৩. মহাৰেদল্লসুত্তৰণ্ণনা
৪৪৯. গরুভাৰো গারৰং, পাসাণচ্ছত্তং ৰিয গরুকরণীযতা. সহ গারৰেনাতি সগারৰো, গরুনা কিস্মিঞ্চি ৰুত্তে গারৰৰসেন পতিস্সৰনং পতিস্সৰো, সহ পতিস্সৰেন সপ্পতিস্সৰো, পতিস্সৰভূতং তংসভাগঞ্চ যং কিঞ্চি গরুকরণং. সগারৰে সপ্পতিস্সৰচনং সগারৰসপ্পতিস্সৰচনং. গরুকরণং ৰা গারৰো, সগারৰস্স সপ্পতিস্সৰচনং সগারৰসপ্পতিস্সৰচনং. এতেন সভাৰেনেৰ সগারৰস্স তথাপৰত্তং ৰচনন্তি দস্সেতি. অঞ্ঞত্থ দু-সদ্দো গরহত্থোপি হোতি ‘‘দুক্খং দুপ্পুত্তো’’তিআদীসু ৰিয, ইধ পন সো ন সম্ভৰতি কুচ্ছিতায পঞ্ঞায অভাৰতোতি আহ ‘‘পঞ্ঞায দুট্ঠং নাম নত্থী’’তি. ‘‘দুস্সীলো’’তিআদীসু ৰিয অভাৰত্থো দু-সদ্দোতি ৰুত্তং ‘‘অপ্পঞ্ঞো নিপ্পঞ্ঞোতি অত্থো’’তি. কিত্তকেনাতি কেন পরিমাণেন. তং পন পরিমাণং যস্মা পরিমেয্যস্স অত্থস্স পরিচ্ছিন্দনং হোতি, নু-সদ্দো চ পুচ্ছায জোতকো, তস্মা ‘‘কিত্তাৰতা নু খোতি কারণপরিচ্ছেদপুচ্ছা’’তি ৰত্ৰা ‘‘কিত্তকেন নু খো এৰং ৰুচ্চতীতি অত্থো’’তি আহ. ‘‘কারণপরিচ্ছেদপুচ্ছা’’তি ইমিনা ‘‘কিত্তাৰতা’’তি সামঞ্ঞতো পুচ্ছাভাৰো দস্সিতো, ন ৰিসেসতো, তস্স পুচ্ছাৰিসেসভাৰঞাপনত্থং মহানিদ্দেসে আগতা সব্বাৰ পুচ্ছা অত্থুদ্ধারনযেন দস্সেতি ‘‘পুচ্ছা চ নামা’’তিআদিনা. অদিট্ঠং জোতীযতি এতাযাতি অদিট্ঠজোতনা, পুচ্ছা. দিট্ঠসংসন্দনা সাকচ্ছাৰসেন ৰিনিচ্ছযকরণং. ৰিমতি ছিজ্জতি এতাযাতি ৰিমতিচ্ছেদনা. অনুমতিযা পুচ্ছা অনুমতিপুচ্ছা. ‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে’’তিআদিপুচ্ছায হি ‘‘কিং তুম্হাকং অনুমতী’’তি অনুমতি পুচ্ছিতা হোতি. কথেতুং কম্যতায পুচ্ছা কথেতুকম্যতাপুচ্ছা.
লক্খণন্তি ঞাতুং ইচ্ছিতো যো কোচি সভাৰো. অঞ্ঞাতন্তি যেন কেনচি ঞাণেন অঞ্ঞাতভাৰং আহ. অদিট্ঠন্তি দস্সনভূতেন পচ্চক্খং ৰিয অদিট্ঠতং. অতুলিতন্তি ‘‘এত্তকং ইদ’’ন্তি তুলনভূতেন অতুলিততং. অতীরিতন্তি তীরণভূতেন অকতঞাণকিরিযাসমাপনতং. অৰিভূতন্তি ঞাণস্স অপাকটভাৰং. অৰিভাৰিতন্তি ঞাণেন অপাকটীকতভাৰং. ইধ দিট্ঠসংসন্দনাপুচ্ছা অধিপ্পেতা, ন অদিট্ঠজোতনা ৰিমতিচ্ছেদনা চাতি.
কথমযং অত্থো ৰিঞ্ঞাযতীতি আহ ‘‘থেরো হী’’তিআদি. সযং ৰিনিচ্ছিনন্তোতি সযমেৰ তেসং পঞ্হানং অত্থং ৰিসেসেন নিচ্ছিনন্তো. ইদং সুত্তন্তি ইদং পঞ্চৰীসতিপঞ্হপটিমণ্ডিতসুত্তং, ন যং কিঞ্চি অনৰসেসেনেৰ মত্থকং পাপেসীতি. ‘‘সযমেৰ পঞ্হং সমুট্ঠাপেত্ৰা সযং ৰিনিচ্ছিনন্তো’’তি এত্থ চতুক্কোটিকং ভৰতীতি দস্সেন্তো ‘‘একচ্চো হী’’তিআদিমাহ. পঞ্হং সমুট্ঠাপেতুংযেৰ সক্কোতীতি পুচ্ছনৰিধিংযেৰ জানাতি. ন নিচ্ছেতুন্তি নিচ্ছেতুং ন সক্কোতি, ৰিস্সজ্জনৰিধিং ন জানাতীতি অত্থো. ৰিসেসট্ঠানন্তি অঞ্ঞেহি অসদিসট্ঠানং. থেরেন সদিসোতি থেরেন সদিসো সাৰকো নত্থি.
সংসন্দিত্ৰাতি সংযোজেত্ৰা সমানং কত্ৰা, যথা তত্থ সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং পৰত্তং, তথা তং অৰিলোমেত্ৰাতি অত্থো. লীল়াযন্তোতি লীল়ং করোন্তো. ধম্মকথিকতায অগ্গভাৰপ্পত্তিযা তত্থ অপ্পটিহতঞাণতায বুদ্ধলীল়ায ৰিয চতুন্নং পরিসানং গমনং গণ্হন্তো ধম্মকথং কথেতি.
ইতো ৰা এত্তো ৰা অনুক্কমিত্ৰাতি উগ্গহিতকথামগ্গতো যত্থ কত্থচি ঈসকম্পি অনুক্কমিত্ৰা উগ্গহিতনিযামেনেৰাতি অত্থো. তেনাহ ‘‘যট্ঠিকোটি’’ন্তিআদি. একপদিকন্তি একপদনিক্খেপমত্তং. দণ্ডকসেতুন্তি একদণ্ডকমযং সেতুং. হেট্ঠা চ উপরি চ সুত্তপদানং আহরণেন তেপিটকং বুদ্ধৰচনং হেট্ঠুপরিযং করোন্তো. জাতস্সরসদিসঞ্চ গাথং, সুত্তপদং ৰা নিক্খিপিত্ৰা তত্থ নানাউপমাকারণানি আহরন্তো তানি চ তেহি সুত্তপদেহি বোধেন্তো সমুট্ঠাপেন্তো ‘‘জাতস্সরে পঞ্চৰণ্ণানি কুসুমানি ফুল্লাপেন্তো ৰিয সিনেরুমত্থকে ৰট্টিসহস্সং জালেন্তো ৰিযা’’তি ৰুত্তো.
একপদুদ্ধারেতি একস্মিং পদুদ্ধারণক্খণে. পদৰসেন সট্ঠি পদসতসহস্সানি গাথাৰসেন পন্নরস গাথাসহস্সানি. আকড্ঢিত্ৰা গণ্হন্তো ৰিযাতি পচ্চেকং পুপ্ফানি অনোচিনিত্ৰা ৰল্লিমেৰ আকড্ঢিত্ৰা একজ্ঝং পুপ্ফানি কত্ৰা গণ্হন্তো ৰিয. তেনাহ ‘‘একপ্পহারেনেৰা’’তি. গতিমন্তানন্তি অতিসযায ঞাণগতিযা যুত্তানং. ধিতিমন্তানন্তি ধারণবলেন যুত্তানং.
অনন্তনযুস্সদন্তি পচ্চযুপ্পন্নভাসিতত্থনিব্বানৰিপাককিরিযাদিৰসেন অনন্তপভেদে ৰিসযে পৰত্তিযা অনন্তনযেহি উস্সন্নং উপচিতং. চতুরোঘনিত্থরণত্থিকানং তিত্থে ঠপিতনাৰা ৰিযাতি যোজনা. সহস্সযুত্তআজঞ্ঞরথোতি ৰেজযন্তরথং সন্ধায ৰদতি.
যস্মা পুচ্ছাযং ব্যাপনিচ্ছানযেন ‘‘দুপ্পঞ্ঞো দুপ্পঞ্ঞো’’তি আমেডিতৰসেন ৰুত্তং, তস্মা ধম্মসেনাপতি পুচ্ছিতমত্থং ৰিস্সজ্জেন্তো পুচ্ছাসভাগেন ‘‘নপ্পজানাতি নপ্পজানাতী’’তি আমেডিতৰসেনেৰাহ. তত্থ ইতি-সদ্দো কারণত্থোতি দস্সেন্তো ‘‘যস্মা নপ্পজানাতি, তস্মা দুপ্পঞ্ঞোতি ৰুচ্চতী’’তি আহ. ইদং দুক্খন্তি ইদং উপাদানক্খন্ধপঞ্চকং দুক্খং অরিযসচ্চং. তঞ্চ খো রুপ্পনং ৰেদিযনং সঞ্জাননং অভিসঙ্খরণং ৰিজাননন্তি সঙ্খেপতো এত্তকং. ইতো উদ্ধং কিঞ্চি ধম্মজাতং দুক্খং অরিযসচ্চং নাম নত্থীতি যাথাৰসরসলক্খণতো পৰত্তিক্কমতো চেৰ পীল়নসঙ্খতসন্তাপৰিপরিণামলক্খণতো চ যথাভূতং অরিযমগ্গপঞ্ঞায নপ্পজানাতি. অৰসেসপচ্চযসমাগমে উদযতি উপ্পজ্জতি, স্ৰাযং সমুদযো সংসারপৰত্তিভাৰেনাতি আহ ‘‘পৰত্তিদুক্খপভাৰিকা’’তি, দুক্খসচ্চস্স উপ্পাদিকাতি অত্থো. যাথাৰসরসলক্খণতোতি যথাভূতং অনুপচ্ছেদকরণরসতো চেৰ সম্পিণ্ডননিদানসংযোগপলিবোধলক্খণতো চ.
ইদং নাম ঠানং পত্ৰাতি ইদং নাম অপ্পৰত্তিকারণং আগম্ম. নিরুজ্ঝতীতি অনুপ্পাদনিরোধৰসেন নিরুজ্ঝতি, তেনাহ ‘‘উভিন্নং অপ্পৰত্তী’’তি. যাথাৰসরসলক্খণতোতি যথাভূতং অচ্চুতিরসতো চেৰ নিস্সরণৰিৰেকাসঙ্খতামতলক্খণতো চ. অযং পটিপদাতি অযং সম্মাদিট্ঠিআদিকা সমোধানলক্খণা পটিপজ্জতি এতাযাতি পটিপদা. দুক্খনিরোধং গচ্ছতীতি দুক্খনিরোধং নিব্বানং সচ্ছিকিরিযাভিসমযৰসেন গচ্ছতি আরব্ভ পৰত্ততি. যাথাৰসরসলক্খণতোতি যথাভূতং কিলেসপ্পহানকরণসরসতো চেৰ নিয্যানহেতুদস্সনাধিপতেয্যলক্খণতো চ নপ্পজানাতি. অনন্তরৰারেতি দুতিযৰারে. ইমিনাৰ নযেনাতি ‘‘ইদং দুক্খং, এত্তকং দুক্খ’’ন্তিআদিনা পঠমৰারে ৰুত্তনযেন. তত্থ হি দুপ্পঞ্ঞনিদ্দেসত্তা পজাননপটিক্খেপৰসেন দেসনা আগতা, ইধ পঞ্ঞৰন্তনিদ্দেসত্তা পজাননৰসেনাতি অযমেৰ ৰিসেসো. এত্থাতি দুতিযৰারে.
সৰনতোতি কম্মট্ঠানস্স সৰনতো উগ্গণ্হাতি. গন্থসৰনমুখেন হি তদত্থস্স উগ্গহণং. ঠপেত্ৰা তণ্হন্তিআদি তস্স উগ্গহণাকারনিদস্সনং. অভিনিৰিসতীতি ৰিপস্সনাভিনিৰেসৰসেন অভিনিৰিসতি ৰিপস্সনাকম্মট্ঠানং পট্ঠপেতি. নো ৰিৰট্টেতি ৰিৰট্টে অভিনিৰেসো ন হোতি অৰিসযত্তা. অযন্তি চতুসচ্চকম্মট্ঠানিকো.
