজ্ঝাযেহি আণত্তং দণ্ডকম্মং করোতেৰ. তেনাহ ‘‘ন ত্ৰেৰ ৰীতিক্কমং করোতী’’তি. হত্থপরামাসাদীনীতি – ‘‘এহি তাৰ তযা ৰুত্তং মযা ৰুত্তঞ্চ অমুত্র গন্ত্ৰা ৰীমংসিস্সামা’’তিআদিনা হত্থগ্গহণাদীনি করোন্তো, ন করুণামেত্তানিদানৰসেন. মোহজাতিকোতি বহলমোহসভাৰো.
৪৭২. কম্মনিযামেনাতি পুরিমজাতিসিদ্ধেন লোভুস্সদতাদিনিযমিতেন কম্মনিযামেন. ইদানি তং লোভুস্সদতাদিং ৰিভাগেন দস্সেতুং ‘‘যস্স হী’’তিআদি আরদ্ধং. তত্থ কম্মাযূহনক্খণেতি কম্মকরণৰেলায. লোভো বলৰাতি তজ্জায সামগ্গিযা সামত্থিযতো লোভো অধিকো হোতি. অলোভো মন্দোতি তপ্পটিপক্খো অলোভো দুব্বলো হোতি. কথং পনেতে লোভালোভা অঞ্ঞমঞ্ঞং উজুৰিপচ্চনীকভূতা একক্খণে পৰত্তন্তি? ন খো পনেতং এৰং দট্ঠব্বং ‘‘একক্খণে পৰত্তন্তী’’তি, নিকন্তিক্খণং পন আযূহনক্খণমেৰ কত্ৰা এৰং ৰুত্তং. এস নযো সেসেসু. পরিযাদাতুন্তি অভিভৰিতুং ন সক্কোতি. যো হি ‘‘এৰংসুন্দরং এৰংৰিপুলং এৰংমহগ্ঘঞ্চ ন সক্কা পরস্স দাতু’’ন্তিআদিনা অমুত্তচাগতাদিৰসেন পৰত্তায চেতনায সম্পযুত্তো অলোভো সম্মদেৰ লোভং পরিযাদাতুং ন সক্কোতি. দোসমোহানং অনুপ্পত্তিযং তাদিসপচ্চযলাভেনেৰ অদোসামোহা বলৰন্তো. তস্মাতি লোভাদোসামোহানং বলৰভাৰতো অলোভদোসমোহানঞ্চ দুব্বলভাৰতোতি ৰুত্তমেৰ কারণং পচ্চামসতি. সোতি তংসমঙ্গী. তেন কম্মেনাতি তেন লোভাদিউপনিস্সযৰতা কুসলকম্মুনা. সুখসীলোতি সখিলো. তমেৰত্থং অক্কোধনোতি পরিযাযেন ৰদতি.
মন্দা অলোভাদোসা লোভদোসে পরিযাদাতুং ন সক্কোন্তি, অমোহো পন বলৰা মোহং পরিযাদাতুং সক্কোতীতি এৰং যথারহং পঠমৰারে ৰুত্তনযেনেৰ অতিদেসত্থো ৰেদিতব্বো. পুরিমনযেনেৰাতি পুব্বে ৰুত্তনযানুসারেন. দুট্ঠোতি কোধনো. দন্ধোতি মন্দমঞ্ঞো. সুখসীলকোতি সুখসীলো.
এত্থ চ লোভৰসেন, দোসমোহ-লোভদোস-লোভমোহ-দোসমোহ-লোভদোসমোহৰসেনাতি তযো এককা, তযো দুকা, একো তিকোতি লোভাদিউস্সদৰসেন অকুসলপক্খে এৰ সত্ত ৰারা, তথা কুসলপক্খে অলোভাদিউস্সদৰসেনাতি চুদ্দস ৰারা লব্ভন্তি. তত্থ অলোভদোসমোহা, অলোভাদোসমোহা, অলোভদোসামোহা বলৰন্তোতি আগতেহি কুসলপক্খে ততিযদুতিযপঠমৰারেহি দোসুস্সদমোহুস্সদদোসমোহুস্সদৰারা গহিতা এৰ হোন্তি. তথা অকুসলপক্খে লোভাদোসামোহা, লোভদোসামোহা, লোভাদোসমোহা বলৰন্তোতি আগতেহি ততিযদুতিযপঠমৰারেহি অদোসুস্সদঅমোহুস্সদঅদোসামোহুস্সদৰারা গহিতা এৰাতি অকুসলকুসলপক্খেসু তযো তযো ৰারে অন্তোগধে কত্ৰা অট্ঠেৰ ৰারা দস্সিতা. যে পন উভযসম্মিস্সতাৰসেন লোভালোভুস্সদৰারাদযো অপরে একূনপঞ্ঞাস ৰারা কামং দস্সেতব্বা, তেসং অসম্ভৰতো এৰ ন দস্সিতা. ন হি ‘‘একস্মিং সন্তানে অন্তরেন অৰত্থন্তরং লোভো চ বলৰা অলোভো চা’’তিআদি যুজ্জতি. পটিপক্খৰসেন ৰাপি এতেসং বলৰদুব্বলভাৰো সহজাতধম্মৰসেন ৰা. তত্থ লোভস্স তাৰ পটিপক্খৰসেন অনভিভূততায বলৰভাৰো, তথা দোসমোহানং অদোসামোহেহি. অলোভাদীনং পন লোভাদিঅনভিভৰনতো. সব্বেসঞ্চ সমানজাতিযসমধিভুয্য পৰত্তিৰসেন সহজাতধম্মতো বলৰভাৰো. তেন ৰুত্তং অট্ঠকথাযং (ম. নি. অট্ঠ. ২.৪৭২) – ‘‘লোভো বলৰা, অলোভো মন্দো. অদোসামোহা বলৰন্তো, দোসমোহা মন্দা’’তিআদি, সো চ নেসং মন্দবলৰভাৰো পুরিমূপনিস্সযতো তথা আসযস্স পরিভাৰিততায ৰেদিতব্বো. তেনেৰাহ ‘‘কম্মনিযামেনা’’তি. সেসং ৰুত্তনযত্তা সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰাতি.
চূল়ধম্মসমাদানসুত্তৰণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.