পঞ্চক্খন্ধাতি পঞ্চুপাদানক্খন্ধা. খন্ধৰসেন ৰিপস্সনাভিনিৰেসস্স চক্খাদিৰসেন ৰেদনাদিৰসেন চ সতিপি অনেকৰিধত্তে সুকরং সুৰিঞ্ঞেয্যন্তি চতুধাতুমুখেন তং দস্সেতুং ‘‘ধাতুকম্মট্ঠানৰসেন ওতরিত্ৰা’’তি আহ. রূপন্তি ৰৰত্থপেতীতি রুপ্পনট্ঠেন রূপন্তি অসঙ্করতো পরিচ্ছিন্দতি. তদারম্মণাতি তং রূপং আরম্মণং কত্ৰা পৰত্তনকা. নামন্তি ৰেদনাদিচতুক্কং নমনট্ঠেন নামন্তি ৰৰত্থাপেতি. যমকতালক্খন্ধং ভিন্দন্তো ৰিয যমকং ভিন্দিত্ৰা ‘‘অরূপং, রূপঞ্চা’’তি দ্ৰেৰ ইমে ধম্মা, ন এত্থ কোচি অত্তা ৰা অত্তনিযং ৰাতি নামরূপং ৰৰত্থপেতি পরিচ্ছিন্দতি পরিগ্গণ্হাতি. এত্তাৰতা দিট্ঠিৰিসুদ্ধি দস্সিতা. তং পনেতং নামরূপং ন অহেতুকং. যস্মা সব্বং সব্বত্থ সব্বদা চ নত্থি, তস্মা সহেতুকং. কীদিসেন হেতুনা? ন ইস্সরাদিৰিসমহেতুনা. যং পনেত্থ ৰত্তব্বং, তং ৰিসুদ্ধিমগ্গসংৰণ্ণনাযং (ৰিসুদ্ধি. মহাটী. ২.৪৪৭) ৰুত্তনযেন গহেতব্বং. সহেতুকত্তা এৰ সপচ্চযং. অৰিজ্জাদযোতি অৰিজ্জাতণ্হুপাদানকম্মাহারাদযো. এৰন্তি ‘‘তং পনেত’’ন্তিআদিনা ৰুত্তপ্পকারেন অৰিজ্জাদিকে পচ্চযে চেৰ রূপৰেদনাদিকে পচ্চযুপ্পন্নধম্মে চ ৰৰত্থপেত্ৰা পরিচ্ছিন্দিত্ৰা পরিগ্গহেত্ৰা. ৰুত্তঞ্হেতং ‘‘অৰিজ্জাসমুদযা রূপসমুদযো, তণ্হাসমুদযা রূপসমুদযো’’তি (পটি. ম. ১.৫০). এত্তাৰতা কঙ্খাৰিতরণৰিসুদ্ধিং দস্সেতি.
হুত্ৰাতি হেতুপচ্চযসমৰাযে উপ্পজ্জিত্ৰা. অভাৰট্ঠেনাতি তদনন্তরমেৰ ৰিনস্সনট্ঠেন. অনিচ্চাতি অনিচ্চা অদ্ধুৰা. অনিচ্চলক্খণং আরোপেতীতি তেসু পঞ্চসু খন্ধেসু অনিচ্চতাসঙ্খাতং সামঞ্ঞলক্খণং নিরোপেতি. ততোতি অনিচ্চলক্খণারোপনতো পরং, ততো ৰা অনিচ্চভাৰতো. উদযব্বযপ্পটিপীল়নাকারেনাতি উপ্পাদনিরোধেহি পতি পতি অভিক্খণং পীল়নাকারেন হেতুনা দুক্খা অনিট্ঠা, দুক্খমা ৰা. অৰসৰত্তনাকারেনাতি কস্সচি ৰসেন অৰসৰত্তনাকারেন. অনত্তাতি ন সযং অত্তা, নাপি নেসং কোচি অত্তা অত্থীতি অনত্তাতি. তিলক্খণংআরোপেত্ৰাতি এৰং অনিচ্চস্স দুক্খভাৰতো, দুক্খস্স চ অনত্তভাৰতো খন্ধপঞ্চকে তিৰিধম্পি সামঞ্ঞলক্খণং আরোপেত্ৰা. সম্মসন্তোতি উদযব্বযঞাণুপ্পত্তিযা উপ্পন্নে ৰিপস্সনুপক্কিলেসে পহায মগ্গামগ্গং ৰৰত্থপেত্ৰা উদযব্বযঞাণাদিৰিপস্সনাপটিপাটিযা সঙ্খারে সম্মসন্তো গোত্রভুঞাণানন্তরং লোকুত্তরমগ্গং পাপুণাতি.
একপটিৰেধেনাতি একেনেৰ ঞাণেন পটিৰিজ্ঝনেন. পটিৰেধো পটিঘাতাভাৰেন ৰিসযে নিস্সঙ্গচারসঙ্খাতং নিব্বিজ্ঝনং. অভিসমযো অৰিরজ্ঝিত্ৰা অধিগমনসঙ্খাতো অৰবোধো. ‘‘ইদং দুক্খং, এত্তং দুক্খং, ন ইতো ভিয্যো’’তি পরিচ্ছিন্দিত্ৰা যাথাৰতো জাননমেৰ ৰুত্তনযেন পটিৰেধোতি পরিঞ্ঞাপটিৰেধো, ইদঞ্চ যথা ঞাণে পৰত্তে পচ্ছা দুক্খস্স সরূপাদিপরিচ্ছেদে সম্মোহো ন হোতি, তথা পৰত্তিং গহেত্ৰা ৰুত্তং, ন পন মগ্গঞাণস্স ‘‘ইদং দুক্খ’’ন্তিআদিনা পৰত্তনতো. তেনাহ ‘‘তস্মিঞ্চস্স খণে’’তিআদি. পহীনস্স পুন অপহাতব্বতায পকট্ঠং হানং চজনং সমুচ্ছিন্দনং পহানং, পহানমেৰ ৰুত্তনযেন পটিৰেধোতি পহানপটিৰেধো. অযম্পি যেন কিলেসেন অপ্পহীযমানেন মগ্গভাৰনায ন ভৰিতব্বং, অসতি চ মগ্গভাৰনায যো উপ্পজ্জেয্য, তস্স পদঘাতং করোন্তস্স অনুপ্পত্তিধম্মতং আপাদেন্তস্স ঞাণস্স তথাপৰত্তিযা পটিঘাতাভাৰেন নিস্সঙ্গচারং উপাদায এৰং ৰুত্তো. সচ্ছিকিরিযা পচ্চক্খকরণং অনুস্সৰাকারপরিৰিতক্কাদিকে মুঞ্চিত্ৰাৰ সরূপতো আরম্মণকরণং ‘‘ইদং ত’’ন্তি যাথাৰসভাৰতো গহণং, সা এৰ ৰুত্তনযেন পটিৰেধোতি সচ্ছিকিরিযাপটিৰেধো. অযম্পি যস্স আৰরণস্স অসমুচ্ছিন্দনতো ঞাণং নিরোধং আলম্বিতুং ন সক্কোতি, তস্স সমুচ্ছিন্দনতো তং সরূপতো ৰিভাৰিতমেৰ পৰত্ততীতি এৰং ৰুত্তো.
ভাৰনা উপ্পাদনা ৰড্ঢনা চ. তত্থ পঠমমগ্গে উপ্পাদনট্ঠেন ভাৰনা, দুতিযাদীসু ৰড্ঢনট্ঠেন, উভযত্থাপি ৰা উভযং ৰেদিতব্বং. পঠমমগ্গোপি হি যথারহং ৰুট্ঠানগামিনিযং পৰত্তং পরিজাননাদিং ৰড্ঢেন্তো পৰত্তোতি তত্থাপি ৰড্ঢনট্ঠেন ভাৰনাতি সক্কা ৰিঞ্ঞাতুং. দুতিযাদীসুপি অপ্পহীনকিলেসপ্পহানতো পুগ্গলন্তরসাধনতো চ উপ্পাদনট্ঠেন ভাৰনা, সা এৰ ৰুত্তনযেন পটিৰেধোতি ভাৰনাপটিৰেধো. অযম্পি যথা ঞাণে পৰত্তে পচ্ছা মগ্গধম্মানং সরূপপরিচ্ছেদে সম্মোহো ন হোতি, তথা পৰত্তিং গহেত্ৰা ৰুত্তো. তিট্ঠন্তু তাৰ যথাধিগতা মগ্গধম্মা, যথাপৰত্তেসু ফলেসুপি অযং যথাধিগতসচ্চধম্মেসু ৰিয ৰিগতসম্মোহোৰ হোতি সেক্খোপি সমানো. তেন ৰুত্তং – ‘‘দিট্ঠধম্মো পত্তধম্মো ৰিদিতধম্মো পরিযোগাল়্হধম্মো’’তি (মহাৰ. ২৭). যথা চস্স ধম্মা তাসং জোতিতা যথাধিগতসচ্চধম্মাৰলম্বিনিযো মগ্গৰীথিতো পরতো মগ্গফলপহীনাৰসিট্ঠকিলেসনিব্বানানং পচ্চৰেক্খণা পৰত্তন্তি. দুক্খসচ্চধম্মা হি সক্কাযদিট্ঠিআদযো. অযঞ্চ অত্থৰণ্ণনা পরিঞ্ঞাভিসমযেনাতিআদীসুপি ৰিভাৰেতব্বা. কিচ্চতোতি অসম্মোহতো. নিরোধং আরম্মণতোতি এত্থ ‘‘আরম্মণতোপী’’তি পি-সদ্দো লুত্তনিদ্দিট্ঠো দট্ঠব্বো নিরোধেপি অসম্মোহপটিৰেধস্স লব্ভনতো. এতস্সাতি চতুসচ্চকম্মট্ঠানিকস্স পুগ্গলস্স.
পঞ্ঞৰাতি নিদ্দিট্ঠো নিপ্পরিযাযতো পঞ্ঞৰন্ততায ইধ অধিপ্পেতত্তা. পাল়িতোতি ধম্মতো. অত্থতোতি অট্ঠকথাতো. অনুসন্ধিতোতি তস্মিং তস্মিং সুত্তে তংতংঅনুসন্ধিতো. পুব্বাপরতোতি পুব্বেনাপরস্স সংসন্দনতো. সঙ্গীতিক্কমেন চেত্থ পুব্বাপরতা ৰেদিতব্বা. তংতংদেসনাযমেৰ ৰা পুব্বভাগেন অপরভাগস্স সংসন্দনতো. ৰিঞ্ঞাণচরিতোতি ৰিজাননচরিতো ৰীমংসনচরিতো তেপিটকে বুদ্ধৰচনে ৰিচারণাচারৰেপুল্লতো. পঞ্ঞৰাতি ন ৰত্তব্বো মগ্গেনাগতায পঞ্ঞায অভাৰতো. অজ্জ অজ্জেৰ অরহত্তন্তি ইত্তরং অতিখিপ্পমেৰাতি অধিপ্পাযো. পঞ্ঞৰাপক্খং ভজতি সেক্খপরিযাযসব্ভাৰতো. সুত্তে পন পটিৰেধোৰ কথিতো সচ্চাভিসমযৰসেন আগতত্তা.
এসাতি অনন্তরে ৰুত্তো অরিযপুগ্গলো. কম্মকারকচিত্তন্তি ভাৰনাকম্মস্স পৰত্তনকচিত্তং. সুখৰেদনম্পি ৰিজানাতীতি কো ৰেদিযতি, কস্স ৰেদনা, কিংকারণা ৰেদনা, সোপি কস্সচি অভাৰগ্গহণমুখেন সুখং ৰেদনং সভাৰতো সমুদযতো অত্থঙ্গমতো অস্সাদতো আদীনৰতো চ যথাভূতং পরিচ্ছিন্দন্তো পরিগ্গণ্হন্তো সুখং ৰেদনং ৰিজানাতি নাম. সেসপদদ্ৰযেপি এসেৰ নযো. যস্মা ‘‘সতিপট্ঠানে’’তি ইমিনা সতিপট্ঠানকথং উপলক্খেতি. তায হি তদত্থো ৰেদিতব্বো, তস্মা তংসংৰণ্ণনাযম্পি (দী. নি. টী. ২.৩৮০) ৰুত্তনযেন তস্সত্থো ৰেদিতব্বো. কামঞ্চেতং ৰিঞ্ঞাণং ৰেদনাতো অঞ্ঞম্পি আরম্মণং ৰিজানাতি, অনন্তরৰারে পন রূপমুখেন ৰিপস্সনাভিনিৰেসস্স দস্সিতত্তা ইধ অরূপমুখেন দস্সেতুং ‘‘সুখন্তিপি ৰিজানাতী’’তিআদিনা নিদ্দিট্ঠং, পুচ্ছন্তস্স ৰা অজ্ঝাসযৰসেন.
সংসট্ঠাতি সম্পযুত্তা. তেনাহ ‘‘একুপ্পাদাদিলক্খণেন সংযোগট্ঠেনা’’তি. ৰিসংসট্ঠাতি ৰিপ্পযুত্তা. ভিন্দিত্ৰাতি অঞ্ঞভূমিকস্স অঞ্ঞভূমিদস্সনেনেৰ ৰিনাসেত্ৰা, সংভিন্দিত্ৰা ৰা. সংসট্ঠভাৰং পুচ্ছতীতি তংচিত্তুপ্পাদপরিযাপন্নানং পঞ্চৰিঞ্ঞাণানং সংসট্ঠভাৰং পুচ্ছতি. যদি এৰং কথং পুচ্ছায অৰসরো ৰিসংসট্ঠভাৰাসঙ্কায এৰ অভাৰতো? ন, চিত্তুপ্পাদন্তরগতানং মগ্গপঞ্ঞামগ্গৰিঞ্ঞাণানং ৰিপস্সনাপঞ্ঞাৰিপস্সনাৰিঞ্ঞাণানঞ্চ ৰোমিস্সকসংসট্ঠভাৰস্স লব্ভমানত্তা. ৰিনিৰট্টেত্ৰাতি অঞ্ঞমঞ্ঞতো ৰিৰেচেত্ৰা. নানাকরণং দস্সেতুং ন সক্কাতি ইদং কেৰলং সংসট্ঠভাৰমেৰ সন্ধায ৰুত্তং, ন সভাৰভেদং, সভাৰভেদতো পন নানাকরণং নেসং পাকটমেৰ. তেনাহ ‘‘আরম্মণতো ৰা ৰত্থুতো ৰা উপ্পাদতো ৰা নিরোধতো ৰা’’তি. ইদানি তমেৰ সভাৰভেদং ৰিসযভেদেন সুট্ঠু পাকটং কত্ৰা দস্সেতুং ‘‘তেসং তেসং পনা’’তিআদি ৰুত্তং. ৰিসযোতি পৰত্তিট্ঠানং ইস্সরিযভূমি, যেন চিত্তপঞ্ঞানং তত্থ তত্থ পুব্বঙ্গমতা ৰুচ্চতি.
কামঞ্চ ৰিপস্সনাপি পঞ্ঞাৰসেনেৰ কিচ্চকারী, মগ্গোপি ৰিঞ্ঞাণসহিতোৰ, ন কেৰলো, যথা পন লোকিযধম্মেসু চিত্তং পধানং তত্থস্স ধোরয্হভাৰেন পৰত্তিসব্ভাৰতো. তথা হি তং ‘‘ছদ্ৰারাধিপতি রাজা’’তি (ধ. প. অট্ঠ. ২.১৮১) ৰুচ্চতি, এৰং লোকুত্তরধম্মেসু পঞ্ঞা পধানা পটিপক্খৰিধমনস্স ৰিসেসতো তদধীনত্তা. তথা হি মগ্গধম্মে সম্মাদিট্ঠি এৰ পঠমং গহিতা. অযঞ্চ নেসং ৰিসযৰসেন পৰত্তিভেদো, তথা চ পঞ্ঞাপনৰিধি ন কেৰলং থেরেহেৰ দস্সিতো, অপিচ খো ভগৰতাপি দস্সিতোতি ৰিভাৰেন্তো ‘‘সম্মাসম্বুদ্ধোপী’’তিআদিমাহ. যত্থ পঞ্ঞা ন লব্ভতি, তত্থ চিত্তৰসেন পুচ্ছনে ৰত্তব্বমেৰ নত্থি যথা ‘‘কিংচিত্তো ত্ৰং ভিক্খূ’’তিআদীসু (পারা. ১৩২-১৩৫). যত্থ পন পঞ্ঞা লব্ভতি, তত্থাপি চিত্তৰসেন জোতনা হোতি যথা – ‘‘অজ্ঝত্তমেৰ চিত্তং সণ্ঠপেতি সন্নিসাদেতি একোদিং করোতি সমাদহতি (সং. নি. ৪.৩৩২), যস্মিং সমযে কামাৰচরং কুসলং চিত্তং উপ্পন্নং হোতী’’তিআদীসু (ধ. স. ১). অট্ঠকথাযং পন লোকিযধম্মেসু চিত্তৰসেন, লোকুত্তরধম্মেসু পঞ্ঞাৰসেন চোদনং ব্যতিরেকমুখেন দস্সেতুং ‘‘কতমা তে ভিক্খু পঞ্ঞা অধিগতা’’তিআদি ৰুত্তং. যেভুয্যৰসেন চেতং ৰুত্তন্তি দট্ঠব্বং. তথা হি কত্থচি লোকিযধম্মা পঞ্ঞাসীসেনপি নিদ্দিসীযন্তি – ‘‘পঠমস্স ঝানস্স লাভিনো কামসহগতা সঞ্ঞামনসিকারা সমুদাচরন্তি হানভাগিনী পঞ্ঞা’’তিআদীসু (পটি. ম. ১.১). সঞ্ঞাসীসেনপি – ‘‘উদ্ধুমাতকসঞ্ঞাতি ৰা সেসরূপারূপসঞ্ঞাতি ৰা ইমে ধম্মা একত্থা, উদাহু নানত্থা’’তিআদীসু (পারা. অট্ঠ. ৪৫.পদভাজনীযৰণ্ণনা). তথা লোকুত্তরধম্মাপি কত্থচি চিত্তসীসেন নিদ্দিসীযন্তি – ‘‘যস্মিং সমযে লোকুত্তরং চিত্তং ভাৰেতী’’তি (ধ. স. ২৭৭), তথা ফস্সাদিসীসেনপি – ‘‘যস্মিং সমযে লোকুত্তরং ফস্সং ভাৰেতি, ৰেদনং সঞ্ঞং চেতনং ভাৰেতী’’তিআদীসু (ধ. স. ২৭৭).
চতূসু সোতাপত্তিযঙ্গেসূতি সপ্পুরিসসেৰনা, সদ্ধম্মস্সৰনং, যোনিসোমনসিকারো, ধম্মানুধম্মপটিপত্তীতি ইমেসু চতূসু সোতাপত্তিমগ্গস্স কারণেসু. কামং চেতেসু সতিআদযোপি ধম্মা ইচ্ছিতব্বাৰ তেহি ৰিনা তেসং অসম্ভৰতো, তথাপি চেত্থ সদ্ধা ৰিসেসতো কিচ্চকারীতি ৰেদিতব্বা. সদ্দো এৰ হি সপ্পুরিসে পযিরুপাসতি, সদ্ধম্মং সুণাতি, যোনিসো চ মনসি করোতি, অরিযমগ্গস্স চ অনুধম্মং পটিপজ্জতি, তস্মা ৰুত্তং ‘‘এত্থ সদ্ধিন্দ্রিযং দট্ঠব্ব’’ন্তি. ইমিনা নযেন সেসিন্দ্রিযেসুপি অত্থো দট্ঠব্বো. চতূসু সম্মপ্পধানেসূতি চতুব্বিধসম্মপ্পধানভাৰনায. চতূসু সতিপট্ঠানেসূতিআদীসুপি এসেৰ নযো. এত্থ চ সোতাপত্তিযঙ্গেসু সদ্ধা ৰিয সম্মপ্পধানভাৰনায ৰীরিযং ৰিয চ সতিপট্ঠানভাৰনায – ‘‘সতিমা ৰিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্স’’ন্তি (দী. নি. ২.৩৭৩; ম. নি. ১.১০৬; সং. নি. ৫.৩৮৪, ৪০৭) ৰচনতো পুব্বভাগে কিচ্চতো সতি অধিকা ইচ্ছিতব্বা. এৰং সমাধিকম্মিকস্স সমাধি, ‘‘অরিযসচ্চভাৰনা পঞ্ঞাভাৰনা’’তি কত্ৰা তত্থ পঞ্ঞা পুব্বভাগে অধিকা ইচ্ছিতব্বাতি পাকটোযমত্থো, অধিগমক্খণে পন সমাধিপঞ্ঞানং ৰিয সব্বেসম্পি ইন্দ্রিযানং সদ্ধাদীনং সমরসতাৰ ইচ্ছিতব্বা. তথা হি ‘‘এত্থ সদ্ধিন্দ্রিয’’ন্তিআদিনা তত্থ তত্থ এত্থগ্গহণং কতং. এৰন্তি যং ঠানং, তং ইন্দ্রিযসমত্তাদিং পচ্চামসতি. সৰিসযস্মিংযেৰাতি অত্তনো অত্তনো ৰিসযে এৰ. লোকিযলোকুত্তরা ধম্মা কথিতাতি লোকিযধম্মা লোকুত্তরধম্মা চ তেন তেন পৰত্তিৰিসেসেন কথিতা. ইদং ৰুত্তং হোতি – সদ্ধাপঞ্চমেসু ইন্দ্রিযেসু সহ পৰত্তমানেসু তত্থ তত্থ ৰিসযে সদ্ধাদীনং কিচ্চাধিকতায তস্স তস্সেৰ দট্ঠব্বতা ৰুত্তা, ন সব্বেসং. এৰং অঞ্ঞেপি লোকিযলোকুত্তরা ধম্মা যথাসকং ৰিসযে পৰত্তিৰিসেসৰসেন বোধিতাতি.
ইদানি সদ্ধাদীনং ইন্দ্রিযানং তত্থ তত্থ অতিরেককিচ্চতং উপমায ৰিভাৰেতুং ‘‘যথা হী’’তিআদি ৰুত্তং. তত্রিদং উপমাসংসন্দনং রাজপঞ্চমা সহাযা ৰিয ৰিমুত্তিপরিপাচকানি পঞ্চিন্দ্রিযানি. নেসং কীল়নত্থং একজ্ঝং ৰীথিওতরণং ৰিয ইন্দ্রিযানং একজ্ঝং ৰিপস্সনাৰীথিওতরণং. সহাযেসু পঠমাদীনং যথাসকগেহেৰ ৰিচারণা ৰিয সদ্ধাদীনং সোতাপত্তিঅঙ্গাদীনি পত্ৰা পুব্বঙ্গমতা. সহাযেসু ইতরেসং তত্থ তত্থ তুণ্হীভাৰো ৰিয সেসিন্দ্রিযানং তত্থ তত্থ তদন্ৰযতা. তস্স পুব্বঙ্গমভূতস্স ইন্দ্রিযস্স কিচ্চানুগততা. ন হি তদা তেসং সসম্ভারপথৰীআদীসু আপাদীনং ৰিয কিচ্চং পাকটং হোতি, সদ্ধাদীনংযেৰ পন কিচ্চং ৰিভূতং হুত্ৰা তিট্ঠতি পুরেতরং তথাপচ্চযেহি চিত্তসন্তানস্স অভিসঙ্খতত্তা. এত্থ চ ৰিপস্সনাকম্মিকস্স ভাৰনা ৰিসেসতো পঞ্ঞুত্তরাতি দস্সনত্থং রাজানং নিদস্সনং কত্ৰা পঞ্ঞিন্দ্রিযং ৰুত্তং. ইতীতিআদি যথাধিগতস্স অত্থস্স নিগমনং.
মগ্গৰিঞ্ঞাণম্পীতি অরিযমগ্গসহগতং অপচযগামিৰিঞ্ঞাণম্পি. তথেৰ তং ৰিজানাতীতি সচ্চধম্মং ‘‘ইদং দুক্খ’’ন্তিআদিনা নযেনেৰ ৰিজানাতি একচিত্তুপ্পাদপরিযাপন্নত্তা মগ্গানুকূলত্তা চ. যং ৰিজানাতীতি এত্থ ৰিজাননপজাননানি ৰিপস্সনাচিত্তুপ্পাদপরিযাপন্নানি অধিপ্পেতানি, ন ‘‘যং পজানাতী’’তি এত্থ ৰিয মগ্গচিত্তুপ্পাদপরিযাপন্নাতি আহ ‘‘যং সঙ্খারগত’’ন্তিআদি. তথেৰাতি ‘‘অনিচ্চ’’ন্তিআদিনা নযেন. একচিত্তুপ্পাদপরিযাপন্নত্তা ৰিপস্সনাভাৰতো চ সমানপচ্চযেহি সহ পৰত্তিকতা একুপ্পাদতা, ততো এৰ একজ্ঝং সহেৰ নিরুজ্ঝনং একনিরোধতা, একংযেৰ ৰত্থুং নিস্সায পৰত্তি একৰত্থুকতা, একংযেৰ আরম্মণং আরব্ভ পৰত্তি একারম্মণতা. হেতুম্হি চেতং করণৰচনং. তেন একুপ্পাদাদিতায সংসট্ঠভাৰং সাধেতি. অনৰসেসপরিযাদানঞ্চেতং, ইতো তীহিপি সম্পযুত্তলক্খণং হোতিযেৰ.
মগ্গপঞ্ঞং সন্ধায ৰুত্তং, সা হি একন্ততো ভাৰেতব্বা, ন পরিঞ্ঞেয্যা, পঞ্ঞায পন ভাৰেতব্বতায তংসম্পযুত্তধম্মাপি তগ্গতিকাৰ হোন্তীতি আহ ‘‘তংসম্পযুত্তং পনা’’তিআদি. কিঞ্চাপি ৰিপস্সনাপঞ্ঞায ভাৰনাৰসেন পৰত্তনতো তংসম্পযুত্তৰিঞ্ঞাণম্পি তথেৰ পৰত্ততি, তস্স পন পরিঞ্ঞেয্যভাৰানতিৰত্তনতো পরিঞ্ঞেয্যতা ৰুত্তা. তেনেৰাহ – ‘‘যম্পি তং ধম্মট্ঠিতিঞাণং, তম্পি খযধম্মং ৰযধম্মং ৰিরাগধম্মং নিরোধধম্ম’’ন্তি.
৪৫০. এৰং সন্তেপীতি ৰেদনাতি এৰং সামঞ্ঞগ্গহণে সতিপি. তেভূমিকসম্মসনচারৰেদনাৰাতি ভূমিত্তযপরিযাপন্না, ততো এৰ সম্মসনঞাণস্স গোচরভূতা ৰেদনা এৰ অধিপ্পেতা সব্রহ্মচারীনং উপকারাৰহভাৰেন দেসনায আরদ্ধত্তা. তথা হি ৰুত্তং ‘‘চতুরোঘনিত্থরণত্থিকান’’ন্তিআদি. এস নযো পঞ্ঞাযপি. ইধ সুখাদিসদ্দা তদারম্মণৰিসযাতি ইমমত্থং সুত্তেন সাধেতুং ‘‘রূপঞ্চ হী’’তিআদি ৰুত্তং. একন্তদুক্খন্তি একন্তেনেৰ অনিট্ঠং, ততো এৰ দুক্খমতায দুক্খং. আরম্মণকরণৰসেন দুক্খৰেদনায অনুপতিতং, ওতিণ্ণঞ্চাতি দুক্খানুপতিতং, দুক্খাৰক্কন্তং. সুখেন অনৰক্কন্তং অভৰিস্সাতি যোজনা. নযিদন্তি এত্থ ইদন্তি নিপাতমত্তং. সারজ্জেয্যুন্তি সারাগং উপ্পাদেয্যুং. সুখন্তি সভাৰতো চ ইট্ঠং. সারাগা সংযুজ্জন্তীতি বহলরাগহেতু যথারহং দসহিপি সংযোজনেহি সংযুজ্জন্তি. সংযোগা সংকিলিস্সন্তীতি তথা সংযুত্ততায তণ্হাসংকিলেসাদিৰসেন সংকিলিস্সন্তি, ৰিবাধীযন্তি উপতাপীযন্তি চাতি অত্থো. আরম্মণন্তি ইট্ঠং, অনিট্ঠং, মজ্ঝত্তঞ্চ আরম্মণং যথাক্কমং সুখং, দুক্খং, অদুক্খমসুখন্তি কথিতং. এৰং অৰিসেসেন পঞ্চপি খন্ধে সুখাদিআরম্মণভাৰেন দস্সেত্ৰা ইদানি ৰেদনা এৰ সুখাদিআরম্মণভাৰেন দস্সেতুং ‘‘অপিচা’’তিআদি ৰুত্তং. পাকতিকপচুরজনৰসেনাযং কথিতাতি কত্ৰা ‘‘পুরিমং সুখং ৰেদনং আরম্মণং কত্ৰা’’তি ৰুত্তং. ৰিসেসলাভী পন অনাগতম্পি সুখং ৰেদনং আরম্মণং করোতেৰ. ৰুত্তমেতং সতিপট্ঠানৰণ্ণনাযং (দী. নি. অট্ঠ. ২.৩৮০; ম. নি. অট্ঠ. ১.৭৯). ৰেদনায হি আরম্মণং ৰেদিযন্তিযা তংসমঙ্গীপুগ্গলো ৰেদেতীতি ৰোহারমত্তং হোতি.
সব্বসঞ্ঞাযাতি সব্বাযপি চতুভূমিকসঞ্ঞায. সব্বত্থকসঞ্ঞাযাতি সব্বস্মিং চিত্তুপ্পাদে পৰত্তনকসঞ্ঞায. ৰত্থে ৰাতি ৰা-সদ্দেন ৰণ্ণধাতুং সঙ্গণ্হাতি. পাপেন্তোতি ভাৰনং উপচারং ৰা অপ্পনং ৰা উপনেন্তো. উপ্পজ্জনকসঞ্ঞাপীতি ‘‘নীলং রূপং, রূপারম্মণং নীল’’ন্তি উপ্পজ্জনকসঞ্ঞাপি.
অসব্বসঙ্গাহিকত্তাতি সব্বেসং ৰেদনাসঞ্ঞাৰিঞ্ঞাণানং অসঙ্গহিতত্তা. তক্কগতন্তি সুত্তকন্তনকতক্কম্হি, সুত্তৰত্তনকতক্কম্হি ৰা ৰেঠনৰসেন ঠিতং. পরিৰট্টকাদিগতন্তি সুত্তৰেঠনপরিৰট্টকাদিগতং. ৰিস্সট্ঠত্তাৰ ন গহিতা, যদগ্গেন পঞ্ঞা ৰিঞ্ঞাণেন সদ্ধিং সম্পযোগং লভাপিতা, তদগ্গেন ৰেদনাসঞ্ঞাহিপি সম্পযোগং লভাপিতা এৰাতি. তদেৰ সঞ্জানাতি সংসট্ঠভাৰতো.
সঞ্জানাতি ৰিজানাতীতি এত্থ ‘‘পজানাতী’’তি পদং আনেত্ৰা ৰত্তব্বং পজাননৰসেনপি ৰিসেসস্স ৰক্খমানত্তা. জানাতীতি অযং সদ্দো চ লদ্দতোযেৰেত্থ অৰিসেসো, অত্থতো পন ৰিসেসতো ইচ্ছিতব্বো. অনেকত্থত্তা হি ধাতূনং তেন আখ্যাতপদেন নামপদেন চ ৰুত্তমত্থং উপসগ্গপদং জোতকভাৰেন ৰিসেসেতি, ন ৰাচকভাৰেন. তেনাহ ‘‘তস্সপি জাননত্থে ৰিসেসো ৰেদিতব্বো’’তি. এতেন সঞ্ঞাৰিঞ্ঞাণপঞ্ঞাপদানি অন্তোগধজাননত্থে যথাসকং ৰিসিট্ঠৰিসযে চ নিট্ঠানীতি দস্সেতি. তেনেৰাহ ‘‘সঞ্ঞা হী’’তিআদি. সঞ্জাননমত্তমেৰাতি এত্থ মত্ত-সদ্দেন ৰিসেসনিৰত্তিঅত্থেন ৰিজাননপজাননাকারে নিৰত্তেতি, এৰ-সদ্দেন কদাচিপি ইমিস্সা তে ৰিসেসা নত্থেৰাতি অৰধারেতি. তেনেৰাহ ‘‘অনিচ্চং দুক্খ’’ন্তিআদি. তত্থ ৰিঞ্ঞাণকিচ্চম্পি কাতুং অসক্কোন্তী সঞ্ঞা কুতো পঞ্ঞাকিচ্চং করেয্যাতি ‘‘লক্খণপটিৰেধং পাপেতুং ন সক্কোতি’’চ্চেৰ ৰুত্তং, ন ৰুত্তং ‘‘মগ্গপাতুভাৰ’’ন্তি.
আরম্মণে পৰত্তমানং ৰিঞ্ঞাণং ন সঞ্ঞা ৰিয নীলপীতাদিমত্তসঞ্জাননৰসেন পৰত্ততি, অথ খো তত্থ অঞ্ঞম্পি তাদিসং ৰিসেসং জানন্তমেৰ পৰত্ততীতি আহ ‘‘ৰিঞ্ঞাণ’’ন্তিআদি. কথং পন ৰিঞ্ঞাণং লক্খণপটিৰেধং পাপেতীতি? পঞ্ঞায দস্সিতমগ্গেন. লক্খণারম্মণিকৰিপস্সনায হি অনেকৰারং লক্খণানি পটিৰিজ্ঝিত্ৰা পৰত্তমানায পগুণভাৰতো পরিচযৰসেন ঞাণৰিপ্পযুত্তচিত্তেনপি ৰিপস্সনা সম্ভৰতি, যথা তং পগুণস্স গন্থস্স অজ্ঝযনে তত্থ তত্থ গতাপি ৰারা ন উপধারীযন্তি. ‘‘লক্খণপটিৰেধ’’ন্তি চ লক্খণানং আরম্মণকরণমত্তং সন্ধায ৰুত্তং, ন পটিৰিজ্ঝনং. উস্সক্কিত্ৰাতি উদযব্বযঞাণাদিঞাণপটিপাটিযা আরভিত্ৰা. মগ্গপাতুভাৰং পাপেতুং ন সক্কোতি অসম্বোধসভাৰত্তা. আরম্মণম্পি সঞ্জানাতি অৰবুজ্ঝনৰসেনেৰ, ন সঞ্জাননমত্তেন. তথা লক্খণপটিৰেধম্পি পাপেতি, ন ৰিজাননমত্তেন, অত্তনো পন অঞ্ঞাসাধারণেন আনুভাৰেন উস্সক্কিত্ৰা মগ্গপাতুভাৰম্পি পাপেতি.
ইদানি যথাৰুত্তমত্থং উপমায ৰিভাৰেতুং ‘‘যথা হী’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ অজাতবুদ্ধীতি অসঞ্জাতব্যৰহারবুদ্ধি. উপভোগপরিভোগন্তি উপভোগপরিভোগারহং, উপভোগপরিভোগৰত্থূনং পটিলাভযোগ্গন্তি অত্থো. কূটোতি কহাপণপতিরূপকো তম্বকংসাদিমযো. ছেকোতি মহাসারো. করতোতি অড্ঢসারো. সণ্হোতি মুদুজাতিকো সমসারো. ইতি-সদ্দো আদিঅত্থো. তেন পাদসারপরোপাদসারঅড্ঢসারাদীনং সঙ্গহো. জানন্তো চ পন নং রূপং দিস্ৰাপি…পে… অসুকাচরিযেন কতোতিপি জানাতি তথা হেরঞ্ঞিকগন্থস্স সুগ্গহিতত্তা. এৰমেৰন্তিআদি উপমাসংসন্দনং. সঞ্ঞাৰিভাগং অকত্ৰা পিণ্ডৰসেনেৰ আরম্মণস্স গহণতো দারকস্স কহাপণদস্সনসদিসা ৰুত্তা. তথা হি সা যথাউপট্ঠিতৰিসযপদট্ঠানা ৰুচ্চতি. ৰিঞ্ঞাণং আরম্মণে একচ্চৰিসেসগ্গহণসমত্থভাৰতো গামিকপুরিসকহাপণদস্সনসদিসং ৰুত্তং. পঞ্ঞা পন আরম্মণে অনৰসেসাৰবোধতো হেরঞ্ঞিককহাপণদস্সনসদিসা ৰুত্তা. নেসন্তি সঞ্ঞাৰিঞ্ঞাণপঞ্ঞানং. ৰিসেসোতি সভাৰৰিসেসো. দুপ্পটিৰিজ্ঝো পকতিপঞ্ঞায. ইমিনাৰ নেসং অচ্চন্তসুখুমতং দস্সেতি.
একারম্মণে পৰত্তমানানন্তি একস্মিংযেৰ আরম্মণে পৰত্তমানানং. তেন অভিন্নৰিসযাভিন্নকালতাদস্সনেন অৰিনিব্ভোগৰুত্তিতং ৰিভাৰেন্তো দুপ্পটিৰিজ্ঝতংযেৰ উল্লিঙ্গেতি. ৰৰত্থানন্তি অসঙ্করতো ঠপনং. অযং ফস্সো…পে… ইদং চিত্তন্তি নিদস্সনমত্তমেতং. ইতি-সদ্দো ৰা আদিঅত্থো. তেন সেসধম্মানম্পি সঙ্গহো দট্ঠব্বো. ইদন্তি অরূপীনং ধম্মানং ৰৰত্থানকরণং. ততোতি যং ৰুত্তং তিলতেলাদিউদ্ধরণং, ততো. যদি দুক্করতরং, কথং তন্তি আহ ‘‘ভগৰা পনা’’তিআদি.
৪৫১. নিস্সটেনাতি নিক্খন্তেন অতংসম্বন্ধেন. পরিচ্চত্তেনাতি পরিচ্চত্তসদিসেন পচ্চযভাৰানুপগমনেন পচ্চযুপ্পন্নসম্বন্ধাভাৰতো. নিস্সক্কৰচনং অপাদানদীপনতো. করণৰচনং কত্তুঅত্থদীপনতো. কামাৰচরমনোৰিঞ্ঞাণং ন নিযমতো ‘‘ইদং নাম পঞ্চদ্ৰারিকাসম্বন্ধা’’তি সক্কা ৰত্তুং, রূপাৰচরৰিঞ্ঞাণং পন ন তথাতি, তস্সেৰ পঞ্চহি ইন্দ্রিযেহি নিস্সটতা ৰুত্তাতি আহ ‘‘রূপাৰচরচতুত্থজ্ঝানচিত্তেনা’’তি. চতুত্থজ্ঝানগ্গহণং তস্সেৰ অরূপাৰচরস্স পদট্ঠানভাৰতো. পরিসুদ্ধেনাতি ৰিসেসতো অসংকিলেসিকত্তাৰ. তঞ্হি ৰিগতূপক্কিলেসতায ৰিসেসতো পরিসুদ্ধং. তেনাহ ‘‘নিরুপক্কিলেসেনা’’তি. জানিতব্বং নেয্যং, সপরসন্তানেসু ইদং অতিসযং জানিতব্বতো বুজ্ঝিতব্বং বোধেতব্বং ৰাতি অত্থো. নেয্যন্তি ৰা অত্তনো সন্তানে নেতব্বং পৰত্তেতব্বন্তি অত্থো. তেনাহ ‘‘নিব্বত্তেতুং সক্কা হোতি. এত্থ ঠিতস্স হি সা ইজ্ঝতী’’তি. পাটিযেক্কন্তি ৰিসুং ৰিসুং, অনুপদধম্মৰসেনাতি অত্থো. অভিনিৰেসাভাৰতোতি ৰিপস্সনাভিনিৰেসস্স অসম্ভৰতো. কলাপতো নযতোতি কলাপসম্মসনসঙ্খাততো নযৰিপস্সনতো. ভিক্খুনোতি সাৰকস্স. সাৰকস্সেৰ হি তত্র অনুপদধম্মৰিপস্সনা ন সম্ভৰতি, ন সত্থু. তেনাহ ‘‘তস্মা’’তিআদি. ৰিস্সজ্জেসীতি তপ্পটিবদ্ধছন্দরাগপ্পহানেন পজহতি.
হত্থগতত্তাতি হত্থগতসদিসত্তা, আসন্নত্তাতি অত্থো. যদা হি লোকনাথো বোধিমূলে অপরাজিতপল্লঙ্কে নিসিন্নো – ‘‘কিচ্ছং ৰতাযং লোকো আপন্নো’’তিআদিনা (দী. নি. ২.৫৭; সং. নি. ২.৪, ১০) পটিচ্চসমুপ্পাদমুখেন ৰিপস্সনাভিনিৰেসং কত্ৰা অধিগন্তব্বসব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণানুরূপং ছত্তিংসকোটিসহস্সমুখেন মহাৰজিরঞাণং নাম মহাবোধিসত্তসম্মসনং পৰত্তেন্তো অনেকাকারসমাপত্তিধম্মসম্মসনে অনুপদমেৰ নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনধম্মেপি অপরাপরং সম্মসি. তেনাহ ‘‘ভগৰা পনা’’তিআদি. পরোপঞ্ঞাসাতি দ্ৰেপঞ্ঞাসং. কামঞ্চেত্থ কেচি ধম্মা ৰেদনাদযো ফস্সপঞ্চমকাদীসু ৰুত্তাপি ঝানকোট্ঠাসাদীসুপি সঙ্গহিতা, তংতংপচ্চযভাৰৰিসিট্ঠেন পন অত্থৰিসেসেন ধম্মন্তরানি ৰিয হোন্তীতি এৰং ৰুত্তং. তথা হি লোকুত্তরচিত্তুপ্পাদেসু নৰিন্দ্রিযতা ৰুচ্চতি. অঙ্গুদ্ধারেনাতি তত্থ লব্ভমানঝানঙ্গবোজ্ঝঙ্গমগ্গঙ্গানং উদ্ধরণেন. অঙ্গ-সদ্দো ৰা কোট্ঠাসপরিযাযো, তস্মা অঙ্গুদ্ধারেনাতি ফস্সপঞ্চমকাদিকোট্ঠাসানং সমুদ্ধরণেন. যাৰতা সঞ্ঞাসমাপত্তিযোতি যত্তকা সঞ্ঞাসহগতা ঝানসমাপত্তিযো, তাহি ৰুট্ঠায অধিগন্ধব্বত্তা তাৰতিকা ৰেনেয্যানং অঞ্ঞাপটিৰেধো অরহত্তসমধিগমো.
দস্সনপরিণাযকট্ঠেনাতি অন্ধস্স যট্ঠিকোটিং গহেত্ৰা মগ্গদেসকো ৰিয ধম্মানং যথাসভাৰদস্সনসঙ্খাতেন পরিণাযকভাৰেন. যথা ৰা সো তস্স চক্খুভূতো, এৰং সত্তানং পঞ্ঞা. তেনাহ ‘‘চক্খুভূতায পঞ্ঞাযা’’তি. সমাধিসম্পযুত্তা পঞ্ঞা সমাধিপঞ্ঞা. সমাধি চেত্থ আরুপ্পসমাধীতি ৰদন্তি, সম্মসনপযোগো পন কোচি ঝানসমাধীতি যুত্তং. ৰিপস্সনাভূতা পঞ্ঞা ৰিপস্সনাপঞ্ঞা. সমাধিপঞ্ঞায অন্তোসমাপত্তিযং কিচ্চতো পজানাতি, ‘‘সমাহিতো যথাভূতং পজানাতী’’তি পন ৰচনতো (সং. নি. ৩.৫; ৪.৯৯-১০০; ৩.৫.১০৭১-১০৭২; নেত্তি. ৪০; মি. প. ২.১.১৪) অসম্মোহতো পজানাতি. তত্থ কিচ্চতোতি গোচরজ্ঝত্তে আরম্মণকরণকিচ্চতো. অসম্মোহতোতি সম্পযুত্তধম্মেসু সম্মোহৰিধমনতো যথা পীতিপটিসংৰেদনাদীসু. কিমত্থিযাতি কিংপযোজনাতি আহ ‘‘কো এতিস্সা অত্থো’’তি. অভিঞ্ঞেয্যে ধম্মেতি যাথাৰসরসলক্খণাৰবোধৰসেন অভিমুখং ঞেয্যে জানিতব্বে খন্ধাযতনাদিধম্মে. অভিজানাতীতি সলক্খণতো সামঞ্ঞলক্খণতো চ অভিমুখং অৰিরজ্ঝনৰসেন জানাতি. এতেন ঞাতপরিঞ্ঞাব্যাপারমাহ. পরিঞ্ঞেয্যেতি অনিচ্চাতিপি দুক্খাতিপি অনত্তাতিপি পরিচ্ছিজ্জ জানিতব্বে. পরিজানাতীতি ‘‘যং কিঞ্চি রূপং…পে… অনিচ্চং খযট্ঠেনা’’তিআদিনা (পটি. ম. ১.৪৮) পরিচ্ছিন্দিত্ৰা জানাতি. ইমিনা তীরণপরিঞ্ঞাব্যাপারমাহ. পহাতব্বে ধম্মেতি নিচ্চসঞ্ঞাদিকে যাৰ অরহত্তমগ্গৰজ্ঝা সব্বে পাপধম্মে. পজহতি পকট্ঠতো জহতি, ৰিক্খম্ভেতি চেৰ সমুচ্ছিন্দতি চাতি অত্থো. ইমিনা পহানপরিঞ্ঞাব্যাপারমাহ. সা পনেসা পঞ্ঞা লোকিযাপি তিপ্পকারা লোকুত্তরাপি, তাসং ৰিসেসং সযমেৰাহ. কিচ্চতোতি অভিজাননৰসেন আরম্মণকিচ্চতো. অসম্মোহতোতি যথাবলং অভিঞ্ঞেয্যাদীসু সম্মোহৰিধমনতো. নিব্বানমারম্মণং কত্ৰা পৰত্তনতো অভিঞ্ঞেয্যাদীসু ৰিগতসম্মোহতো এৰাতি আহ ‘‘লোকুত্তরা অসম্মোহতো’’তি.
৪৫২. কম্মস্সকতা সম্মাদিট্ঠি চ ৰট্টনিস্সিতত্তা ইধ নাধিপ্পেতা, ৰিৰট্টকথা হেসাতি ৰুত্তং ‘‘ৰিপস্সনাসম্মাদিট্ঠিযা চ মগ্গসম্মাদিট্ঠিযা চা’’তি. পরতো ঘোসোতি পরতো সত্থুতো, সাৰকতো ৰা লব্ভমানো ধম্মঘোসো. তেনাহ ‘‘সপ্পাযধম্মস্সৰন’’ন্তি. তঞ্হি সম্মাদিট্ঠিযা পচ্চযো ভৰিতুং সক্কোতি, ন যো কোচি পরতোঘোসো. উপাযমনসিকারোতি যেন নামরূপপরিগ্গহাদি সিজ্ঝতি, তাদিসো পথমনসিকারো. অযঞ্চ সম্মাদিট্ঠিযা পচ্চযোতি নিযমপক্খিকো, ন সব্বসংগাহকোতি দস্সেন্তো ‘‘পচ্চেকবুদ্ধানং পনা’’তিআদিমাহ. যোনিসোমনসিকারস্মিংযেৰাতি অৰধারণেন পরতোঘোসমেৰ নিৰত্তেতি, ন পদট্ঠানৰিসেসং পটিযোগীনিৰত্তনত্থত্তা এৰ-সদ্দস্স.
লদ্ধুপকারাতি (অ. নি. টী. ৩.৫.২৫) যথারহং নিস্সযাদিৰসেন লদ্ধপচ্চযা. ৰিপস্সনাসম্মাদিট্ঠিযা অনুগ্গহিতভাৰেন গহিতত্তা মগ্গসম্মাদিট্ঠীসু চ অরহত্তমগ্গসম্মাদিট্ঠি, অনন্তরস্স হি ৰিধি, পটিসেধো ৰা. অগ্গফলসমাধিম্হি তপ্পরিক্খারধম্মেসুযেৰ চ কেৰলো চেতোপরিযাযো নিরুল়্হোতি সম্মাদিট্ঠীতি অরহত্তমগ্গসম্মাদিট্ঠি. ফলক্খণেতি অনন্তরে কালন্তরে চাতি দুৰিধে ফলক্খণে. পটিপ্পস্সদ্ধিৰসেন সব্বসংকিলেসেহি চেতো ৰিমুচ্চতি এতাযাতি চেতোৰিমুত্তি, অগ্গফলপঞ্ঞং ঠপেত্ৰা অৰসেসা ফলধম্মা. তেনাহ ‘‘চেতোৰিমুত্তি ফলং অস্সাতি. চেতোৰিমুত্তিসঙ্খাতং ফলং আনিসংসো’’তি, সব্বসংকিলেসেহি চেতসো ৰিমুচ্চনসঙ্খাতং পটিপ্পস্সম্ভনসঞ্ঞিতং পহানং ফলং আনিসংসো চাতি যোজনা. ইধ চ চেতোৰিমুত্তি-সদ্দেন পহানমত্তং গহিতং, পুব্বে পহাযকধম্মা, অঞ্ঞথা ফলধম্মা এৰ আনিসংসোতি গয্হমানে পুনৰচনং নিরত্থকং সিযা.
পঞ্ঞাৰিমুত্তিফলানিসংসাতি এত্থাপি এৰমেৰ অত্থো ৰেদিতব্বো. সম্মাৰাচাকম্মন্তাজীৰা সীলসভাৰত্তা ৰিসেসতো সমাধিস্স উপকারা, তথা সম্মাসঙ্কপ্পো ঝানসভাৰত্তা. তথা হি সো ‘‘অপ্পনা’’তি নিদ্দিট্ঠো. সম্মাসতিসম্মাৰাযামা পন সমাধিপক্খিযা এৰাতি আহ ‘‘অৰসেসা ধম্মা চেতোৰিমুত্তীতি ৰেদিতব্বা’’তি. চতুপারিসুদ্ধিসীলন্তি অরিযমগ্গাধিগমস্স পদট্ঠানভূতং চতুপারিসুদ্ধিসীলং. সুতাদীসুপি এসেৰ নযো. অত্তনো চিত্তপ্পৰত্তিআরোচনৰসেন সহ কথনং সংকথা, সংকথাৰ সাকচ্ছা. ইধ পন কম্মট্ঠানপটিবদ্ধাতি আহ ‘‘কম্মট্ঠানে…পে… কথা’’তি. তত্থ কম্মট্ঠানস্স একৰারং ৰীথিযা অপ্পটিপজ্জনং খলনং, অনেকৰারং পক্খলনং, তদুভযস্স ৰিচ্ছেদনীকথা খলনপক্খলনছেদনকথা. পূরেন্তস্সাতি ৰিৰট্টনিস্সিতং কত্ৰা পালেন্তস্স ব্রূহেন্তস্স চ. সুণন্তস্সাতি ‘‘যথাউগ্গহিতকম্মট্ঠানং ফাতিং গমিস্সতী’’তি এৰং সুণন্তস্স. তেনেৰ হি ‘‘সপ্পাযধম্মস্সৰন’’ন্তি ৰুত্তং. কম্মং করোন্তস্সাতি ভাৰনানুযোগকম্মং করোন্তস্স.
পঞ্চসুপি ঠানেসু অন্ত-সদ্দো হেতুঅত্থজোতনো দট্ঠব্বো. এৰঞ্হি ‘‘যথা হী’’তিআদিনা ৰুচ্চমানা অম্বুপমা চ যুজ্জেয্য. উদককোট্ঠকন্তি আলৰালং. থিরং কত্ৰা বন্ধতীতি অসিথিলং দল়্হং নাতিমহন্তং নাতিখুদ্দকং কত্ৰা যোজেতি. থিরং করোতীতি উদকসিঞ্চনকালে ততো ততো ৰিস্সরিত্ৰা উদকস্স অনিক্খমনত্থং আলৰালং থিরতরং করোতি. সুক্খদণ্ডকোতি তস্সেৰ অম্বগচ্ছকস্স সুক্খো সাখাসীসকো. কিপিল্লিকপুটোতি তম্বকিপিল্লিককুটজং. খণিত্তিন্তি কুদালং. কোট্ঠকবন্ধনং ৰিয সীলং সম্মাদিট্ঠিযা ৰড্ঢনুপাযস্স মূলভাৰতো. উদকসিঞ্চনং ৰিয ধম্মস্সৰনং ভাৰনায পরিব্রূহনতো. মরিযাদায থিরভাৰকরণং ৰিয সমথো যথাৰুত্তভাৰনাধিট্ঠানায সীলমরিযাদায দল়্হভাৰাপাদনতো. সমাহিতস্স হি সীলং থিরতরং হোতি. সমীপে ৰল্লিআদীনং হরণং ৰিয কম্মট্ঠানে খলনপক্খলনচ্ছেদনং ইজ্ঝিতব্বভাৰনায ৰিবন্ধাপনযনতো. মূলখণনং ৰিয সত্তন্নং অনুপস্সনানং ভাৰনা তস্সা ৰিবন্ধস্স মূলকানং তণ্হামানদিট্ঠীনং পলিখণনতো. এত্থ চ যস্মা সুপরিসুদ্ধসীলস্স কম্মট্ঠানং অনুযুঞ্জন্তস্স সপ্পাযধম্মস্সৰনং ইচ্ছিতব্বং, ততো যথাসুতে অত্থে সাকচ্ছাসমাপজ্জনং, ততো কম্মট্ঠানৰিসোধনেন সমথনিপ্ফত্তি, ততো সমাহিতস্স আরদ্ধৰিপস্সকস্স ৰিপস্সনাপারিপূরি. পরিপুণ্ণৰিপস্সনো মগ্গসম্মাদিট্ঠিং পরিব্রূহেতীতি এৰমেতেসং অঙ্গানং পরম্পরায সম্মুখা চ অনুগ্গণ্হনতো অযমানুপুব্বী কথিতাতি ৰেদিতব্বং.
৪৫৩. ইধ কিং পুচ্ছতীতি ইধ এৰং অরহত্তফলং পাপিতায দেসনায ‘‘কতি পনাৰুসো, ভৰা’’তি ভৰং পুচ্ছন্তো কীদিসং অনুসন্ধিং উপাদায পুচ্ছতীতি অত্থো. তেনেৰ হি ‘‘মূলমেৰ গতো অনুসন্ধী’’তি ৰত্ৰা অধিপ্পাযং পকাসেন্তো ‘‘দুপ্পঞ্ঞো’’তিআদিমাহ. দুপ্পঞ্ঞোতি হি ইধ অপ্পটিৰিদ্ধসচ্চো অধিপ্পেতো, ন জল়ো এৰ. কামভৰোতিআদীসু কম্মোপপত্তিভেদতো দুৰিধোপি ভৰো অধিপ্পেতোতি দস্সেন্তো ‘‘কামভৰূপগং কম্ম’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ যং ৰত্তব্বং, তং ৰিসুদ্ধিমগ্গেতংসংৰণ্ণনাযং (ৰিসুদ্ধি. ২.৬৪৭; ৰিসুদ্ধি. মহাটী. ২.৬৪৬-৬৪৭) ৰুত্তনযেন ৰেদিতব্বং. পুনব্ভৰস্সাতি পুনপ্পুনং অপরাপরং ভৰনতো জাযনতো পুনব্ভৰোতি লদ্ধনামস্স ৰট্টপবন্ধস্স. তেনাহ ‘‘ইধ ৰট্টং পুচ্ছিস্সামী’’তি. অভিনিব্বত্তীতি ভৰযোনিগতিআদিৰসেন নিব্বত্তি. তহিং তহিং তস্মিং তস্মিং ভৰাদিকে. অভিনন্দনাতি তণ্হাঅভিনন্দনহেতু. গমনাগমনং হোতীতিআদিনা ভৰাদীসু সত্তানং অপরাপরং চুতিপটিসন্ধিযো দস্সেতি. খযনিরোধেনাতি অচ্চন্তখযসঙ্খাতেন অনুপ্পাদনিরোধেন. উভযমেতং ন ৰত্তব্বং পহানাভিসমযভাৰনাভিসমযানং অচ্চাসন্নকালত্তা. ৰত্তব্বং তং হেতুফলধম্মূপচারৰসেন. যথা হি পদীপুজ্জলনহেতুকো অন্ধকারৰিগমো, এৰং ৰিজ্জুপ্পাদহেতুকো অৰিজ্জানিরোধো, হেতুফলধম্মা চ সমানকালাপি পুব্বাপরকালা ৰিয ৰোহরীযন্তি যথা – ‘‘চক্খুঞ্চ পটিচ্চ রূপে চ উপ্পজ্জতি চক্খুৰিঞ্ঞাণ’’ন্তি (ম. নি. ১.২০৪, ৪০০; ম. নি. ৩.৪২০, ৪২৫, ৪২৬; সং. নি. ২.৪৩-৪৫; ২.৪.৬০; কথা. ৪৬৫, ৪৬৭) পচ্চযপচ্চযুপ্পন্নকিরিযা. গমনং উপচ্ছিজ্জতি ইধ কামভৰে পরিনিব্বানেন. আগমনং উপচ্ছিজ্জতি তত্থ রূপারূপেসু পরিনিব্বানেন. গমনাগমনং উপচ্ছিজ্জতি সব্বসো অপরাপরুপ্পত্তিযা অভাৰতো.
৪৫৪. ৰিৰট্টকথায পরতো জোতিতং পঠমং ঝানং ৰিৰট্টং পত্ৰা ঠিতস্স উক্কট্ঠনিদ্দেসেন উভতোভাগৰিমুত্তস্স নিরোধসাধকং ৰিভাৰিতুং যুত্তন্তি আহ ‘‘কতমং পনাৰুসোতি ইধ কিং পুচ্ছতী’’তিআদি. তথা হি অনন্তরং নিরোধসমাপজ্জনকেন ভিক্খুনা জানিতব্বানি পঠমস্স ঝানস্স সম্পযোগপহানঙ্গানি পুচ্ছিতানি. অঙ্গৰৰত্থানন্তি ঝানঙ্গৰৰত্থানং. কোট্ঠাসপরিচ্ছেদোতি তত্থ লব্ভমানফস্সপঞ্চমকাদিধম্মকোট্ঠাসপরিচ্ছেদো জানিতব্বো. ইমস্মিং ঝানে এত্তকা ধম্মা সংৰিজ্জন্তি, এত্তকা নিরোধিতাতি জানিতব্বং. উপকারানুপকারানি অঙ্গানীতি নিরোধসমাপত্তিযা উপকারানি চ অনুপকারানি চ অঙ্গানি. নিরোধসমাপত্তিযা হি সোল়সহি ঞাণচরিযাহি নৰহি সমাধিচরিযাহি চ পত্তব্বত্তা তংতংঞাণস্স সমাধিচরিযাহি সমতিক্কমিতব্বা ধম্মা অনুপকারকঙ্গানি, সমতিক্কমকা উপকারকঙ্গানি. তেসঞ্হি ৰসেন যথানুপুব্বং উপসন্তুপসন্তওল়ারিকভাৰায ভৰগ্গসমাপত্তিযা সঙ্খারাৰসেসসুখুমতং পত্তা চিত্তচেতসিকা যথাপরিচ্ছিন্নং কালং নিরুজ্ঝন্তি, অপ্পৰত্তিং গচ্ছন্তি. তস্সাতি নিরোধস্স. অনন্তরপচ্চযন্তি অনন্তরপচ্চযসদিসং. ন হি নিরোধস্স কোচি ধম্মো অনন্তরপচ্চযো নাম অত্থি. যঞ্হি তদা চিত্তচেতসিকানং তথা নিরুজ্ঝনং, তং যথাৰুত্তপুব্বাভিসঙ্খারহেতুকায নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসমাপত্তিযা অহোসীতি সা তস্স অনন্তরপচ্চযো ৰিয হোতীতি তং ৰুত্তং. ছ সমাপত্তিযোতি সুত্তন্তনযেন ৰুত্তসুত্তন্তপিটকসংৰণ্ণনাতি কত্ৰা. ‘‘সত্ত সমাপত্তিযো’’তি পন ৰত্তব্বং, অঞ্ঞথা ইদং ‘‘চতুরঙ্গিক’’ন্তি ন ৰত্তব্বং সিযা. নযং ৰা দস্সেত্ৰাতি আদিঅন্তদস্সনৰসেন নযদস্সনং কত্ৰা.
৪৫৫. এৰং নিরোধস্স পাদকং ৰিভাৰেত্ৰা ইদানি অন্তোনিরোধে অনুপবন্ধভাৰতো পঞ্চন্নং পসাদানং পচ্চযপুচ্ছনে পঠমং তাৰ তে সরূপতো আৰেণিকতো আৰেণিকৰিসযতো পটিস্সরণতো চ পুচ্ছনৰসেন পাল়ি পৰত্তাতি দস্সেন্তো ‘‘ৰিঞ্ঞাণনিস্সযে পঞ্চ পসাদে পুচ্ছন্তো’’তি আহ. গোচরৰিসযন্তি এত্থ কামং তব্বহুলচারিতাপেক্খং গোচরগ্গহণং, অনঞ্ঞত্থভাৰাপেক্খং ৰিসযগ্গহণন্তি অত্থেৰ গোচরৰিসযভাৰানং ৰিসেসো, ৰিৰরিযমানং পন উভযম্পি আরম্মণসভাৰমেৰাতি আহ ‘‘গোচরভূতং ৰিসয’’ন্তি. একেকস্সাতি একো একস্স, অঞ্ঞো অঞ্ঞস্সাতি অত্থো. অঞ্ঞত্থো হি অযং এক-সদ্দো ‘‘ইত্থেকে অভিৰদন্তী’’তিআদীসু (ম. নি. ৩.২৭) ৰিয. সচে হীতিআদি অভূতপরিকপ্পনৰচনমেতং. তত্থ সমোধানেত্ৰাতি একজ্ঝং কত্ৰা. ৰিনাপি মুখেনাতিআদিনা অত্থসল্লাপিকনিদস্সনং নাম দস্সেতি. যথা ৰিঞ্ঞাণাধিট্ঠিতমেৰ চক্খু রূপং পস্সতি, ন কেৰলং, এৰং চক্খুনিস্সযমেৰ ৰিঞ্ঞাণং তং পস্সতি, ন ইতরন্তি আহ ‘‘চক্খুপসাদে উপনেহী’’তি. তেন তেসং তত্থ সংহচ্চকারিতং দস্সেতি. যদি ৰা নীলং যদি ৰা পীতকন্তি ইদং নীলপীতাদিসভাৰজাননমত্তং সন্ধাযাহ. নীলং পীতকন্তি পজাননং চক্খুৰিঞ্ঞাণস্স নত্থেৰ অৰিকপ্পকভাৰতো. এতেসং চক্খুৰিঞ্ঞাণাদীনং. নিস্সযসীসেন নিস্সিতপুচ্ছা হেসা, এৰঞ্হি ৰিসযানুভৰনচোদনা সমত্থিতা হোতি. তেনাহ ‘‘চক্খুৰিঞ্ঞাণং হী’’তিআদি. যথাসকং ৰিসযং রজ্জনাদিৰসেন অনুভৰিতুং অসমত্থানি চক্খুৰিঞ্ঞাণাদীনি, তত্থ সমত্থতাযেৰ চ নত্থি, ন কিঞ্চি অত্থতো পটিসরন্তানি ৰিয হোন্তীতি ৰুত্তং ‘‘কিং এতানি পটিসরন্তী’’তি. জৰনমনো পটিসরণন্তি পঞ্চদ্ৰারিকং ইতরঞ্চ সাধারণতো ৰত্ৰা পুন যায’স্স রজ্জনাদিপৰত্তিযা পটিসরণতা, সা সৰিসেসা যত্থ লব্ভতি, তং দস্সেন্তো ‘‘মনোদ্ৰারিকজৰনমনো ৰা’’তি আহ. এতস্মিং পন দ্ৰারেতি চক্খুদ্ৰারে জৰনং রজ্জতি ৰা দুস্সতি ৰা মুয্হতি ৰা, যতো তত্থ অঞ্ঞাণাদিঅসংৰরো পৰত্ততি.
তত্রাতি তস্মিং জৰনমনস্সেৰ পটিসরণভাৰে. দুব্বলভোজকাতি হীনসামত্থিযা রাজভোগ্গা. সেৰকানং গণনায যোজিতদিৰসে লব্ভমানকহাপণো যুত্তিকহাপণো. অন্দুবন্ধনেন বদ্ধস্স ৰিস্সজ্জনেন লব্ভমানকহাপণো বন্ধকহাপণো. কিঞ্চি পহরন্তে মা পহরন্তূতি পটিক্খিপতো দাতব্বদণ্ডো মাপহারকহাপণো. সো সব্বোপি পরিত্তকেসু গামিকমনুস্সেসু তথা লব্ভমানো এত্তকো হোতীতি আহ ‘‘অট্ঠকহাপণো ৰা’’তিআদি. সতৰত্থুকন্তি সতকরীসৰত্থুকং. এস নযো সেসপদদ্ৰযেপি. তত্থাতিআদি উপমাসংসন্ধনং, তং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.
৪৫৬. অন্তোনিরোধস্মিং পঞ্চ পসাদেতি নিরোধসমাপন্নস্স পৰত্তমানে পঞ্চ পসাদে. কিরিযমযপৰত্তস্মিন্তি জৰনাদিকিরিযানিব্বত্তকধম্মপ্পৰত্তিযং. বলৰপচ্চযা হোন্তীতি পচ্ছাজাতৰিপ্পযুত্তঅত্থিঅৰিগতপচ্চযেহি পচ্চযা হোন্তি, উপত্থম্ভকভাৰেন বলৰপচ্চযা হোন্তি. জীৰিতিন্দ্রিযং পটিচ্চাতি ইন্দ্রিযঅত্থিঅৰিগতপচ্চযৰসেন পচ্চযভূতং জীৰিতিন্দ্রিযং পটিচ্চ পঞ্চৰিধোপি পসাদো তিট্ঠতি. জীৰিতিন্দ্রিযেন ৰিনা ন তিট্ঠতি জীৰিতিন্দ্রিযরহিতস্স কম্মসমুট্ঠানরূপকলাপস্স অভাৰতো. তস্মাতি যস্মা অনুপালনলক্খণেন জীৰিতেন অনুপালিতা এৰ উস্মা পৰত্ততি, ন তেন অননুপালিতা, তস্মা উস্মা আযুং পটিচ্চ তিট্ঠতি. জালসিখং পটিচ্চ আভা পঞ্ঞাযতীতি জালসিখাসঙ্খাতভূতসঙ্ঘাতং সহেৰ পৰত্তমানং নিস্সায ‘‘আভা’’তি লদ্ধনামা ৰণ্ণধাতু ‘‘উজ্জলতি, অন্ধকারং ৰিধমতি, রূপগতানি চ ৰিদংসেতী’’তিআদীহি পকারেহি ঞাযতি. তং আলোকং পটিচ্চাতি তং ৰুত্তপ্পকারং আলোকং পচ্চযং লভিত্ৰা. জালসিখা পঞ্ঞাযতীতি ‘‘অপ্পিকা, মহতী, উজু, কুটিলা’’তিআদিনা পাকটা হোতি.
জালসিখা ৰিয কম্মজতেজো নিস্সযভাৰতো. আলোকো ৰিয জীৰিতিন্দ্রিযং তন্নিস্সিতভাৰতো. ইদানি উপমোপমিতব্বানং সম্বন্ধং দস্সেতুং ‘‘জালসিখা হী’’তিআদি ৰুত্তং. আলোকং গহেত্ৰাৰ উপ্পজ্জতীতি ইমিনা যথা জালসিখায সহেৰ আলোকো উপ্পজ্জতি, এৰং কম্মজুস্মনা সহেৰ জীৰিতিন্দ্রিযং উপ্পজ্জতীতি দস্সেতি. জালসিখাসন্নিস্সযো তস্সা সতিযেৰ হোন্তো আলোকো তায উপ্পাদিতো ৰিয হোতীতি আহ ‘‘অত্তনা জনিতআলোকেনেৰা’’তি. উস্মা নামেত্থ কম্মসমুট্ঠানা তেজোধাতু তন্নিস্সিতঞ্চ জীৰিতিন্দ্রিযং তদনুপালকঞ্চাতি আহ ‘‘কম্মজমহাভূতসম্ভৰেন জীৰিতিন্দ্রিযেন উস্মায অনুপালন’’ন্তি. ন কেৰলং খণট্ঠিতিযা এৰ, অথ খো পবন্ধানুপচ্ছেদস্সপি জীৰিতিন্দ্রিযং কারণন্তি আহ ‘‘ৰস্সসতম্পি কম্মজতেজপৰত্তং পালেতী’’তি. উস্মা আযুনো পচ্চযো হোন্তো সেসভূতসহিতো এৰ হোতীতি আহ ‘‘মহাভূতানী’’তি. তথা আযুপি সহজাতরূপং পালেন্তমেৰ উস্মায পচ্চযো হোতীতি ৰুত্তং ‘‘মহাভূতানি পালেতী’’তি.
৪৫৭. আযু এৰ ইন্দ্রিযপচ্চযাদিৰসেন সহজাতধম্মানং অনুপালনৰসেন সঙ্খরণতো আযুসঙ্খারো. বহুৰচননিদ্দেসো পন অনেকসতসহস্সভেদেসু রূপকলাপেসু পৰত্তিযা অনেকভেদন্তি কত্ৰা. আরম্মণরসং অনুভৰন্তীতি ৰেদনিযা যথা ‘‘নিয্যানিকা’’তি. তেনাহ ‘‘ৰেদনা ধম্মাৰা’’তি. সুখাদিভেদভিন্নত্তা বহুৰচননিদ্দেসো. ইমেসং আযুসঙ্খারৰেদনানং একন্তনিরোধং সমাপন্নস্স মরণেন ভৰিতব্বং ৰেদনায নিরুদ্ধত্তা. আযুসঙ্খারানং তথা অনিরুদ্ধত্তা নিরোধস্স সমাপজ্জনমেৰ ন সিযা, কুতো ৰুট্ঠানং. তেন ৰুত্তং পাল়িযং ‘‘তে চ হাৰুসো’’তিআদি. ৰুট্ঠানং পঞ্ঞাযতি সঞ্ঞাৰেদনাদীনং উপ্পত্তিযা. ইদানি তমত্থং ৰিত্থারতো উপমায ৰিভাৰেতুং ‘‘যো হী’’তিআদি ৰুত্তং. উক্কণ্ঠিত্ৰাতি নানারম্মণাপাততো নিব্বিন্দিত্ৰা. যথাপরিচ্ছিন্নকালৰসেনাতি যথাপরিচ্ছিন্নে কালে সম্পত্তে. রূপজীৰিতিন্দ্রিযপচ্চযাতি ইন্দ্রিযপচ্চযভূতা. জালাপৰত্তং ৰিয অরূপধম্মা তেজুস্সদভাৰতো ৰিসযোভাসনতো চ. উদকপ্পহারো ৰিয নিরোধসমাপত্তিযা পুব্বাভিসঙ্খারো. পিহিতঅঙ্গারা ৰিয রূপজীৰিতিন্দ্রিযং উস্মামত্ততায অনোভাসনতো. যথাপরিচ্ছিন্নকালাগমনন্তি যথাপরিচ্ছিন্নকালস্স উপগমনং. অনুরূপপত্তিৰসেনেৰ রূপপৰত্তিগ্গহণং. ইমং রূপকাযং জহন্তীতি ইমস্মা রূপকাযা কল়েৰরা ৰিগচ্ছন্তি নপ্পৰত্তন্তি.
কাযেন সঙ্খরীযন্তীতি কাযসঙ্খারা তপ্পটিবদ্ধৰুত্তিতায. ৰাচং সঙ্খরোন্তীতি ৰচীসঙ্খারা. ৰিতক্কেত্ৰা ৰিচারেত্ৰা হি ৰাচং ভিন্দতি কথেতি. চিত্তেন সঙ্খরীযন্তীতি চিত্তসঙ্খারা তপ্পটিবদ্ধৰুত্তিতো. চিত্তসঙ্খারনিরোধচোদনায রূপনিরোধো ৰিয চিত্তনিরোধো অচোদিতো তেসং ততো অঞ্ঞত্তাতি ন চিত্তসম্পযুত্তনিরোধো একন্তিকো ৰিতক্কাদিনিরোধে তদভাৰতো. যং পন ৰুত্তং ‘‘ৰাচা অনিরুদ্ধা হোতী’’তি, তম্পি ন. ৰাচং সঙ্খরোন্তীতি হি ৰচীসঙ্খারা, তেসু নিরুদ্ধেসু কথং ৰাচায অনিরোধো. চিত্তং পন নিরুদ্ধেসুপি চিত্তসঙ্খারেসু তেহি অনভিসঙ্খতত্তা ৰিতক্কাদিনিরোধো ৰিয পৰত্ততিযেৰাতি অযমেত্থ পরস্স অধিপ্পাযো. আনন্তরিযকম্মং কতং ভৰেয্য, চিত্তস্স অনিরুদ্ধত্তা তং নিস্সায চ রূপধম্মানং অনপগতত্তা তে জীৰন্তি এৰ নামাতি. ব্যঞ্জনে অভিনিৰেসং অকত্ৰাতি ‘‘চিত্তসঙ্খারা নিরুদ্ধা’’তি ৰচনতো তেৰ নিরুদ্ধা, ন চিত্তন্তি এৰং নেয্যত্থং সুত্তং ‘‘নীতত্থ’’ন্তি অভিনিৰেসং অকত্ৰা. আচরিযানং নযে ঠত্ৰাতি পরম্পরাগতানং আচরিযানং অধিপ্পাযে ঠত্ৰাতি অত্থো. উপপরিক্খিতব্বোতি সুত্তন্তরাগমতো সুত্তন্তরপদস্স অৰিপরীতো অত্থো ৰীমংসিতব্বো. যথা হি ‘‘অসঞ্ঞভৰো’’তি ৰচনতো ‘‘সঞ্ঞাৰ তত্থ নত্থি, ইতরে পন চিত্তচেতসিকা সন্তী’’তি অযমেত্থ অত্থো ন গয্হতি. যথা চ ‘‘নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতন’’ন্তি ৰচনতো ‘‘সঞ্ঞাৰ তত্থ তাদিসী, ন ফস্সাদযো’’তি অযমেত্থ অত্থো ন গয্হতি সঞ্ঞাসীসেন দেসনাতি কত্ৰা, এৰমিধাপি ‘‘চিত্তসঙ্খারা নিরুদ্ধা’’তি, ‘‘সঞ্ঞাৰেদযিতনিরোধো’’তি চ দেসনাসীসমেৰ. সব্বেপি পন চিত্তচেতসিকা তত্থ নিরুজ্ঝন্তেৰাতি অযমেত্থ অৰিপরীতো অত্থো ৰেদিতব্বো, তথাপুব্বাভিসঙ্খারেন সব্বেসংযেৰ চিত্তচেতসিকানং তত্থ নিরুজ্ঝনতো. এতেন যং পুব্বে ‘‘অঞ্ঞত্তা, তদভাৰতো’’তি চ যুত্তিৰচনং, তদযুত্তং অধিপ্পাযানৰবোধতোতি দস্সিতং হোতি. তেনাহ ‘‘অত্থো হি পটিসরণং, ন ব্যঞ্জন’’ন্তি.
উপহতানীতি বাধিতানি. মক্খিতানীতি ধংসিতানি. আরম্মণঘট্টনায ইন্দ্রিযানং কিলমথো চক্খুনা ভাসুররূপসুখুমরজদস্সনেন ৰিভাৰেতব্বো. তথা হি উণ্হকালে পুরতো অগ্গিম্হি জলন্তে খরস্সরে চ পণৰে আকোটিতে অক্খীনি ভেদানি ৰিয ন সহন্তি সোতানি ‘‘সিখরেন ৰিয অভিহঞ্ঞন্তী’’তি ৰত্তারো হোন্তি.
৪৫৮. রূপাৰচরচতুত্থজ্ঝানমেৰ রূপৰিরাগভাৰনাৰসেন পৰত্তং অরূপজ্ঝানন্তি নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং ৰিস্সজ্জেন্তো ধম্মসেনাপতি ‘‘সুখস্স চ পহানা’’তিআদিনা ৰিস্সজ্জেসি. অপগমনেন ৰিগমেন পচ্চযা অপগমনপচ্চযা সুখাদিপ্পহানানি. অধিগমপচ্চযা পন কসিণেসু রূপাৰচরচতুত্থজ্ঝানং হেট্ঠিমা তযো চ আরুপ্পা. ন হি সক্কা তানি অনধিগন্ত্ৰা নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনমধিগন্তুং. নিরোধতো ৰুট্ঠানকফলসমাপত্তিন্তি নিরোধতো ৰুট্ঠানভূতং অনিচ্চানুপস্সনাসমুদাগতফলসমাপত্তিং. সা হি ‘‘অনিমিত্তা চেতোৰিমুত্তী’’তি ৰুচ্চতি. যথা সমথনিস্সন্দো অভিঞ্ঞা, মেত্তাকরুণামুদিতাব্রহ্মৰিহারনিস্সন্দো উপেক্খাব্রহ্মৰিহারো, কসিণনিস্সন্দো আরুপ্পা, সমথৰিপস্সনানিস্সন্দো নিরোধসমাপত্তি, এৰং ৰিপস্সনায নিস্সন্দফলভূতং সামঞ্ঞফলন্তি আহ ‘‘ৰিপস্সনানিস্সন্দায ফলসমাপত্তিযা’’তি. আরম্মণা নাম সারম্মণধম্মানং ৰিসেসতো উপ্পত্তিনিমিত্তন্তি আহ ‘‘সব্বনিমিত্তানন্তি রূপাদীনং সব্বারম্মণান’’ন্তি. নত্থি এত্থ কিঞ্চি সঙ্খারনিমিত্তন্তি অনিমিত্তা, অসঙ্খতা ধাতূতি আহ ‘‘সব্বনিমিত্তাপগতায নিব্বানধাতুযা’’তি. ফলসমাপত্তিসহজাতং মনসিকারং সন্ধাযাহ, ন আৰজ্জনমনসিকারং. ন হেত্থ তস্স সম্ভৰো অনুলোমানন্তরং উপ্পজ্জনতো.
ইমস্মিং ঠানেতি ইধ ৰুত্তনিরোধস্স আদিমজ্ঝপরিযোসানানং গহিতানং ইমস্মিং পরিযোসানস্স গহিতট্ঠানে. দ্ৰীহি বলেহীতি সমথৰিপস্সনাবলেহি. তযো চ সঙ্খারানন্তি কাযসঙ্খারাদীনং তিণ্ণং সঙ্খারানং. সোল়সহি ঞাণচরিযাহীতি অনিচ্চানুপস্সনা, দুক্খা, অনত্তা, নিব্বিদা, ৰিরাগা, নিরোধা, পটিনিস্সগ্গা, ৰিৰট্টানুপস্সনা, সোতাপত্তিমগ্গো…পে… অরহত্তফলসমাপত্তীতি ইমাহি সোল়সহি ঞাণচরিযাহি. নৰহি সমাধিচরিযাহীতি পঠমজ্ঝানসমাধিআদীহি নৰহি সমাধিচরিযাহি. যো যথাৰুত্তাসু চরিযাসু পুগ্গলস্স ৰসীভাৰো, সা ৰসীভাৰতাপঞ্ঞা. অস্সা সা কথিতাতি যোজনা. ৰিনিচ্ছযকথাতি ৰিনিচ্ছযৰসেন পৰত্তা অট্ঠকথা কথিতা. তস্মা ৰিসুদ্ধিমগ্গে (ৰিসুদ্ধি. ২.৮৬৮-৮৬৯) তংসংৰণ্ণনাযঞ্চ (ৰিসুদ্ধি. মহাটী. ২.৮৬৮) ৰুত্তনযেন ৰেদিতব্বা.
ৰলঞ্জনসমাপত্তি অরিযৰিহারৰসেন ৰিহরণসমাপত্তি. ঠিতিযাতি এত্থ পবন্ধট্ঠিতি অধিপ্পেতা, ন খণট্ঠিতি. কস্মা? সমাপজ্জনত্তা. তেনাহ ‘‘ঠিতিযাতি চিরট্ঠিতত্থ’’ন্তি. অদ্ধানপরিচ্ছেদোতি এত্তকং কালং সমাপত্তিযা ৰীতিনামেস্সামীতি পগেৰ কালপরিচ্ছেদো. রূপাদিনিমিত্তৰসেনাতি কম্মকম্মনিমিত্তগতিনিমিত্তেসু যথারহং লব্ভমানরূপাদিনিমিত্তৰসেন. তত্থ যস্মা কম্মনিমিত্তে ছব্বিধম্পি আরম্মণং লব্ভতি, তস্মা ‘‘সব্বনিমিত্তান’’ন্তি ৰুত্তং, ন সব্বেসং আরম্মণানং একজ্ঝং, একন্ততো ৰা মনসিকাতব্বতো. লক্খণৰচনঞ্হেতং যথা ‘‘দাতব্বমেতং ভেসজ্জং, যদি মে ব্যাধিতা সিযু’’ন্তি.
৪৫৯. নীলম্পি সঞ্জানাতীতিআদিনা নীলাদিগ্গহণমুখেন তংৰণ্ণানং সত্তানং সঞ্জাননং অৰেরাদিভাৰমনসিকরণং জোতিতন্তি আহ ‘‘এতস্মিঞ্হি ঠানে অপ্পমাণা চেতোৰিমুত্তি কথিতা’’তি. এত্থ আকিঞ্চঞ্ঞং কথিতন্তি সম্বন্ধো. ‘‘এত্থ সুঞ্ঞতা’’তি, ‘‘এত্থ অনিমিত্তা’’তি এত্থাপি এসেৰ নযো. ন্তি ‘‘ইধ অঞ্ঞং অভিনৰং নাম নত্থী’’তিআদিনা ৰুত্তং অত্থৰচনং. এতাতি অপ্পমাণচেতোৰিমুত্তিআদযো. একনামকাতি একেকনামকা, যে নানাব্যঞ্জনাতি অধিপ্পেতা. একো ধম্মোতি অরহত্তফলসমাপত্তি. চতুনামকোতি অপ্পমাণচেতোৰিমুত্তিআদিনামকো. এতন্তি এতমত্থং. অপ্পমাণাতি অনোধিসো, ওধিসোপি ৰা ‘‘এত্তকা’’তি অপরিমিতা. অসেসেত্ৰাতি অসুভসমাপত্তি ৰিয একস্সেৰ অগ্গহণতো.
কিঞ্চাপি অসুভনিমিত্তারম্মণম্পি কিঞ্চনং হোতি, আরম্মণসঙ্ঘট্টনস্স কিঞ্চনস্স অসুভসমাপত্তীনম্পি পটিভাগনিমিত্তসঙ্খাতং আরম্মণং সবিম্বং ৰিয ৰিগ্গহং কিঞ্চনং হুত্ৰা উপট্ঠাতি, ন তথা ইমস্সাতি. ননু ব্রহ্মৰিহারপঠমারুপ্পানম্পি পটিভাগনিমিত্তভূতং কিঞ্চি আরম্মণং নত্থীতি? সচ্চং নত্থি, অযং পন পঠমারুপ্পৰিঞ্ঞাণং ৰিয ন পটিভাগনিমিত্তভূতআরম্মণতায এৰং ৰুত্তা. অত্তেনাতি অত্তনা. ভৰতি এতেন অত্তাতি অভিধানং বুদ্ধি চাতি ভাৰো, অত্তা. ভাৰ-সদ্দোপি অত্তপরিযাযোতি আহ ‘‘ভাৰপোসপুগ্গলাদিসঙ্খাতেনা’’তি. নেসং অপ্পমাণসমাধিআদীনং চতুন্নং. ‘‘নানতা পাকটাৰা’’তি ৰুত্তং নানত্তং ভূমিতো আরম্মণতো চ দস্সেতুং ‘‘অত্থো পনা’’তিআদি ৰুত্তং. পরিত্তাদিভাৰেন অতীতাদিভাৰেন অজ্ঝত্তাদিভাৰেন চ ন ৰত্তব্বং আরম্মণং এতিস্সাতি নৰত্তব্বারম্মণা নিব্বানারম্মণফলসমাপত্তিভাৰতো.
এত্তকোতি রাগাদীহি সংকিলিট্ঠতায এত্তকপ্পমাণো, উত্তানো পরিত্তচেতসোতি অত্থো. নিব্বানম্পি অপ্পমাণমেৰ পমাণকরণানং অভাৰেনাতি আনেত্ৰা সম্বন্ধো. অকুপ্পাতি অরহত্তফলচেতোৰিমুত্তি পটিপক্খেহি অকোপনীযতায. কিঞ্চতীতি কত্তরি পঠিতো ধাতু মদ্দনত্থোতি আহ ‘‘কিঞ্চতি মদ্দতী’’তি. তস্স পযোগং দস্সেতুং ‘‘মনুস্সা কিরা’’তিআদি ৰুত্তং.
সমূহাদিঘনৰসেন সকিচ্চপরিচ্ছেদতায চ সৰিগ্গহা ৰিয উপট্ঠিতা সঙ্খারা নিচ্চাদিগ্গাহস্স ৰত্থুতায ‘‘নিচ্চনিমিত্তং সুখাদিনিমিত্ত’’ন্তি চ ৰুচ্চতি. ৰিপস্সনা পন তত্থ ঘনৰিনিব্ভোগং করোন্তী নিচ্চাদিগ্গাহং ৰিধমেন্তী ‘‘নিমিত্তং সমুগ্ঘাতেতী’’তি ৰুত্তা ঘননিমিত্তস্স আরম্মণভূতস্স অভাৰা. ন গহিতাতি একত্থপদনিদ্দেসে পাল়িযং কস্মা ন গহিতা? সাতি সুঞ্ঞতা চেতোৰিমুত্তি. সব্বত্থাতি অপ্পমাণাচেতোৰিমুত্তিআদিনিদ্দেসেসু. আরম্মণৰসেনাতি আরম্মণৰসেনপি একত্থা, ন কেৰলং সভাৰসরসতোৰ. ইমিনা পরিযাযেনাতি অপ্পমাণতোতিআদিনা আরম্মণতো লদ্ধপরিযাযেন. অঞ্ঞস্মিং পন ঠানেতি আকিঞ্চঞ্ঞাদিসদ্দপৰত্তিহেতুতো অঞ্ঞেন হেতুনা অপ্পমাণাতিসদ্দপ্পৰত্তিযং এতস্স চেতোৰিমুত্তিযা হোন্তি. এস নযো সেসেসুপি. ইমিনা পরিযাযেনাতি ইমিনা তায তায সমঞ্ঞায ৰোহরিতব্বতাপরিযাযেন. সচ্চানং দস্সনমুখেন ৰট্টৰসেন উট্ঠিতদেসনং অরহত্তেন কূটং গণ্হন্তো যথানুসন্ধিনাৰ দেসনং নিট্ঠপেসি. যং পনেত্থ অত্থতো অৰিভত্তং, তং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.
মহাৰেদল্লসুত্তৰণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.